ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ (άρθρα 449-531)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΡΟΥΣ Γ΄

Άρθρο 449
Σκοπός
Σκοπός του Μέρους Γ΄ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η συστηματική ρύθμιση του συνόλου των θεμάτων που άπτονται της οικονομικής διοίκησης και διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, όπως αυτή αποτυπώνεται στη διαδικασία εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει όλα τα επιμέρους στάδια, από τη βεβαίωση και είσπραξη των εσόδων έως την πληρωμή των δαπανών και τη σύνταξη και έγκριση των οικονομικών καταστάσεων.
Στο παρόν Μέρος κωδικοποιούνται, αναδιατυπώνονται και αναθεωρούνται οι προβλέψεις του β.δ. 17/5–15/6/1959 (Α΄ 114), καθώς και επιμέρους προβλέψεις μεταγενέστερων νομοθετημάτων που ρύθμιζαν αποσπασματικά τα σχετικά ζητήματα, με σκοπό τη δημιουργία ενιαίου, συνεκτικού και επικαιροποιημένου πλαισίου, κατά τρόπο συναφή προς τις γενικές δημοσιολογιστικές ρυθμίσεις και εναρμονισμένο με τις γενικές αρχές του δημοσίου λογιστικού, όπως αυτές ρυθμίζονται στον ν. 4270/2014 (Α’ 143) και τα π.δ. 80/2016 (Α’ 145) και 54/2018 (Α’ 103).
Παράλληλα, επιχειρείται ένα ουσιώδες εκσυγχρονιστικό βήμα, μέσω της ενσωμάτωσης τεχνολογικών εργαλείων, λογισμικών, πληροφοριακών συστημάτων και εφαρμογών στις επιμέρους διαδικασίες της οικονομικής λειτουργίας. Οι τροποποιήσεις αυτές υλοποιούνται σύμφωνα με το ρυθμιστικό πλαίσιο του ν. 4727/2020 (Α΄ 184), περί ψηφιακής διακυβέρνησης.

Άρθρο 450
Αντικείμενο
Αντικείμενο του Μέρους Γ΄ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί:
α) ο εκσυγχρονισμός των προβλέψεων και η αναμόρφωση των διαδικασιών που αφορούν στις διαδικασίες βεβαίωσης των εσόδων των δήμων και των περιφερειών,
β) η εισαγωγή ρυθμίσεων για το πλήρες φάσμα της οικονομικής διοίκησης και διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών αναφορικά με:
βα) τη διαχείριση των πιστώσεων του προϋπολογισμού,
ββ) τα στάδια και τις διαδικασίες εκκαθάρισης των δαπανών,
βγ) το πλαίσιο έκδοσης και διαχείρισης των χρηματικών ενταλμάτων,
βδ) τη λειτουργία της ταμειακής υπηρεσίας,
βε) την κατάστρωση των χρηματοοικονομικών αναφορών,
γ) η αποτύπωση του πλαισίου παροχής επιχορηγήσεων, βοηθημάτων και κινήτρων από τους δήμους και τις περιφέρειες.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΒΕΒΑΙΩΣΗ ΕΣΟΔΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Άρθρο 451
Γενικές διατάξεις Κεφαλαίου Β΄
1. Οι διαδικασίες δημιουργίας, παραγωγικής έκδοσης, διαβίβασης, διακίνησης και τήρησης:
α) των χρηματικών καταλόγων του άρθρου 454,
β) των πράξεων βεβαίωσης οφειλής του άρθρου 456,
γ) των ατομικών ειδοποιήσεων υπερημερίας του άρθρου 457,
δ) των αποδεικτικών παραλαβής εισπρακτέων εσόδων του άρθρου 457,
ε) των βεβαιωτικών σημειωμάτων και των συγκεντρωτικών καταστάσεων του άρθρου 458, περί οίκοθεν βεβαίωσης εσόδων και
στ) κάθε εγγράφου και αρχείου που προβλέπεται για την εφαρμογή του παρόντος Κεφαλαίου,
συντελούνται σύμφωνα με τα άρθρα 740, 741 και 744, περί χρήσης Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας από τους δήμους και τις περιφέρειες, έκδοσης ηλεκτρονικών αρχείων και εγγράφων και τήρησης αυτών, αντίστοιχα.
2. Οι κοινοποιήσεις των άρθρων 456, 457, 459, καθώς και οποιαδήποτε κοινοποίηση προβλέπεται για την εφαρμογή του παρόντος Κεφαλαίου, γίνονται σύμφωνα με τα άρθρα 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων και 743, περί εξαιρέσεων από τις ηλεκτρονικές επιδόσεις και κοινοποιήσεις .
3. Για την ταυτοποίηση των οφειλετών και των λοιπών στοιχείων που απαιτούνται για τον προσδιορισμό του ύψους της οφειλής και τη διασφάλιση των εσόδων τους, οι δήμοι και οι περιφέρειες πέραν της χρήσης των μητρώων τους, δύνανται να αιτούνται την παροχή στοιχείων Φορολογικού Μητρώου, σύμφωνα το άρθρο 745, περί παροχής στοιχείων στους δήμους και τις περιφέρειες.

Άρθρο 452
Βεβαίωση εσόδων
1. Βεβαίωση εσόδου είναι η πράξη της δημοτικής ή περιφερειακής ή άλλης αρμόδιας αρχής, με την οποία προσδιορίζονται το οφειλόμενο στον δήμο ή στην περιφέρεια ποσό, το πρόσωπο του οφειλέτη, το είδος του εσόδου και η γενεσιουργός αιτία της οφειλής.
2. Η βεβαίωση κάθε εσόδου ενεργείται βάσει τίτλου βεβαίωσης του άρθρου 453, και συντελείται με την έκδοση της πράξης βεβαίωσης οφειλής του άρθρου 456. Η ημερομηνία της έκδοσης πράξης βεβαίωσης οφειλής αποτελεί τη χρονολογία βεβαίωσης του εσόδου.

Άρθρο 453
Τίτλοι βεβαίωσης
1. Τίτλο βεβαίωσης αποτελεί κάθε πράξη, ανεξαρτήτως του μέσου καταγραφής της, με την οποία πιστοποιείται η πραγματοποίηση γεγονότος γενεσιουργού οφειλής προς τον δήμο ή την περιφέρεια.
2. Έγγραφα που αποτελούν τίτλους βεβαίωσης είναι ιδίως:
α) οι δηλώσεις των φορολογουμένων και οι χρηματικοί κατάλογοι, οι οποίοι καταρτίζονται από τις υπηρεσίες ή τα δημοτικά ή περιφερειακά όργανα που είναι αρμόδια για τη βεβαίωση του εσόδου στο οποίο αυτοί αφορούν,
β) οι οριστικές και τελεσίδικες αποφάσεις των πολιτικών, ποινικών και διοικητικών δικαστηρίων,
γ) οι καταλογιστικές αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου,
δ) οι καταλογιστικές πράξεις των αρμοδίων δημοσίων ή δημοτικών ή περιφερειακών αρχών,
ε) οι πειθαρχικές αποφάσεις,
στ) οι συμβάσεις εκποίησης ή εκμίσθωσης κινητών και ακινήτων,
ζ) τα πρακτικά συμβιβαστικής επίλυσης αμφισβητήσεων, μετά την αποδοχή τους από το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο,
η) τα κηρυσσόμενα από τον νόμο διοικητικώς εκτελεστά πρωτόκολλα,
θ) τα έγγραφα από τα οποία οι αρμόδιες αρχές προσδιορίζουν, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, τον οφειλέτη, το είδος, το ποσό και την αιτία της οφειλής.

Άρθρο 454
Χρηματικοί κατάλογοι
1. Για κάθε είδος εσόδου και για κάθε οικονομικό έτος συντάσσεται ξεχωριστός χρηματικός κατάλογος. Αν πρόκειται να βεβαιωθούν ποσά του ίδιου εσόδου, που αφορούν παρελθόντα οικονομικά έτη, συντάσσεται ένας χρηματικός κατάλογος στον οποίο αναλύεται για κάθε οφειλέτη το εισπρακτέο ποσό για κάθε έτος.
2. Κατ’ εξαίρεση της παρ. 1, δύναται να περιλαμβάνονται στον ίδιο χρηματικό κατάλογο, στον οικείο αναλυτικό λογαριασμό και σε αντιστοιχία με τα ποσά της κύριας οφειλής, τα συναφή με αυτήν πρόστιμα. Στις περιπτώσεις εσόδων προερχόμενων από παρελθόντα οικονομικά έτη, τα έσοδα από τα πρόστιμα εγγράφονται στους αναλυτικούς λογαριασμούς που αφορούν την κύρια οφειλή.
3. Κάθε χρηματικός κατάλογος περιλαμβάνει:
α) το όνομα του δήμου ή της περιφέρειας και τον τίτλο της υπηρεσίας που συντάσσει τον κατάλογο,
β) την αρμόδια προς είσπραξη υπηρεσία,
γ) εάν ο οφειλέτης είναι φυσικό πρόσωπο:
γα) το επώνυμο,
γβ) το όνομα,
γγ) το πατρώνυμο,
γδ) τον αριθμό φορολογικού μητρώου (Α.Φ.Μ.) και
γε) την ακριβή διεύθυνση της κατοικίας ή του επαγγέλματος,
δ) εάν ο οφειλέτης είναι νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα:
δα) την επωνυμία,
δβ) την έδρα,
δγ) τον Α.Φ.Μ. και
δδ) τα στοιχεία των φυσικών προσώπων που είναι υπόχρεα αυτοτελώς ή αλληλεγγύως, ήτοι το ονοματεπώνυμο, το πατρώνυμο, τον Α.Φ.Μ. και τη διεύθυνση κατοικίας,
ε) το οφειλόμενο ποσό και, εάν συντρέχει περίπτωση, τον αριθμό των δόσεων, το ποσό κάθε δόσης και την αντίστοιχη ημερομηνία καταβολής,
στ) τα στοιχεία του τίτλου βεβαίωσης,
ζ) τον αναλυτικό λογαριασμό εσόδου του προϋπολογισμού και το είδος του εσόδου .
Η διεύθυνση της κατοικίας ή του επαγγέλματος στα φυσικά πρόσωπα της περ. γ) και η έδρα στα νομικά πρόσωπα ή της νομικές οντότητες της περ. δ) αναπληρώνονται από έγκυρη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου φυσικού προσώπου ή έγκυρη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας, κατά περίπτωση, όπως αυτές ορίζονται στην περ. β) της παρ. 2 και στην παρ. 3 του άρθρου 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων.
Η παράλειψη αναφοράς των συνυπόχρεων τρίτων δεν θίγει το κύρος του νόμιμου τίτλου ούτε τη νομιμότητα της εισπρακτικής διαδικασίας ή της διαδικασίας εκτέλεσης.
4. Σε περίπτωση θανάτου του οφειλέτη, ο οποίος έχει εγγραφεί σε χρηματικό κατάλογο, η εκδοθείσα στο όνομα του αποβιώσαντος εγγραφή διαγράφεται, με πράξη διαγραφής, η οποία υπογράφεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας για τη βεβαίωση εσόδων υπηρεσίας του δήμου ή της περιφέρειας και εκδίδεται νέος χρηματικός κατάλογος με τον οποίο η οφειλή επιμερίζεται στους κληρονόμους του. Τα στοιχεία της πράξης ακύρωσης του πρώτου εδαφίου συσχετίζονται με τον σχετικό τίτλο βεβαίωσης.
5. Οφειλές ύψους έως ένα (1) ευρώ δύνανται να μην εγγράφονται σε χρηματικό κατάλογο και να μην βεβαιώνονται, κατόπιν απόφασης του προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών του δήμου ή της περιφέρειας.

Άρθρο 455
Σύνταξη χρηματικών καταλόγων
1. Κάθε δημόσια αρχή ή δημοτική υπηρεσία ή υπηρεσία της περιφέρειας, η οποία ενεργεί ή επιμελείται λόγω αρμοδιότητάς της, την έκδοση τίτλων βεβαίωσης, υποχρεούται να κοινοποιήσει εντός προθεσμίας τριών (3) μηνών από την έκδοσή τους, τους τίτλους βεβαίωσης και κάθε σχετικό έγγραφο και στοιχείο στην αρμόδια υπηρεσία της παρ. 2. Η μη εμπρόθεσμη κοινοποίηση των τίτλων βεβαίωσης, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο, συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα σύμφωνα με την περ. κη) της παρ. 1 του άρθρου 107 του Κώδικα Κατάστασης Δημόσιων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007, Α΄26).
2. Οι χρηματικοί κατάλογοι συντάσσονται από την αρμόδια για τη βεβαίωση των εσόδων οργανική μονάδα της οικονομικής υπηρεσίας, όπως αυτή ορίζεται στον οργανισμό εσωτερικής υπηρεσίας του δήμου ή της περιφέρειας και υπογράφονται:
α) από τον προϊστάμενο των οικονομικών υπηρεσιών (Π.Ο.Υ.) ή τον εξουσιοδοτημένο από αυτόν προϊστάμενο της αρμόδιας οργανικής μονάδας και
β) τον υπάλληλο που συνέπραξε στη σύνταξη.
Ειδικά στους μικρούς δήμους, στους οποίους, λόγω έλλειψης προσωπικού ή οργανικών μονάδων:
α) υφίστανται Π.Ο.Υ. και ένας μοναδικός υπάλληλος που ασκεί αρμοδιότητες οικονομικής υπηρεσίας, οι χρηματικοί κατάλογοι υπογράφονται από τον Π.Ο.Υ. και τον εν λόγω υπάλληλο,
β) δεν υφίσταται Π.Ο.Υ., οι χρηματικοί κατάλογοι υπογράφονται μόνο από τον υπάλληλο που ορίζεται για τον σκοπό αυτόν με απόφαση δημάρχου.
3. Εάν κατά τη σύνταξη των χρηματικών καταλόγων διαπιστωθούν ελλείψεις, λάθη, αλλοιώσεις που δημιουργούν αμφιβολία για την ακρίβεια των στοιχείων βεβαίωσης, τότε τα στοιχεία ως προς τα οποία υφίσταται αμφιβολία επιστρέφονται στην υπηρεσία που απέστειλε τον τίτλο βεβαίωσης, προκειμένου να εκδοθεί εκ νέου ή να συμπληρωθεί ή να διορθωθεί.
4. Όλα τα πρωτότυπα σε φυσική μορφή παραστατικά, τίτλοι, στοιχεία, έγγραφα και πράξεις που αφορούν στη διαδικασία της βεβαίωσης των εσόδων φυλάσσονται στην αρμόδια υπηρεσία σε ξεχωριστούς κατά έσοδο και έτος αρχεία.
5. Η έγκαιρη βεβαίωση των εσόδων των δήμων και των περιφερειών ανήκει στα καθήκοντα των προσώπων της παρ. 2, τα οποία υποχρεούνται να αποκαταστήσουν κάθε σχετική ζημία που προκαλείται στον δήμο ή στην περιφέρεια, ευθυνόμενα παράλληλα ποινικώς και πειθαρχικώς κατά τις ισχύουσες προβλέψεις. Στα καθήκοντα των ίδιων προσώπων περιλαμβάνονται επίσης η συγκέντρωση και ο έλεγχος της ακρίβειας των απαιτούμενων για τη βεβαίωση στοιχείων.

Άρθρο 456
Πράξη βεβαίωσης οφειλής
1. Μετά από τη σύνταξη και υπογραφή των χρηματικών καταλόγων του άρθρου 454, για κάθε εγγραφή εσόδου σε αυτούς εκδίδεται «Πράξη Βεβαίωσης Οφειλής», με την επιφύλαξη της παρ. 3 του παρόντος, η οποία υπογράφεται από τον προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών ή τον εξουσιοδοτημένο από αυτόν προϊστάμενο της αρμόδιας οργανικής μονάδας. Οι οφειλέτες των δήμων και των περιφερειών λαμβάνουν γνώση της οφειλής τους, με την κοινοποίηση σε αυτούς της πράξης βεβαίωσης οφειλής του πρώτου εδαφίου, η οποία συντελείται σύμφωνα με τα άρθρα 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων και 743, περί εξαιρέσεων από τις ηλεκτρονικές επιδόσεις και κοινοποιήσεις, κατά περίπτωση.
Η αρμόδια για τη βεβαίωση εσόδων υπηρεσία δύναται να τηρεί ειδικό βιβλίο κοινοποίησης πράξεων βεβαίωσης οφειλής, στο οποίο καταχωρούνται οι σχετικές ημερομηνίες αυτών, εφόσον αυτό υποβοηθά το έργο της.
2. Στην πράξη βεβαίωσης οφειλής περιέχονται υποχρεωτικά:
α) τα στοιχεία του οφειλέτη,
β) το είδος και το ποσό της οφειλής,
γ) το οικονομικό έτος στο οποίο γεννήθηκε η οφειλή,
δ) ο αριθμός του χρηματικού καταλόγου,
ε) η λήξη της προθεσμίας καταβολής της οφειλής, η οποία είναι η τελευταία εργάσιμη μέρα του δεύτερου μήνα από την έκδοση της πράξης βεβαίωσης οφειλής,
στ) η μνεία ότι η εκπρόθεσμη καταβολή της οφειλής συνεπάγεται πρόσθετες επιβαρύνσεις, ζ) η ανάλυση δόσεων και η ημερομηνία καταβολής τους, εάν πρόκειται για οφειλή που καταβάλλεται σε δόσεις,
η) ο Κωδικός Ηλεκτρονικής Πληρωμής ή η ηλεκτρονική διεύθυνση πληρωμής (URL) στην πλατφόρμα πληρωμών του δήμου και της περιφέρειας,
θ) η προθεσμία άσκησης προσφυγής κατά αυτής, ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού δικαστηρίου, σύμφωνα με την περ. α) της παρ. 2 του άρθρου 66 τον Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ν. 2717/1999, Α΄97),
ι) η δυνατότητα του οφειλέτη να ζητήσει με το ίδιο δικόγραφο τη συμβιβαστική επίλυση της διαφοράς του με τον δήμο ή την περιφέρεια, στην επιτροπή του άρθρου 433, περί συμβιβαστικής επίλυσης αμφισβητήσεων σε δήμους και περιφέρειες.
3. Δεν απαιτείται κοινοποίηση πράξης βεβαίωσης οφειλής σε οφειλέτες, η βεβαίωση σε βάρος των οποίων στηρίζεται σε συμβάσεις με αντισυμβαλλόμενο τον δήμο ή δικαστικές ή διοικητικές αποφάσεις, που ορίζουν ρητά τον χρόνο πληρωμής του χρέους, είτε κατά το σύνολό του είτε κατά δόσεις.
4. Στην περίπτωση εμπρόθεσμης δικαστικής προσφυγής κατά καταλογιστικής διοικητικής πράξης για κύρια οφειλή ή επιβολή αυτοτελούς προστίμου, αναστέλλεται η καταβολή ποσοστού πενήντα τοις εκατό (50%) του αμφισβητούμενου ποσού μέχρι την οριστικοποίηση της διοικητικής καταλογιστικής πράξης, υπό την προϋπόθεση ότι έχει καταβληθεί από τον οφειλέτη το υπόλοιπο πενήντα τοις εκατό (50%).
5. Η παρ. 4 δεν ισχύει στην περίπτωση που η έκδοση της προσβαλλόμενης καταλογιστικής πράξης στηρίζεται σε στοιχεία που δηλώθηκαν από τον υπόχρεο στον δήμο ή στην περιφέρεια ή σε άλλη αρχή ή υπηρεσία του δημόσιου τομέα.

Άρθρο 457
Ατομική ειδοποίηση υπερημερίας
1. Ο χρηματικός κατάλογος του άρθρου 454 περιέρχεται στο αρμόδιο για την είσπραξη ταμείο με έγγραφο του προϊσταμένου των οικονομικών υπηρεσιών ή του εξουσιοδοτημένου από αυτόν προϊσταμένου της αρμόδιας οργανικής μονάδας. Στο έγγραφο αναφέρονται ο αριθμός του χρηματικού καταλόγου, το είδος και ο αναλυτικός λογαριασμός εσόδου του προϋπολογισμού και το συνολικό ποσό που βεβαιώθηκε με τον κατάλογο αυτό.
2. Ο ταμίας για κάθε χρηματικό κατάλογο εκδίδει αποδεικτικό παραλαβής εισπρακτέων εσόδων της περ. ε) της παρ. 1 του άρθρου 523, περί βιβλίων ταμείου, το οποίο διαβιβάζεται:
α) στην αρχή ή την υπηρεσία που απέστειλε τον τίτλο βεβαίωσης,
β) στην υπηρεσία που συνέταξε τον χρηματικό κατάλογο, καθώς και
γ) στη λογιστική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας.
3. Τα στοιχεία του αποδεικτικού παραλαβής καταχωρούνται αμέσως μετά την έκδοσή του στο βιβλίο εισπρακτέων εσόδων της περ. δ) της παρ. 1 του άρθρου 523, κατά οικονομικό έτος και λογαριασμό εσόδου του προϋπολογισμού.
4. Τα έσοδα των οποίων η νόμιμη προθεσμία καταβολής υπερβαίνει τη λήξη του έτους βεβαίωσης, καταχωρούνται εξ ολοκλήρου στους οικείους αναλυτικούς λογαριασμούς εσόδων του έτους αυτού. Για τα ποσά των οποίων η προθεσμία καταβολής εμπίπτει στο επόμενο ή σε επόμενα έτη, σημειώνεται σχετική παρατήρηση στους αντίστοιχους αναλυτικούς λογαριασμούς του βιβλίου εισπρακτέων εσόδων.
5. Σε περίπτωση μη καταβολής του ποσού που αναφέρεται στην πράξη βεβαίωσης οφειλής μέχρι την προβλεπόμενη σε αυτή προθεσμία της περ. ε) της παρ. 2 του άρθρου 456, ο ταμίας κοινοποιεί υποχρεωτικά στον οφειλέτη ατομική ειδοποίηση υπερημερίας, με ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 46 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024, Α΄58), πριν από την έναρξη της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος του, σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190).
6. Αναγκαστική εκτέλεση δεν διενεργείται για οφειλές, η πληρωμή των οποίων τελεί σε αναστολή σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 456, και για όσο χρόνο αυτή διαρκεί. Αναγκαστική εκτέλεση δεν διενεργείται επίσης για οφειλές που έχουν υπαχθεί σε πρόγραμμα ρύθμισης οφειλών, εφόσον ο οφειλέτης συμμορφώνεται με το πρόγραμμα.
7. Η έγκαιρη κοινοποίηση της ατομικής ειδοποίησης υπερημερίας καθώς και η εκκίνηση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης κατά των υπερήμερων οφειλετών, ανήκει στα καθήκοντα του ταμία, ο οποίος καθίσταται υπεύθυνος, σύμφωνα με το Κεφάλαιο ΣΤ΄ του ν. 4820/2021 (Α΄130), ευθυνόμενος παράλληλα ποινικώς και πειθαρχικώς κατά τις ισχύουσες προβλέψεις.

Άρθρο 458
Οίκοθεν βεβαίωση εσόδων
1. Η οίκοθεν βεβαίωση των εσόδων πραγματοποιείται για:
α) κάθε περίπτωση κατά την οποία η είσπραξη πραγματοποιείται βάσει δήλωσης ή αίτησης των υπόχρεων και εν γένει σε κάθε περίπτωση κατά την οποία δεν έχουν προηγηθεί εγγραφή σε χρηματικό κατάλογο και κοινοποίηση πράξης βεβαίωσης οφειλής του εισπραχθέντος ποσού,
β) τα έσοδα που αποδίδουν στους δήμους και τις περιφέρειες το δημόσιο ή άλλοι φορείς,
γ) τα δάνεια,
δ) το συνεισπραττόμενο με τα δημοτικά ή περιφερειακά έσοδα ψηφιακό τέλος συναλλαγής,
ε) άλλα έσοδα υπέρ τρίτων,
στ) τις κάθε είδους επιβαρύνσεις εκπρόθεσμης καταβολής και τους τόκους των τραπεζικών καταθέσεων,
ζ) τις χρηματικές δωρεές,
η) τις κληρονομιές και κληροδοσίες,
θ) τα έσοδα του δήμου ή της περιφέρειας από τα κέρδη των δημοτικών ή περιφερειακών νομικών προσώπων.
2. Η οίκοθεν βεβαίωση πραγματοποιείται με βάση βεβαιωτικό σημείωμα που προσκομίζει στο ταμείο ο οφειλέτης, το οποίο εκδίδεται σε δυο (2) αντίτυπα από την αρμόδια για τη βεβαίωση του εσόδου υπηρεσία και υπογράφεται από τον αρμόδιο υπάλληλο αυτής. Σε αυτό αναγράφονται:
α) το ονοματεπώνυμο του οφειλέτη,
β) ο αριθμός φορολογικού μητρώου (Α.Φ.Μ.),
γ) το είδος και ο αναλυτικός λογαριασμός εσόδου του προϋπολογισμού,
δ) το καταβλητέο ποσό και τα στοιχεία βάσει των οποίων αυτό προσδιορίζεται.
Προαιρετικά αναγράφεται η διεύθυνση κατοικίας ή επαγγέλματος του οφειλέτη.
3. Τα δυο (2) αντίτυπα παραδίδονται στον οφειλέτη, για να τα καταθέσει μαζί με το αντίστοιχο ποσό στον ταμία ή τον εισπράκτορα ή τον εντεταλμένο για την είσπραξη κάθε φύσης δημοτικών εσόδων υπάλληλο.
Ακολούθως, το ένα (1) αντίτυπο επισυνάπτεται στο διπλότυπο είσπραξης και το δεύτερο επιστρέφεται υπογεγραμμένο από τον διενεργούντα την είσπραξη υπάλληλο στον εκδότη του βεβαιωτικού σημειώματος με σημειωμένα επ’ αυτού τα στοιχεία του διπλότυπου είσπραξης.
4. Βεβαιωτικά σημειώματα που δεν εκτελέσθηκαν για οποιονδήποτε λόγο μέχρι το τέλος της ημέρας μέσα στην οποία εκδόθηκαν, ακυρώνονται από την αρμόδια υπηρεσία έκδοσης αυτού, κατόπιν σχετικής ενημέρωσής της από τον διενεργούντα την είσπραξη υπάλληλο.
5. Η έκδοση βεβαιωτικού σημειώματος δύναται να παραλείπεται για την:
α) είσπραξη των εσόδων της περ. β) της παρ. 1,
β) είσπραξη των προστίμων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025, Α΄100), καθώς και των επιτόπια επιβαλλόμενων προστίμων για παραβάσεις του ν. 4849/2021 (Α’207),
γ) είσπραξη του τέλους οικοδομικών αδειών και της εισφοράς του ΚΗ/1947 ψηφίσματος του άρθρου 34 του ν. 1337/1983 (Α΄33), η πληρωμή των οποίων γίνεται βάσει σημειώματος θεωρημένου από την πολεοδομική υπηρεσία,
δ) οίκοθεν είσπραξη εσόδων εκτός του ταμείου, κατά το άρθρο 499, περί εσόδων εισπραττόμενων οίκοθεν εκτός του ταμείου.
6. Για το σύνολο των εσόδων που εισπράχθηκαν οίκοθεν κατά τη διάρκεια της ημέρας, συντάσσεται από το ταμείο συγκεντρωτική κατάσταση στην οποία καταχωρούνται κατά αναλυτικό λογαριασμό εσόδου του προϋπολογισμού και λογαριασμό τα στοιχεία των εκδοθέντων διπλότυπων είσπραξης, δηλαδή ο αριθμός, η ημερομηνία, το ποσό, το ονοματεπώνυμο και ο Α.Φ.Μ. του οφειλέτη και το ονοματεπώνυμο υπαλλήλου που διενήργησε την είσπραξη. Βάσει της συγκεντρωτικής κατάστασης εκδίδονται στη συνέχεια τα σχετικά αποδεικτικά παραλαβής εισπρακτέων εσόδων.
7. Οι συγκεντρωτικές καταστάσεις υπογράφονται από τον ελεγκτή εσόδων και τον ταμία.

Άρθρο 459
Bεβαίωση δαπάνης κατασκευής και επισκευής πεζοδρομίων σε βάρος υπόχρεων ιδιοκτητών
Για τη βεβαίωση σε βάρος των υπόχρεων ιδιοκτητών της δαπάνης στην οποία υποβάλλεται ο δήμος για την κατασκευή, ανακατασκευή, επισκευή και συντήρηση των πεζοδρομίων, ακολουθείται η παρακάτω διαδικασία:
α) μετά την εκτέλεση των σχετικών εργασιών ο δήμος συντάσσει πίνακα, στον οποίο φαίνονται:
αα) η συνολική δαπάνη κατασκευής ή επισκευής του πεζοδρομίου,
αβ) το ποσοστό της δαπάνης που αναλογεί σε κάθε παρόδιο ακίνητο. Το ποσοστό αυτό υπολογίζεται με βάση το μήκος που έχει το πρόσωπο του ακινήτου στη ρυμοτομική γραμμή και το ύψος της δαπάνης ανά τρέχον μέτρο πεζοδρομίου ή κρασπεδορείθρων,
αγ) το ποσό της δαπάνης με την οποία βαρύνεται κάθε υπόχρεος.
Εάν το παρόδιο ακίνητο είναι πολυόροφο κτίσμα, στο οποίο υπάρχουν χωριστές ιδιοκτησίες κατ’ όροφο ή κατά μέρη (διαμερίσματα) του ακινήτου, το ποσό της δαπάνης που βαρύνει κάθε υπόχρεο υπολογίζεται με βάση το εμβαδόν της ιδιοκτησίας του.
β) Ο πίνακας αυτός, αφού υπογραφεί από τον δήμαρχο, επιδίδεται σε κάθε υπόχρεο, ο οποίος δικαιούται να υποβάλει ένσταση μέσα σε αποκλειστική προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση.
Για τις ενστάσεις αποφασίζει το δημοτικό συμβούλιο, ύστερα από εισήγηση της τεχνικής υπηρεσίας του δήμου.
γ) Μετά την οριστικοποίηση του πίνακα, δηλαδή μετά την παρέλευση της προθεσμίας των δεκαπέντε (15) ημερών ή την εκδίκαση των ενστάσεων που τυχόν υποβλήθηκαν, συντάσσεται ο χρηματικός κατάλογος και αποστέλλεται στην αρμόδια για τη βεβαίωση εσόδων υπηρεσία, του δήμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΙΣΤΩΣΕΙΣ

Άρθρο 460
Έννοια πιστώσεων
1. Πιστώσεις είναι τα ποσά που προβλέπονται στον προϋπολογισμό για την πληρωμή συγκεκριμένων δαπανών, όπως αυτές περιγράφονται στους οικείους αναλυτικούς λογαριασμούς.
2. Η πρόβλεψη ανάλογης πίστωσης στον προϋπολογισμό συνιστά προϋπόθεση για την πραγματοποίηση οποιασδήποτε δαπάνης. Δαπάνες που πραγματοποιούνται χωρίς την προϋπόθεση αυτή, είναι μη νόμιμες.
Το πρώτο και δεύτερο εδάφιο δεν εφαρμόζονται στις εξαιρετικές περιπτώσεις που ο νόμος επιτρέπει ρητά την ανάθεση επείγοντος χαρακτήρα έργων, μελετών, προμηθειών και υπηρεσιών, ακόμη και όταν κατά τον χρόνο ανάθεσης δεν υπάρχει πίστωση στον προϋπολογισμό, με την προϋπόθεση ότι η αναγκαία αναμόρφωση του προϋπολογισμού γίνεται στην πρώτη μετά την ανάθεση συνεδρίαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα.
Το ίδιο ισχύει και όταν η γενεσιουργός της δαπάνης πράξη ή απόφαση ή άλλη ενέργεια ή γεγονός προέρχεται από άλλη αρχή ή δεν ήταν αντικειμενικά δυνατό να προβλεφθεί από τον οικείο δήμο ή περιφέρεια.
3. Με έλλειψη πίστωσης ισοδυναμεί και η πρόδηλη έλλειψη αντιστοιχίας μεταξύ της δαπάνης και της πίστωσης του αναλυτικού λογαριασμού, σε βάρος του οποίου εκδίδεται το χρηματικό ένταλμα για την πληρωμή της.
4. Δεν επιτρέπεται η έναρξη της διαδικασίας για την ανάθεση δημόσιας σύμβασης ή τη διενέργεια οποιασδήποτε δαπάνης, εάν δεν υπάρχει στον προϋπολογισμό σχετική πίστωση, χωρίς να απαιτείται αυτή να αντικρίζεται πλήρως σε έσοδα ήδη διαθέσιμα κατά την ημερομηνία αυτή. Δεν εμπίπτει στην απαγόρευση η διαδικασία εκπόνησης μελέτης για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων, εφόσον αυτή εκπονείται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου ή της περιφέρειας.
Όταν πρόκειται για έργο, εργασία, μεταφορά ή προμήθεια που εκτελείται σταδιακά σε περισσότερα έτη, η ανωτέρω απαγόρευση ισχύει εάν δεν υπάρχει στον προϋπολογισμό πίστωση, ίσης τουλάχιστον αξίας με το τμήμα του έργου, της εργασίας, της μεταφοράς ή της προμήθειας που πρόκειται να εκτελεσθεί μέχρι το τέλος του οικονομικού έτους. Το τμήμα αυτό και η αντίστοιχη αξία πρέπει να προκύπτουν από τη σχετική μελέτη.
5. Ειδικά στις συμβάσεις εκπόνησης μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών επιστημονικών υπηρεσιών, προκειμένου να εκκινήσει η διαδικασία δημοπράτησης, απαιτείται η δέσμευση ποσοστού τουλάχιστον σαράντα τοις εκατό (40%) της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, σύμφωνα με την περ. ζ) της παρ. 2 του άρθρου 49 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί επάρκειας προϋπολογισμού, ωριμότητας και μελετών.

Άρθρο 461
Ειδικότητα πιστώσεων
1. Κάθε πίστωση που έχει εγγραφεί στον προϋπολογισμό, διατίθεται αποκλειστικά για τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται, όπως αυτός προσδιορίζεται από τον οικείο αναλυτικό λογαριασμό. Η χρησιμοποίηση της πίστωσης ενός αναλυτικού λογαριασμού για την πληρωμή εξόδων άλλου αναλυτικού λογαριασμού δεν επιτρέπεται.
2. Για κάθε ενιαίο και αυτοτελές έργο που περιλαμβάνεται στον προϋπολογισμό, εγγράφεται μία και μόνη πίστωση. Η κατάτμηση ενός ενιαίου και αυτοτελούς έργου σε περισσότερα έργα μικρότερης αξίας, για καθένα από τα οποία εγγράφεται ξεχωριστή πίστωση, απαγορεύεται. Η ίδια απαγόρευση ισχύει και για τις προμήθειες, τις εργασίες και τις μελέτες.
3. Δεν θεωρείται κατάτμηση η ταυτόχρονη εκτέλεση έργων επισκευής και συντήρησης σχολικών κτηρίων, που λαμβάνει χώρα εντός της ίδιας δημοτικής ενότητας καθώς και εντός της ίδιας δημοτικής κοινότητας όπως αυτή προσδιορίζεται στο άρθρο 12, περί διαίρεσης οικισμών σε δημοτικές κοινότητες.
4. Οι επαναλαμβανόμενες εντός του έτους όμοιες ή ομοειδείς συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών δεν συνιστούν κατάτμηση, εφόσον απέχουν χρονικά ή γεωγραφικά μεταξύ τους και επιβάλλονται από διαφορετικές κάθε φορά ανάγκες, οι οποίες είναι αντικειμενικά αδύνατο να προβλεφθούν, ώστε να ανατεθεί μία μόνο ενιαία σύμβαση.
5. Η σταδιακή εντός του έτους ανάλωση της πίστωσης που έχει γραφεί για την επισκευή και συντήρηση οχημάτων των δήμων και των περιφερειών, κατά τις ειδικές περί αυτών ρυθμίσεις, δεν συνιστά κατάτμηση, εφόσον και για όσο χρονικό διάστημα δεν έχει συναφθεί για το έτος αυτό συμφωνία-πλαίσιο ή άλλη δημόσια σύμβαση με αντίστοιχο αντικείμενο. Το ίδιο ισχύει και σε κάθε άλλη περίπτωση επισκευής και συντήρησης εξοπλισμού.
6. Για κάθε σύμβαση διαδημοτικής συνεργασίας, για την επιχορήγηση κάθε δημοτικού ή περιφερειακού νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, για την εισφορά σε Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων και σε κάθε διαβαθμιδικό σύνδεσμο δήμων και περιφερειών, για κάθε προγραμματική σύμβαση, για κάθε τεχνικό έργο και για τη συμμετοχή σε κάθε επιχείρηση ή άλλο νομικό πρόσωπο, εγγράφεται πίστωση σε χωριστό αναλυτικό λογαριασμό του προϋπολογισμού. Το ίδιο ισχύει και σε κάθε άλλη περίπτωση πίστωσης που επιβάλλεται να παρακολουθείται διακριτά.

Άρθρο 462
Μεταφορά πιστώσεων
1. Κατά παρέκκλιση των περιορισμών της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 373, περί αναμόρφωσης του προϋπολογισμού, και εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από ειδικότερες διατάξεις, τα υπόλοιπα κρατικών ή άλλων επιχορηγήσεων τα οποία τυχόν απομένουν, μετά από την εκπλήρωση του σκοπού για τον οποίο διατέθηκαν, δύνανται να διατεθούν σε άλλες δαπάνες, με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, κατόπιν έγγραφης συναίνεσης του φορέα ή της υπηρεσίας που επιχορήγησε τον δήμο ή την περιφέρεια. Η συναίνεση αυτή θεωρείται ότι έχει παρασχεθεί, σε περίπτωση που παρέλθει άπρακτη προθεσμία τριών (3) μηνών από την περιέλευση του σχετικού αιτήματος του δήμου ή της περιφέρειας στον αρμόδιο χρηματοδοτικό φορέα. Δεν απαιτείται τέτοια συναίνεση, εάν ο δήμος ή η περιφέρεια έχει ήδη καλύψει με δικά του έσοδα τη δαπάνη, για την πληρωμή της οποίας εισπράττει την επιχορήγηση.
2. Έσοδα του δήμου προερχόμενα από το τμήμα των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων που προορίζεται για επενδύσεις, ανεξαρτήτως του έτους στο οποίο ανάγονται, δύναται στο τελευταίο τρίμηνο του έτους να διατίθενται σε ποσοστό μέχρι πενήντα τοις εκατό (50%), για την πληρωμή λειτουργικών ή υποχρεωτικών δαπανών, οι οποίες δεν δύνανται να πληρωθούν με τα λοιπά έσοδα του δήμου.
3. Υποχρεώσεις των δήμων και των περιφερειών που αφορούν σε έργα ή εν γένει επενδυτικές δραστηριότητες ή σε άλλες δράσεις, χρηματοδοτούμενες ή συγχρηματοδοτούμενες από εθνικούς πόρους ή από ευρωπαϊκά προγράμματα, δύνανται να καλύπτονται προσωρινά από άλλους πόρους, μέχρι να περιέλθει στον δήμο ή την περιφέρεια το ποσό της χρηματοδότησης. Με την περιέλευση του σχετικού ποσού αναπληρώνονται με αυτό οι πιστώσεις που διατέθηκαν.
4. Για την εφαρμογή του παρόντος, ισχύουν τα προβλεπόμενα του άρθρου 373, περί αναμόρφωσης του προϋπολογισμού.

Άρθρο 463
Ανάληψη υποχρεώσεων δήμων και περιφερειών
1. Αρμόδιος διατάκτης για την έκδοση της απόφασης ανάληψης υποχρέωσης και της απόφασης ανάληψης πολυετούς υποχρέωσης, δηλαδή για την έγκριση των δαπανών και τη διάθεση όλων των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό πιστώσεων, συμπεριλαμβανομένων και των πιστώσεων που εγγράφονται σε αυτόν με αναμόρφωση, είναι αποκλειστικά ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης αντίστοιχα.
2. Για την άσκηση της αρμοδιότητας της παρ. 1 δεν απαιτείται προηγούμενη απόφαση συλλογικού οργάνου, εκτός αν αυτή είναι απαραίτητη, προκειμένου να επιτευχθεί η απαιτούμενη εξειδίκευση της πίστωσης. Στην περίπτωση αυτή, πριν από την απόφαση του διατάκτη, προηγείται απόφαση της δημοτικής και περιφερειακής επιτροπής, αντίστοιχα, για μέρος ή το σύνολο των πιστώσεων που χρήζουν εξειδίκευσης. Εξειδικευμένη θεωρείται η πίστωση, όταν κατονομάζεται ρητά η συγκεκριμένη δαπάνη για την οποία προορίζεται και προσδιορίζεται στο αναλυτικότερο δυνατό επίπεδο ανάπτυξης του προϋπολογισμού.
3. Οι εγγεγραμμένες πιστώσεις του προϋπολογισμού των δήμων και των περιφερειών δεν δύνανται να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό για τον οποίο έχουν προβλεφθεί, χωρίς την έκδοση απόφασης ανάληψης υποχρέωσης.
4. Η ανάληψη υποχρεώσεων σε βάρος του προϋπολογισμού των δήμων και των περιφερειών γίνεται με χωριστές κατά περίπτωση αποφάσεις, ανάλογα με το είδος και τον χρόνο που πρέπει να πραγματοποιηθεί κάθε δαπάνη. Δύναται να εκδίδεται απόφαση ανάληψης υποχρέωσης σε βάρος του προϋπολογισμού των δήμων και των περιφερειών, όταν πρόκειται για δαπάνες, οι οποίες λόγω της φύσης τους αναλαμβάνονται από την έναρξη του έτους για ολόκληρο το ποσό των εγγεγραμμένων πιστώσεων.
Πιστώσεις που προορίζονται για την εκτέλεση έργων, προμηθειών και εργασιών, για τις οποίες απαιτείται η εκπόνηση μελέτης, δεν δύναται να διατεθούν πριν συνταχθεί και θεωρηθεί, όπου απαιτείται, η σχετική μελέτη.

Άρθρο 464
Ειδικές κατηγορίες δαπανών
1. Από την αρχή του έτους για ολόκληρο το ποσό των εγγεγραμμένων πιστώσεων, χωρίς να απαιτείται προηγούμενο αίτημα του διατάκτη, αναλαμβάνονται οι δαπάνες που αφορούν: α) αποδοχές προσωπικού με οποιαδήποτε σχέση εργασίας και έμμισθων δικηγόρων, με εξαίρεση τις υπερωριακές και λοιπές πρόσθετες αμοιβές,
β) αντιμισθία, έξοδα παράστασης και αποζημιώσεις των αιρετών δήμων και περιφερειών, του συμπαραστάτη του δημότη και της επιχείρησης και του περιφερειακού συμπαραστάτη του πολίτη και της επιχείρησης,
γ) έξοδα παράστασης και αποζημιώσεις προέδρων, αντιπροέδρων και μελών του διοικητικού συμβουλίου δημοτικών και περιφερειακών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, συνδέσμων δήμων και περιφερειών και επιχειρήσεων καθώς και αποζημιώσεις των μελών διοικητικού συμβουλίου για τη συμμετοχή τους στις συνεδριάσεις του,
δ) έξοδα κίνησης των προέδρων των δημοτικών κοινοτήτων και των εκπροσώπων των δημοτικών κοινοτήτων,
ε) μισθώματα ακινήτων,
στ) υποχρεωτικές εισφορές που επιβάλλονται σε βάρος των προϋπολογισμών των δήμων,
ζ) τοκοχρεωλυτικές δόσεις δανείων,
η) αποδόσεις ασφαλιστικών εισφορών και κρατήσεων υπέρ τρίτων που δεν εμπίπτουν στην παρ. 1,
θ) έξοδα διοικητικής εκτέλεσης,
ι) ετήσιες εισφορές προς τους συνδέσμους δήμων ή οφειλές προς αυτούς από ανταποδοτικά τέλη,
κ) κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και ύδρευσης,
κα) τέλη ταχυδρομικών και τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών,
κβ) τέλη κυκλοφορίας αυτοκινήτων και τέλη χρήσης μηχανημάτων έργου,
κγ) τακτικές επιχορηγήσεις δημοτικών ή περιφερειακών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου που προβλέπονται στη συστατική πράξη ή καθορίζονται με τον ετήσιο προϋπολογισμό,
κδ) κοινόχρηστα πολυκατοικιών,
κε) τρόφιμα για προνοιακές δομές,
κστ) προμήθεια του προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας για την είσπραξη του ενιαίου τέλους καθαριότητας και φωτισμού και του τέλους τοπικής ανάπτυξης,
κζ) ετήσιες συνδρομές σε επιστημονικά περιοδικά ή ηλεκτρονικές βάσεις πληροφοριών,
κη) οι χρηματικές εισφορές σε αστικές εταιρείες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα στις οποίες τυχόν συμμετέχει ο δήμος ή η περιφέρεια.
2. Από την αρχή του έτους για ολόκληρο το ποσό των εγγεγραμμένων πιστώσεων, χωρίς να απαιτείται προηγούμενο αίτημα του διατάκτη, δύναται να αναλαμβάνεται και κάθε άλλη δαπάνη πάγιου χαρακτήρα.
3. Για τις πληρωμές που γίνονται από την πάγια προκαταβολή, οι αποφάσεις ανάληψης υποχρεώσεων συντάσσονται από την οικονομική υπηρεσία αμέσως μετά τη σύσταση της πάγιας προκαταβολής, χωρίς να απαιτείται τεκμηριωμένο αίτημα του διατάκτη.
4. Για παρακρατήσεις, κατασχέσεις και παρόμοιες πληρωμές που διενεργούνται χωρίς χρηματικό ένταλμα, η υποχρέωση αναλαμβάνεται ταυτόχρονα με την έκδοση του χρηματικού εντάλματος λογιστικής τακτοποίησης, εφόσον δεν έχει αναληφθεί σε προγενέστερο χρόνο.
5. Για δαπάνες για τις οποίες από τη φύση τους δεν μπορεί να τηρηθεί η διαδικασία έκδοσης της απόφασης ανάληψης πριν από την πραγματοποίηση της δαπάνης, όπως συναλλαγματικές διαφορές, εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων, δαπάνες πολιτικής προστασίας και διοικητικής εκτέλεσης, η απόφαση ανάληψης υποχρέωσης εκδίδεται αμέσως μετά την παραλαβή του σχετικού λογαριασμού, της γνωστοποίησης της εκτελεστής, δικαστικής απόφασης ή της σχετικής ειδοποίησης ή με την καθ’ οιονδήποτε τρόπο γνωστοποίηση του ύψους και του χρόνου εξόφλησής τους.

Άρθρο 465
Συμβάσεις
1. Συμβάσεις με τις οποίες δημιουργούνται οικονομικές υποχρεώσεις σε βάρος των δήμων και των περιφερειών, δεν επιτρέπεται να συνομολογηθούν, εάν δεν έχουν τηρηθεί οι νόμιμες διαδικασίες ή εάν δεν προβλέπονται από γενικές ή ειδικές διατάξεις ή δεν συντελούν στην εκπλήρωση της αποστολής των δήμων και των περιφερειών, όπως αυτή ορίζεται από την ισχύουσα κάθε φορά νομοθεσία.
2. Κάθε σύμβαση για λογαριασμό των δήμων και των περιφερειών, με την οποία δημιουργείται διαρκής οικονομική υποχρέωση αυτών ή της οποίας το αντικείμενο υπερβαίνει το ποσό των δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ, μη συμπεριλαμβανομένου του φόρου προστιθέμενης αξίας, ή το ποσό που ορίζεται κάθε φορά με την υπουργική απόφαση του άρθρου 130 του ν. 4270/2014 (Α’ 143), περί τύπων συμβάσεων, καταρτίζεται με ιδιωτικό τουλάχιστον έγγραφο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στο νόμο.
3. Για την κατάρτιση της σύμβασης, η πρόταση και η αποδοχή είναι δυνατό να γίνονται με χωριστά έγγραφα. Κατά τα λοιπά, για την κατάρτιση των διοικητικών συμβάσεων, εφαρμόζονται τα άρθρα 22 και 23 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999 Α΄45), περί τύπου και κατάρτισης, αντίστοιχα, και οι ειδικές για κάθε κατηγορία συμβάσεων ρυθμίσεις.
4. Συμβάσεις που συνάπτονται κατά παράβαση των παρ. 1 έως 3 είναι άκυρες. Η εκπλήρωση όμως από τον αντισυμβαλλόμενο της παροχής του αίρει την ακυρότητα που επέρχεται λόγω της έλλειψης του γραπτού τύπου της αποδοχής.

Άρθρο 466
Λοιπές ρυθμίσεις
Για όσα θέματα δεν ρυθμίζονται από το παρόν Κεφάλαιο, εφαρμόζονται ο ν. 4270/2014 (Α΄143) και οι κανονιστικές πράξεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του, κατά το μέρος που αφορούν όλους τους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ ΔΑΠΑΝΩΝ

Άρθρο 467
Έννοια, έλεγχος και εκκαθάριση δαπανών
1. Εκκαθάριση δαπάνης είναι η πράξη με την οποία προσδιορίζονται το ύψος υφισταμένης οφειλής και το πρόσωπο του δικαιούχου έναντι του οποίου αυτή υφίσταται.
2. Η εκκαθάριση της δαπάνης ενεργείται με βάση τα προβλεπόμενα κατά περίπτωση δικαιολογητικά και συνίσταται ειδικότερα:
α) στην επαλήθευση της προηγούμενης ανάληψης της δαπάνης κατά τις ισχύουσες διατάξεις,
β) στον έλεγχο της νομιμότητας και της πληρότητας των απαιτούμενων δικαιολογητικών, συμπεριλαμβανομένης της ορθότητας των αριθμητικών πράξεων που αποτυπώνονται σε αυτά,
γ) στην εξακρίβωση ότι η απαίτηση δεν έχει παραγραφεί ή αποσβεσθεί με άλλο τρόπο και
δ) στον ακριβή προσδιορισμό του δικαιούχου και του ποσού της πληρωτέας οφειλής.
Η ουσιαστική νομιμότητα της δαπάνης, υπό την έννοια της πρόβλεψης ή μη αυτής από τον νόμο, άμεσης ή έμμεσης, δεν ελέγχεται εκ νέου κατά το στάδιο της εκκαθάρισης.
Κατά τον ασκούμενο έλεγχο εξετάζονται και τα παρεμπιπτόντως αναφυόμενα ζητήματα.
3. Κατά την εκκαθάριση της δαπάνης επιτρέπεται ο παρεμπίπτων έλεγχος των σχετικών με αυτή διοικητικών πράξεων, μόνον όσον αφορά τα εξωτερικά (τυπικά) στοιχεία της εγκυρότητάς τους όπως αυτά ορίζονται από την παρ. 8 του άρθρου 15, περί αποφάσεων, και την παρ. 1 του άρθρου 16, περί περιεχομένου και τύπου, του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999) ή άλλες ειδικότερες διατάξεις. Σε περίπτωση ακύρωσης των πράξεων αυτών μετά από την εκκαθάριση και την πληρωμή της δαπάνης, την ευθύνη φέρουν αποκλειστικά τα όργανα που τις εξέδωσαν, εφόσον ενήργησαν με δόλο ή βαρεία αμέλεια.
4. Εάν από τον έλεγχο των δικαιολογητικών προκύπτουν σοβαρές αμφιβολίες για την πραγματοποίηση της δαπάνης, ο προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών δύναται να ζητήσει την άσκηση επιτόπιου ελέγχου, με έκθεσή του προς τη Διεύθυνση Συντονισμού και Ελέγχου Εφαρμογής Δημοσιολογιστικών Διατάξεων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους. Η άσκηση του επιτόπιου ελέγχου ανατίθεται με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και αναστέλλει την πληρωμή των ελεγχόμενων δαπανών, εκτός αν δοθεί εντολή πληρωμής από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη με αιτιολογημένη απόφασή του. Η αρμοδιότητα του δημάρχου ή του περιφερειάρχη είναι μη μεταβιβάσιμη. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις που διέπουν την άσκηση επιτόπιου ελέγχου στις δαπάνες του δημοσίου και των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης.

Άρθρο 468
Αρμόδια υπηρεσία εκκαθάρισης δαπανών
1. Η εκκαθάριση όλων των δαπανών, συμπεριλαμβανομένων των αποδοχών, ενεργείται από την αρμόδια για τον σκοπό αυτό οργανική μονάδα της οικονομικής υπηρεσίας, που συνιστάται με τον οργανισμό εσωτερικής υπηρεσίας του δήμου ή της περιφέρειας.
Τα καθήκοντα της υπηρεσίας εκκαθάρισης και της ταμειακής υπηρεσίας δεν δύνανται να ασκούνται παράλληλα από τον ίδιο υπάλληλο.
Ο δήμαρχος, ο περιφερειάρχης και τα λοιπά αιρετά όργανα των δήμων και των περιφερειών δεν έχουν την ιδιότητα του εκκαθαριστή και δεν ασκούν αρμοδιότητες εκκαθάρισης των δαπανών.
2. Στους μικρούς δήμους, στους οποίους δεν υφίσταται προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών, η εκκαθάριση διενεργείται από τον υπάλληλο που ορίζεται για τον σκοπό αυτό με απόφαση δημάρχου. Από τον ίδιο υπάλληλο υπογράφεται η βεβαίωση που συντάσσεται επί της απόφασης ανάληψης της υποχρέωσης.

Άρθρο 469
Δικαιολογητικά
1. Τα δικαιολογητικά που απαιτούνται για κάθε κατηγορία δαπάνης, συγκεντρώνονται και προελέγχονται από την υπηρεσία που επιμελήθηκε την εκτέλεση της δαπάνης ή διαχειρίστηκε λόγω αρμοδιότητας την πίστωση και υποβάλλονται από αυτή στην οικονομική υπηρεσία, προκειμένου να γίνει εκκαθάριση της δαπάνης. Η υποβολή των δικαιολογητικών γίνεται υποχρεωτικά με διαβιβαστικό έγγραφο του προϊσταμένου της αρμόδιας υπηρεσίας, στο οποίο περιλαμβάνονται:
α) ο αριθμός της σχετικής απόφασης του διατάκτη,
β) το όνομα του δικαιούχου,
γ) ο οικείος αναλυτικός λογαριασμός του προϋπολογισμού
δ) το ύψος της εκκαθαριζόμενης δαπάνης και
ε) πλήρης κατάλογος με τα συνημμένα δικαιολογητικά.
Κατά τη διενέργεια του ελέγχου η αρμόδια για την εκκαθάριση υπηρεσία δύναται να ζητήσει κάθε αναγκαία πληροφορία ή στοιχείο σε σχέση με τα διαβιβασθέντα δικαιολογητικά.
2. Εάν η συγκέντρωση και η υποβολή των δικαιολογητικών στην οικονομική υπηρεσία δεν είναι δυνατό να γίνουν μέσα σε τρείς (3) ημέρες από τη λήψη του σχετικού φορολογικού στοιχείου ή εντός της προθεσμίας που ορίζεται στην παρ. 3 της υποπαρ. Ζ. 5 της παρ. Ζ του άρθρου πρώτου του ν. 4152/2013 (Α΄ 107), περί συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, ο προϊστάμενος της αρμόδιας υπηρεσίας υποχρεούται με προσωπική του ευθύνη να αποστείλει μέσα στην προθεσμία αυτή στην οικονομική υπηρεσία φωτοαντίγραφα των παραληφθέντων φορολογικών στοιχείων, δελτίων αποστολής, τιμολογίων και αντιστοίχων στοιχείων, προκειμένου να ενεργηθούν από αυτή οι απαραίτητες λογιστικές εγγραφές. Στην περίπτωση αυτή, η αναγνώριση της δαπάνης εκ μέρους του δήμου ή της περιφέρειας συνάγεται από την υποβολή των φωτοαντιγράφων των φορολογικών στοιχείων, υπογεγραμμένων από τον προϊστάμενο της αρμόδιας υπηρεσίας. Η παράλειψη αποστολής ή η εκπρόθεσμη αποστολή των φορολογικών στοιχείων στην οικονομική υπηρεσία συνιστά αυτοτελές πειθαρχικό αδίκημα.
Όταν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά υπάρχουν ήδη στη λογιστική υπηρεσία, η εκκαθάριση ενεργείται αυτεπάγγελτα από αυτή.
3. Κάθε έλλειψη, ανωμαλία ή λάθος γνωστοποιείται εγγράφως από την οικονομική υπηρεσία στην υπηρεσία που διαχειρίστηκε την πίστωση, προκειμένου η τελευταία να φροντίσει για τη συμπλήρωση και την τακτοποίηση των δικαιολογητικών μέσα σε εύλογη προθεσμία. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των υπηρεσιών, εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 471, περί πράξης εκκαθάρισης.
4. Τα δικαιολογητικά πρέπει να είναι πρωτότυπα και χωρίς αλλοιώσεις. Κατ’ εξαίρεση, όταν τα πρωτότυπα υποβάλλονται υποχρεωτικά ή φυλάσσονται σε άλλη δημόσια αρχή, γίνονται δεκτά αντίγραφα επικυρωμένα από την αρχή αυτή.
Τα ξενόγλωσσα δικαιολογητικά πρέπει να είναι επίσημα μεταφρασμένα στην ελληνική γλώσσα.
Αντίγραφα παραστατικών, τα πρωτότυπα των οποίων προσκομίζονται σε ασφαλιστικές επιχειρήσεις για την καταβολή ασφαλιστικών αποζημιώσεων, θεωρούνται νόμιμα δικαιολογητικά εκκαθάρισης εάν συνοδεύονται από βεβαίωση της ασφαλιστικής επιχείρησης, ότι τα πρωτότυπα βρίσκονται στα χέρια της.
Εάν έχει εκδοθεί τιμολόγιο πώλησης, το αντίστοιχο παραστατικό διακίνησης δεν είναι απαραίτητο δικαιολογητικό για την εκκαθάριση της δαπάνης. Η εκπρόθεσμη έκδοση του τιμολογίου δεν επηρεάζει την κανονικότητα της δαπάνης.
5. Η πώληση αγαθών ή η παροχή υπηρεσιών προς τους δήμους και τις περιφέρειες θεωρείται πάντα χονδρική πώληση. Η δαπάνη που αποδεικνύεται από αποδείξεις λιανικής πώλησης είναι μη κανονική.

Άρθρο 470
Απώλεια ή καταστροφή δικαιολογητικών
1. Σε περίπτωση απώλειας των πρωτότυπων έντυπων δικαιολογητικών της φορολογικής νομοθεσίας, ακολουθείται η εξής διαδικασία:
α) Εάν η απώλεια οφείλεται σε υπαιτιότητα του δήμου ή της περιφέρειας, διενεργείται ένορκη διοικητική εξέταση από δημοσιονομικό ελεγκτή του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ή, αν λειτουργεί στον φορέα μονάδα εσωτερικού ελέγχου, από τη μονάδα αυτή, με βάση το πόρισμα της οποίας ο δήμος ή η περιφέρεια επικυρώνει τα αντίγραφα των απωλεσθέντων δικαιολογητικών. Η εκκαθάριση και η εντολή της δαπάνης γίνονται με βάση τα αντίγραφα αυτά και υπεύθυνη δήλωση του εκδότη, με την οποία βεβαιώνεται η ακρίβεια των στοιχείων τους.
Το αίτημα για τη διενέργεια της εξέτασης από δημοσιονομικό ελεγκτή υποβάλλεται μέσω της Φορολογικής Αρχής στην οποία υπάγεται ο δήμος ή η περιφέρεια.
β) Εάν η απώλεια οφείλεται σε υπαιτιότητα του πιστωτή, εκδίδεται νέο φορολογικό στοιχείο.
Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατό να διακριβωθεί εκ των προτέρων το πρόσωπο που βαρύνεται με την απώλεια των δικαιολογητικών, διενεργείται ένορκη διοικητική εξέταση και στη συνέχεια ακολουθείται η διαδικασία των περ. α) και β).
2. Σε περίπτωση καταστροφής δικαιολογητικών στον δήμο ή στην περιφέρεια λόγω πυρκαγιάς ή άλλου φυσικού φαινομένου, η εκκαθάριση της δαπάνης ενεργείται με βάση τα ακόλουθα δικαιολογητικά:
α) αίτηση του δικαιούχου συνοδευόμενη με κάθε τυχόν διαθέσιμο στοιχείο, στην οποία αναγράφονται λεπτομερώς η αιτία και το ποσό της απαίτησης,
β) πόρισμα ένορκης διοικητικής εξέτασης από δημοσιονομικό ελεγκτή ή υπάλληλο της αποκεντρωμένης διοίκησης, από το οποίο προκύπτει σαφώς η υφιστάμενη απαίτηση κατά του δήμου ή της περιφέρειας, η αδυναμία να αποδειχθεί αυτή με επίσημα κατά τον νόμο στοιχεία, το ονοματεπώνυμο του δικαιούχου και το ποσό της απαίτησης,
γ) απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη, με την οποία αναγνωρίζεται η απαίτηση και εγκρίνεται η πληρωμή της.

Άρθρο 471
Πράξη εκκαθάρισης
1. Μετά τον έλεγχο των δικαιολογητικών συντάσσεται πράξη εκκαθάρισης, σε ειδικό έντυπο, στο οποίο αναγράφονται:
α) το ονοματεπώνυμο του δικαιούχου ή των δικαιούχων ή η επωνυμία, αν πρόκειται για νομικό πρόσωπο,
β) το εκκαθαριζόμενο ποσό, αριθμητικώς και ολογράφως, αναλυτικά και στο σύνολο, αν εκκαθαρίζονται ενιαία περισσότερες απαιτήσεις του ιδίου ή πολλών δικαιούχων,
γ) η χρονολογία της εκκαθάρισης.
Για τις αποδοχές, τις αποζημιώσεις και τις συναφείς παροχές, πράξη εκκαθάρισης αποτελεί η μισθοδοτική κατάσταση, στην οποία αναγράφονται οι δικαιούχοι, η αιτία πληρωμής, οι καταβαλλόμενες αποδοχές αναλυτικά, οι εισφορές και οι λοιπές κρατήσεις που υπολογίζονται στις αποδοχές, καθώς και το καθαρό πληρωτέο ποσό σε κάθε δικαιούχο.
2. Η πράξη εκκαθάρισης υπογράφεται από τον προϊστάμενο των οικονομικών υπηρεσιών ή τον εξουσιοδοτημένο από αυτόν προϊστάμενο της υποκείμενης οργανικής μονάδας και τον υπάλληλο που συνέπραξε στον έλεγχο των δικαιολογητικών και στον προσδιορισμό της πληρωτέας οφειλής. Στους μικρούς δήμους που δεν διαθέτουν προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών, οι πράξεις εκκαθάρισης υπογράφονται μόνο από τον υπάλληλο που ορίζεται για τον σκοπό αυτό με απόφαση του δημάρχου, χωρίς να απαιτείται δεύτερη υπογραφή.
3. Εάν τα δικαιολογητικά είναι ελλιπή ή εμφανίζουν ατέλειες, εξαιτίας των οποίων η δαπάνη δεν μπορεί να δικαιολογηθεί επαρκώς ή να προσδιορισθεί με ακρίβεια, τα πρόσωπα της παρ. 2 υποχρεούνται κατά περίπτωση να αρνηθούν την εκκαθάριση και την εντολή της δαπάνης.
Η άρνηση είναι αιτιολογημένη και υποβάλλεται εγγράφως αποκλειστικά στον δήμαρχο ή στον περιφερειάρχη, με απόφαση του οποίου δύναται να απορριφθεί και να διαταχθούν η εκκαθάριση της δαπάνης και η έκδοση του χρηματικού εντάλματος.
Στην περίπτωση αυτή αίρεται η προσωπική ευθύνη των υπαλλήλων, αντίγραφο δε της σχετικής απόφασης επισυνάπτεται στο οικείο χρηματικό ένταλμα.
4. Αν υπάρξει ανάγκη διόρθωσης στην πράξη εκκαθάρισης, το λανθασμένο στοιχείο διαγράφεται με μία μόνο ερυθρά γραμμή και η αναγραφή του ορθού γίνεται με παραπομπή ή παρεγγραφή. Οι διορθώσεις υπογράφονται από τον υπάλληλο που εκκαθαρίζει τη δαπάνη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε’
ΧΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΝΤΑΛΜΑΤΑ

Άρθρο 472
Έκδοση χρηματικών ενταλμάτων
1. Μετά από την εκκαθάριση της δαπάνης ακολουθεί η έκδοση χρηματικού εντάλματος για την πληρωμή της. Χρηματικό ένταλμα είναι η διοικητική πράξη, με την οποία εντέλλεται το αρμόδιο ταμείο να πληρώσει συγκεκριμένο έξοδο του δήμου ή της περιφέρειας.
Καμία δαπάνη δεν πληρώνεται από το ταμείο του δήμου ή της περιφέρειας χωρίς αντίστοιχο χρηματικό ένταλμα.
2. Το χρηματικό ένταλμα πληρωμής υπογράφεται από τον προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών ή τον εξουσιοδοτημένο από αυτόν προϊστάμενο της υποκείμενης οργανικής μονάδας και από τον συντάκτη. Στους μικρούς δήμους που δεν διαθέτουν προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών, τα χρηματικά εντάλματα υπογράφονται μόνο από τον υπάλληλο που ορίζεται για τον σκοπό αυτό με απόφαση του δημάρχου, χωρίς να απαιτείται δεύτερη υπογραφή. Το ένταλμα σφραγίζεται με τη σφραγίδα του δήμου ή της περιφέρειας.
3. Το χρηματικό ένταλμα αναρτάται στον ιστότοπο του προγράμματος «Διαύγεια» σύμφωνα με το άρθρο 76, περί πεδίου εφαρμογής ψηφιακής διαφάνειας, του ν. 4727/2020 (Α΄184).
4. Τα χρηματικά εντάλματα εκδίδονται εντός των προθεσμιών που ορίζονται στην περ. ζ) της παρ. 1 του άρθρου 69Ζ του ν. 4270/2014 (Α’ 143), περί προθεσμιών αποστολής δικαιολογητικών δημοσίων δαπανών και δαπανών φορέων Γενικής Κυβέρνησης, έκδοσης τίτλου πληρωμής και εξόφλησης αυτών.
5. Υπογραφή χρηματικού εντάλματος με επιφύλαξη δεν νοείται.

Άρθρο 473
Τύπος και περιεχόμενο χρηματικών ενταλμάτων
1. Τα χρηματικά εντάλματα εκδίδονται, μέσω του πληροφοριακού συστήματος ή της μηχανογραφικής εφαρμογής του δήμου ή της περιφέρειας και σε αυτά επισυνάπτονται τα πρωτότυπα δικαιολογητικά. Τα χρηματικά εντάλματα μετά των συνημμένων δικαιολογητικών αρχειοθετούνται από την οικονομική υπηρεσία κατά έτος ή με τρόπο που καθιστά ευχερή την αναζήτησή τους και τη διαθεσιμότητά τους σε κάθε απαίτηση πρόσβασης.
2. Στο χρηματικό ένταλμα αναγράφονται τα ακόλουθα στοιχεία:
α) ο αύξων αριθμός του εντάλματος, η αντίστοιχη σειρά και το οικονομικό έτος,
β) ο αναλυτικός λογαριασμός εξόδου του προϋπολογισμού σε βάρος του οποίου εκδίδεται το χρηματικό ένταλμα,
γ) ο αριθμός της απόφασης ανάληψης υποχρέωσης
δ) ο αριθμός και το είδος των δικαιολογητικών,
ε) το ονοματεπώνυμο, η διεύθυνση και ο αριθμός φορολογικού μητρώου (Α.Φ.Μ.) του δικαιούχου ή, αν πρόκειται για νομικό πρόσωπο, η επωνυμία, η έδρα και ο Α.Φ.Μ. αυτού,
ε) σαφής και πλήρης αιτία πληρωμής,
στ) το συνολικό πληρωτέο ποσό αριθμητικώς και ολογράφως, οι υπέρ τρίτων κρατήσεις και το πληρωτέο στο δικαιούχο ποσό,
ζ) η χρονολογία έκδοσης του εντάλματος.
3. Επιτρέπεται η έκδοση χρηματικού εντάλματος σε βάρος περισσότερων του ενός αναλυτικού λογαριασμού εξόδου. Στην περίπτωση αυτή, το ένταλμα εκδίδεται υποχρεωτικά στο όνομα ενός και μόνο δικαιούχου ή μιας και μόνης σύμβασης. Τα χρηματικά εντάλματα πληρωμής αποδοχών και συναφών παροχών με τα οποία συνεντέλλονται και οι αντίστοιχες εργοδοτικές εισφορές καθώς και τα χρηματικά εντάλματα πληρωμής για κοινές ομοειδείς απαιτήσεις περισσοτέρων δικαιούχων, δύνανται να εκδίδονται στο όνομα του πρώτου δικαιούχου με την προσθήκη του όρου «και λοιποί ως συνημμένη κατάσταση», των οποίων τα στοιχεία των περ. στ) και η) της παρ. 2 αναγράφονται στην κατάσταση πληρωμής.
4. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις νόμιμης εκχώρησης της απαίτησης ή κατάσχεσης αυτής στα χέρια του δήμου ή της περιφέρειας ως τρίτου, το χρηματικό ένταλμα εκδίδεται πάντα στο όνομα του δικαιούχου και όχι στο όνομα αυτού που τον εκπροσωπεί ή είναι εξουσιοδοτημένος από τον δικαιούχο να εισπράττει.
Σε περίπτωση εκχώρησης ή κατάσχεσης, το χρηματικό ένταλμα δύναται εναλλακτικά να εκδίδεται στο όνομα του αρχικού δικαιούχου, με την υποχρέωση αναγραφής επί του σώματος αυτού των στοιχείων της εκχώρησης ή της κατάσχεσης, έτσι ώστε το ταμείο να καταβάλει το ποσό στον νόμιμο δικαιούχο.
Εάν ο δικαιούχος της απαίτησης είναι κοινοπραξία κατά την έννοια του εμπορικού δικαίου, το χρηματικό ένταλμα εκδίδεται στο όνομα όλων των κοινοπρακτούντων και όχι μόνο στο όνομα του μέλους που έχει τυχόν εξουσιοδοτηθεί από τα άλλα να εισπράττει χωρίς τη σύμπραξή τους τα οφειλόμενα ποσά. Επί απλής ένωσης (σύμπραξης) προσώπων, το φορολογικό στοιχείο και το αντίστοιχο χρηματικό ένταλμα εκδίδονται για κάθε μέλος της ένωσης χωριστά.
Εάν ο δικαιούχος της απαίτησης έχει αποβιώσει, το χρηματικό ένταλμα εκδίδεται στο όνομα των κληρονόμων του και όχι στο όνομα του αποβιώσαντος.
5. Δεν επιτρέπονται στα χρηματικά εντάλματα ξέσματα, προσθήκες, αλλοιώσεις, διαγραφές και παρεγγραφές.
6. Δύναται να τηρούνται διαφορετικές σειρές χρηματικών ενταλμάτων ανάλογα με το τμήμα έκδοσης αυτών ή με βάση άλλο κριτήριο.

Άρθρο 474
Δικαιολογητικά χρηματικών ενταλμάτων
1. Στο χρηματικό ένταλμα επισυνάπτονται με ευθύνη της αρμόδιας υπηρεσίας η απόφαση ανάληψης της υποχρέωσης, η πράξη εκκαθάρισης (κατάσταση πληρωμής) και όλα τα δικαιολογητικά που είναι απαραίτητα για να προσδιορισθούν σαφώς η βασιμότητα και το ύψος της απαίτησης του δικαιούχου.
Εάν το χρηματικό ένταλμα εκδίδεται βάσει δικαιολογητικών που επισυνάπτονται σε άλλο χρηματικό ένταλμα του ίδιου οικονομικού έτους, σημειώνεται πάνω σε αυτό παραπομπή στα στοιχεία του εντάλματος (αύξων αριθμός και λογαριασμός εξόδου του προϋπολογισμού), στο οποίο έχουν επισυναφθεί τα δικαιολογητικά.
Το δεύτερο εδάφιο εφαρμόζεται και σε περίπτωση τμηματικής πληρωμής της απαίτησης, για το συνολικό ποσό της οποίας εκδόθηκε ένα μόνο φορολογικό στοιχείο.
Εάν τα δικαιολογητικά έχουν επισυναφθεί σε χρηματικό ένταλμα προηγούμενου οικονομικού έτους, επισυνάπτεται εκτύπωση από το πληροφορικό σύστημα του αρχικού εντάλματος όπου σε αυτό γίνεται αναφορά στα συνημμένα πρωτότυπα δικαιολογητικά που έχουν επισυναφθεί.
2. Οι αρμόδιες υπηρεσίες λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα, προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος επαναχρησιμοποίησης των δικαιολογητικών για την πληρωμή της ίδιας δαπάνης.

Άρθρο 475
Καταχώρηση χρηματικών ενταλμάτων
1. Μετά την υπογραφή τους τα χρηματικά εντάλματα καταχωρούνται από την οικονομική υπηρεσία στο καθολικό χρηματικών ενταλμάτων, κατά αναλυτικό λογαριασμό και σε στήλες, στις οποίες αναγράφονται:
α) ο αύξων αριθμός καθολικού,
β) ο αύξων αριθμός του εντάλματος και η αντίστοιχη σειρά,
γ) η χρονολογία έκδοσης,
δ) το ονοματεπώνυμο του δικαιούχου,
ε) η αιτία πληρωμής,
στ) το ενταλθέν ποσό και
ζ) τα ακυρωθέντα και εκπεσθέντα ποσά χρηματικών ενταλμάτων.
Στην επικεφαλίδα κάθε μερίδας του καθολικού αναγράφεται το ύψος της πίστωσης που έχει εγγραφεί στον αντίστοιχο αναλυτικό λογαριασμό και σημειώνονται οι τυχόν αυξομειώσεις αυτής κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους, μαζί με τις αντίστοιχες αποφάσεις του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου.
2. Το καθολικό θεωρείται πριν από τη χρήση του κατά τις ισχύουσες διατάξεις και ισοζυγίζεται κατά μήνα, τα μηνιαία δε αθροίσματα προστίθενται κατά τη λήξη του οικονομικού έτους.
Για κάθε οικονομικό έτος τηρείται ξεχωριστό βιβλίο.

Άρθρο 476
Φύλαξη χρηματικών ενταλμάτων
1. Τα χρηματικά εντάλματα, με όλα τα δικαιολογητικά τους μετά την εξόφλησή τους, αρχειοθετούνται από την ταμειακή υπηρεσία του δήμου και της περιφέρειας και φυλάσσονται με ευθύνη του προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών σε ασφαλές μέρος, μέχρι τη συμπλήρωση του χρόνου παραγραφής της αξίωσης για την αναπλήρωση διαχειριστικού ελλείμματος σύμφωνα με τα άρθρα 68, περί τήρησης δικαιολογητικών διαχείρισης, 152, περί παραγραφής αξίωσης για αναπλήρωση ελλείμματος, 160, περί καταστροφής δικαιολογητικών και λοιπών εγγράφων και 163, περί εκκρεμών ελέγχων λογαριασμών του ν. 4820/2021 (Α΄ 130) εκτός εάν εντός του χρόνου αυτού εκδοθεί πράξη καταλογισμού, οπότε η φύλαξή τους παρατείνεται μέχρι την έκδοση αμετάκλητης απόφασης για τη δημοσιονομική διαφορά. Ίδιος χρόνος παραγραφής ισχύει και για τους καταλογισμούς που διενεργούνται από διοικητικά όργανα.
2. Μετά από την παρέλευση των προθεσμιών της παρ. 1 τα αρχεία δύναται να καταστραφούν ή να εκποιηθούν με πρωτοβουλία της οικείας υπηρεσίας. Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται η καταστροφή των στοιχείων που έχουν ελεγχθεί και πριν από την παρέλευση του χρόνου παραγραφής, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, εφόσον δεν εκκρεμεί διαδικασία καταλογισμού ή δίκη σχετική με αυτά.
3. Ο χρόνος διατήρησης της παρ. 1 ισχύει και για τα αντίγραφα των χρηματικών ενταλμάτων και των δικαιολογητικών που έχουν επισυναφθεί σε αυτά. Η καταστροφή των ανωτέρω στοιχείων ενεργείται κατά τις προβλέψεις που διέπουν την εκκαθάριση των αρχείων των δήμων και των περιφερειών χωρίς να απαιτείται απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου ή ενημέρωση των Γενικών Αρχείων του Κράτους.

Άρθρο 477
Ακύρωση χρηματικών ενταλμάτων
1. Μέχρι να εξοφληθούν, τα εκδοθέντα χρηματικά εντάλματα είναι δυνατό να ακυρωθούν. Η ακύρωση γίνεται με πράξη που καταχωρείται στο πρωτότυπο του εντάλματος ή με την έκδοση ακυρωτικού σημειώματος που υπογράφεται από τον προϊστάμενο των οικονομικών υπηρεσιών ή από τον εξουσιοδοτημένο από αυτόν προϊστάμενο της υποκείμενης οργανικής μονάδας ή από τον ορισθέντα από τον δήμαρχο υπάλληλο, κατά περίπτωση.
Τα ακυρωθέντα χρηματικά εντάλματα καταχωρούνται σε ιδιαίτερη στήλη του καθολικού του άρθρου 475, περί καταχώρησης χρηματικών ενταλμάτων, και τηρούνται στο αρχείο της οικονομικής υπηρεσίας.
Κατά το μηνιαίο κλείσιμο των βιβλίων το άθροισμα των ακυρωθέντων ενταλμάτων αφαιρείται από το συνολικό ποσό των ενταλθέντων εξόδων, ανάλογη δε εγγραφή γίνεται και στο μητρώο δεσμεύσεων.
2. Τα χρηματικά εντάλματα που παραμένουν για οποιοδήποτε λόγο ανεξόφλητα κατά τη λήξη του οικονομικού έτους, επιστρέφονται από τον ταμία στην οικονομική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας, αφού προηγουμένως συνταχθεί επ’ αυτών και υπογραφεί από τον ταμία πράξη ακύρωσης, στην οποία αναγράφεται και η αιτία της μη εξόφλησης.
Τα επιστρεφόμενα εντάλματα συνοδεύονται από αναλυτικό πίνακα, υπογεγραμμένο από τον ταμία, στον οποίο αναγράφονται ο αριθμός του εντάλματος, ο αναλυτικός λογαριασμός προϋπολογισμού, το όνομα του δικαιούχου, το πληρωτέο ποσό και η αιτία πληρωμής.
Η οικονομική υπηρεσία καταχωρεί τα ακυρωθέντα χρηματικά εντάλματα στο καθολικό χρηματικών ενταλμάτων του άρθρου 475, οι πιστώσεις δε που αντιπροσωπεύονται από αυτά διαγράφονται από το μητρώο δεσμεύσεων του λήξαντος οικονομικού έτους και αναλαμβάνονται εκ νέου σε βάρος της πίστωσης του οικείου αναλυτικού λογαριασμού του νέου προϋπολογισμού.
Για την πληρωμή των δικαιούχων εκδίδονται, ύστερα από αίτησή τους, νέα χρηματικά εντάλματα μετά από την ψήφιση του νέου προϋπολογισμού, ή κατά το χρονικό διάστημα παράτασης της ισχύος του προϋπολογισμού του προηγούμενου έτους. Στα νέα εντάλματα επισυνάπτονται τα ακυρωθέντα με όλα τα συνημμένα σε αυτά δικαιολογητικά.
3. Εάν χρηματικό ένταλμα με περισσότερους του ενός δικαιούχους δεν εξοφληθεί από όλους τους δικαιούχους μέχρι τη λήξη του οικονομικού έτους, ο ταμίας το φέρει ως εξοφλημένο μόνο για τα ποσά που πληρώθηκαν, συντάσσοντας επί του εντάλματος πράξη εκπτώσεως των μη πληρωθέντων ποσών κατά δικαιούχο. Απόσπασμα της πράξης αυτής για κάθε δικαιούχο αποστέλλεται στην οικονομική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας, η οποία εκδίδει βάσει της πράξης και ύστερα από αίτηση των δικαιούχων νέα χρηματικά εντάλματα σε βάρος των πιστώσεων του νέου προϋπολογισμού.

Άρθρο 478
Απώλεια χρηματικών ενταλμάτων
1. Σε περίπτωση απώλειας χρηματικού εντάλματος εκδίδεται νέο χρηματικό ένταλμα, ύστερα από αίτηση του δικαιούχου ή οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον. Στο νέο χρηματικό ένταλμα καταχωρείται η ακόλουθη σημείωση: «Εκδίδεται λόγω απώλειας του υπ’ αριθμ. … χρηματικού εντάλματος». Το ένταλμα εκδίδεται από την οικονομική υπηρεσία βάσει έγγραφης βεβαίωσης του ταμία, ότι το απωλεσθέν χρηματικό ένταλμα δεν πληρώθηκε από το ταμείο.
Εάν έχει χαθεί μόνο το πρωτότυπο, το αντίγραφο του εντάλματος ακυρώνεται από την εκδούσα υπηρεσία με πράξη του προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών που καταχωρείται στο σώμα του τίτλου ή, σε περίπτωση μηχανογραφικής έκδοσης των ενταλμάτων, με την έκδοση ακυρωτικού σημειώματος.
Αν ο ίδιος ο ταμίας ενδιαφέρεται για την έκδοση του αντιγράφου, υποβάλλει με έγγραφη αναφορά σχετικό αίτημα στην οικονομική υπηρεσία.
Για τα εκδιδόμενα λόγω απώλειας και εξοφλούμενα χρηματικά εντάλματα τηρείται ιδιαίτερο βοηθητικό βιβλίο, στο ταμείο και στην οικονομική υπηρεσία αντίστοιχα του δήμου ή της περιφέρειας.
2. Εάν το χρηματικό ένταλμα δεν εξοφλήθηκε επειδή χάθηκε, η ακύρωση που προβλέπεται από την παρ. 2 του άρθρου 477, γίνεται επί του αντιγράφου και το νέο ένταλμα εκδίδεται με τη διαδικασία που ορίζεται στην ίδια παράγραφο.

Άρθρο 479
Εξόφληση χρηματικών ενταλμάτων
1. Τα χρηματικά εντάλματα εξοφλούνται από τον δήμο ή την περιφέρεια με έναν από τους ακόλουθους τρόπους:
α) με μεταφορά ή κατάθεση του πληρωτέου ποσού σε τραπεζικό λογαριασμό του δικαιούχου, αφού προηγηθεί ταυτοποίηση του λογαριασμού ΙΒΑΝ αυτού,
β) με τη σύσταση χρηματικής παρακαταθήκης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις δημόσιας κατάθεσης Η πληρωμή κατά τον τρόπο αυτό είναι υποχρεωτική σε περίπτωση που το χρηματικό ένταλμα δεν μπορεί να εξοφληθεί λόγω έλλειψης αποδεικτικού ενημερότητας του άρθρου 12 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024, Α΄ 58) ή ασφαλιστικής ενημερότητας. Στην περίπτωση αυτή ισχύουν τα οριζόμενα στο άρθρο 23 του ν. 4638/2019 (Α΄ 181) σε συνδυασμό με την υπ’ αρ. 15953/9.2.2021 απόφαση του αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών «Δημόσια κατάθεση οφειλών φορέων Γενικής Κυβέρνησης προς τρίτους» (Β΄ 674),
γ) με συμψηφισμό.
Προμήθειες, τέλη και λοιπά έξοδα που προκύπτουν στις περ. α) έως γ) βαρύνουν τον δικαιούχο και αφαιρούνται από το πληρωτέο ποσό, με εξαίρεση τις αποδοχές των υπαλλήλων. Το ίδιο ισχύει και όταν η πληρωμή με έναν από τους παραπάνω τρόπους είναι αδύνατη και διενεργείται με ταχυδρομική επιταγή ή με τραπεζικό έμβασμα.
Τα δικαιώματα του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων βαρύνουν τον δικαιούχο και καταβάλλονται από αυτόν κατά την εξόφληση της χρηματικής παρακαταθήκης.
2. Η συμψηφιστική εξόφληση χρηματικού εντάλματος ενεργείται υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 75 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’ 90), περί ενεργειών και αποτελεσμάτων συμψηφισμού.
Εάν η απαίτηση του οφειλέτη βαρύνεται με φόρους ή άλλες κρατήσεις υπέρ τρίτων, συμψηφιστέο θεωρείται το ποσό που απομένει μετά από την αφαίρεση των κρατήσεων, αυτό δηλαδή που θα καταβαλλόταν στον οφειλέτη εάν, αντί του συμψηφισμού, γινόταν ευθέως εξόφληση.
Εφόσον το καθαρό πληρωτέο ποσό είναι ίσο ή μικρότερο της οφειλής του δικαιούχου προς τον δήμο ή την περιφέρεια, δεν απαιτείται η προσκόμιση αποδεικτικών ενημερότητας του άρθρου 12 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και ασφαλιστικής ενημερότητας για την εξόφληση του εντάλματος.
Εάν το ποσό είναι μεγαλύτερο της οφειλής και προσκομίζεται αποδεικτικό ενημερότητας του άρθρου 12 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και ασφαλιστικής ενημερότητας με τον όρο της παρακράτησης μέρους ή ολόκληρης της απαίτησης υπέρ του δημοσίου ή του Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-Ε.Φ.Κ.Α.), η παρακράτηση ενεργείται στο ποσό που απομένει μετά από τον συμψηφισμό.
Ένα από τα αντίτυπα του γραμματίου είσπραξης που εκδίδεται για τον συμψηφισμό, επισυνάπτεται στο χρηματικό ένταλμα πληρωμής.
3. Μερική εξόφληση χρηματικού εντάλματος δεν επιτρέπεται, εκτός αν πρόκειται για ένταλμα με πολλούς δικαιούχους, οι οποίοι δεν πληρώνονται ταυτόχρονα.
Χρηματικά εντάλματα που περιέχουν κρατήσεις υπέρ τρίτων, δεν επιτρέπεται να εξοφλούνται μόνο κατά το καθαρό ποσό που καταβάλλεται στους δικαιούχους, εάν οι πιστώσεις ή τα ταμειακά διαθέσιμα δεν επαρκούν για το συνολικό ποσό που εντέλλεται.
4. Εάν για την εξόφληση του εντάλματος προσκομίζονται βεβαιώσεις οφειλής ή αποδεικτικά ενημερότητας του άρθρου 12 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και ασφαλιστικής ενημερότητας με τον όρο της παρακράτησης και το συνολικό ποσό που πρέπει να παρακρατηθεί υπερβαίνει το πληρωτέο ποσό, αυτό αποδίδεται κατά σειρά προτεραιότητας στο ελληνικό Δημόσιο, στον Hλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-Ε.Φ.Κ.Α.) και στους δήμους και περιφέρειες.
5. Για την πληρωμή των δαπανών του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων εφαρμόζονται οι ειδικές περί αυτού ρυθμίσεις.
6. Σε περίπτωση συρροής κατασχέσεων εις χείρας του δήμου ή της περιφέρειας ως τρίτου ή εκχωρήσεων, τηρείται η ακόλουθη σειρά προτεραιότητας μεταξύ των δικαιούχων:
α) ελληνικό Δημόσιο,
β) e-Ε.Φ.Κ.Α.,
γ) λοιποί κατάσχοντες ή εκδοχείς κατά τη χρονολογική σειρά που προκύπτει από το πρωτόκολλο της υπηρεσίας.
Σε περίπτωση αμφιβολίας, δύναται να διενεργείται η δημόσια κατάθεση που προβλέπεται στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 988 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 530/1985, Α΄ 182).

Άρθρο 480
Συμψηφιστικά χρηματικά εντάλματα
Για την έκδοση συμψηφιστικών χρηματικών ενταλμάτων από τους δήμους και τις περιφέρειες εφαρμόζεται ο ν. 4270/2014 (Α’ 143) και οι κανονιστικές διοικητικές πράξεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση αυτού.

Άρθρο 481
Ευθύνες οργάνων
1. Οι υπάλληλοι που εμπλέκονται στη διαδικασία εκκαθάρισης και εντολής πληρωμής δαπανών ευθύνονται εις ολόκληρον έναντι του δήμου ή της περιφέρειας για κάθε θετική ζημία που προκαλείται από ενέργεια ή παράλειψή τους κατά τον έλεγχο, την εκκαθάριση και την έκδοση των σχετικών ενταλμάτων, εφόσον αυτή οφείλεται σε δόλο ή βαρεία αμέλεια. Παράλληλα, υπέχουν ποινική και πειθαρχική ευθύνη σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις.
2. Οι υπάλληλοι που εμπλέκονται στη διαδικασία εξόφλησης των χρηματικών ενταλμάτων ευθύνονται εις ολόκληρον έναντι του δήμου ή της περιφέρειας για κάθε θετική ζημία που προκαλείται από ενέργεια ή παράλειψή τους κατά την εξόφληση των σχετικών ενταλμάτων, εφόσον αυτή οφείλεται σε δόλο ή βαρεία αμέλεια. Παράλληλα υπέχουν ποινική και πειθαρχική ευθύνη σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις.
3. Οι αχρεωστήτως λαβόντες ευθύνονται ανεξάρτητα από υπαιτιότητα αυτών σε κάθε περίπτωση αχρεώστητης πληρωμής, σύμφωνα με το άρθρο 148 του ν. 4820/2021 (Α΄130), περί καταλογισμού λαβόντων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΧΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΝΤΑΛΜΑΤΑ ΠΡΟΠΛΗΡΩΜΗΣ – ΠΑΓΙΑ ΠΡΟΚΑΤΑΒΟΛΗ

Άρθρο 482
Έννοια και προϋποθέσεις έκδοσης χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής
1. Χρηματικό ένταλμα προπληρωμής είναι το ένταλμα, με το οποίο προκαταβάλλεται σε δημοτικό υπάλληλο ή υπάλληλο της περιφέρειας (υπόλογο) χρηματικό ποσό για συγκεκριμένη δαπάνη, με την υποχρέωση να αποδώσει λογαριασμό σε καθορισμένη προθεσμία.
2. Το χρηματικό ένταλμα προπληρωμής εκδίδεται κατόπιν αιτιολογημένης απόφασης της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής, εφόσον η πληρωμή με χρηματικό ένταλμα στο όνομα του δικαιούχου είναι αδύνατη ή απρόσφορη ή ιδιαιτέρως δυσχερής.
3. Στην απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής ορίζονται το ποσό του χρηματικού εντάλματος και ο αντίστοιχος λογαριασμός εξόδου του προϋπολογισμού, το είδος της δαπάνης, το ονοματεπώνυμο του υπολόγου και η προθεσμία απόδοσης λογαριασμού.
4. Υπόλογος χρηματικού εντάλματος προπληρωμής ορίζεται τακτικός υπάλληλος που υπηρετεί στον οικείο φορέα, ανεξαρτήτως κλάδου ή ειδικότητας. Δεν επιτρέπεται η έκδοση χρηματικού εντάλματος προπληρωμής στο όνομα υπόλογου, ο οποίος δεν έχει αποδώσει λογαριασμό για προηγούμενο ένταλμα, ενώ έχει λήξει η ταχθείσα προθεσμία.
5. Εάν το χρηματικό ένταλμα προπληρωμής εκδίδεται για δαπάνες μετακίνησης αιρετών ή υπαλλήλων στο εσωτερικό ή στο εξωτερικό, ο υπόλογος προκαταβάλλει τα προβλεπόμενα ποσά στους μετακινούμενους, οι οποίοι υποχρεούνται με προσωπική τους ευθύνη να παραδώσουν σε αυτόν κατά την επιστροφή τους τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, μαζί με το τυχόν αχρησιμοποίητο υπόλοιπο. Στην ίδια περίπτωση, όταν πρόκειται για μετακίνηση ενός (1) μόνο υπαλλήλου, το χρηματικό ένταλμα προπληρωμής δύναται να εκδίδεται στο όνομα του ίδιου του μετακινούμενου, ανεξαρτήτως σχέσης εργασίας, κατά παρέκκλιση του πρώτου εδαφίου της παρ. 4.
6. Εάν υπάρξει ανάγκη μεταβολής στο πρόσωπο του υπολόγου λόγω απουσίας ή κωλύματος αυτού, ο νέος υπόλογος ορίζεται με απόφαση του αρμοδίου κατά την παρ. 2 οργάνου. Στην περίπτωση αυτή, ο λογαριασμός είτε αποδίδεται ενιαίος, οπότε κάθε υπόλογος ευθύνεται μόνο για το ποσό που διαχειρίσθηκε ο ίδιος, είτε αποδίδεται αυτοτελώς από κάθε υπόλογο για το αντίστοιχο ποσό που διαχειρίσθηκε.
Σε περίπτωση θανάτου ή ανικανότητας του υπολόγου η απόδοση λογαριασμού γίνεται από τους κληρονόμους ή τον νόμιμο αντιπρόσωπό του, με φροντίδα της υπηρεσίας του.

Άρθρο 483
Προθεσμία απόδοσης λογαριασμού
1. Η προθεσμία απόδοσης λογαριασμού, η οποία ορίζεται με την απόφαση του αρμοδίου οργάνου, δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη των έξι (6) μηνών και δεν μπορεί να υπερβαίνει την 31η Δεκεμβρίου του έτους, μέσα στο οποίο εκδόθηκε το χρηματικό ένταλμα προπληρωμής.
2. Εφόσον η προθεσμία απόδοσης λογαριασμού είναι μικρότερη του εξαμήνου και λήγει πριν από την 31η Δεκεμβρίου του έτους έκδοσης του χρηματικού εντάλματος προπληρωμής, δύναται, με απόφαση του αρμοδίου οργάνου, να παρατείνεται κατά τον χρόνο που υπολείπεται μέχρι τη συμπλήρωση έξι (6) μηνών, όχι όμως πέραν της ημερομηνίας αυτής. Η ανωτέρω απόφαση εκδίδεται ύστερα από αιτιολογημένη αίτηση του υπόλογου, η οποία υποβάλλεται πριν από τη λήξη της αρχικής προθεσμίας.
3. Με απόφαση του αρμοδίου οργάνου δύναται να εγκρίνεται η έκδοση συμπληρωματικού χρηματικού εντάλματος προπληρωμής στο όνομα του ίδιου υπόλογου και για την ίδια αιτία, για την οποία εκδόθηκε το αρχικό. Στην περίπτωση αυτή, η προθεσμία απόδοσης λογαριασμού παρατείνεται αυτοδίκαια μέχρι τη λήξη της προθεσμίας που ορίζεται για το συμπληρωματικό χρηματικό ένταλμα προπληρωμής, όχι όμως πέραν των χρονικών ορίων της παρ. 1.
4. Η οικονομική υπηρεσία τηρεί βιβλίο παρακολούθησης των χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής.

Άρθρο 484
Υποχρεώσεις υπολόγων
1. Τα χρηματικά εντάλματα προπληρωμής εξοφλούνται με εντολή μεταφοράς του ποσού σε λογαριασμό ειδικού σκοπού που ανοίγεται σε πιστωτικό ίδρυμα που εποπτεύεται από την Τράπεζα της Ελλάδος στο όνομα του δήμου ή της περιφέρειας. Αποκλειστικός υπεύθυνος κίνησης του λογαριασμού είναι ο υπόλογος.
2. Δεν επιτρέπεται η κατάθεση στον ίδιο λογαριασμό χρηματικών ποσών που προέρχονται από άλλο χρηματικό ένταλμα προπληρωμής, εκτός αν στο όνομα του ίδιου υπολόγου εκδίδονται περισσότερα του ενός για την ίδια αιτία.
3. Οι πληρωμές σε βάρος του χρηματικού εντάλματος προπληρωμής ενεργούνται με βάση τα δικαιολογητικά που ορίζει ο νόμος για κάθε κατηγορία δαπάνης. Ο υπόλογος είναι υπεύθυνος για τη διενέργεια των τυχόν προβλεπόμενων κρατήσεων και την εμπρόθεσμη απόδοσή τους στους δικαιούχους.

Άρθρο 485
Απόδοση λογαριασμού
1. Μέχρι τη λήξη της καθορισμένης προθεσμίας ο υπόλογος υποβάλλει με αναφορά του τα δικαιολογητικά των πληρωθέντων εξόδων στην οικονομική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας. Αν δεν χρησιμοποιήθηκε ολόκληρο το ποσό του χρηματικού εντάλματος προπληρωμής, στα δικαιολογητικά περιλαμβάνεται και το διπλότυπο είσπραξης, με το οποίο επεστράφη στο ταμείο του δήμου ή της περιφέρειας το αδιάθετο υπόλοιπο.
2. Η οικονομική υπηρεσία ελέγχει τα δικαιολογητικά και στη συνέχεια τα διαβιβάζει δια του δημάρχου ή του περιφερειάρχη για έγκριση στο όργανο του δήμου ή της περιφέρειας που αποφάσισε για την έκδοση του εντάλματος. Τα εγκριθέντα κατά τα ανωτέρω δικαιολογητικά επισυνάπτονται στο χρηματικό ένταλμα, με μέριμνα της οικονομικής υπηρεσίας.
3. Σε περίπτωση ματαίωσης ή πρόωρης εκπλήρωσης του σκοπού για τον οποίο εκδόθηκε το χρηματικό ένταλμα προπληρωμής, ο υπόλογος υποχρεούται να αποδώσει άμεσα λογαριασμό και να επιστρέψει το σύνολο του ποσού ή το τυχόν αδιάθετο υπόλοιπο, χωρίς να περιμένει τη λήξη της καθορισμένης προθεσμίας.
4. Σε περίπτωση αντικειμενικής αδυναμίας απόδοσης λογαριασμού, διενεργείται έρευνα από υπάλληλο που ορίζεται με απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη και το πόρισμα αυτής επισυνάπτεται στην ετήσια κατάσταση των χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής που υποβάλλεται στο Ελεγκτικό Συνέδριο, σύμφωνα με το άρθρο 133 του ν. 4820/2021 (Α΄130), περί διαδικασίας υποβολής στο Ελεγκτικό Συνέδριο.

Άρθρο 486
Έλεγχος χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής από το Ελεγκτικό Συνέδριο
1. Ο έλεγχος των χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής και η απαλλαγή ή ο καταλογισμός των υπολόγων διενεργούνται από το Ελεγκτικό Συνέδριο, σύμφωνα με τα άρθρα 133 και 134 του ν. 4820/2021 (Α’130), περί διαδικασίας υποβολής στο Ελεγκτικό Συνέδριο και ενεργειών Επιτρόπου, αντίστοιχα.
2. Σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης απόδοσης λογαριασμού, το ποσό του χρηματικού εντάλματος προπληρωμής θεωρείται έλλειμμα καταλογιστέο εντόκως σε βάρος του υπολόγου, εκτός αν αυτός αποδείξει είτε ότι δεν βαρύνεται με υπαιτιότητα οποιασδήποτε μορφής, οπότε απαλλάσσεται πλήρως του καταλογισμού, είτε ότι δεν βαρύνεται με δόλο ή βαριά αμέλεια, οπότε απαλλάσσεται των προαυξήσεων.

Άρθρο 487
Πάγια προκαταβολή
1. Πάγια προκαταβολή του δήμου και της περιφέρειας είναι το χρηματικό ποσό που τίθεται στη διάθεση του τακτικού υπαλλήλου, για την άμεση αντιμετώπιση δαπανών μικρού ύψους ή δαπανών των οποίων λόγω της φύσης τους δεν μπορεί να αναβληθεί η πληρωμή μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας δικαιολόγησης αυτών. Προϋπόθεση πληρωμής δαπάνης από την παγία προκαταβολή αποτελεί η ύπαρξη εγγραφής σχετικής πίστωσης στον προϋπολογισμό του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα.
2. Η πάγια προκαταβολή του δήμου και της περιφέρειας συνιστάται με χρηματικό ένταλμα, το οποίο εκδίδεται σε βάρος του σχετικού λογαριασμού του προϋπολογισμού ύστερα από απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής, αντίστοιχα. Με την απόφαση του προηγούμενου εδαφίου, δύνανται να κατονομάζονται συγκεκριμένα είδη δαπανών που επιτρέπεται να πληρώνονται από την πάγια προκαταβολή, να καθορίζεται το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος αυτών ή, αντίστροφα, να απαριθμούνται κατηγορίες δαπανών των οποίων δεν επιτρέπεται η πληρωμή από το ποσό της πάγιας προκαταβολής. Με την ίδια απόφαση δύναται να ορίζεται υπάλληλος του δήμου ή της περιφέρειας ως αναπληρωτής του υπόλογου της πάγιας προκαταβολής, ο οποίος ευθύνεται μόνο για τις διαχειριστικές πράξεις που διενεργεί κατά τον χρόνο της αναπλήρωσης. Κατά την έναρξη και τη λήξη της αναπλήρωσης υπογράφεται από τον υπόλογο και τον αναπληρωτή του πρωτόκολλο παράδοσης-παραλαβής.
3. Με την απόφαση της παρ. 2 ορίζεται το ποσό της πάγιας προκαταβολής, το οποίο δεν μπορεί να υπερβαίνει για:
α) τους δήμους με μόνιμο πληθυσμό, όπως αυτός ορίζεται στο άρθρο 27, περί τελικών διατάξεων:
αα) έως δέκα χιλιάδες (10.000) κατοίκους, το ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ,
αβ) από δέκα χιλιάδες και ένα (10.001) έως τριάντα χιλιάδες (30.000) κατοίκους, το ποσό των τεσσάρων χιλιάδων (4.000) ευρώ και
αγ) άνω των τριάντα χιλιάδων και ένα (30.001) κατοίκους, το ποσό των έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ,
β) τις περιφέρειες το ποσό των τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ.
4. Το ποσό της πάγιας προκαταβολής που διαχειρίζεται κάθε ένας από τους υπόλογους, κατατίθεται σε ειδικό λογαριασμό που ανοίγεται με απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής στο όνομα του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα, σε πιστωτικό ίδρυμα που εποπτεύεται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Υπεύθυνος κίνησης του λογαριασμού είναι ο υπόλογος και, αν έχει ορισθεί, ο αναπληρωτής του.
5. Για τη διενέργεια πληρωμών από την πάγια προκαταβολή του δήμου ή της περιφέρειας απαιτείται έγγραφη εντολή του δήμαρχου ή του περιφερειάρχη ή των οργάνων που εξουσιοδοτούνται από αυτούς, αντίστοιχα.
6. Για την αποκατάσταση του αναλωθέντος ποσού της πάγιας προκαταβολής του δήμου και της περιφέρειας και για την απόδοση αυτού κατά τη λήξη του έτους ακολουθείται η παρακάτω διαδικασία:
α) κάθε φορά που ο υπόλογος έχει διαθέσει μέσα στο έτος το συνολικό ποσό της πάγιας προκαταβολής ή τουλάχιστον το ήμισυ αυτού, παραδίδει στην οικονομική υπηρεσία τα δικαιολογητικά των δαπανών που έχουν πληρωθεί, προκειμένου να ελεγχθούν ως προς τη νομιμότητά τους. Τα δικαιολογητικά υποβάλλονται για έγκριση στη δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή, αντίστοιχα, μαζί με συγκεντρωτική κατάσταση, η οποία υπογράφεται από τον υπόλογο και τον προϊστάμενο των οικονομικών υπηρεσιών και περιλαμβάνει:
αα) το όνομα του πληρωθέντος δικαιούχου,
αβ) την αιτία πληρωμής,
αγ) το ποσό της δαπάνης,
αδ) τον λογαριασμό του προϋπολογισμού της πίστωσης και
αε) το συνολικό ποσό κατά λογαριασμό προϋπολογισμού,
β) κατόπιν έκδοσης της εγκριτικής απόφασης εκδίδονται στο όνομα του υπολόγου τα αντίστοιχα με τα ποσά της υποπερ. αε) της περ. α) χρηματικά εντάλματα, με την εξόφληση των οποίων ο υπόλογος αναπληρώνει κάθε φορά το ποσό που έχει δαπανήσει,
γ) κατά τη λήξη του οικονομικού έτους ο υπόλογος επιστρέφει ολόκληρο το ποσό της πάγιας προκαταβολής στη διαχείριση του δήμου ή της περιφέρειας και το σχετικό αποδεικτικό είσπραξης επισυνάπτεται στο χρηματικό ένταλμα, με το οποίο αυτή είχε συσταθεί,
δ) η έγκαιρη και κανονική επιστροφή της πάγιας προκαταβολής διαπιστώνεται από το αρμόδιο όργανο του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα, με την απόφαση έγκρισης του ετήσιου απολογισμού.
7. Εάν τα υποβληθέντα από τον υπόλογο δικαιολογητικά απορριφθούν ή δεν επιστραφεί ακέραιο το ποσό της πάγιας προκαταβολής, γίνεται καταλογισμός στον υπόλογο με πράξη του δημάρχου ή του περιφερειάρχη, η οποία υπόκειται στα ένδικα βοηθήματα του ν. 4820/2021 (Α΄130). Για δαπάνες που πληρώθηκαν ενώ εκφεύγουν του σκοπού της πάγιας προκαταβολής, ευθύνεται το πρόσωπο που υπέγραψε την έγγραφη εντολή για την πληρωμή της. Επί αχρεώστητης πληρωμής, ο καταλογισμός ενεργείται εις ολόκληρον σε βάρος του αχρεωστήτως λαβόντος και των τυχόν συνυπευθύνων οργάνων.
8. Με απόφαση της δημοτικής επιτροπής συνιστάται υποχρεωτικά πάγια προκαταβολή για τις δημοτικές κοινότητες σε βάρος του σχετικού λογαριασμού του προϋπολογισμού του οικείου δήμου. Για τη διενέργεια πληρωμών από την πάγια προκαταβολή της παρούσας δεν απαιτείται έγγραφη εντολή του δημάρχου ή των οργάνων που εξουσιοδοτούνται από αυτόν. Ειδικότερα ζητήματα που αφορούν στην πάγια προκαταβολή των δημοτικών κοινοτήτων ρυθμίζονται με την απόφαση της παρ. 2 του άρθρου 531, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
9. Με απόφαση της δημοτικής επιτροπής συνίσταται υποχρεωτικά πάγια προκαταβολή για τον διευθυντή, ή τον εκτελούντα χρέη διευθυντή της σχολικής μονάδας ή τους αναπληρωτές αυτών, σε βάρος του σχετικού λογαριασμού του προϋπολογισμού του οικείου δήμου. Για τη διενέργεια πληρωμών από την πάγια προκαταβολή της παρούσας δεν απαιτείται έγγραφη εντολή του δήμαρχου ή των οργάνων που εξουσιοδοτούνται από αυτόν και οι πληρωμές διενεργούνται κατόπιν έγκρισης της οικονομικής υπηρεσίας του δήμου. Ειδικότερα ζητήματα που αφορούν στην πάγια προκαταβολή της παρούσας ρυθμίζονται με την κανονιστική πράξη που εκδίδεται κατ’ εξουσιοδότηση της παρ. 3 του άρθρου 531.
10. Δεν επιτρέπεται κατάσχεση τραπεζικών λογαριασμών, για οφειλές έναντι του δημοσίου, των ασφαλιστικών φορέων και ιδιωτών, στους οποίους έχουν κατατεθεί χρηματικά ποσά που προορίζονται για κάλυψη δαπανών από τις πάγιες προκαταβολές του παρόντος.
11. Για τις δαπάνες που εκτελούνται μέσω της παγίας προκαταβολής του παρόντος, αξίας ίσης ή κατώτερης των δύο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ, εφαρμόζεται το άρθρο 117Α του ν. 4412/2016 (Α’ 147).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄
ΤΑΜΕΙΑΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Άρθρο 488
Διεξαγωγή ταμειακής υπηρεσίας
1. Η ταμειακή λειτουργία των δήμων και των περιφερειών διεξάγεται υποχρεωτικά από ταμειακή υπηρεσία που συνιστάται με τον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας (Ο.Ε.Υ.).
2. Δήμοι δύνανται να συστήσουν κοινή ταμειακή υπηρεσία, συνάπτοντας σχετική σύμβαση διαδημοτικής συνεργασίας του άρθρου 331.
3. Εάν ο Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης διαπιστώσει ότι δήμος στερείται ή αδυνατεί να συστήσει ίδια ταμειακή υπηρεσία και ότι έχει εξαντληθεί η δυνατότητα σύναψης διαδημοτικής συνεργασίας για τον σκοπό αυτόν, με αιτιολογημένη απόφασή του ορίζει τον δήμο που θα παρέχει την ταμειακή εξυπηρέτηση, λαμβανομένων υπόψη ιδίως της γεωγραφικής εγγύτητας και της επιχειρησιακής του δυνατότητας.
4. Στην περίπτωση της παρ. 3 η άσκηση της ταμειακής υπηρεσίας από τον οριζόμενο δήμο συνεπάγεται την εν γένει άσκηση της οικονομικής υπηρεσίας από αυτόν. Οι αρμοδιότητες ανάληψης υποχρεώσεων, εκκαθάρισης και εντολής δαπανών ασκούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου που παρέχει την εξυπηρέτηση και οι σχετικές πράξεις υπογράφονται από τα αρμόδια όργανα αυτού. Αποφασιστικές ή γνωμοδοτικές αρμοδιότητες που ανήκουν, κατά την κείμενη νομοθεσία, σε μονομελή ή συλλογικά αιρετά όργανα εξακολουθούν να ασκούνται από τον εξυπηρετούμενο δήμο.
5. Με την απόφαση της παρ. 3 ρυθμίζονται τυχόν ειδικότερα διαδικαστικά ζητήματα, το αντισταθμιστικό όφελος υπέρ του δήμου που παρέχει τις υπηρεσίες του, καθώς και λοιπές υποχρεώσεις και δικαιώματα των δύο εμπλεκόμενων δήμων.
6. Η απόφαση της παρ. 3 παύει να ισχύει αυτοδικαίως από τη σύσταση και λειτουργία ίδιας ταμειακής υπηρεσίας του εξυπηρετούμενου δήμου.

Άρθρο 489
Οργάνωση ταμειακής υπηρεσίας
1. Στον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας (Ο.Ε.Υ.) ορίζεται το είδος της οργανικής μονάδας που αποτελεί η ταμειακή υπηρεσία και περιγράφονται οι αρμοδιότητές της. Με τον Ο.Ε.Υ., η ταμειακή υπηρεσία δύναται να διαιρείται σε ένα ή περισσότερα τμήματα, ανάλογα με τις αρμοδιότητές της και την οργανωτική δομή του κάθε φορέα, όπως α) εσόδων, β) εξόδων και γ) ταμειακών διαχειριστών.
2. Εάν λόγω περιορισμένης κίνησης του ταμείου δεν είναι αναγκαία η σύσταση των τμημάτων της παρ. 1, τα καθήκοντα της ταμειακής υπηρεσίας ασκεί εξ ολοκλήρου ο ταμίας, βοηθούμενος από τους υπαλλήλους που υπηρετούν στα ταμείο.

Άρθρο 490
Καθήκοντα ταμία
1. Ο ταμίας έχει τα ακόλουθα καθήκοντα και αρμοδιότητες:
α) διευθύνει την ταμειακή υπηρεσία και προΐσταται των υπαλλήλων που υπηρετούν σε αυτή,
β) κοινοποιεί ο ίδιος ή με φροντίδα των υπαλλήλων του Τμήματος Εσόδων της ταμειακής υπηρεσίας, στους οφειλέτες την ατομική ειδοποίηση υπερημερίας του άρθρου 457, λαμβάνει κατά αυτών τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης που προβλέπει ο νόμος και ασκεί γενικά όλες τις αρμοδιότητες που προβλέπουν οι διατάξεις για την είσπραξη των εσόδων,
γ) εισπράττει ο ίδιος ή αναθέτει την είσπραξη των εσόδων στους εισπράκτορες,
δ) παραλαμβάνει ο ίδιος, αν δεν έχει ορισθεί ταμειακός διαχειριστής, τις εισπράξεις από τα εισπρακτικά όργανα, ελέγχει τα ποσά και εκδίδει τα γραμμάτια είσπραξης για την τακτική εισαγωγή των εισπράξεων στο ταμείο,
ε) εξοφλεί τις επιταγές που κατατίθενται στο ταμείο και καταθέτει ή αναλαμβάνει χρήματα από τον τραπεζικό λογαριασμό του δήμου ή της περιφέρειας,
στ) ελέγχει την εξωτερική (τυπική) νομιμότητα και εγκυρότητα των χρηματικών ενταλμάτων, κατά την παρ. 8 του άρθρου 15, περί αποφάσεων, και την παρ. 1 του άρθρου 16, περί περιεχομένου και τύπου, του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999) ή άλλες ειδικότερες διατάξεις, τα οποία θεωρεί και στη συνέχεια εξοφλεί ο ίδιος ή ο διαχειριστής του ταμείου,
ζ) συνεργάζεται με τον υπεύθυνο λογαριασμού του άρθρου 36 του ν. 5140/2025 (Α’154), περί υπεύθυνων λογαριασμού Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, ο οποίος έχει δηλωθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος ως εξουσιοδοτημένο πρόσωπο για τη διενέργεια των ηλεκτρονικών πληρωμών κατά το μέρος που αφορούν το συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, μέσω του πληροφοριακού συστήματος πληρωμών και οφειλών δημοσίων επενδύσεων (Π.ΣΥ.Π.Ο.Δ.Ε.), παρέχοντάς του τις αναγκαίες πληροφορίες προκειμένου να προβεί στην εκτέλεση της εντολής πληρωμής,
η) πιστοποιεί την απώλεια χρηματικών ενταλμάτων, προκειμένου να εκδοθούν αντίγραφα αυτών,
θ) έχει την ευθύνη της τήρησης και ορθής ενημέρωσης των λογιστικών και διαχειριστικών βιβλίων του ταμείου,
ι) παρέχει στους οφειλέτες τις διευκολύνσεις που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία, εφόσον απονέμεται σε αυτόν η σχετική αρμοδιότητα,
ια) υποβάλλει στις αρμόδιες αρχές τα στατιστικά στοιχεία που κατά περίπτωση απαιτούνται,
ιβ) υποβάλλει δια του δημάρχου ή του περιφερειάρχη στη δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή τους λογαριασμούς του προηγούμενου οικονομικού έτους, δηλαδή τον ετήσιο απολογισμό,
ιγ) μεριμνά για την εμπρόθεσμη απόδοση των κρατήσεων υπέρ τρίτων,
ιδ) συνυπογράφει με τον προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών το πρωτόκολλο διαγραφής των βεβαιωμένων οφειλών του άρθρου 511, περί διαγραφής παραγεγγραμμένων απαιτήσεων, και
ιε) εισηγείται στο αρμόδιο όργανο τη διαγραφή βεβαιωμένων οφειλών σύμφωνα με το άρθρο 512.

Άρθρο 491
Καθήκοντα υπηρετούντων στο Τμήμα Εσόδων ταμειακής υπηρεσίας
1. Οι υπηρετούντες στο τμήμα εσόδων της ταμειακής υπηρεσίας έχουν τα εξής καθήκοντα:
α) παραδίδουν αντίγραφα των χρηματικών καταλόγων στους εισπράκτορες, ελέγχουν τους λογαριασμούς τους και μεριμνούν για την πίστωση των οφειλετών στους χρηματικούς καταλόγους,
β) ασκούν τις αρμοδιότητες που προβλέπονται στο άρθρο 458, περί οίκοθεν βεβαίωσης εσόδων και
γ) μεριμνούν για την τακτική εισαγωγή των εισπράξεων και των αποφάσεων των αρμοδίων οργάνων για τη διαγραφή χρεών και για την παροχή διευκολύνσεων στους οφειλέτες,
δ) φροντίζουν για την προάσπιση των συμφερόντων του δήμου και της περιφέρειας και για την είσπραξη όλων των νομοθετημένων εσόδων.
2. Οι εισπράκτορες εισπράττουν τα νόμιμα έσοδα εκδίδοντας το προβλεπόμενο από τον νόμο αποδεικτικό είσπραξης και παραδίδουν τις ημερήσιες εισπράξεις εντός της ημέρας ή σε τυχόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που ορίζει ο ταμίας στους ίδιους ή στον διαχειριστή του ταμείου. Ο ταμίας ή ο ελεγκτής εσόδων του ταμείου ελέγχει την ακρίβεια του παραδιδόμενου ποσού σε σχέση με τα εκδοθέντα διπλότυπα είσπραξης.
.

Άρθρο 492
Καθήκοντα υπηρετούντων στο Τμήμα Εξόδων ταμειακής υπηρεσίας
Οι υπηρετούντες στο Τμήμα Εξόδων της ταμειακής υπηρεσίας έχουν τα εξής καθήκοντα:
α) ενεργούν τον έλεγχο της εξωτερικής (τυπικής) νομιμότητας και της εγκυρότητας των πάσης φύσεως τίτλων πληρωμής,
β) στην περίπτωση μη άμεσης εξόφλησης των χρηματικών ενταλμάτων ειδοποιούν, κατά το άρθρο 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων τους δικαιούχους των ενταλμάτων πληρωμής, πλην αυτών της μισθοδοσίας,
γ) τηρούν τα λογιστικά βιβλία του ταμείου και καταρτίζουν τον ετήσιο λογαριασμό της ταμειακής διαχείρισης.

Άρθρο 493
Καθήκοντα υπηρετούντων στο Τμήμα Ταμειακών Διαχειριστών
Οι υπηρετούντες στο Τμήμα Ταμειακών Διαχειριστών έχουν τα εξής καθήκοντα:
α) εξοφλούν τα χρηματικά εντάλματα πληρωμής,
β) παραλαμβάνουν τις εισπράξεις από τους εισπράκτορες του ταμείου,
γ) αποδίδουν τις διενεργηθείσες υπέρ τρίτων κρατήσεις.

Άρθρο 494
Ημερήσια τακτοποίηση διαχείρισης
1. Το ημερήσιο δελτίο εισπράξεων που συντάσσει κάθε υπάλληλος εντεταλμένος για την είσπραξη, περιλαμβάνει τον αριθμό και τη χρονολογία του τριπλοτύπου αποδεικτικού παραλαβής εισπρακτέων εσόδων, τον αριθμό του διπλοτύπου είσπραξης, το ονοματεπώνυμο του οφειλέτη και τα εισπραχθέντα ποσά αναλυτικά κατά λογαριασμό εσόδου του προϋπολογισμού και λογαριασμό.
2. Με βάση τα ημερήσια δελτία εισπράξεων και μετά από τον έλεγχο που πραγματοποιείται από το Τμήμα Εσόδων εκδίδεται από τον ταμία το γραμμάτιο είσπραξης, βάσει του οποίου ολοκληρώνεται η τακτική εισαγωγή των εισπράξεων στο ταμείο.

Άρθρο 495
Είσπραξη εσόδων
1. Για την είσπραξη των εσόδων των δήμων και των περιφερειών εφαρμόζεται ο παρών Κώδικας. Για όσα ζητήματα δεν ρυθμίζονται με τον παρόντα εφαρμόζεται αναλογικά ο Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (Κ.Ε.Δ.Ε., ν. 4978/2022, Α΄190).
2. Για την εφαρμογή του άρθρου 32 του Κ.Ε.Δ.Ε., περί κατασχέσεων στα χέρια πιστωτικών ιδρυμάτων με ηλεκτρονικά μέσα, στις περιπτώσεις ηλεκτρονικής κατάσχεσης στα χέρια πιστωτικών ιδρυμάτων για οφειλές προς δήμους ή περιφέρειες, όπου στην παρ. 1 του ως άνω άρθρου αναφέρεται ο Διοικητής της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.), νοείται ο Προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Αναπτυξιακής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών και όπου στην παρ. 5 του ίδιου άρθρου αναφέρεται ο Διοικητής της Α.Α.Δ.Ε., νοείται ο προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών του δήμου ή της περιφέρειας.
3. Με την επιφύλαξη των παρ. 1 και 2, τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης που προβλέπει ο Κ.Ε.Δ.Ε., λαμβάνει ο ταμίας του δήμου ή της περιφέρειας.
4. Οι προβλέψεις περί της ποινικής ευθύνης για μη καταβολή οφειλών βεβαιωμένων στη Φορολογική Διοίκηση, σύμφωνα με το άρθρο 25 του ν. 1882/1990 (Α’ 43), ισχύουν και για τις οφειλές προς τους δήμους και τις περιφέρειες.
5. Ειδικές προβλέψεις νόμων και κανονιστικές αποφάσεις, με τις οποίες παρατείνεται η προθεσμία καταβολής ή αναστέλλεται η καταβολή χρεών προς το δημόσιο, λόγω εξαιρετικών περιστάσεων, εφαρμόζονται αναλογικά και για τις οφειλές προς τους δήμους ή τις περιφέρειες.
6. Ο α.ν. 1819/1951 (Α΄149), περί του τρόπου διεξαγωγής των πάσης φύσεως συναλλαγών του Δημοσίου, και οι κανονιστικές πράξεις που εκδίδονται βάσει αυτού, ισχύουν και για την είσπραξη των εσόδων των δήμων και των περιφερειών.

Άρθρο 496
Αποδεικτικά είσπραξης
1. Για κάθε είσπραξη του δήμου ή της περιφέρειας εκδίδεται υποχρεωτικά διπλότυπο είσπραξης, από εισπράκτορες ή γραμμάτιο είσπραξης, από το δημοτικό ή περιφερειακό ταμία.
2. Το διπλότυπο είσπραξης περιλαμβάνει:
α) το ονοματεπώνυμο του εισπράκτορα,
β) το ονοματεπώνυμο του οφειλέτη,
γ) τα στοιχεία της βεβαίωσης,
δ) το είδος της οφειλής,
ε) το οικονομικό έτος,
στ) τον αριθμό της δόσης,
ζ) τους αναλυτικούς λογαριασμούς εσόδων,
η) το ποσό που εισπράττεται και την ημερομηνία έκδοσης.
Σε ιδιαίτερη στήλη αναγράφονται οι προσαυξήσεις ή οι τόκοι εκπρόθεσμης καταβολής.
3. Το γραμμάτιο είσπραξης είναι διπλότυπο ή τριπλότυπο, εκδίδεται από τον ταμία και αναγράφει:
α) την αιτία είσπραξης,
β) τον πληρωτή,
γ) το οικονομικό έτος,
δ) τα εισπραττόμενα ποσά κατά λογαριασμό εσόδου και
ε) τη χρονολογία έκδοσης.

Άρθρο 497
Είσπραξη εσόδων εντός ταμείου
1. Για την είσπραξη εσόδων εντός του ταμείου, ο εισπράκτορας εκδίδει διπλότυπο είσπραξης και παραδίδει ένα αντίτυπο στον οφειλέτη. Μετά από την είσπραξη του ποσού, καταχωρεί μέσω του πληροφοριακού συστήματος στο σχετικό ημερήσιο δελτίο εισπράξεων τα στοιχεία του διπλοτύπου και το εισπραχθέν ποσό.
2. Στο τέλος της ημέρας, παραδίδει στο αρμόδιο τμήμα εσόδων της ταμειακής υπηρεσίας, τα εκδοθέντα διπλότυπα με το ημερήσιο δελτίο εισπράξεων σε δυο (2) αντίτυπα και στον ταμειακό διαχειριστή το χρηματικό ποσό που καλύπτει το σύνολο των εισπράξεων με ένα αντίγραφο του ημερήσιου δελτίου εισπράξεων.
3. Ο αρμόδιος υπάλληλος του τμήματος εσόδων, αφού επαληθεύσει τον αριθμό των διπλοτύπων και τα ποσά, υπογράφει για την παραλαβή στο ένα αντίτυπο του ημερήσιου δελτίου και το επιστρέφει στον εισπράκτορα.
4. Ο εισπράκτορας δύναται, εφόσον συμφωνεί ο ταμίας, να καταθέσει το χρηματικό ποσό απευθείας σε τραπεζικό λογαριασμό του δήμου ή της περιφέρειας, οπότε η τακτοποίηση της ημερήσιας κίνησής του γίνεται με το αποδεικτικό κατάθεσης της τράπεζας.

Άρθρο 498
Ακύρωση διπλοτύπου είσπραξης
1. Αν ο οφειλέτης δεν καταβάλει το ποσό που αναγράφεται στο εκδοθέν διπλότυπο είσπραξης, αυτό ακυρώνεται και στο σώμα του αναφέρεται ότι δεν καταβλήθηκε το ποσό.
2. Στα εκδιδόμενα διπλότυπα είσπραξης απαγορεύονται απολύτως οι διορθώσεις, τα ξέσματα και κάθε αλλοίωση αυτών. Σε περίπτωση λάθους, αυτά ακυρώνονται σύμφωνα με την παρ. 1.
3. Τα ακυρωθέντα διπλότυπα εμφανίζονται στο ημερήσιο δελτίο του εισπράκτορα.

Άρθρο 499
Έσοδα εισπραττόμενα οίκοθεν εκτός ταμείου
1. Τα τέλη που καταβάλλονται από τον υπόχρεο εκτός του ταμείου, ταυτόχρονα με τη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, δύνανται να εισπράττονται από εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους του δήμου και με ειδικές αποδείξεις είσπραξης ή με αποδείξεις τύπου εισιτηρίων.
2. Οι αποδείξεις είσπραξης είναι τριπλότυπες και πριν από τη χρήση τους αριθμούνται και σφραγίζονται με τη σφραγίδα του δήμου, θεωρούνται δε στην τελευταία σελίδα τους από τον προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών. Η διάθεση των αποδείξεων στους εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους παρακολουθείται με ειδικό βιβλίο, το οποίο τηρείται από τον δημοτικό ταμία.
3. Σε κάθε απόδειξη είσπραξης αναγράφονται:
α) το ονοματεπώνυμο του υπαλλήλου που εισπράττει.
β) η ημερομηνία είσπραξης, το ονοματεπώνυμο, ο αριθμός φορολογικού μητρώου και η διεύθυνση κατοικίας ή επαγγέλματος του οφειλέτη,
γ) το είδος της οφειλής.
δ) το εισπραχθέν ποσό αριθμητικώς και ολογράφως.
Από τα τρία (3) φύλλα κάθε απόδειξης το πρώτο παραδίδεται στον οφειλέτη, το δεύτερο κατατίθεται στο δημοτικό ταμείο και το τρίτο παραμένει στο στέλεχος.
4. Τα εισιτήρια μουσείων, καλλιτεχνικών παραστάσεων, κινηματογράφων και λοιπών υπηρεσιών, έργων και δράσεων του άρθρου (δυνητικά τέλη) τυπώνονται σε δεσμίδες των πενήντα (50) ή εκατό (100) τρίπτυχων φύλλων, σε σειρές αντίστοιχες με το είδος του εσόδου και την αξία (τιμή) του εισιτηρίου, και αριθμούνται, θεωρούνται και διατίθενται κατά την παρ. 2.
5. Για την κατάθεση των εισπράξεων από τον εξουσιοδοτημένο υπάλληλο και την έκδοση του τριπλοτύπου είσπραξης συντάσσεται από αυτόν κατάσταση σε δύο (2) αντίτυπα, στην οποία καταχωρούνται τα στοιχεία των αποδείξεων που εκδόθηκαν ή ο αριθμός των εισιτηρίων κατά κατηγορία και αύξοντα αριθμό. Η αρμόδια για τη βεβαίωση των εσόδων υπηρεσία ελέγχει τα στοιχεία της κατάστασης σε αντιπαραβολή με τα φύλλα των αποδείξεων ή των εισιτηρίων με τα οποία αυτή συνοδεύεται και εκδίδει στη συνέχεια βεβαιωτικό σημείωμα στο όνομα του υπαλλήλου. Το ένα αντίτυπο της κατάστασης παραμένει στο στέλεχος του βεβαιωτικού σημειώματος και το άλλο επιστρέφεται στον υπάλληλο, αφού καταχωρηθούν σε αυτή τα στοιχεία του εκδοθέντος τριπλοτύπου είσπραξης.
6. Οι εισπράξεις που πραγματοποιεί καθημερινά ο εξουσιοδοτημένος υπάλληλος, κατατίθενται στο ταμείο του δήμου εντός της επόμενης ημέρας ή σε τραπεζικό λογαριασμό του δήμου εφόσον έχει λάβει τέτοια εντολή από τον ταμία του δήμου. Εάν πρόκειται για ποσά μικρότερα των πεντακοσίων (500) ευρώ, ο δημοτικός ταμίας δύναται να ορίσει κατά την κρίση του άλλο χρόνο κατάθεσης των εισπράξεων, όχι πάντως μεγαλύτερο των δεκαπέντε (15) ημερών.
7. Εάν πρόκειται για το τέλος χρήσης σφαγείων του άρθρου 424, στην κατάσταση της παρ. 5 καταχωρούνται, αντί των αποδείξεων είσπραξης, τα στοιχεία των εκδοθέντων και εξοφληθέντων τιμολογίων, όπως αυτά καθορίζονται από τη φορολογική νομοθεσία.
8. Το σύνολο των παραστατικών του παρόντος δύνανται να εκδίδονται ψηφιακά, με χρήση tablet ή άλλων ηλεκτρονικών συσκευών, να φέρουν συγκεκριμένες προδιαγραφές και σημάνσεις, και οι σχετικές πληρωμές να διενεργούνται με ηλεκτρονικά μέσα, εφόσον οι ανωτέρω διαδικασίες υποστηρίζονται από τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του δήμου.
9. Οι παρ. 1 έως 8 εφαρμόζονται ανάλογα και για την είσπραξη αντίστοιχης φύσεως εσόδων των περιφερειών.

Άρθρο 500
Είσπραξη εσόδων μέσω λογαριασμών ύδρευσης-αποχέτευσης
Δήμοι που ασκούν τις αρμοδιότητες ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης και παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες ή έχουν δημοτική επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης δύνανται να συνεισπράττουν με τους λογαριασμούς ύδρευσης και άλλες βεβαιωμένες οφειλές από τέλη και εισφορές ανταποδοτικού χαρακτήρα, ύστερα από αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού συμβουλίου.

Άρθρο 501
Είσπραξη εσόδων μέσω φορέων είσπραξης
1. Με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, η είσπραξη των εσόδων των δήμων και περιφερειών δύναται να ανατεθεί σε τράπεζες ή πιστωτικούς οργανισμούς υπό την προϋπόθεση της παρ. 3 του άρθρου 2 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190), στα ελληνικά ταχυδρομεία (ΕΛ.ΤΑ.) ή σε εταιρείες παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών πληρωμών. Ο τρόπος και η διαδικασία της είσπραξης καθορίζονται με την απόφαση του πρώτου εδαφίου, ύστερα από συμφωνία των μερών.
2. Επιτρέπεται επίσης, με την ίδια διαδικασία, η είσπραξη οφειλών προς τους δήμους και τις περιφέρειες με χρέωση τραπεζικών λογαριασμών ή λογαριασμών πληρωμής που τηρούν οι υπόχρεοι ή με χρέωση καρτών πληρωμής που έχουν εκδοθεί στο όνομά τους.
3. Στις παρ. 1 και 2, νόμιμη θεωρείται η καταβολή προμήθειας από τους δήμους και τις περιφέρειες προς:
α) τις τράπεζες,
β) τους πιστωτικούς οργανισμούς,
γ) τα ΕΛ.ΤΑ. και
δ) τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών,
για την είσπραξη εσόδων, τη χρήση τερματικών αποδοχής καρτών πληρωμών και μέσων πληρωμών (Point of Sale- POS), καθώς και τη μεταφορά χρημάτων μέσω λογαριασμών πληρωμών με υπηρεσίες τύπου ηλεκτρονικής τραπεζικής (web-banking).

Άρθρο 502
Είσπραξη βάσει γραμματίων
Γραμμάτια είσπραξης εκδίδονται στις ακόλουθες περιπτώσεις:
α) για την τακτική εισαγωγή των εισπράξεων που έχουν διενεργηθεί με διπλότυπα είσπραξης,
β) για την είσπραξη εσόδων από δάνεια, επιχορηγήσεις από το δημόσιο ή άλλους φορείς, από τόκους καταθέσεων, από δωρεές, κληρονομιές και κληροδοσίες και από τα κέρδη δημοτικών ή περιφερειακών επιχειρήσεων,
γ) για την εξόφληση χρηματικών ενταλμάτων με συμψηφισμό.

Άρθρο 503
Απώλεια αποδεικτικών είσπραξης
Σε περίπτωση απώλειας αποδεικτικού είσπραξης, το οποίο εκδόθηκε για ποσό που έχει εισαχθεί στο ταμείο, κατόπιν αίτησης του ενδιαφερόμενου, εκδίδεται αντίγραφο αυτού, το οποίο φέρει την ένδειξη ότι αποτελεί αντίγραφο του απωλεσθέντος πρωτοτύπου.

Άρθρο 504
Πληρωμή δαπανών
1. Τα χρηματικά εντάλματα παραδίδονται στο τμήμα εξόδων της ταμειακής υπηρεσίας. Ο ταμίας, είτε ο ίδιος είτε δια του προϊσταμένου του τμήματος εξόδων της ταμειακής υπηρεσίας, ελέγχει:
α) την εξωτερική (τυπική) νομιμότητα του χρηματικού εντάλματος, κατά την παρ. 8 του άρθρου 15 και την παρ. 1 του άρθρου 16 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999), περί αποφάσεων και περιεχομένου και τύπου.
β) την πληρότητα και κανονικότητα των συνημμένων σε αυτό δικαιολογητικών και
γ) την ύπαρξη επαρκούς υπολοίπου τόσο στον αντίστοιχο αναλυτικό λογαριασμό εξόδου του προϋπολογισμού όσο και στον ταμειακό λογαριασμό εσόδων που βαρύνεται με τη δαπάνη.
2. Η ουσιαστική (εσωτερική) νομιμότητα της δαπάνης, της παρ. 2 του άρθρου 91 του ν. 4270/2014, περί ελέγχου και εκκαθάρισης των δαπανών του Δημοσίου, δεν ελέγχεται από την ταμειακή υπηρεσία.
3. Τα χρηματικά εντάλματα εξοφλούνται εντός των προθεσμιών που ορίζει η εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία.
4. Εάν ο ταμίας κατά τον ασκούμενο έλεγχο της παρ. 1 αμφισβητεί τη νομιμότητα χρηματικού εντάλματος, γνωστοποιεί με ειδική αναφορά στον δήμαρχο ή στον περιφερειάρχη τους λόγους της αμφισβήτησης. Αν ο δήμαρχος ή ο περιφερειάρχης απορρίψει εγγράφως τους λόγους της αμφισβήτησης, ή δεν απαντήσει εντός τριών (3) εργάσιμων ημερών, το χρηματικό ένταλμα εξοφλείται και στη συνέχεια αποστέλλεται αμέσως, με φροντίδα του ταμία, στην οικεία Υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου για κατά προτεραιότητα κατασταλτικό έλεγχο.
5. Πληρωμή χρηματικού εντάλματος, το οποίο δεν συνοδεύεται από τα απαιτούμενα αποδεικτικά φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, δεν δύναται να διαταχθεί με προσωπική ευθύνη του δημάρχου ή του περιφερειάρχη.

Άρθρο 505
Δικαιολογητικά νομιμοποίησης δικαιούχων
Οι ισχύουσες εκάστοτε κανονιστικές αποφάσεις, οι οποίες εκδίδονται βάσει του νόμου περί δημοσίου λογιστικού και καθορίζουν τα δικαιολογητικά νομιμοποίησης των δικαιούχων και τα συναφή θέματα εξόφλησης των χρηματικών ενταλμάτων, εφαρμόζονται αναλογικά και για την εξόφληση των χρηματικών ενταλμάτων των δήμων και των περιφερειών.

Άρθρο 506
Είσπραξη και απόδοση κρατήσεων
1. Κατά την εξόφληση των χρηματικών ενταλμάτων, ο ταμίας ή ο ταμειακός διαχειριστής καταχωρεί σε κατάσταση κρατήσεων τις κρατήσεις υπέρ του δημοσίου και τρίτων. Με την εξόφληση των ενταλμάτων εκδίδει γραμμάτιο είσπραξης ή στο τέλος της ημέρας εκδίδει ένα γραμμάτιο είσπραξης, το οποίο περιλαμβάνει τις κατά λογαριασμό του προϋπολογισμού κρατήσεις της ημέρας.
Με ευθύνη του ταμία ή του ταμειακού διαχειριστή οι κρατήσεις αποδίδονται εμπρόθεσμα στους δικαιούχους τα δε παραστατικά απόδοσης καταχωρούνται στην κατάσταση. Στο τέλος κάθε μήνα αθροίζονται τα ποσά των κρατήσεων που έγιναν και αυτών που αποδόθηκαν. Η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών ποσών, που αντιστοιχεί στις μη αποδοθείσες κρατήσεις, μεταφέρεται στον επόμενο μήνα.
2. Η κατάσταση κρατήσεων περιέχει:
α) τον αριθμό του χρηματικού εντάλματος,
β) την ημερομηνία εξόφλησης,
γ) τις κρατήσεις ανά δικαιούχο και το σύνολο αυτών,
δ) την ημερομηνία απόδοσης της κράτησης,
ε) το είδος και τον αριθμό του αποδεικτικού απόδοσης και το ποσό αυτού και
στ) τον αριθμό του χρηματικού εντάλματος τακτοποίησης των κρατήσεων.
3. Τα αποδεικτικά απόδοσης επισυνάπτονται στο χρηματικό ένταλμα τακτοποίησης των κρατήσεων.

Άρθρο 507
Δημοσιονομικός έλεγχος
1. Η Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικών Ελέγχων του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δύναται να διενεργεί δημοσιονομικούς ελέγχους στις διαχειρίσεις των δήμων και των περιφερειών και μετά από αίτημα του Υπουργού Εσωτερικών ή του Επόπτη Νομιμότητας Ο.Τ.Α.
2. Οι εκθέσεις των ως άνω δημοσιονομικών ελέγχων, καθώς και αυτές των τακτικών και έκτακτων διαχειριστικών ελέγχων σε δήμους και περιφέρειες, από ορκωτούς ελεγκτές ή από υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου, που διενεργούνται σύμφωνα με ειδικές προβλέψεις νόμων ή των Οργανισμών Εσωτερικής Υπηρεσίας, διαβιβάζονται υποχρεωτικά στον Επόπτη Νομιμότητας Ο.Τ.Α., για την παρακολούθηση και υλοποίηση των σχετικών συστάσεων.

Άρθρο 508
Έντοκη κατάθεση εσόδων δήμων και περιφερειών
Το ανώτατο ποσό που δύναται να διατηρεί σε μετρητά στο ταμείο ο ταμίας του δήμου και της περιφέρειας ορίζεται σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ και δύναται να αναπροσαρμόζεται με την απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 531, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων. Τα υπόλοιπα, με απόφαση της δημοτικής και περιφερειακής επιτροπής, κατατίθενται εντόκως στην Τράπεζα της Ελλάδος και σε πιστωτικά ιδρύματα και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, στο πλαίσιο της λειτουργίας του θεσμοθετημένου Συστήματος Λογαριασμών Θησαυροφυλακίου και του άρθρου 69Α του ν. 4270/2014 (Α΄143), καθώς και των κανονιστικών πράξεων που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότηση αυτού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΠΡΟΘΕΣΜΙΕΣ ΒΕΒΑΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΙΣΠΡΑΞΗΣ ΕΣΟΔΩΝ – ΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΕΙΣ

Άρθρο 509
Απαλλαγή από επιβαρύνσεις εκπρόθεσμης καταβολής
1. Με αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, για ποσά βασικής οφειλής ίσης ή άνω των εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ, ή της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής, για ποσά έως εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ, δύναται ο οφειλέτης να απαλλάσσεται με αίτησή του από τις προσαυξήσεις ή τους τόκους εκπρόθεσμης καταβολής, όταν η εκπρόθεσμη καταβολή οφείλεται σε:
α) μη κοινοποίηση της πράξης βεβαίωσης οφειλής και μη περιέλευση της ύπαρξης της οφειλής αποδεδειγμένα σε γνώση του οφειλέτη με οποιονδήποτε τρόπο.
β) λόγους ανωτέρας βίας, που αποδεικνύονται από τον οφειλέτη.
2. Για τις οφειλές που είναι βεβαιωμένες στη Φορολογική Διοίκηση, εφαρμόζονται οι προβλέψεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’190).

Άρθρο 510
Προθεσμίες βεβαίωσης και είσπραξης εσόδων
1. Οι δήμοι και οι περιφέρειες εκδίδουν πράξη βεβαίωσης οφειλής του άρθρου 456 για τα πάσης φύσεως έσοδά τους, εντός προθεσμίας πέντε (5) ετών, από τη λήξη του έτους εντός του οποίου γεννήθηκε η οφειλή, εκτός αν με ειδικές ρυθμίσεις ορίζονται μικρότερες προθεσμίες. Ειδικά ως προς την εισφορά σε χρήμα που προβλέπει η πολεοδομική νομοθεσία και τα αχρεωστήτως καταβληθέντα από τους δήμους και τις περιφέρειες ποσά, η πενταετής προθεσμία αρχίζει στη μεν πρώτη περίπτωση από τη λήξη του έτους εντός του οποίου κυρώθηκε η πράξη εφαρμογής, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά από την ισχύουσα κάθε φορά πολεοδομική νομοθεσία, στη δε δεύτερη περίπτωση από τη λήξη του έτους εντός του οποίου έλαβε χώρα η καταβολή ή κατέστη αχρεώστητη.
2. Αν οι υπόχρεοι, στις περιπτώσεις που απαιτείται, δεν έχουν υποβάλει δήλωση αναγκαίων στοιχείων ή υπέβαλαν δήλωση με ανακριβή ή ελλιπή στοιχεία, βεβαιώνονται σε βάρος τους οι κύριες οφειλές από τη γένεση της υποχρέωσής τους, αλλά όχι πέραν των δέκα (10) ετών, και τα πρόστιμα που τους αναλογούν κατά περίπτωση επί των οφειλών των πέντε (5) τελευταίων ετών.
3. Οι αξιώσεις των δήμων και των περιφερειών για την είσπραξη των πάσης φύσης εσόδων τους παραγράφονται μετά την πάροδο πέντε (5) ετών από τη λήξη του έτους εντός του οποίου εκδόθηκε η πράξη βεβαίωσης οφειλής. Εάν πρόκειται για οφειλή καταβλητέα σε δόσεις, οι οποίες βεβαιώνονται πριν καταστούν ληξιπρόθεσμες, η παραγραφή του πρώτου εδαφίου αρχίζει από τη λήξη του έτους εντός του οποίου κάθε δόση κατέστη ληξιπρόθεσμη.
4. Για την αναστολή και διακοπή της παραγραφής της παρ. 3 εφαρμόζονται αναλογικά τα άρθρα 137 και 138 του ν. 4270/2014 (Α΄143), αντίστοιχα.

Άρθρο 511
Διαγραφή παραγεγραμμένων απαιτήσεων
1. Στο τέλος κάθε οικονομικού έτους συντάσσεται από την ταμειακή υπηρεσία πρωτόκολλο διαγραφής των βεβαιωμένων οφειλών, για τις οποίες έχει συμπληρωθεί η προβλεπόμενη από τον νόμο προθεσμία είσπραξης.
Στο πρωτόκολλο, το οποίο υπογράφεται από τον ταμία και τον προϊστάμενο οικονομικών υπηρεσιών αναγράφονται:
α) το ονοματεπώνυμο και ο αριθμός φορολογικού μητρώου του οφειλέτη,
β) τα στοιχεία του βεβαιωμένου εσόδου, δηλαδή ο αριθμός και η ημερομηνία κοινοποίησης της πράξης βεβαίωσης οφειλής, καθώς και ο αναλυτικός λογαριασμός και το είδος εσόδου,
γ) το ποσό που έχει παραγραφεί και
δ) η ημερομηνία κατά την οποία συμπληρώθηκε ο χρόνος της προθεσμίας είσπραξης.
2. Με βάση τα στοιχεία του πρωτοκόλλου ενημερώνονται στη συνέχεια οι χρηματικοί κατάλογοι.

Άρθρο 512
Διαγραφή βεβαιωμένων οφειλών
1. Κάθε είδους βεβαιωμένες οφειλές προς τους δήμους και τις περιφέρειες δύναται να διαγραφούν ολόκληρες ή εν μέρει όταν:
α) οι οφειλέτες πέθαναν, χωρίς να αφήσουν καμιά περιουσία και οι κληρονόμοι τους αποποιήθηκαν την κληρονομία,
β) οι οφειλέτες δεν έχουν καθόλου περιουσία και η επιδίωξη της είσπραξης δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα επί τρία (3) χρόνια, αφότου έληξε η χρήση κατά την οποία βεβαιώθηκαν,
γ) οι οφειλέτες δεν έχουν περιουσία και είναι αγνώστου διαμονής, εφόσον οι προσπάθειες που έγιναν για τρία (3) έτη για την ανεύρεση της διαμονής τους, δεν έφεραν αποτέλεσμα,
δ) η εγγραφή στους χρηματικούς καταλόγους έγινε κατά τρόπο προφανώς λανθασμένο ως προς τη φορολογητέα ύλη ή το πρόσωπο του φορολογουμένου ή έγινε κατά λάθος πολλαπλή εγγραφή για το ίδιο είδος εσόδου και για το ίδιο πρόσωπο.
2. Τη διαγραφή των οφειλών εισηγείται ο ταμίας και για αυτήν αποφασίζει η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή, εάν η βασική οφειλή είναι ίση ή κάτω των εκατό πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ, ή το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, σε περίπτωση οφειλής ίσης ή άνω των εκατό πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ.

Άρθρο 513
Διευκολύνσεις οφειλετών
1. Οι κάθε είδους βεβαιωμένες οφειλές προς τους δήμους και τις περιφέρειες δύνανται, κατόπιν αίτησης των οφειλετών, πριν ή μετά τη λήξη της προθεσμίας καταβολής αυτών, να ρυθμίζονται και να καταβάλλονται σε δύο (2) έως σαράντα οκτώ (48) μηνιαίες δόσεις.
Κατά τα λοιπά για την εφαρμογή της παρούσας εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις της υποπαρ. Α.2 της παρ. Α΄ του άρθρου πρώτου του ν. 4152/2013 (Α΄ 107), που ισχύουν για την υποπερ. (ii) της περ. 1α αυτής.
2. Με αιτιολογημένη απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, καθορίζεται γενικό, αντικειμενικό πλαίσιο κριτηρίων για τον προσδιορισμό του αριθμού των δόσεων της παρ. 1, το οποίο εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλες τις αιτήσεις ρύθμισης. Στα κριτήρια λαμβάνονται ιδίως υπόψη το ύψος της οφειλής, η παλαιότητα αυτής και η συνέπεια του οφειλέτη σε τυχόν προηγούμενες ρυθμίσεις, καθώς και κάθε άλλο αντικειμενικό και ποσοτικώς προσδιορίσιμο στοιχείο σχετικό με την εξυπηρέτηση της οφειλής.
3. Αρμόδιο όργανο για την παροχή των διευκολύνσεων της παρ. 1 και τη ρύθμιση είναι ο ταμίας για βασική οφειλή ποσού έως πενήντα χιλιάδες (50.000) ευρώ, η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή, αντίστοιχα, για βασική οφειλή ποσού μεγαλύτερου των πενήντα χιλιάδων (50.000) ευρώ και έως εκατόν πενήντα χιλιάδες (150.000) ευρώ και το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, αντίστοιχα, για βασική οφειλή ποσού μεγαλύτερου των εκατόν πενήντα χιλιάδων (150.000) ευρώ.
Η απόφαση του αρμόδιου οργάνου της παρούσας για την υπαγωγή σε ρύθμιση και τον αριθμό των δόσεων είναι αιτιολογημένη, με ρητή αναφορά στα κριτήρια του πλαισίου της παρ. 2.
4. Ειδικά για τους δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος των άρθρων 235 του ν. 4389/2016 (Α΄ 94) και 29 του ν. 4659/2020 (Α΄ 21), με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, η οποία λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του συνολικού αριθμού των μελών του, δύναται να αποφασίζεται η μείωση ή διαγραφή των τόκων και προσαυξήσεων εκπρόθεσμης καταβολής και των προστίμων, καθώς και η διαγραφή έως ποσοστού πενήντα τοις εκατό (50%) της κύριας οφειλής.
5. Για οφειλές των περιφερειών, των οποίων η ταμειακή υπηρεσία διεξάγεται από τη Φορολογική Διοίκηση, αρμόδια όργανα για τη χορήγηση των διευκολύνσεων του παρόντος είναι τα οριζόμενα στην παρ. 3.
6. Από το παρόν εξαιρούνται οι οφειλές από συμβάσεις.

Άρθρο 514
Εξωδικαστικός μηχανισμός για οφειλές προς δήμους και περιφέρειες
1. Για κάθε είδους οφειλές προς τους δήμους, τις περιφέρειες και τα νομικά τους πρόσωπα, το ύψος των οποίων υπερβαίνει τις δέκα χιλιάδες (10.000) ευρώ, ο οφειλέτης δικαιούται να υπαχθεί, με αίτησή του, στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών του ν. 4738/2020 (Α΄207). Σε αυτήν την περίπτωση, το χρέος ως σύνολο απαιτήσεων (αρχικού οφειλόμενου ποσού, τυχόν προστίμων και προσαυξήσεων) βεβαιώνεται στη Φορολογική Διοίκηση. Οι οφειλές του προηγούμενου εδαφίου λογίζονται ως οφειλές προς το Δημόσιο αποκλειστικά για τον σκοπό ρύθμισής τους στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού του ν. 4738/2020. Στις περιπτώσεις επιτυχούς προόδου του μηχανισμού και είσπραξης οφειλομένων, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων παρακρατά ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) αυτών και αποδίδει τα υπόλοιπα εισπραχθέντα στον δικαιούχο, δήμο, περιφέρεια ή νομικό πρόσωπο, εντός εξήντα (60) ημερών από την είσπραξή τους.
2. Αν για τις οφειλές της παρ. 1 έχουν επιβληθεί από τον δήμο, την περιφέρεια ή τα νομικά τους πρόσωπα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή ασφαλιστικά μέτρα, αυτά δεν εμποδίζουν την υποβολή της αίτησης της παρ. 1. Το άρθρο 18 του ν. 4738/2020, περί της αναστολής των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης των συμμετεχόντων πιστωτών, και οι δυνάμει αυτού εκδοθείσες κανονιστικές πράξεις σχετικά με την αναστολή μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης από τη Φορολογική Διοίκηση, μετά την οριστική υποβολή αίτησης για υπαγωγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών του ν. 4738/2020, ισχύουν και για τον δικαιούχους φορείς του πρώτου εδαφίου. Με τη σύναψη σύμβασης αναδιάρθρωσης της οφειλής, σύμφωνα με το Κεφάλαιο Α’ του Μέρους Δεύτερου του Βιβλίου Πρώτου του ν. 4738/2020, αίρονται τα ήδη ληφθέντα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης ή μέτρα διασφάλισης. Αν ανατραπεί ή ακυρωθεί η σύμβαση αναδιάρθρωσης, οι φορείς του πρώτου εδαφίου προβαίνουν στην άμεση λήψη αναγκαστικών και διασφαλιστικών μέτρων είσπραξης της οφειλής. Αν γίνει επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης από τρίτο, οι φορείς του πρώτου εδαφίου αναγγέλλονται ως δανειστές. Σε κάθε περίπτωση, οι εν λόγω φορείς διατηρούν την αποκλειστική αρμοδιότητα της διαχείρισης των μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης για την είσπραξη των οφειλών που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ «ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΣΟΔΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ»

Άρθρο 515
Λειτουργία Πληροφοριακού Συστήματος «Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων Δήμων και Περιφερειών»
1. Με ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών αναπτύσσεται το «Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων Δήμων και Περιφερειών», το οποίο αποτελεί το κεντρικό πληροφοριακό σύστημα προβολής και είσπραξης των βεβαιωμένων εσόδων τους και λειτουργεί στον Κόμβο Διαδικτυακών Υπηρεσιών govhub.gr), ο οποίος έχει αναπτυχθεί από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
2. Από την έναρξη λειτουργίας του πληροφοριακού συστήματος της παρ. 1 καθίσταται υποχρεωτική για τους δήμους και τις περιφέρειες η ανάρτηση, σε αυτό, των πράξεων βεβαίωσης οφειλής προς τους οφειλέτες, καθώς και των λοιπών πράξεων που αφορούν στη διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης των εσόδων τους.
3. Μέσω του πληροφοριακού συστήματος παρέχεται στους πολίτες η δυνατότητα ενιαίας πρόσβασης και ενημέρωσης για το σύνολο των βεβαιωμένων οφειλών τους προς τους δήμους και τις περιφέρειες. Ιδίως καθίσταται δυνατή:
α) η αυτοματοποιημένη ενημέρωσή τους για τη βεβαίωση, την ολική ή μερική μείωση και τη ρύθμιση των οφειλών τους,
β) η ενημέρωσή τους για τις ατομικές ειδοποιήσεις υπερημερίας και τα αναγκαστικά μέτρα που λαμβάνονται εις βάρος τους,
γ) η ενημέρωση για τις καταβολές και το ιστορικό πληρωμών, και
δ) η ηλεκτρονική πληρωμή, εφάπαξ ή τμηματικά, των κάθε είδους βεβαιωμένων οφειλών.
4. Το πληροφοριακό σύστημα διαλειτουργεί με τα πληροφοριακά συστήματα οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, με πληροφοριακά συστήματα και ηλεκτρονικές υπηρεσίες φορέων του δημόσιου τομέα, καθώς και με παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, για την ενημέρωση, είσπραξη και απόδοση των σχετικών ποσών. Στο πλαίσιο της διαλειτουργικότητας επιτρέπεται η αναγκαία ανταλλαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και οικονομικών στοιχείων των οφειλετών, η οποία περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα δεδομένα για την εκπλήρωση των ανωτέρω σκοπών.
5. Η λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος και η επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που διενεργείται μέσω αυτού πραγματοποιούνται σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων) (L 119) και τον ν. 4624/2019 (Α΄ 139).
6. Το πληροφοριακό σύστημα παράγει συγκεντρωτικά στοιχεία, ανά δήμο ή περιφέρεια, ιδίως ως προς το ύψος των βεβαιωμένων, εισπρακτέων και παραγεγραμμένων απαιτήσεων, καθώς και τον αριθμό και το είδος των επιβαλλόμενων αναγκαστικών μέτρων είσπραξης, αποκλειστικά για σκοπούς στατιστικής επεξεργασίας, ανάλυσης και άσκησης δημόσιας πολιτικής.
7. Υπεύθυνος επεξεργασίας για τη λειτουργία του πληροφοριακού συστήματος είναι το Υπουργείο Εσωτερικών. Οι δήμοι και οι περιφέρειες ενεργούν ως αυτοτελώς υπεύθυνοι επεξεργασίας για τα δεδομένα που εισάγουν και διαχειρίζονται στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.
Στο σύστημα τυγχάνουν επεξεργασίας ιδίως δεδομένα ταυτοποίησης και επικοινωνίας των οφειλετών, στοιχεία οφειλών, πληρωμών, ρυθμίσεων και αναγκαστικών μέτρων είσπραξης.
Τα δεδομένα τηρούνται για το απολύτως αναγκαίο χρονικό διάστημα για την επίτευξη των σκοπών βεβαίωσης και είσπραξης των εσόδων και στη συνέχεια διαγράφονται ή ανωνυμοποιούνται, εκτός εάν η περαιτέρω τήρησή τους επιβάλλεται από ειδική διάταξη νόμου ή υποχρέωση αρχειοθέτησης.
Αποδέκτες των δεδομένων είναι οι αρμόδιες υπηρεσίες των δήμων και περιφερειών, το Υπουργείο Εσωτερικών, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών για την εκτέλεση συναλλαγών και λοιποί φορείς του δημόσιου τομέα, αποκλειστικά στο μέτρο που η πρόσβαση είναι αναγκαία για την άσκηση των νόμιμων αρμοδιοτήτων τους.
Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ενεργεί ως ανεξάρτητος Υπεύθυνος Επεξεργασίας ως προς την πρόσβαση, την επεξεργασία και τη διατήρηση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που είναι αναγκαία για τις υπηρεσίες αυθεντικοποίησης και διαλειτουργικότη- τας με σκοπό την παροχή ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (EΨΠ – gov.gr), σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 24 του ν. 4727/2020 (Α΄184), καθώς και με το άρθρο 84 του ίδιου νόμου.
8. Πριν από την έναρξη παραγωγικής λειτουργίας του πληροφοριακού συστήματος διενεργείται εκτίμηση αντικτύπου σχετικά με την προστασία δεδομένων, σύμφωνα με το άρθρο 35 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679, από το Υπουργείο Εσωτερικών ως υπεύθυνο επεξεργασίας. Η εκτίμηση επικαιροποιείται όταν μεταβάλλονται ουσιωδώς τα χαρακτηριστικά της επεξεργασίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Άρθρο 516
Ετήσιος oικονομικός απολογισμός – Χρηματοοικονομικές αναφορές
1. Ετήσιος οικονομικός απολογισμός του δήμου και της περιφέρειας είναι το σύνολο των χρηματοοικονομικών αναφορών, των διαχειριστικών στοιχείων και των λοιπών εγγράφων τα οποία υποβάλλονται μαζί με το πιστοποιητικό ελέγχου του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή και την έκθεσή του στο δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο αντίστοιχα.
2. Οι χρηματοοικονομικές αναφορές συμπεριλαμβάνουν:
α) Την κατάσταση προϋπολογισμού/απολογισμού και
β) τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις.

Άρθρο 517
Κατάσταση προϋπολογισμού/απολογισμού
1. Η κατάρτιση της χρηματοοικονομικής αναφοράς του προϋπολογισμού/απολογισμού διέπεται από τις αρχές:
α) της ενότητας,
β) της καθολικότητας,
γ) του ενιαυσίου και
δ) της ειδικότητας των πιστώσεων
και σε αυτή εμφανίζονται τα αποτελέσματα της εκτέλεσης του προϋπολογισμού κάθε οικονομικού έτους.
2. Η κατάσταση προϋπολογισμού/απολογισμού εμφανίζει κατά αναλυτικό λογαριασμό του προϋπολογισμού:
α) όσον αφορά στα έσοδα:
αα) τα προϋπολογισθέντα,
αβ) τα διαμορφωθέντα,
αγ) τα βεβαιωθέντα,
αδ) τα διαγραφέντα,
αε) τα εισπραχθέντα, και
αστ) τα εισπρακτέα υπόλοιπα.
β) όσον αφορά τα έξοδα:
βα) τα προϋπολογισθέντα,
ββ) τα διαμορφωθέντα,
βγ) τα δεσμευθέντα,
βδ) τα πληρωθέντα, και
βε) τις απλήρωτες υποχρεώσεις συμπεριλαμβανομένων και των υποχρεώσεων καθ’ υπέρβαση των εγκεκριμένων πιστώσεων του προϋπολογισμού.
3. Στο τέλος της κατάστασης παρατίθενται:
α) συνοπτική ανακεφαλαίωση του απολογισμού με τα εισπραχθέντα μέσα στο έτος έσοδα ανά κατηγορία και τα πληρωθέντα για επενδύσεις και λειτουργικές δαπάνες ποσά διακριτά, συμπεριλαμβανομένου του χρηματικού υπολοίπου του προηγούμενου έτους, καθώς και το αδιάθετο υπόλοιπο και
β) συνοπτική ανακεφαλαίωση των απλήρωτων υποχρεώσεων προς φορείς εντός και εκτός Γενικής Κυβέρνησης.
4. Έως το τέλος Μαρτίου κάθε έτους, ο προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών του δήμου και της περιφέρειας, μέσω του δημάρχου και του περιφερειάρχη αντίστοιχα, υποβάλλει για έγκριση την κατάσταση προϋπολογισμού/απολογισμού στο δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο. Διαθέσιμα στην υπηρεσία έγγραφα στοιχεία, τα οποία δύναται να αναζητήσουν τα μέλη του συμβουλίου, προκειμένου να λάβουν την απόφαση έγκρισης, είναι:
α) η κατάσταση εσόδων, στην οποία αναγράφονται κατά αναλυτικό λογαριασμό και κατ’ αύξοντα αριθμό και ποσό τα εκδοθέντα τριπλότυπα αποδεικτικά παραλαβής εισπρακτέων εσόδων και γραμμάτια είσπραξης,
β) τα στελέχη των αποδεικτικών παραλαβής εισπρακτέων και των γραμματίων είσπραξης, που περιλαμβάνονται στην ανωτέρω κατάσταση, καθώς και τα στελέχη των τριπλοτύπων αποδεικτικών είσπραξης,
γ) η βεβαίωση του προϊσταμένου της οικονομικής υπηρεσίας για τον αριθμό των θεωρηθέντων τριπλοτύπων είσπραξης, γραμματίων είσπραξης και τριπλοτύπων παραλαβής εισπρακτέων εσόδων, εάν για την είσπραξη χρησιμοποιήθηκαν χειρόγραφα στοιχεία,
δ) ο πίνακας των εσόδων κατά αναλυτικό λογαριασμό που έχουν παραγραφεί ή διαγραφεί ή εκπέσει, με μνεία της διάταξης νόμου ή της δικαστικής απόφασης ή της πράξης, με την οποία επήλθε η διαγραφή ή έκπτωση,
ε) η αναλυτική κατάσταση εξόδων, στην οποία καταχωρούνται κατά αναλυτικό λογαριασμό και κατ’ αύξοντα αριθμό και ποσό τα εξοφληθέντα χρηματικά εντάλματα,
στ) τα εξοφληθέντα χρηματικά εντάλματα με τα δικαιολογητικά τους,
ζ) βεβαιώσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων, όπου κατατίθενται τα έσοδα του δήμου και της περιφέρειας, για το ύψος του χρηματικού υπολοίπου κατά την 31η Δεκεμβρίου του ελεγχόμενου έτους, καθώς και βεβαίωση του ταμία για το χρηματικό ποσό που βρίσκεται στα χέρια του την ίδια ημερομηνία.

Άρθρο 518
Χρηματοοικονομικές καταστάσεις
1. Οι δήμοι και οι περιφέρειες συντάσσουν για κάθε οικονομικό έτος τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις που ορίζονται στο π.δ. 54/2018 (Α’ 108), δηλαδή:
α) κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης,
β) κατάσταση χρηματοοικονομικής επίδοσης,
γ) κατάσταση μεταβολών καθαρής θέσης,
δ) κατάσταση ταμιακών ροών και
ε) επεξηγηματικές σημειώσεις των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, όπως ισχύουν κάθε φορά.
2. Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις κάθε χρήσης συντάσσονται από την οικονομική υπηρεσία του δήμου και της περιφέρειας μέχρι το τέλος Ιουνίου του επόμενου έτους και υπογράφονται από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη, τον προϊστάμενο της οικονομικής υπηρεσίας, από τον υπεύθυνο για την κατάρτιση αυτών υπάλληλο του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα και, στην περίπτωση συμβολής στη σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων εξωτερικού συνεργάτη – λογιστή, και του εξωτερικού αυτού συνεργάτη.

Άρθρο 519
Έλεγχος, έγκριση και δημοσίευση χρηματοοικονομικών αναφορών
1. Οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις του άρθρου 518 ελέγχονται από ορκωτό ελεγκτή – λογιστή, που επιλέγεται σύμφωνα με τις προβλέψεις που διέπουν την παροχή υπηρεσιών προς τους δήμους και τις περιφέρειες. Ο ορκωτός ελεγκτής – λογιστής, για τον έλεγχο των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων, εφαρμόζει τις αρχές και τους κανόνες ελεγκτικής που ακολουθεί το Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών – Λογιστών, οι οποίες συμφωνούν με τις βασικές αρχές των διεθνών ελεγκτικών προτύπων και συντάσσει έκθεση ελέγχου. Στην έκθεση ελέγχου ο ορκωτός ελεγκτής – λογιστής αναφέρει εάν ο δήμος ή η περιφέρεια εφάρμοσε ορθά το λογιστικό πλαίσιο της Γενικής Κυβέρνησης και εάν τηρήθηκαν οι αντίστοιχες κανονιστικές ρυθμίσεις οι οποίες αφορούν το οικονομικό, λογιστικό και διαχειριστικό σύστημα των δήμων και των περιφερειών. Περιλαμβάνει επίσης όλες τις παρατηρήσεις που αφορούν σε σημαντικές ανεπάρκειες που έχουν ουσιώδη επίδραση στην ακρίβεια ή ορθότητα κονδυλίων της κατάστασης χρηματοοικονομικής θέσης και της κατάστασης χρηματοοικονομικής επίδοσης, καθώς και τις αναγκαίες υποδείξεις του για κάθε θέμα. Ο έλεγχος των οικονομικών καταστάσεων ολοκληρώνεται εντός δύο (2) μηνών από τη σύνταξή τους.
2. Ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης, μέσω της αντίστοιχης οικονομικής υπηρεσίας, υποβάλλει για έγκριση στο δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο:
α) την κατάσταση προϋπολογισμού/απολογισμού,
β) τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις του, οι οποίες συνοδεύονται από την έκθεση ελέγχου του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή.
Το συμβούλιο, μέσα σε προθεσμία ενός (1) μηνός αφότου παρέλαβε τις χρηματοοικονομικές αναφορές, αποφασίζει, με πράξη του, την έγκριση αυτών και διατυπώνει τις παρατηρήσεις του. Στη συνεδρίαση παρίσταται ο προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα.
3. Στη συνεδρίαση της παρ. 2 καλείται και παρίσταται και ο ορκωτός ελεγκτής – λογιστής ή ο αναπληρωτής του, ο οποίος συνέταξε το πιστοποιητικό ελέγχου. Η απουσία του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή ή του αναπληρωτή του δεν επηρεάζει τη λήψη απόφασης του συμβουλίου, υπό τον όρο ότι αποδεικνύεται η εμπρόθεσμη πρόσκλησή του στη συνεδρίαση. Ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης, με έγγραφό του, κοινοποιεί την απουσία του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή από τη συνεδρίαση στο Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών, και ο δήμος ή η περιφέρεια έχει δικαίωμα να αποκλείσει τον ορκωτό ελεγκτή – λογιστή που δεν προσήλθε, από επόμενο έλεγχο.
4. Οι χρηματοοικονομικές αναφορές, εντός δέκα (10) ημερών από την έγκρισή τους από το δημοτικό ή το περιφερειακό συμβούλιο, με την έκθεση ελέγχου του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή, υποβάλλονται από την οικονομική υπηρεσία του δήμου και της περιφέρειας:
α) στην αρμόδια υπηρεσία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και
β) στο Ελεγκτικό Συνέδριο,
προκειμένου να ελεγχθούν από αυτό η νομιμότητα και η κανονικότητα της διαχείρισης του λήξαντος οικονομικού έτους. Εφόσον με απόφασή της η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου κατά τις ισχύουσες κάθε φορά προβλέψεις, έχει ορίσει λοιπά πρόσθετα στοιχεία, αυτά συνοδεύουν τις οικονομικές καταστάσεις.
5. Η απόφαση του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου για την έγκριση των χρηματοοικονομικών αναφορών και τα στοιχεία που ορίζει με απόφασή της η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου κατά τις ισχύουσες κάθε φορά προβλέψεις, υποβάλλονται μέσα στην προθεσμία της παρ. 4 στο Ελεγκτικό Συνέδριο, προκειμένου να ελεγχθούν από αυτό η νομιμότητα και η κανονικότητα της διαχείρισης του λήξαντος οικονομικού έτους.
6. Εντός της ίδιας ως άνω προθεσμίας, η οικονομική υπηρεσία του δήμου και της περιφέρειας αναρτά τις εγκεκριμένες οικονομικές καταστάσεις και την έκθεση ελέγχου του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή στην ιστοσελίδα του δήμου και της περιφέρειας, όπου και παραμένουν για πέντε (5) τουλάχιστον έτη.
7. Οι χρηματοοικονομικές αναφορές και η έκθεση ελέγχου του ορκωτού ελεγκτή – λογιστή δημοσιεύονται εντός της ίδιας προθεσμίας από την οικονομική υπηρεσία του δήμου και της περιφέρειας σε εφημερίδα σύμφωνα με το άρθρο 134, περί δημοσίευσης αποφάσεων των δήμων και των περιφερειών σε εφημερίδα. Η παράλειψη δημοσίευσης δεν επηρεάζει το κύρος της απόφασης έγκρισης των οικονομικών καταστάσεων από το δημοτικό και το περιφερειακό συμβούλιο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄
ΤΗΡΟΥΜΕΝΑ ΑΡΧΕΙΑ (ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Άρθρο 520
Τρόπος τήρησης βιβλίων και έκδοσης στοιχείων
1. Τα βιβλία των δήμων και των περιφερειών τηρούνται ηλεκτρονικά μέσω του πληροφοριακού τους συστήματος κατά οικονομικό έτος και είναι αθεώρητα.
2. Σε όλα τα στοιχεία αναφέρονται το όνομα του δήμου ή της περιφέρειας, καθώς και η αρμόδια υπηρεσία.
3. Ο αριθμός των αντιγράφων των στοιχείων που κατά περίπτωση ορίζονται στον παρόντα Κώδικα, δύναται να διαφοροποιείται για οργανωτικούς λόγους και ανάλογα με τις ανάγκες των συναλλαγών των δήμων και των περιφερειών.
4. Χειρόγραφα στοιχεία, όπως διπλότυπα / γραμμάτια είσπραξης, βεβαιωτικά σημειώματα, θεωρούνται πριν από τη χρησιμοποίησή τους από τον προϊστάμενο της οικονομικής υπηρεσίας με πράξη που συντάσσεται στην τελευταία σελίδα σημειώνοντας τον αριθμό των σελίδων. Ο αρμόδιος για τη θεώρηση καταγράφει την παράδοσή τους στο βιβλίο κίνησης διαχειριστικών βιβλίων και εντύπων.
5. Η καταχώρηση σε χειρόγραφα βιβλία γίνεται, χωρίς κενά διαστήματα, επεγγραφές, ή ξέσματα. Σε περίπτωση διόρθωσης ή διαγραφής, το ποσό και το κείμενο που διορθώνεται ή διαγράφεται πρέπει να διαβάζονται με ευχέρεια.

Άρθρο 521
Λογιστικά αρχεία και μητρώα
Το λογιστικό σύστημα παρακολουθεί σε αρχείο κάθε στοιχείο ισολογισμού, καθώς και κάθε μεταβολή αυτού. Τα απαραίτητα βιβλία και Μητρώα τηρούνται μέσω των πληροφοριακών συστημάτων των δήμων και των περιφερειών:
α) Τηρούμενα βιβλία:
αα) αρχείο αναλυτικής καταχώρισης κάθε συναλλαγής και γεγονότος (ημερολόγιο),
αβ) αρχείο μεταβολών κάθε τηρούμενου λογαριασμού (αναλυτικό καθολικό),
αγ) σύστημα συγκέντρωσης του αθροίσματος των αυξήσεων και μειώσεων (χρεώσεων και πιστώσεων), καθώς και υπόλοιπο κάθε τηρούμενου λογαριασμού (ισοζύγιο).
β) Μητρώα:
βα) παγίων,
ββ) αποθεμάτων / βιβλίο αποθήκης,
βγ) μισθώσεων,
βδ) προμηθευτών/πιστωτών/μητρώο πελατών/χρεωστών και συμπληρωματικά μητρώο έργων/πιστώσεων έργων
βε) επισφαλών απαιτήσεων,
βστ) τραπεζικών λογαριασμών.

Άρθρο 522
Διαχειριστικά βιβλία
Οι δήμοι και οι περιφέρειες υποχρεούνται στην τήρηση των παρακάτω βιβλίων:
α) μητρώο δεσμεύσεων,
β) ημερολόγιο καταχώρησης χρηματικών ενταλμάτων,
γ) καθολικό καταχώρησης χρηματικών ενταλμάτων,
δ) παρακολούθησης χρηματικών ενταλμάτων προπληρωμής,
ε) μισθολογικού μητρώου υπαλλήλων,
στ) κοινοποιούμενων κατασχέσεων στα χέρια του δήμου και της περιφέρειας ως τρίτου και εκχωρήσεων απαιτήσεων κατά του δήμου και της περιφέρειας,
ζ) κοινοποιήσεων πράξεων βεβαίωσης οφειλής.

Άρθρο 523
Βιβλία ταμείου
1. Στην ταμειακή υπηρεσία τηρούνται, μέσω του πληροφοριακού συστήματος, με ευθύνη του ταμία, τα ακόλουθα βιβλία:
α) Βιβλίο ημερολόγιο (καθημερινό).
Στο ημερολόγιο καταχωρούνται κατά χρονολογική σειρά οι διενεργούμενες από το ταμείο εισπράξεις και πληρωμές κατά γραμμάτιο είσπραξης και χρηματικό ένταλμα αντίστοιχα. Το βιβλίο περιλαμβάνει τουλάχιστον τις παρακάτω πληροφορίες:
αα) χρονολογία της είσπραξης ή της πληρωμής,
αβ) ονοματεπώνυμο του πληρώσαντος υποχρέου ή του πληρωθέντος δικαιούχου,
αγ) αιτιολογία της είσπραξης ή της πληρωμής, δηλαδή το είδος του εσόδου ή του εξόδου, αδ) λογαριασμό εσόδου ή εξόδου του προϋπολογισμού,
αε) αριθμό του γραμματίου είσπραξης ή του εντάλματος πληρωμής,
αστ) ποσό του εσόδου ή της δαπάνης,
αζ) τη σελίδα του καθολικού εσόδων ή εξόδων στην οποία καταχωρήθηκε η εγγραφή.
Οι καταχωρήσεις στο ημερολόγιο γίνονται άμεσα και πάντως στο τέλος κάθε δεκαημέρου.
β) Καθολικό Εσόδων.
Το Καθολικό Εσόδων περιέχει ξεχωριστή μερίδα για κάθε λογαριασμό εσόδων του προϋπολογισμού. Στην επικεφαλίδα κάθε μερίδας αναγράφεται το προϋπολογιζόμενο στον λογαριασμό ποσό.
Το αρχείο περιλαμβάνει τουλάχιστον τις παρακάτω πληροφορίες:
βα) τον αριθμό και τη χρονολογία έκδοσης της πράξης βεβαίωσης οφειλής,
ββ) το βεβαιωθέν κατά αποδεικτικό και κατά μήνα ποσό,
βγ) τον αριθμό και τη χρονολογία του γραμματίου είσπραξης,
βδ) το ονοματεπώνυμο του πληρωτή,
βε) το εισπραχθέν κατά γραμμάτιο και κατά μήνα ποσό,
βστ) τη σελίδα του καθημερινού στην οποία καταχωρίσθηκε η εγγραφή.
Οι εγγραφές στο Καθολικό Εσόδων ενεργούνται κατά γραμμάτιο είσπραξης και όχι κατά διπλότυπο αποδεικτικό που εκδίδει ο εισπράκτορας.

γ) Καθολικό Εξόδων.
Το Καθολικό Εξόδων περιέχει ξεχωριστή μερίδα για κάθε λογαριασμό εξόδου του προϋπολογισμού. Στην επικεφαλίδα κάθε μερίδας αναγράφονται το είδος του εξόδου, η προϋπολογισθείσα πίστωση και οι τυχόν αυξομειώσεις αυτής που εγκρίθηκαν με αποφάσεις του δημοτικού ή του περιφερειακού συμβουλίου.
Μετά από την εγγραφή τους στο ημερολόγιο, τα χρηματικά εντάλματα καταχωρούνται στο Καθολικό Εξόδων κατά χρονολογική σειρά. Το Καθολικό Εξόδων περιλαμβάνει τις παρακάτω πληροφορίες:
γα) τη χρονολογία πληρωμής,
γβ) το ονοματεπώνυμο του δικαιούχου,
γγ) την αιτία πληρωμής,
γδ) τον αριθμό του χρηματικού εντάλματος,
γε) το ενταλθέν ποσό,
γστ) το πληρωθέν ποσό,
γζ) το εκπεσθέν ποσό,
γη) τα πληρωθέντα κατά μήνα ποσά,
γθ) τη σελίδα του Καθημερινού στην οποία καταχωρήθηκε η εγγραφή.
Οι εγγραφές στο Καθολικό Εξόδων διενεργούνται κατά χρηματικό ένταλμα.

δ) Εισπρακτέων Εσόδων.
Στο βιβλίο Εισπρακτέων Εσόδων, το οποίο περιέχει ξεχωριστή μερίδα για κάθε λογαριασμό εσόδου του προϋπολογισμού, καταχωρούνται από τον ταμία τα βεβαιωθέντα έσοδα, αμέσως μόλις εκδοθεί από αυτόν το αποδεικτικό παραλαβής εισπρακτέων εσόδων.
Το βιβλίο περιλαμβάνει τουλάχιστον τις παρακάτω πληροφορίες:
δα) τον αριθμό και χρονολογία του τίτλου βεβαίωσης,
δβ) τα ονοματεπώνυμα των οφειλετών,
δγ) τα ονοματεπώνυμα των τυχόν εγγυητών,
δδ) την αιτία της οφειλής,
δε) τα βεβαιωθέντα ποσά και τα κατά μήνα βεβαιωθέντα ποσά,
δστ) τα διαγραφέντα ποσά,
δζ) τον αριθμό και τη χρονολογία του διπλοτύπου είσπραξης,
δη) το εισπραχθέν κατά διπλότυπο ποσό,
δθ) τα κατά μήνα εισπραχθέντα ποσά.
Στις παρατηρήσεις αποτυπώνονται τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης που ελήφθησαν κατά των υπερήμερων οφειλετών.

ε) Βιβλίο αποδεικτικών παραλαβής εισπρακτέων εσόδων.
Από το βιβλίο αυτό εκδίδονται τα αποδεικτικά παραλαβής των χρηματικών καταλόγων, οι οποίοι διαβιβάζονται στο ταμείο. Για κάθε χρηματικό κατάλογο εκδίδεται ξεχωριστό αποδεικτικό παραλαβής.
Εκτός των ανωτέρω βιβλίων, στο ταμείο δύναται να τηρούνται και βοηθητικά βιβλία, κατά την κρίση του ταμία.
2. Οι εκάστοτε ισχύουσες προβλέψεις του δημοσίου λογιστικού και οι σχετικές κανονιστικές πράξεις που καθορίζουν τη διαδικασία του ετησίου κλεισίματος των διαχειριστικών βιβλίων, εφαρμόζονται και για το κλείσιμο των βιβλίων του ταμείου των δήμων και των περιφερειών.

Άρθρο 524
Ειδικά βιβλία λειτουργίας δημοτικών υπηρεσιών
1. Για τη λειτουργία ειδικών δημοτικών υπηρεσιών οι δήμοι τηρούν βιβλία προς διευκόλυνση αυτών. Ειδικότερα και κατά την κρίση του αρμόδιου οργάνου του δήμου εφόσον υφίσταται σχετικό αντικείμενο τηρούνται:
α) Βιβλία διαχείρισης νεκροταφείων:
αα) ενεργούμενων ενταφιασμών,
αβ) αλφαβητικού ευρετηρίου ενταφιασμένων,
αγ) οικογενειακών τάφων,
αδ) ενεργούμενων ανακομιδών,
αε) παράτασης ανακομιδών,
αστ) φυλασσόμενων στο οστεοφυλάκιο οστών,
αζ) έκδοσης αδειών δομήσεων τάφων,
αη) επιβλέψεων οικογενειακών τάφων,
αθ) ανευρισκόμενων τιμαλφών.
β) Βιβλία αυτοκινήτων και μηχανημάτων:
βα) μητρώου αυτοκινήτων ή μηχανημάτων και εργαλείων αυτών,
ββ) ημερήσιας κίνησης,
βγ) καταχώρησης καταναλισκόμενων καυσίμων,
βδ) καταχώρησης ημερήσιας προμήθειας καυσίμων,
βε) καταχώρησης προμηθειών,
βστ) κίνησης συσσωρευτών,
βζ) κίνησης ελαστικών,
βη) συντήρησης και επισκευών,
βθ) εισαγομένων αυτοκινήτων και μηχανημάτων προς επισκευή,
βι) εργαλείων συνεργείου.
Στην περίπτωση που από τα τηρούμενα βιβλία και τους λογαριασμούς της γενικής ή αναλυτικής λογιστικής, παρέχονται οι πληροφορίες των περ. α) και β) του παρόντος, ο δήμος απαλλάσσεται της τήρησης των βιβλίων αυτών.
2. Ανάλογα με τα βιβλία του παρόντος δύνανται να τηρούνται βιβλία και για άλλες ειδικές υπηρεσίες των δήμων όπως δημοτικής λαχαναγοράς, δημοτικής φιλαρμονικής, δημοτικών λουτρών, δημοτικών σφαγείων και δημοτικών μηχανημάτων καθαριότητας.
3. Οι δήμοι δύνανται, προς διευκόλυνση των υπηρεσιών τους, να τηρούν κατά την κρίση τους και άλλα βοηθητικά βιβλία.

Άρθρο 525
Ενημέρωση και διαφύλαξη λογιστικών αρχείων
1. Η ενημέρωση για τα εκδιδόμενα ή λαμβανόμενα παραστατικά του κάθε μήνα γίνεται το αργότερο μέχρι το τέλος του επόμενου μήνα.
2. Κάθε άλλο ειδικό ή πρόσθετο βιβλίο, που αφορά σε εισπράξεις ή πληρωμές χρηματικών διαθέσιμων ενημερώνεται μέσα σε δύο (2) εργάσιμες ημέρες από την ημερομηνία έκδοσης ή λήψης του κατά περίπτωση δικαιολογητικού.
3. Τα λογιστικά αρχεία (βιβλία και στοιχεία) διαφυλάσσονται σε οποιαδήποτε μορφή εφόσον υπάρχει σύστημα αναζήτησης, εμφάνισης και εκτύπωσης ή αναπαραγωγής και διαθεσιμότητας αυτών για κάθε απαίτηση πρόσβασης προς διευκόλυνση οποιουδήποτε ελέγχου.
4. Το σύνολο των λογιστικών αρχείων που τηρούν οι δήμοι και οι περιφέρειες διαφυλάσσεται για χρονικό διάστημα δέκα (10) ετών από τη λήξη της διαχειριστικής περιόδου στην οποία αφορούν και εφόσον περατώθηκε ο έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο, άλλως για είκοσι (20) χρόνια χωρίς να επιτρέπεται η καταστροφή ή εκποίησή τους πριν από την παρέλευση της προς άσκηση των ενδίκων μέσων προθεσμίας. Οι ανωτέρω χρόνοι παρατείνονται, κατά περίπτωση, όπως μέχρι την αμετάκλητη περαίωση σχετικών υποθέσεων που εκκρεμούν ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων ή μέχρι να εξαλειφθεί η αιτία δημιουργίας των απαιτήσεων κατά του δήμου και της περιφέρειας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄
ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ – ΒΡΑΒΕΙΑ – ΚΙΝΗΤΡΑ

Άρθρο 526
Επιχορηγήσεις και βοηθήματα δήμων
1. Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, κατά παρέκκλιση του ν. 4873/2021 (Α’ 248), είναι δυνατή η παροχή χρηματικών επιχορηγήσεων σε:
α) νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, περιλαμβανομένων των εκκλησιαστικών, αστικές εταιρείες μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, πολιτιστικούς συλλόγους, αθλητικούς συλλόγους εγγεγραμμένους στο πληροφοριακό σύστημα «e-Kouros» του άρθρου 18 του ν. 5085/2024 (Α`17), που αναπτύσσουν πολιτιστικού και αθλητικού χαρακτήρα δραστηριότητες και που έχουν την έδρα τους εντός των διοικητικών ορίων του δήμου,
β) τοπικά παραρτήματα οργανώσεων πανελλήνιας δράσης, που αναπτύσσουν κοινωνική και πολιτιστική δραστηριότητα,
γ) σε συλλόγους μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με πανελλήνια δράση, οι οποίοι έχουν ως σκοπό την παροχή βοήθειας και υποστήριξης κάθε μορφής, σε παιδιά που είναι, ιδίως, θύματα εξάρτησης, κακοποίησης, παραμέλησης, οικονομικής εκμετάλλευσης και παράνομης διακίνησης, ανεξαρτήτως υπηκοότητας. Πρόσθετες προϋποθέσεις για την επιχορήγηση αυτή αποτελούν η κατάρτιση σχετικού προγράμματος δράσης του συλλόγου, για τον αντίστοιχο δήμο και ο έλεγχος νομιμότητας από την Υπηρεσία Γενικής Εποπτείας Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης,
δ) σε πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις εργαζομένων στον οικείο δήμο για την πραγματοποίηση κοινωνικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων,
ε) σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου του δήμου, επιπροσθέτως της τακτικής επιχορήγησης που λαμβάνουν,
στ) σε φιλοζωικά σωματεία ή φιλοζωικές οργανώσεις μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, που εδρεύουν στον οικείο δήμο και είναι εγγεγραμμένα στο ΥποΜητρώο Φιλοζωικών Σωματείων και Οργανώσεων του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ), που τηρείται στο Υπουργείο Εσωτερικών. Πρόσθετες προϋποθέσεις για την επιχορήγηση αυτή αποτελούν η κατάρτιση σχετικού προγράμματος δράσης του σωματείου ή της οργάνωσης, για τον αντίστοιχο δήμο και η έγκρισή του από την πενταμελή Επιτροπή Παρακολούθησης του επιχειρησιακού προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων ζώων συντροφιάς και πρόληψης δημιουργίας νέων αδέσποτων ζώων του οικείου δήμου. Με τις ίδιες προϋποθέσεις, τα ανωτέρω σωματεία και οργανώσεις μπορούν να λαμβάνουν επιχορήγηση και από την οικεία περιφέρεια, εφόσον δραστηριοποιούνται εντός των ορίων της, και
ζ) σε σχολικές μονάδες, οι οποίες βρίσκονται εντός των διοικητικών ορίων τους, για την κάλυψη των δαπανών των αθλητικών τους ομάδων, που συμμετέχουν σε πανελλήνιους σχολικούς αγώνες.
2. Η παροχή χρηματικών επιχορηγήσεων επιτρέπεται μόνον εφόσον έχει εγγραφεί σχετική πίστωση στον προϋπολογισμό για τον σκοπό αυτόν. Το συνολικό ποσό των επιχορηγήσεων δεν μπορεί να υπερβαίνει ποσοστό των κεντρικών αυτοτελών πόρων για κάλυψη των λειτουργικών αναγκών με τους οποίους επιχορηγήθηκε την προηγούμενη χρήση, όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 10 του άρθρου 531, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων. Το δεύτερο εδάφιο δεν εφαρμόζεται, αν τα ποσά των χορηγούμενων ενισχύσεων από τους δήμους προς τους παραπάνω φορείς προέρχονται από έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις που προορίζονται για τους ανωτέρω φορείς.
3. Για την αντιμετώπιση έκτακτης και σοβαρής ανάγκης επιτρέπεται να χορηγούνται στους οικονομικά αδύναμους κατοίκους, τους τρίτεκνους, και τους πολύτεκνους είδη διαβίωσης ή περίθαλψης, κυρίως ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου. Με τους ίδιους όρους επιτρέπεται να χορηγούνται χρηματικά βοηθήματα.
4. Επιτρέπεται η χορήγηση εφάπαξ χρηματικού βοηθήματος στις περιπτώσεις γέννησης τέκνου μόνιμων κατοίκων και δημοτών, κατόπιν προϋποθέσεων που καθορίζονται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, το ύψος του οποίου δεν μπορεί να υπερβαίνει τις τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ ανά τέκνο.
5. Τα βοηθήματα των παρ. 3 και 4 είναι αφορολόγητα, δεν υπόκεινται σε οποιαδήποτε κράτηση, δεν κατάσχονται ούτε συμψηφίζονται με βεβαιωμένες οφειλές στη φορολογική διοίκηση και το Δημόσιο εν γένει, ασφαλιστικούς φορείς και ταμεία, δήμους, περιφέρειες και νομικά πρόσωπα αυτών ή πιστωτικά ιδρύματα και δεν υπολογίζονται στα εισοδηματικά όρια για την καταβολή οποιασδήποτε άλλης παροχής κοινωνικού ή προνοιακού χαρακτήρα.
6. Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, που λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία του αριθμού των μελών του, είναι δυνατή η μείωση δημοτικών τελών ή η απαλλαγή από αυτά για οικονομικά αδύναμους, άτομα με αναπηρία, πολύτεκνους, τρίτεκνους, μονογονεϊκές οικογένειες και μακροχρόνια ανέργους, όπως η ιδιότητα των ανωτέρω οριοθετείται αντίστοιχα από την κείμενη νομοθεσία, καθώς και τους δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος των άρθρων 235 του ν. 4389/2016 (Α΄ 94) και 29 του ν. 4659/2020 (Α΄ 21).
Με την ίδια απόφαση δύναται να τίθενται και εισοδηματικά κριτήρια για τη χορήγηση της ως άνω μείωσης ή απαλλαγής. Η επίπτωση στα έσοδα του δήμου που προκύπτει από τη λήψη της απόφασης του πρώτου εδαφίου αποτυπώνεται υποχρεωτικά και λαμβάνεται υπόψη κατά την κατάρτιση του προϋπολογισμού του έτους εφαρμογής της, σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες διατάξεις. Ειδικά για την κοινωνική ομάδα των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων και των οικογενειών που έχουν στη φροντίδα τους άτομα με αναπηρία, σε περίπτωση καθορισμού εισοδηματικών κριτηρίων λαμβάνεται υπόψη τυχόν πρόσθετο κόστος που απαιτείται για την κάλυψη των αναγκών αναπηρίας. Στο εισοδηματικό κριτήριο που αφορά στην ανωτέρω κοινωνική ομάδα υπολογίζεται μόνο το φορολογητέο εισόδημα, ατομικό στην περίπτωση μονοπρόσωπου νοικοκυριού και οικογενειακό στην περίπτωση πολυπρόσωπου νοικοκυριού.

Άρθρο 527
Κάλυψη δαπανών ταφής θανόντων και ανακομιδής οστών οικονομικά αδύναμων προσώπων
Οι δαπάνες για ταφή και ανακομιδή των οστών προσώπων τα οποία εν ζωή βρίσκονταν σε οικονομική αδυναμία ή είχαν την ιδιότητα πρόσφυγα ή είχαν αιτηθεί την αναγνώριση της ιδιότητας αυτής μπορούν να καλυφθούν από τον δήμο ή, σε περίπτωση μη ύπαρξης σχετικών πιστώσεων του δήμου, από την περιφέρεια εντός των διοικητικών ορίων των οποίων πραγματοποιείται η ταφή ή ανακομιδή, μετά από αιτιολογημένη απόφαση του οικείου δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου και εφόσον υποβληθεί δήλωση των οικείων του θανόντος περί αδυναμίας κάλυψης της σχετικής δαπάνης ή εφόσον διαπιστωθεί ότι δεν υφίστανται ή δεν ανευρίσκονται οικείοι του θανόντος που μπορούν να αναλάβουν τη δαπάνη.

Άρθρο 528
Βραβεία και χορηγίες δήμων και περιφερειών
1. Οι δήμοι και οι περιφέρειες δύναται να θεσπίζουν βραβεία, χορηγίες και ενισχύσεις σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, καθώς και οργανισμούς εντός των ορίων χωρικής αρμοδιότητάς τους για την ενθάρρυνση της ανάπτυξης των γραμμάτων και των τεχνών με απόφαση του οικείου συμβουλίου.
2. Η απόφαση διάθεσης των σχετικών πιστώσεων λαμβάνεται εφόσον έχουν εγγραφεί αντίστοιχες πιστώσεις στον οικείο προϋπολογισμό, οι οποίες σε καμιά περίπτωση δεν δύνανται να υπερβαίνουν ποσοστό των κεντρικών αυτοτελών πόρων για κάλυψη των λειτουργικών αναγκών με τους οποίους επιχορηγήθηκαν ο δήμος και η περιφέρεια την προηγούμενη χρήση, όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 10 του άρθρου 531, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων. Το πρώτο εδάφιο δεν εφαρμόζεται, εφόσον τα ποσά των βραβείων, χορηγιών και ενισχύσεων από τους δήμους και τις περιφέρειες προέρχονται από έκτακτες για αυτό τον σκοπό οικονομικές ενισχύσεις.
3. Προϋποθέσεις ειδικά για την επιχορήγηση συλλόγων και φορέων, είναι η κατάθεση σχετικού προγράμματος δράσεων από αυτούς στο οικείο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, που αφορούν τον αντίστοιχο δήμο ή περιφέρεια και ο έλεγχος νομιμότητας από την Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Άρθρο 529
Επιχορηγήσεις κρατικών υπηρεσιών και δομών από δήμους, περιφέρειες και νομικά τους πρόσωπα
Οι δήμοι, οι περιφέρειες και τα νομικά πρόσωπα αυτών του άρθρου 186, μετά από απόφαση του οικείου συμβουλίου, δύνανται να επιχορηγούν τις υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής, του Πυροσβεστικού Σώματος, των πρωτοβάθμιων δομών υγείας προς κάλυψη των δαπανών καυσίμων των οχημάτων τους που μεταφέρουν ιατρονοσηλευτικό προσωπικό σε απομακρυσμένες περιοχές, καθώς και των σωφρονιστικών καταστημάτων και του Ιδρύματος Αγωγής Ανηλίκων Αρρένων Βόλου, οι οποίες βρίσκονται εντός των διοικητικών ορίων τους, για την κάλυψη των λειτουργικών και επιχειρησιακών αναγκών τους που συναρτώνται με την ασφάλεια των δημοτών και κατοίκων και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, αποκλειστικά εντός της διοικητικής επικράτειας του επιχορηγούντος φορέα. Με την ίδια απόφαση δύναται να καλύπτονται οι δαπάνες μίσθωσης ακινήτων για χρήση από τους ανωτέρω φορείς.

Άρθρο 530
Παροχή κινήτρων σε εργαζομένους από δήμους, περιφέρειες και νομικά τους πρόσωπα
1. Οι ορεινοί δήμοι της παρ. 2 του άρθρου 8, περί κατηγοριών δήμων, οι δήμοι με μόνιμο πληθυσμό έως τριάντα χιλιάδες (30.000) κατοίκους στους οποίους τουλάχιστον το πενήντα τοις εκατό (50%) των δημοτικών κοινοτήτων χαρακτηρίζονται ως ορεινές στο Μητρώο Δήμων, Κοινοτήτων και Οικισμών της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛ.ΣΤΑΤ.), οι νησιωτικοί δήμοι, τα νομικά πρόσωπα αυτών, καθώς και οι περιφέρειες εντός των οποίων ανήκουν χωρικά οι προαναφερόμενοι δήμοι, δύνανται να παρέχουν δωρεάν σίτιση και κατάλυμα διαμονής:
α) στους υπάλληλους τους, συμπεριλαμβανομένων των αποσπασμένων που υπηρετούν σε αυτούς και ανεξαρτήτως σχέσης εργασίας,
β) στο παραϊατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των κέντρων υγείας και των δημόσιων νοσοκομείων και στο προσωπικό του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας (Ε.Κ.Α.Β.),
γ) στο ένστολο προσωπικό της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής και του Πυροσβεστικού Σώματος,
δ) στους νεοδιόριστους έως και για πέντε (5) έτη από την τοποθέτησή τους και τους αναπληρωτές εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των μελών Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (Ε.Ε.Π.) και Ειδικού Βοηθητικού Προσωπικού (Ε.Β.Π.)..
Οι παροχές της παρούσας επιτρέπεται να καταβάλλονται σε είδος ή με τη μορφή χρηματικού επιδόματος προς κάλυψη της σχετικής δαπάνης των δικαιούχων.
2. Για τις παροχές της παρ. 1 λαμβάνεται απόφαση από το οικείο δημοτικό ή περιφερειακό ή διοικητικό συμβούλιο, με την οποία εξειδικεύονται οι κατά περίπτωση παροχές και το χρονικό διάστημα ισχύος αυτών, κατόπιν βεβαίωσης της ύπαρξης ανάλογων πόρων από την οικονομική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα. Με την ίδια απόφαση εξειδικεύεται ο τρόπος παροχής της σίτισης και του καταλύματος διαμονής και καθορίζεται το ύψος του χρηματικού επιδόματος.
Το συνολικό ύψος της παροχής, σε είδος και σε χρήμα, δεν μπορεί να υπερβαίνει τη δαπάνη των δικαιούχων.
3. Τα ανωτέρω δεν ισχύουν για τους κατοίκους των περιοχών αυτών ή τους συζύγους τους ή τα ανήλικα τέκνα αυτών που έχουν την πλήρη κυριότητα ή την επικαρπία κατοικίας στην περιοχή υπηρέτησης. Στην περίπτωση των περιφερειών, ως περιοχή υπηρέτησης νοείται η περιφερειακή ενότητα στην οποία υπηρετεί ο υπάλληλος. Στην περίπτωση των περιφερειών που περιλαμβάνουν και νησιωτικές περιοχές, ως περιοχή υπηρέτησης νοείται, κατά περίπτωση, η περιφερειακή ενότητα ή το νησί στο οποίο υπηρετεί ο υπάλληλος.
4. Οι παροχές της παρ. 1 δύναται να χορηγούνται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των δημόσιων δομών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και των δημόσιων νοσοκομείων από το σύνολο των δήμων της χώρας, με εξαίρεση τους δήμους της Περιφέρειας Αττικής και της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Η εξαίρεση του προηγούμενου εδαφίου δεν αφορά στην Περιφερειακή Ενότητα Νήσων της Περιφέρειας Αττικής.
5. Οι παροχές του παρόντος, ανεξαρτήτως του τρόπου χορήγησής τους, δεν επιτρέπεται να καταβάλλονται σωρευτικά από περισσότερους του ενός φορείς για τον ίδιο δικαιούχο. Πριν από την έναρξη χορήγησης της παροχής, ο δικαιούχος υποχρεούται να υποβάλει υπεύθυνη δήλωση, με την οποία δηλώνει ότι δεν λαμβάνει όμοια παροχή από άλλο φορέα της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄143) και ότι θα ενημερώσει αμελλητί τον χορηγούντα φορέα για κάθε μεταβολή που έχει ως αποτέλεσμα τη λήψη διπλής ή πολλαπλής παροχής.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄
ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Γ΄

Άρθρο 531
Εξουσιοδοτικές διατάξεις

1. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, δύναται να καθορίζονται οι περιπτώσεις, στις οποίες βάσει νόμου προηγείται απόφαση συλλογικού ή μονομελούς διοικητικού οργάνου της ανάληψης υποχρέωσης του άρθρου 463.
2. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, ύστερα από γνώμη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας, καθορίζονται το ύψος της πάγιας προκαταβολής με βάση τον πληθυσμό των δημοτικών κοινοτήτων, οι δαπάνες που καλύπτονται από αυτή, οι ευθύνες και υποχρεώσεις των υπόλογων διαχειριστών, οι υπεύθυνοι κίνησης των σχετικών λογαριασμών και κάθε άλλο ζήτημα που αφορά στη διαδικασία σύστασης, διαχείρισης, εκκαθάρισης και απόδοσης της πάγιας προκαταβολής της παρ. 8 του άρθρου 487, περί πάγιας προκαταβολής.
3. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών καθορίζονται το ύψος της πάγιας προκαταβολής της παρ. 9 του άρθρου 487, οι δαπάνες που καλύπτονται αυτήν και οι σχετικές προϋποθέσεις, οι ευθύνες και υποχρεώσεις των υπόλογων διαχειριστών αυτής και κάθε άλλο ζήτημα οικονομικής διαχείρισης που κρίνεται αναγκαίο για τη στήριξη της λειτουργίας των σχολικών μονάδων.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, δύναται να καθορίζονται τα δικαιολογητικά για κάθε κατηγορία δαπανών των δήμων και των περιφερειών. Μέχρι την έκδοση της απόφασης του πρώτου εδαφίου ισχύουν οι ειδικές για κάθε δαπάνη διατάξεις καθώς και οι τυχόν οδηγίες της κεντρικής διοίκησης.
5. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, το ανώτατο ποσό του άρθρου 508, περί έντοκης κατάθεσης εσόδων των δήμων και των περιφερειών, δύναται να αναπροσαρμόζεται.
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών δύναται να καθορίζεται κάθε αναγκαίο θέμα που αφορά στην εφαρμογή του άρθρου 513, περί διευκολύνσεων οφειλετών.
7. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης δύναται να καθορίζονται οι τεχνικές, επιχειρησιακές και λειτουργικές απαιτήσεις του πληροφοριακού συστήματος «Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων δήμων και περιφερειών», του άρθρου 515, προσδιορίζονται τα κύρια χαρακτηριστικά του, οι τεχνολογικές του προδιαγραφές, η υποχρεωτική διασύνδεσή του με τα τοπικά πληροφοριακά συστήματα των δήμων και των περιφερειών, των υποσυστημάτων και των υφιστάμενων υποδομών του Κόμβου Διαδικτυακών Υπηρεσιών (govHub), οι απαιτούμενες διαλειτουργικότητες με άλλα κεντρικά κρατικά πληροφοριακά συστήματα, ο τρόπος διενέργειας των ηλεκτρονικών πληρωμών, η διαχείριση και παρακολούθηση των συναλλαγών, η προσωποποιημένη πληροφόρηση και ταυτοποίηση των οφειλετών, τα απαραίτητα συνοδευτικά υπηρεσιών, ο τρόπος επεξεργασίας των στοιχείων και δεδομένων που καταχωρούνται σε αυτό και η ασφάλεια της επεξεργασίας τους, η άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων και κάθε άλλη λεπτομέρεια σχετική με το σύστημα.
8. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών δύναται να διαπιστώνεται η έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας του Κέντρου Διαχείρισης Εσόδων δήμων και περιφερειών του άρθρου 515. Με την ίδια ή όμοια απόφαση δύναται να καθορίζεται η διάθεση των υπηρεσιών Πληροφοριακού Συστήματος «Κέντρο Διαχείρισης Εσόδων δήμων και περιφερειών» προς τους δήμους, τις περιφέρειες και τα νομικά πρόσωπα αυτών.
9. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, δύναται να αναπροσαρμόζονται το είδος, ο αριθμός και το περιεχόμενο των βιβλίων του Κεφαλαίου ΙΑ, περί τηρούμενων αρχείων (βιβλίων και στοιχείων) και να καθορίζεται κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του.
10. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών καθορίζεται το ποσοστό της παρ. 2 του άρθρου 526, περί επιχορηγήσεων και βοηθημάτων δήμων και της παρ. 2 του άρθρου 528, περί βραβείων και χορηγιών δήμων και περιφερειών.
11. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, δύναται να καθοριστεί σύστημα παρακολούθησης των οικονομικών αποτελεσμάτων της εφαρμογής του άρθρου 530, περί παροχής κινήτρων σε εργαζομένους από δήμους, περιφέρειες και νομικά τους πρόσωπα.