Η παρούσα ενότητα επικεντρώνεται στη μετάβαση από τον σχεδιασμό της στεγαστικής πολιτικής στην πρακτική υλοποίησή της, θέτοντας το μεθοδολογικό, χρηματοδοτικό, διοικητικό και επιχειρησιακό πλαίσιο εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής. Με δεδομένο ότι η Στρατηγική περιλαμβάνει τόσο υφιστάμενες όσο και νέες παρεμβάσεις, αναδεικνύεται η ανάγκη οργάνωσης των μέτρων σε ένα συνεκτικό σχέδιο υλοποίησης, με σαφή προτεραιοποίηση, κατανομή ρόλων και σύνδεση με τους στρατηγικούς πυλώνες και στόχους που έχουν προηγουμένως αποτυπωθεί. Η προσέγγιση αυτή λαμβάνει υπόψη τον βαθμό ωριμότητας των παρεμβάσεων, τον απαιτούμενο χρόνο ενεργοποίησης, τον αναμενόμενο αντίκτυπο και τη συμβολή κάθε μέτρου στη βελτίωση της στεγαστικής προσιτότητας των νοικοκυριών και των επιμέρους ομάδων-στόχων.
Παράλληλα, αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος της χρηματοδότησης και της ευθυγράμμισης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την επιτυχή εφαρμογή της Στρατηγικής. Η υφιστάμενη χρηματοδοτική βάση, η ολοκλήρωση κρίσιμων οροσήμων που συνδέονται με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), καθώς και οι νέες ευρωπαϊκές κατευθύνσεις και δυνατότητες χρηματοδότησης για την προσιτή και βιώσιμη κατοικία, δημιουργούν την ανάγκη για έγκαιρη ωρίμανση και προετοιμασία των παρεμβάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σύνδεση των μέτρων με διαθέσιμες και δυνητικές πηγές χρηματοδότησης, στην προώθηση ώριμων και άμεσα υλοποιήσιμων δράσεων και στη συντονισμένη αξιοποίηση εθνικών, ευρωπαϊκών και λοιπών πόρων.
Συνολικά, η ενότητα αποτυπώνει τα βασικά συστατικά στοιχεία ενός συνεκτικού πλαισίου υλοποίησης, το οποίο στηρίζεται σε σαφή μεθοδολογική προσέγγιση, επαρκές χρηματοδοτικό υπόβαθρο, αποτελεσματικό πλαίσιο διακυβέρνησης και σταδιακή ενεργοποίηση των μέτρων. Η διακυβέρνηση της Στρατηγικής οργανώνεται με στόχο τη συνολική εποπτεία, την παρακολούθηση της απόδοσης, τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων και την υποστήριξη της εφαρμογής σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Η υλοποίηση των παρεμβάσεων εξελίσσεται σε τρεις φάσεις προτεραιότητας ώστε η Στρατηγική να εφαρμοστεί ολιστικά, συντονισμένα και με προσανατολισμό σε μετρήσιμα αποτελέσματα για την ενίσχυση της πρόσβασης σε προσιτή, ποιοτική και βιώσιμη κατοικία.
4.1 Πλαίσιο χρηματοδότησης
Η χρηματοδότηση των στεγαστικών παρεμβάσεων αποτελεί βασικό εργαλείο για την αποτελεσματική υλοποίηση της στεγαστικής πολιτικής, καθώς επιτρέπει τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει ένα εκτεταμένο σύστημα χρηματοδότησης, το οποίο συνδυάζει παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης, τη στήριξη των ενοικιαστών, την ενεργειακή αναβάθμιση και την αξιοποίηση του οικιστικού αποθέματος, διαμορφώνοντας μια σημαντική βάση δημόσιας παρέμβασης με ευρύ κοινωνικό αποτύπωμα.
Παράλληλα, η ανάγκη ενίσχυσης και καλύτερου συντονισμού των πόρων για στεγαστική πολιτική καθιστά αναγκαία τη συμπλήρωση του υφιστάμενου πλαισίου με νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και τη σύνδεσή του με ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Η αξιοποίηση πρόσθετων δυνατοτήτων, όπως ευρωπαϊκά επενδυτικά μέσα και ενισχυμένοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί, δημιουργεί προϋποθέσεις για την κλιμάκωση των παρεμβάσεων. Η παρούσα ενότητα εστιάζει τόσο στην αποτύπωση του υφιστάμενου πλαισίου όσο και στις προοπτικές ενίσχυσής του, με στόχο την πιο αποδοτική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων για προσιτές και βιώσιμες λύσεις στέγασης.
α) Υφιστάμενο πλαίσιο χρηματοδότησης στεγαστικής πολιτικής
Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα στον τομέα της χρηματοδότησης στεγαστικών πολιτικών, αναγνωρίζοντας τη στέγαση ως βασικό πυλώνα κοινωνικής πολιτικής. Η υφιστάμενη στεγαστική πολιτική υποστηρίζεται από ένα ευρύ πλέγμα άνω των 48 συντονισμένων παρεμβάσεων, με συνολικό προϋπολογισμό που υπερβαίνει τα 6,5 δισ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, περιλαμβάνονται 24 αμιγώς στεγαστικά προγράμματα τα οποία στοχεύουν στην παροχή προσιτών και ουσιαστικών λύσεων στέγασης σε περισσότερους από 1,5 εκατ. πολίτες (μηνιαία ενημέρωση stegasi.gov.gr, Μάιος 2026).
Ιδιαίτερη σημασία έχουν ορισμένα προγράμματα-ορόσημα, τα οποία αποτυπώνουν την κλίμακα της δημόσιας χρηματοδοτικής παρέμβασης. Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», με προϋπολογισμό περίπου 2 δισ. ευρώ, καθώς και το «Σπίτι μου Ι», ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ, αποτελούν βασικά εργαλεία για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε ιδιόκτητη κατοικία, ιδίως για ομάδες πολιτών που αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες στην αγορά κατοικίας. Παράλληλα, το «Εξοικονομώ 2025», με πόρους άνω των 920 εκατ. ευρώ, ενισχύει την ενεργειακή αναβάθμιση του οικιστικού αποθέματος, συμβάλλοντας τόσο στη μείωση του ενεργειακού κόστους των νοικοκυριών όσο και στη βελτίωση της ποιότητας κατοίκησης. Σημαντική παρέμβαση αποτελεί επίσης η Επιστροφή ενοικίου, μέσω της οποίας διατέθηκαν περισσότερα από 200 εκατ. ευρώ το 2025 σε ενοικιαστές, με πρόβλεψη διαρκούς στήριξης κάθε έτος. Το μέτρο αυτό ενισχύει άμεσα τη διαθέσιμη εισοδηματική ικανότητα των νοικοκυριών που επιβαρύνονται από το κόστος ενοικίασης και λειτουργεί ως εργαλείο μετριασμού της στεγαστικής πίεσης. Παράλληλα, αναδεικνύονται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη στεγαστική πολιτική της χώρας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, μέσω του οποίου εξασφαλίστηκαν περίπου 500 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα στρατοπέδων. Επιπλέον, η αναθεώρηση του ΕΣΠΑ εξασφάλισε πρόσθετους πόρους ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ για την επιδότηση ήπιων ανακαινίσεων κλειστών ή ανοικτών κατοικιών.
Συνολικά, η υφιστάμενη χρηματοδοτική εικόνα καταδεικνύει ότι έχει διαμορφωθεί ένα διευρυμένο πλαίσιο δημόσιας παρέμβασης, το οποίο συνδυάζει εργαλεία πρόσβασης στην ιδιοκατοίκηση, στήριξης των ενοικιαστών, ενεργειακής αναβάθμισης και αξιοποίησης ανενεργού ή δημόσιου οικιστικού αποθέματος. Η πρόκληση για την επόμενη περίοδο αφορά την αποτελεσματική αξιοποίηση, τον συντονισμό και τη στοχευμένη κατεύθυνση των διαθέσιμων πόρων, ώστε να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπός τους στην ενίσχυση της στεγαστικής προσιτότητας.
β) Νέο πλαίσιο χρηματοδότησης για την ενίσχυση των πόρων της στεγαστικής πολιτικής
Όπως ήδη αναφέρθηκε, οι παρεμβάσεις που υλοποιούνται έχουν δημιουργήσει μια ισχυρή βάση χρηματοδότησης για τη στήριξη της πρόσβασης σε κατοικία, την ενεργειακή αναβάθμιση του οικιστικού αποθέματος και την ενίσχυση της προσιτότητας.
Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η στέγαση αναδεικνύεται πλέον σε κεντρική κοινωνική και αναπτυξιακή προτεραιότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η πρόσβαση σε προσιτή και βιώσιμη κατοικία αποτελεί βασικό στοιχείο του Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου, ενώ εκτιμά ότι το επενδυτικό κενό στον τομέα της στέγασης ανέρχεται σε περίπου 150 δισ. ευρώ ετησίως σε επίπεδο ΕΕ. Η εκτίμηση αυτή δείχνει ότι, παρά τις εθνικές προσπάθειες, απαιτείται περαιτέρω κινητοποίηση πόρων για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών και τη μείωση της στεγαστικής πίεσης στα νοικοκυριά.
Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Σχέδιο για την Προσιτή Στέγαση εισάγει μια πιο ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη στέγαση. Το σχέδιο βασίζεται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει ο πυλώνας της κινητοποίησης επενδύσεων, καθώς προβλέπει την ενεργοποίηση περισσότερων δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων για έργα κοινωνικής, προσιτής και βιώσιμης κατοικίας.
Βασικό εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση θα αποτελέσει η νέα Πανευρωπαϊκή Πλατφόρμα Επενδύσεων για Προσιτή και Βιώσιμη Κατοικία, η οποία αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026. Η Πλατφόρμα θα υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ δημόσιων αρχών, ιδιωτών επενδυτών και χρηματοδοτικών οργανισμών, με στόχο τη συγκέντρωση πόρων και την επιτάχυνση επενδύσεων σε έργα κατοικίας σε όλη την ΕΕ. Στην πράξη, μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός που θα διευκολύνει την πρόσβαση σε διαθέσιμες χρηματοδοτικές ευκαιρίες, τεχνογνωσία, βέλτιστες πρακτικές και καινοτόμα χρηματοδοτικά μοντέλα. Για την Ελλάδα, αυτό μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετες δυνατότητες προσέλκυσης ευρωπαϊκών και ιδιωτικών πόρων, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν ώριμα και κατάλληλα σχεδιασμένα έργα.
Καθοριστικός αναμένεται να είναι και ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Ο Όμιλος της ΕΤΕπ έχει ανακοινώσει σχέδιο δράσης για την προσιτή και βιώσιμη κατοικία, με στόχο την αύξηση της χρηματοδότησης προς τον τομέα της στέγασης από άνω των 4 δισ. ευρώ το έτος 2025 σε περίπου 6 δισ. ευρώ ετησίως από το έτος 2026 και μετά. Η χρηματοδότηση αυτή αναμένεται να κατευθυνθεί κυρίως σε έργα νέων κατασκευών, ανακαινίσεων, ενεργειακής αναβάθμισης και καινοτομίας στον τομέα της κατοικίας. Η ενίσχυση της χρηματοδοτικής δυνατότητας της ΕΤΕπ μπορεί να αποτελέσει σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα, ιδίως σε έργα που συνδυάζουν κοινωνικό αντίκτυπο, ενεργειακή αποδοτικότητα και αύξηση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος.
Επιπλέον, η στέγαση αναμένεται να αποκτήσει πιο κεντρική θέση και στον επόμενο μακροπρόθεσμο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για την περίοδο 2028–2034. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ότι η κοινωνική και προσιτή κατοικία θα περιλαμβάνεται ως ειδικός στόχος στα νέα Εθνικά προγράμματα, τα οποία θα αποτελέσουν βασικό εργαλείο κατανομής ευρωπαϊκών πόρων στα κράτη-μέλη. Αυτό σημαίνει ότι η στέγαση θα μπορεί να ενταχθεί πιο συστηματικά στον αναπτυξιακό σχεδιασμό των κρατών-μελών και να χρηματοδοτηθεί μέσα από ένα ευρύτερο πλαίσιο κοινωνικών και αναπτυξιακών επενδύσεων.
Πέραν των υφιστάμενων μέτρων, τα οποία έχουν ήδη εξασφαλισμένη χρηματοδότηση είτε από εθνικούς είτε από κοινοτικούς πόρους, η υλοποίηση των νέων προτεινόμενων παρεμβάσεων απαιτεί την κινητοποίηση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων:
- Στην Ελλάδα καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν τα Ταμεία Πολιτικής Συνοχής (ενδεικτικά το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+), τα οποία, μέσω των Εθνικών Προγραμμάτων στο πλαίσιο κάθε Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (τρέχον: 2021–2027), στηρίζουν δράσεις που σχετίζονται με τη στέγαση. Παράλληλα, αναμένεται να συμβάλουν σημαντικά και στην κινητοποίηση πρόσθετων πόρων κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο (2028–2034).
- Σε εθνικό επίπεδο, οι τακτικές δαπάνες των υπουργείων, όπως αυτές προβλέπονται κατά την κατάρτιση του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού, κατέχουν επίσης κεντρική σημασία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μέτρο της επιστροφής ενοικίου από το Υπουργείο Οικονομικών.
- Σημαντική είναι επίσης η συμβολή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), η οποία, πέρα από τη χρηματοδότηση φοιτητικών εστιών, μπορεί να παρέχει χαμηλότοκα δάνεια για την ανάπτυξη προσιτών κατοικιών, καθώς και να υποστηρίζει έργα που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα. Παράλληλα, μέσω των συμβουλευτικών της υπηρεσιών (advisory), δύναται να ενισχύσει τον σχεδιασμό και την ωρίμανση σχετικών επενδύσεων.
- Τέλος, σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν και οι εμπορικές τράπεζες, οι οποίες έχουν ήδη συμμετάσχει ενεργά σε προγράμματα όπως το «Σπίτι μου» και το «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου». Η εμπειρία αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί περαιτέρω, ιδίως για την επέκταση και ενίσχυση αντίστοιχων χρηματοδοτικών εργαλείων στέγασης στο μέλλον.
Συνολικά, η Ελλάδα διαθέτει ήδη μια σημαντική χρηματοδοτική βάση για τη στέγαση, ωστόσο, οι νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες δείχνουν ότι τα επόμενα χρόνια είναι πιθανό να υπάρξουν ακόμη περισσότερες χρηματοδοτικές δυνατότητες. Η αυξημένη προτεραιότητα που δίνει η ΕΕ στη στέγαση, η δημιουργία της Πανευρωπαϊκής Πλατφόρμας Επενδύσεων, η ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και η ένταξη της κοινωνικής και προσιτής κατοικίας στον επόμενο ευρωπαϊκό προγραμματισμό δημιουργούν ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την προσέλκυση πρόσθετων πόρων στην Ελλάδα.
Συμπερασματικά, η υφιστάμενη εθνική χρηματοδότηση αποτελεί ένα σημαντικό σημείο εκκίνησης, όμως το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αναμένεται να δημιουργήσει πρόσθετες ευκαιρίες για τη χρηματοδότηση στεγαστικών πολιτικών. Για την Ελλάδα, η βασική πρόκληση θα είναι η έγκαιρη προετοιμασία ώριμων έργων, ο αποτελεσματικός συντονισμός των εμπλεκόμενων φορέων και η αξιοποίηση των νέων ευρωπαϊκών εργαλείων, ώστε οι διαθέσιμοι πόροι να μετατραπούν σε ουσιαστικές λύσεις προσιτής και βιώσιμης κατοικίας.
4.2 Πλαίσιο διακυβέρνησης
Η διακυβέρνηση της στεγαστικής πολιτικής συνιστά αναγκαία προϋπόθεση για τη μετάβαση σε ένα συνεκτικό, πολυεπίπεδο και αξιολογήσιμο πλαίσιο δημόσιας πολιτικής. Μέχρι και το έτος 2023, η στεγαστική πολιτική στην Ελλάδα αναπτυσσόταν κυρίως μέσα από αποσπασματικές ή επιμέρους παρεμβάσεις, χωρίς την ύπαρξη ενός ενιαίου και συνεκτικού πλαισίου διακυβέρνησης που να διασφαλίζει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων και τη συστηματική παρακολούθηση των αποτελεσμάτων. Από το έτος 2023 και έπειτα, το πλαίσιο αυτό μεταβάλλεται ουσιωδώς, με τη σύσταση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και την ανάδειξη της στεγαστικής πολιτικής σε διακριτό πεδίο κυβερνητικής παρέμβασης, καθώς και με τη συγκρότηση της Κυβερνητικής Επιτροπής Στεγαστικής Πολιτικής ως μηχανισμού διυπουργικού συντονισμού.
α) Η διακυβέρνηση της στεγαστικής πολιτικής πριν από το έτος 2023
Πριν από τη σύσταση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, η στεγαστική πολιτική στην Ελλάδα χαρακτηριζόταν από κατακερματισμό αρμοδιοτήτων, περιορισμένη θεσμική συνέχεια και απουσία ενιαίου επιτελικού φορέα με αποκλειστική ευθύνη για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της πολιτικής στέγασης. Η εικόνα αυτή δεν αφορούσε μόνο την οργανωτική διάρθρωση της διοίκησης, αλλά και τη φύση των ίδιων των παρεμβάσεων, οι οποίες αναπτύσσονταν συχνά μέσα από διαφορετικά Υπουργεία, οργανισμούς και χρηματοδοτικά εργαλεία, χωρίς κοινό πλαίσιο δεικτών, ενιαίο μηχανισμό αποτύπωσης αναγκών και σταθερό σύστημα αξιολόγησης αποτελεσμάτων.
Η νέα στεγαστική δέσμη που παρουσιάστηκε το έτος 2022 και θεσμοθετήθηκε με τον ν. 5006/2022 (A’ 239) αποτέλεσε σημαντική αφετηρία επανενεργοποίησης της δημόσιας στεγαστικής πολιτικής, ωστόσο η υλοποίηση του πλαισίου στηριζόταν σε πολλαπλούς φορείς και επιμέρους διοικητικά κανάλια. Η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) διατήρησε κεντρικό ρόλο σε στεγαστικά προγράμματα όπως το «Σπίτι μου», το «Κάλυψη» και το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», ενώ παράλληλα, άλλα συναφή μέτρα συνδέονταν με διαφορετικά υπουργεία, όπως το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού για φοιτητική στέγαση και επιδόματα, καθώς και το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ή συναρμόδιες υπηρεσίες για φορολογικές παρεμβάσεις και ρυθμίσεις στην αγορά ακινήτων.
Η κατανομή αυτή δημιούργησε μια κατάσταση στην οποία η στεγαστική πολιτική υφίστατο ως σύνολο μέτρων, χωρίς όμως να αντιστοιχεί πλήρως σε ενιαία διοικητική αρχιτεκτονική. Τα προγράμματα υπάγονταν σε διαφορετικές διαδικασίες, διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα, διαφορετικούς φορείς υλοποίησης και διαφορετικούς μηχανισμούς παρακολούθησης. Η έλλειψη ενιαίας δομής δυσχέραινε τη συστηματική αποτύπωση της στεγαστικής ανάγκης, τη συνεκτική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων, την παρακολούθηση των ωφελούμενων, την αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων και την έγκαιρη προσαρμογή της πολιτικής σε μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς. Η ανάγκη ενιαίας στρατηγικής και συγκέντρωσης της θεσμικής ικανότητας αναδείχθηκε επομένως όχι μόνο ως διοικητική βελτίωση, αλλά ως ουσιαστική προϋπόθεση αποτελεσματικής δημόσιας παρέμβασης.
Συνεπώς, η περίοδος πριν από το έτος 2023 μπορεί να χαρακτηριστεί ως περίοδος επανεκκίνησης μεν της στεγαστικής πολιτικής, αλλά χωρίς ακόμη συγκροτημένο κεντρικό φορέα στεγαστικής διακυβέρνησης. Η ύπαρξη σημαντικών παρεμβάσεων, όπως το «Σπίτι μου», η κοινωνική αντιπαροχή και η αξιοποίηση κενών κατοικιών, δεν αναιρούσε την ανάγκη για ένα μόνιμο θεσμικό σχήμα που θα αναλάμβανε τον στρατηγικό σχεδιασμό, τον συντονισμό συναρμόδιων φορέων, την τεκμηρίωση των αναγκών, την παρακολούθηση της αγοράς και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η μετάβαση αυτή αποτέλεσε το θεσμικό υπόβαθρο για τις αλλαγές που ακολούθησαν από το έτος 2023 και μετά.
β) Η διακυβέρνηση της στεγαστικής πολιτικής από το έτος 2023 και έως σήμερα
Από το έτος 2023 και έπειτα, η διακυβέρνηση της στεγαστικής πολιτικής εισέρχεται σε φάση θεσμικής και οργανωτικής ενίσχυσης, με στόχο τη διαμόρφωση ενός πιο συνεκτικού πλαισίου σχεδιασμού, συντονισμού και παρακολούθησης των παρεμβάσεων για τη στέγαση. Κεντρικά ορόσημα αυτής της περιόδου αποτέλεσαν, το έτος 2023, η σύσταση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και της Γενικής Γραμματείας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, καθώς και, το έτος 2025, η συγκρότηση της Διεύθυνσης Στεγαστικής Πολιτικής ως εξειδικευμένης διοικητικής μονάδας για τον σχεδιασμό, την τεκμηρίωση και την παρακολούθηση των παρεμβάσεων στον τομέα της στέγασης. Παράλληλα, το έτος 2025, η σύσταση της Κυβερνητικής Επιτροπής Στεγαστικής Πολιτικής (Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου με αρ. 10/28-5-2025, Α’ 96), με διυπουργικό χαρακτήρα, ενίσχυσε περαιτέρω τη συνολική εποπτεία και τον οριζόντιο συντονισμό των συναρμόδιων φορέων, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την πιο συστηματική και ολοκληρωμένη εφαρμογή της εθνικής στεγαστικής πολιτικής.
Ειδικότερα, η Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής προεδρεύεται από τον Υπουργό Επικρατείας και συγκροτείται με τη συμμετοχή των συναρμόδιων Υπουργείων, μεταξύ των οποίων, ενδεικτικά, τα Υπουργεία Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών, Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ανάπτυξης και Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διασφαλίζει τη συνολική κατεύθυνση, τον οριζόντιο συντονισμό και τη συνδυαστική παρακολούθηση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στεγαστική Πολιτική με λοιπές συναφείς στρατηγικές που αφορούν επιμέρους ομάδες-στόχους, ώστε οι παρεμβάσεις να εντάσσονται σε ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα επιμέρους στρατηγικής αποτυπώνεται στην πρόσφατη θέσπιση από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας νομοθετικού πλαισίου (ν. 5223/2025, A’ 137) για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων και την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών του στρατιωτικού προσωπικού, με κύρια σημεία, υπό την οπτική της διακυβέρνησης: α) τη σύσταση νέου ενιαίου Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας (ΤΑΕθΑ), το οποίο αναλαμβάνει καθολικά τη διαχείριση της ακίνητης περιουσίας των τριών κλάδων και β) την ίδρυση του Φορέα Αξιοποίησης Ακινήτων Ενόπλων Δυνάμεων (ΦΑΑΕΔ). Αντίστοιχο παράδειγμα συνιστά η Εθνική Στρατηγική φοιτητικής στέγασης (2026-2035), στην οποία υπογραμμίζεται η ανάγκη για τη διαμόρφωση νέου μοντέλου διακυβέρνησης, με κρίσιμη μεταρρύθμιση τη σύσταση Ειδικής Γραμματείας Φοιτητικής Στέγασης και Μέριμνας, η οποία θα αναλάβει, μεταξύ άλλων και τη συνολική εποπτεία της διαχείρισης των φοιτητικών εστιών, αντιμετωπίζοντας έτσι τον υφιστάμενο κατακερματισμό μεταξύ του ΙΝΕΔΙΒΙΜ και των Πανεπιστημίων.
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, μέσω της Γενικής Γραμματείας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής και της Διεύθυνσης Στεγαστικής Πολιτικής, διατηρεί τον εξειδικευμένο και κεντρικό ρόλο τεκμηρίωσης, εισήγησης και παρακολούθησης των παρεμβάσεων που αφορούν ειδικά τη στεγαστική πολιτική και την αντιμετώπιση του στεγαστικού ζητήματος για τις ομάδες στόχους.
Οι ρόλοι αυτοί αντανακλούν την απόφαση σύστασης του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και της Γενικής Γραμματείας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής ως θεσμική μεταβολή, η οποία δημιούργησε για πρώτη φορά ένα σαφές υπουργικό σημείο αναφοράς για τη σύνδεση της στεγαστικής πολιτικής με τη δημογραφική πολιτική, την κοινωνική συνοχή και την προστασία ευάλωτων ομάδων. Στο νέο οργανωτικό περιβάλλον, η μεταγενέστερη σύσταση με τον ν. 5229/2025 (Α’ 158), της Διεύθυνσης Στεγαστικής Πολιτικής, εντός της νέας Γενικής Διεύθυνσης Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, αποτυπώνει τη μετατόπιση από ένα μοντέλο διάχυτων αρμοδιοτήτων σε ένα πιο συγκεντρωμένο επιτελικό σχήμα σχεδιασμού, παρακολούθησης και συντονισμού.
Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 5229/2025, οι επιχειρησιακοί στόχοι της Διεύθυνσης Στεγαστικής Πολιτικής περιλαμβάνουν τον σχεδιασμό, την υλοποίηση, τον συντονισμό, την παρακολούθηση, τον έλεγχο και την αξιολόγηση προγραμμάτων και δράσεων στεγαστικής πολιτικής του ΥΚΟΙΣΟ και των εποπτευόμενων φορέων του. Περιλαμβάνουν επίσης τον συντονισμό ενεργειών σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο για την υλοποίηση προγραμμάτων συναρμόδιων υπουργείων και φορέων, την παρακολούθηση ευρωπαϊκών και διεθνών εξελίξεων και τη διαμόρφωση, παρακολούθηση και αξιολόγηση της Εθνικής Στρατηγικής για τη Στέγαση.
Για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων, η Διεύθυνση Στεγαστικής Πολιτικής συγκροτείται από τέσσερις επιμέρους οργανικές μονάδες με διακριτό αντικείμενο: α) το Τμήμα Στρατηγικού Σχεδιασμού και Τεκμηρίωσης, β) το Τμήμα Αντιμετώπισης της Αστεγίας, γ) το Τμήμα Στεγαστικής Συνδρομής, και δ) το Τμήμα Προσιτής Στέγασης. Η διάρθρωση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς επιτρέπει τη λειτουργική διάκριση μεταξύ τεκμηρίωσης και στρατηγικού σχεδιασμού, κοινωνικής προστασίας και αντιμετώπισης αστεγίας, εισοδηματικής ή άλλης στεγαστικής συνδρομής και παρεμβάσεων αύξησης της προσιτής προσφοράς κατοικίας. Παράλληλα, ενισχύει την ικανότητα του Υπουργείου να παρακολουθεί τόσο τις ανάγκες των νοικοκυριών όσο και την εξέλιξη του οικιστικού αποθέματος και των προγραμμάτων κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας.
Σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, οι δήμοι διαδραματίζουν ήδη ενεργό ρόλο στην υλοποίηση μέτρων στεγαστικής πολιτικής, μέσω μιας σειράς στοχευμένων προγραμμάτων και δράσεων που ανταποκρίνονται σε τοπικές ανάγκες. Ειδικότερα, η συμβολή τους αποτυπώνεται σε βασικούς άξονες παρέμβασης, όπως:
- Μέτρα για την κοινωνική στέγαση για τις πλέον ευάλωτες ομάδες στο Δήμο Αθηναίων και Θεσσαλονίκη, με ανάληψη της ευθύνης υλοποίησης από τις Αναπτυξιακές ΕΑΤΑ και ΜΑΘ, αντίστοιχα,
- Μέτρα για την αντιμετώπιση της αστεγίας, όπως τα προγράμματα «Στέγαση και Εργασία για Αστέγους Ι, ΙΙ & ΙΙΙ» και η λειτουργία δομών φιλοξενίας αστέγων, και
- Επιπρόσθετα μέτρα όπως το πρόγραμμα ΚΑΛΥΨΗ, που αφορά τη διάθεση ιδιωτικών κατοικιών με επιδοτούμενη μίσθωση σε νέους ηλικίας 25 έως 39 ετών, οι οποίοι είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και δεν διαθέτουν ιδιόκτητη πρώτη κατοικία.
Η εμπειρία από την υλοποίηση των ανωτέρω παρεμβάσεων αναδεικνύει τον ρόλο των δήμων ως κεντρικού φορέα υλοποίησης σε τοπικό επίπεδο, με επίγνωση των τοπικών αναγκών και των ομάδων που αντιμετωπίζουν στεγαστική πίεση, όπως ήδη αναφέρθηκε στην ενότητα 1. Η εγγύτητα αυτή τους επιτρέπει να συμβάλλουν αποτελεσματικά τόσο στη διαδικασία επιλογής των δυνητικών δικαιούχων για τα διαμερίσματα κοινωνικών κατοικιών όσο και στη στοχευμένη εφαρμογή μέτρων. Στο πλαίσιο αυτό, οι δήμοι αναμένεται να διαδραματίσουν ενισχυμένο πλέον ρόλο στην εφαρμογή της Στρατηγικής και της διακυβέρνησης της στεγαστικής πολιτικής (βλ. γ) Προτεινόμενη δομή πλαισίου διακυβέρνησης, 4ο επίπεδο).
Η θεσμοθέτηση της Ψηφιακής Πύλης Στεγαστικής Πολιτικής αποτελεί συμπληρωματικό στοιχείο της νέας διακυβέρνησης. Η Πύλη λειτουργεί ως ενιαίο ψηφιακό σημείο ενημέρωσης για το σύνολο των μέτρων στεγαστικής πολιτικής, εντοπισμού των προγραμμάτων που ανταποκρίνονται στο προφίλ και τις ανάγκες του κάθε ενδιαφερόμενου αλλά και μηνιαίας πληροφόρησης για τα αποτελέσματα των στεγαστικών προγραμμάτων. Με τη συγκέντρωση της πληροφόρησης σε μία ενιαία πλατφόρμα, διευκολύνεται η πλοήγηση των πολιτών στο σύστημα στεγαστικής πολιτικής, ενισχύεται η διαφάνεια και η πολιτική λογοδοσία και υποστηρίζεται η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των υφιστάμενων και μελλοντικών παρεμβάσεων.
Η πλήρης αποτελεσματικότητα του νέου μοντέλου διακυβέρνησης της στεγαστικής πολιτικής, όπως αυτό διαμορφώθηκε από το έτος 2023 κι έπειτα, εξαρτάται από την περαιτέρω ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας, τη διασφάλιση επαρκούς στελέχωσης, τη λειτουργία συστημάτων παρακολούθησης και αξιολόγησης, τη διαλειτουργικότητα δεδομένων και την εμπέδωση σταθερών μηχανισμών συνεργασίας με συναρμόδιους φορείς. Στην κατεύθυνση αυτή εγγράφεται η πρόταση σύστασης Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής και Ταμείου Θεματοφύλακα καθώς και η περαιτέρω ανάπτυξη, σε επίπεδο Δήμων, των Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης.
Ειδικότερα, ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής προτείνεται να λειτουργεί ως ενδιάμεσος θεσμικός μηχανισμός που εποπτεύει κεντρικά την υλοποίηση στεγαστικών πολιτικών, διασφαλίζοντας, μέσα από τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων, την ενιαία υλοποίηση σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ταυτόχρονα, συνιστά σταθερό σημείο ευθύνης για έργα και δεδομένα. Συγκεκριμένα, μπορεί να αναλαμβάνει την ωρίμανση, την παρακολούθηση της υλοποίησης και τη σύνταξη των σχετικών αναφορών προόδου για σύνθετα στεγαστικά έργα (project delivery), καθώς και τη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων, με στόχο τη συνεχή καταγραφή αναγκών, τον συνακόλουθο σχεδιασμό πολιτικών και την εν γένει τεκμηρίωση αποφάσεων.
Παράλληλα, το Ταμείο Θεματοφύλακας προτείνεται να συγκροτηθεί ως ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση του αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Συγκεκριμένα, το Ταμείο μπορεί να αναλάβει τη συγκέντρωση χρηματοδοτικών πόρων και την ενεργοποίηση δημόσιων ακινήτων για την αξιοποίηση τους στο πλαίσιο προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας. Μέσω της λειτουργίας του ως ανατροφοδοτούμενου μηχανισμού, τα έσοδα από μισθώσεις ή άλλες προβλεπόμενες χρήσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος. Λόγω του συμπληρωματικού χαρακτήρα των προτεινόμενων ρόλων τους, εξετάζεται η ένταξη του Ταμείου με τις αρμοδιότητες που αναφέρθηκαν στο οργανόγραμμα του υπό σύσταση Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής. Ανεξάρτητα από την τελική οργανωτική τους διαμόρφωση, και ενόψει των προτεινόμενων ρόλων τους, οι δύο φορείς συμπεριλαμβάνονται στην προτεινόμενη δομή του πλαισίου διακυβέρνησης.
γ) Προτεινόμενη δομή του πλαισίου διακυβέρνησης
Η προτεινόμενη δομή διακυβέρνησης της στεγαστικής πολιτικής δομείται σε τέσσερα διακριτά, αλλά αλληλένδετα επίπεδα, με στόχο να διασφαλίζεται η συνολική στρατηγική κατεύθυνση, η συστηματική παρακολούθηση της απόδοσης, η αποτελεσματική εποπτεία των μέτρων και ο τακτικός επιχειρησιακός συντονισμός. Με βάση τις διεθνείς πρακτικές και την υφιστάμενη κατάσταση, το πλαίσιο διακυβέρνησης πρέπει να καλύπτει όλα τα επίπεδα άσκησης πολιτικής —κεντρικό, περιφερειακό και δημοτικό— και, παράλληλα, να ανταποκρίνεται στο σύνολο των στεγαστικών αναγκών του πληθυσμού και των επιμέρους ομάδων-στόχων. Υπό αυτό το πρίσμα, τα τέσσερα επίπεδα διακυβέρνησης αφορούν, κατά σειρά: α) τη Στρατηγική εποπτεία της στεγαστικής πολιτικής, β) την Παρακολούθηση Απόδοσης, Δεδομένων και Διαφάνειας, γ) την Εποπτεία υλοποίησης μέτρων στεγαστικής πολιτικής και δ) τον Τακτικό συντονισμό και υλοποίηση.
Αναλυτικά:
1ο επίπεδο – Στρατηγική εποπτεία στεγαστικής πολιτικής
Το πρώτο επίπεδο αφορά τη στρατηγική εποπτεία της στεγαστικής πολιτικής και διασφαλίζει ότι η Εθνική Στρατηγική Στεγαστικής Πολιτικής παραμένει επικαιροποιημένη, συνεκτική και ευθυγραμμισμένη με τις μεταβαλλόμενες κοινωνικές, οικονομικές και στεγαστικές ανάγκες. Στο επίπεδο αυτό εντάσσονται η ανά διετία αναθεώρηση της Στρατηγικής και των αντίστοιχων μέτρων, η αξιολόγηση της προόδου υλοποίησης, καθώς και η διατύπωση εισηγήσεων για νέες παρεμβάσεις, όπου απαιτείται.
Κεντρικό ρόλο έχουν η πολιτική ηγεσία του ΥΚΟΙΣΟ, η Προεδρία της Κυβέρνησης, η Γενική Γραμματεία Συντονισμού, τα αρμόδια Υπουργεία και η Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής, ώστε να διασφαλίζεται ενιαία στρατηγική κατεύθυνση και οριζόντιος συντονισμός.
2ο επίπεδο – Παρακολούθηση Απόδοσης, Δεδομένων και Διαφάνειας
Το δεύτερο επίπεδο επικεντρώνεται στη συστηματική παρακολούθηση της απόδοσης της στεγαστικής πολιτικής, στη διαχείριση δεδομένων και στη διασφάλιση διαφάνειας ως προς την πρόοδο υλοποίησης των παρεμβάσεων. Περιλαμβάνει την κατάρτιση ετήσιας έκθεσης με παρακολούθηση μετρήσιμων δεικτών απόδοσης, επιτευγμάτων και εκτέλεσης προϋπολογισμού. Ειδικότερα, ως προς τα εργαλεία μέτρησης της απόδοσης των μέτρων, προτείνεται η αξιοποίηση των εξής δέκα (10) δεικτών υψηλής προτεραιότητας (core KPIs), οι οποίοι έχουν διαμορφωθεί στο επίπεδο των επιμέρους Στόχων της Στρατηγικής και απεικονίζονται στον Πίνακα 6.2 στο Παράρτημα της Στρατηγικής. Παράλληλα, προβλέπεται μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης σε περιπτώσεις σημαντικών αποκλίσεων από τους στόχους, τους δείκτες ή τον διαθέσιμο προϋπολογισμό, ώστε να καθίσταται δυνατή η έγκαιρη λήψη διορθωτικών ενεργειών.
Κεντρικό ρόλο έχει η Διεύθυνση Στεγαστικής Πολιτικής, μέσω των αρμόδιων Τμημάτων της και ειδικότερα του Τμήματος Στρατηγικού Σχεδιασμού και Τεκμηρίωσης, αλλά και η πολιτική ηγεσία του ΥΚΟΙΣΟ ως προς την αξιολόγηση των στοιχείων απόδοσης και των τυχόν αναφορών για σημαντικές αποκλείσεις από τους στόχους.
3ο επίπεδο – Εποπτεία Υλοποίησης Στεγαστικών Μέτρων
Το τρίτο επίπεδο αφορά την εποπτεία της υλοποίησης των επιμέρους μέτρων στεγαστικής πολιτικής, με έμφαση στη διασφάλιση ότι τα έργα και οι παρεμβάσεις προχωρούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τα χρονοδιαγράμματα και τα προβλεπόμενα πρότυπα. Στο επίπεδο αυτό περιλαμβάνονται οι απαιτούμενες ενδιάμεσες εγκρίσεις σε κρίσιμα στάδια του κύκλου ζωής των έργων, οι συναντήσεις διαβούλευσης πριν από την υποβολή ή πριν από σημαντικά ορόσημα έργων στεγαστικής πολιτικής, καθώς και οι έλεγχοι συμμόρφωσης με τα εθνικά, τεχνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα. Με τον τρόπο αυτό, ενισχύεται η επιχειρησιακή εποπτεία, περιορίζονται οι κίνδυνοι καθυστερήσεων ή αποκλίσεων και διασφαλίζεται η ομαλή μετάβαση από τον στρατηγικό σχεδιασμό στην εφαρμογή.
Στο επίπεδο αυτό συμμετέχουν το ΥΚΟΙΣΟ σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας, επικουρούμενο σε τεχνικό επίπεδο από τον Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής και το Εξειδικευμένο Ταμείο Θεματοφύλακα, σε επικοινωνία και συνεργασία με τη ΓΓ Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης, η οποία έχει την πληροφόρηση σχετικά με την πρόοδο υλοποίησης στεγαστικών μέτρων στο σύνολο των Υπουργείων, μέσω των περιοδικών αναφορών των Ετησίων Σχεδίων Δράσης.
4ο επίπεδο – Τοπικός Συντονισμός και Υλοποίηση
Το τέταρτο επίπεδο αφορά τον τοπικό συντονισμό και την πρακτική υλοποίηση των στεγαστικών παρεμβάσεων σε περιφερειακό και δημοτικό επίπεδο, όπου αναδεικνύονται οι ειδικότερες ανάγκες και οι επιχειρησιακές προκλήσεις εφαρμογής. Περιλαμβάνει τακτικές συναντήσεις συντονισμού, μέσω ομάδων εργασιών ή μέσω της σύστασης σε αυτοδιοικητικό επίπεδο αντίστοιχης Επιτροπής για τη στεγαστική πολιτική, με δήμους, περιφέρειες και φορείς υλοποίησης, με στόχο την επίλυση ζητημάτων, την άρση εμποδίων και την παρακολούθηση της προόδου σε τοπικό επίπεδο.
Στο επίπεδο αυτό συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Διεύθυνση Στεγαστικής Πολιτικής, οι δήμοι, οι περιφέρειες, οι τοπικοί φορείς, τα γραφεία κοινωνικής μίσθωσης ή συναφείς δομές υποστήριξης, καθώς και οι πολεοδομικές και τεχνικές υπηρεσίες, ώστε η υλοποίηση των μέτρων να προσαρμόζεται στις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής.
Το προτεινόμενο σχήμα διακυβέρνησης προϋποθέτει σαφή κατανομή ρόλων και μηχανισμών συντονισμού μεταξύ της υφιστάμενης διοικητικής δομής και των νέων φορέων που θα εμπλακούν στην εφαρμογή της στεγαστικής πολιτικής.
Σε κεντρικό επίπεδο, η Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής θα διατηρεί τη συνολική στρατηγική εποπτεία, τον οριζόντιο συντονισμό και την παρακολούθηση της προόδου της Στρατηγικής, διασφαλίζοντας τη συνεκτική ευθυγράμμιση των επιμέρους παρεμβάσεων. Σε επίπεδο υλοποίησης, το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, σε συνεργασία με τους διακριτούς φορείς εφαρμογής, θα έχει κρίσιμο ρόλο στην επιχειρησιακή παρακολούθηση των μέτρων, στην αξιολόγηση της προόδου και στην έγκαιρη ανάδειξη τυχόν αποκλίσεων, ώστε η εφαρμογή της Στρατηγικής να παραμένει συντονισμένη, τεκμηριωμένη και προσανατολισμένη στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Στο πλαίσιο αυτό, η αποτελεσματική συνεργασία και η λειτουργική διασύνδεση των εμπλεκόμενων φορέων δεν αποτελούν οργανωτική προϋπόθεση, αλλά κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας της συνολικής στεγαστικής πολιτικής. Η ανάγκη για σαφή κατανομή ρόλων, συνεχή ροή πληροφόρησης, ευθυγράμμιση προτεραιοτήτων και ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας αναδεικνύουν τη σημασία ενός συνεκτικού και καλά σχεδιασμένου συστήματος διακυβέρνησης.
4.3 Σχέδιο υλοποίησης της Στρατηγικής
Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική βρίσκεται ήδη σε τροχιά εφαρμογής, μέσα από ένα πλέγμα υφιστάμενων μέτρων που καλύπτουν κρίσιμες πτυχές της στεγαστικής πολιτικής, όπως η ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών, η στήριξη των νοικοκυριών, η ανάπτυξη εργαλείων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας και η αναβάθμιση του υφιστάμενου αποθέματος.
Ως προς τον χρονικό προγραμματισμό υλοποίησης των υφιστάμενων μέτρων:
α) το επόμενο χρονικό διάστημα έως την 30.6.2026 χαρακτηρίζεται από κρίσιμα ορόσημα που συναρτώνται με την ολοκλήρωση των έργων, τα οποία χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως ενδεικτικά το Σπίτι μου ΙΙ, με 15.188 δικαιούχους (ενημέρωση: 15-6-2026), το Αναβαθμίζω, με 4.383 δικαιούχους (ενημέρωση: 12-6-2026), και το Εξοικονομώ 2025 με 20.840 ωφελούμενα νοικοκυριά.
β) Εντός του τρέχοντος έτους, και συγκεκριμένα τον Αύγουστο 2026, τοποθετείται η ένταξη της Κατασκευής κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα προς χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και η έναρξη της σχετικής διαγωνιστικής διαδικασίας. Κατά την ίδια χρονική περίοδο, αναμένεται να προκηρυχθεί η κατασκευή στα ακίνητα του α’ διαγωνισμού κοινωνικής αντιπαροχής. Τον Δεκέμβριο του 2026 ολοκληρώνεται το πρόγραμμα Στέγαση-Εργασία ΙΙ με 868 ωφελούμενους, εκ των οποίων 228 και σε επιδότηση εργασίας/κατάρτισης.
γ) Στα 2 επόμενα έτη, και συγκεκριμένα έως το έτος 2028, στο πλαίσιο του έργου Κατασκευής φοιτητικών εστιών με ΣΔΙΤ, ολοκληρώνονται και παραδίδονται συνολικά 5.949 νέες κλίνες στα Πανεπιστήμια Κρήτης, Θράκης και Θεσσαλίας. Τον Δεκέμβριο του 2028 ολοκληρώνεται το πρόγραμμα Στέγαση-Εργασία ΙΙΙ, το οποίο υλοποιείται από την Άνοιξη 2025 και καταγράφει ήδη, κατά τη σύνταξη της Εθνικής Στρατηγικής και στο 49% της απορρόφησης του προϋπολογισμού του, 1.597 ωφελούμενους.
δ) Έως το έτος 2029, τοποθετείται η ολοκλήρωση των έργων με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ, όπως η Ανακαίνιση Κατοικίας, με κατ’εκτίμηση 15.000 έως 20.000 δικαιούχους. Κατά το ίδιο έτος, ολοκληρώνονται και παραδίδονται οι 2.350 μονάδες κοινωνικής κατοικίας σε ανενεργά στρατόπεδα, οι τουλάχιστον 130 μονάδες προσιτής κατοικίας σε ακίνητα κοινωνικής αντιπαροχής, καθώς και οι εναπομείνασες 2.300 νέες κλίνες στα Πανεπιστήμια Δυτικής Μακεδονίας και Δυτικής Αττικής καθώς και στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στο πλαίσιο του έργου Κατασκευής φοιτητικών εστιών με ΣΔΙΤ.
ε) Έως το έτος 2032, ολοκληρώνεται η υλοποίηση των έργων, τα οποία χρηματοδοτούνται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, όπως η ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση των φοιτητικών εστιών αρμοδιότητας του ΙΝΕΔΙΒΙΜ.
στ) Παράλληλα, η υλοποίηση μέτρων επιδοματικής κυρίως φύσης, όπως το Επίδομα στέγασης, το Φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, η Στεγαστική συνδρομή ανασφάλιστων υπερηλίκων και η Επιστροφή ενοικίου, είναι διαρκής και επομένως καλύπτει της περιόδου της Στρατηγικής έως το έτος 2035. Στην ίδια λογική, ρυθμιστικά μέτρα, που αφορούν ενδεικτικά φορολογικά κίνητρα και περιορισμούς στο καθεστώς των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της golden visa, έχουν ήδη υλοποιηθεί από το έτος 2025, συνεχίζουν, όμως, να παράγουν αποτελέσματα.
Ως προς τα προτεινόμενα μέτρα, ο χρονικός προγραμματισμός της υλοποίησης τους οργανώνεται σε τρεις διακριτές φάσεις προτεραιότητας:
α) η πρώτη φάση (έως το έτος 2027) αφορά μέτρα άμεσης εστίασης, τα οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν σε σύντομο χρονικό ορίζοντα και να δημιουργήσουν τις αρχικές προϋποθέσεις εφαρμογής της συνολικής Στρατηγικής. Πρόκειται για την πλειονότητα των νέων προτεινόμενων μέτρων, τα οποία απαιτούν άμεση ενεργοποίηση και θεσμική προετοιμασία. Ενδεικτικά περιλαμβάνονται: η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής και η διασύνδεσή του με το κτηματολόγιο, η σύσταση εξειδικευμένου Ταμείου Θεματοφύλακα για ανάπτυξη χαρτοφυλακίου κοινωνικών κατοικιών, η προτεινόμενη τροποποίηση του πλαισίου της Golden Visa, τα πολεοδομικά κίνητρα, η δημιουργία τοπικών Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης καθώς και η δημιουργία εθνικού δείκτη τιμών.
β) Η δεύτερη φάση (έως το έτος 2030) περιλαμβάνει μέτρα μεσοπρόθεσμης εστίασης, τα οποία απαιτούν περαιτέρω θεσμική, διοικητική ή χρηματοδοτική ωρίμανση και αναμένεται να αποδώσουν σταδιακά. Πρόκειται κυρίως για παρεμβάσεις που θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά ή ως συνέχεια υφιστάμενων πολιτικών. Ενδεικτικά αναφέρονται: η επέκταση του προγράμματος «Σπίτι μου», η διεύρυνση των επιδοτήσεων για παλαιές κατοικίες, η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας φοιτητικής συγκατοίκησης, καθώς και η παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών κατοικιών.
γ) Η τρίτη φάση (έως το έτος 2035) αφορά παρεμβάσεις μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, των οποίων τα αποτελέσματα θα αποτυπωθούν σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, ιδίως ως προς την αύξηση της στεγαστικής προσιτότητας των νοικοκυριών και των επιμέρους ομάδων-στόχων. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνεται, ενδεικτικά, το μέτρο αναζωογόνησης επιλεγμένων περιοχών με κατοικίες σε πολύ χαμηλή τιμή.
Υπό τα δεδομένα αυτά, ο χρονικός προγραμματισμός υλοποίησης του συνόλου των μέτρων (υφιστάμενων και προτεινόμενων) απεικονίζεται στον σχετικό Πίνακα 6.3 του Παραρτήματος της Στρατηγικής. Πράγματι, το σύνολο των παρεμβάσεων αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο και αλληλοσυμπληρούμενο πλαίσιο πολιτικής, καθώς τα μέτρα παρουσιάζουν σημαντικές συνέργειες μεταξύ τους. Η σταδιακή εφαρμογή τους, με βάση σαφή κριτήρια προτεραιότητας, θα διασφαλίσει τόσο την επιχειρησιακή εφικτότητα της Στρατηγικής, όσο και τη μεγιστοποίηση του συνολικού της αντίκτυπου.