ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’
ΣΚΟΠΟΣ, ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΜΕΡΟΥΣ Α΄
Άρθρο 308
Σκοπός
Σκοπός του Μέρους Α’ του Βιβλίου Τρίτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι ο προσδιορισμός του πλαισίου οργάνωσης των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών, με την εξειδίκευση του εύρους των κανονιστικών τους αρμοδιοτήτων εντός των συνταγματικών προβλέψεων.
Άρθρο 309
Αντικείμενο
Αντικείμενο του Μέρους Α’ του Βιβλίου Τρίτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί:
α) η καταγραφή των αρχών τις οποίες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα όργανα διοίκησης των δήμων και των περιφερειών κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους,
β) η καταγραφή των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών,
γ) η θέσπιση της διαδικασίας τροποποίησης και μεταβίβασης αρμοδιοτήτων προς τους δήμους και τις περιφέρειες, και
δ) η καταγραφή των περιπτώσεων άσκησης κανονιστικής αρμοδιότητας των δήμων και περιφερειών.
Άρθρο 310
Ορισμοί
Για τους σκοπούς του παρόντος Βιβλίου, καθώς και για την καταγραφή των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών, όπως αυτές εμφανίζονται στον Πίνακα με τον τίτλο «Αρμοδιότητες Δήμων και Περιφερειών» στο Παράρτημα του παρόντος Κώδικα, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
1. «αρμοδιότητα»: ο προσδιορισμός του συνόλου των διοικητικών πράξεων και των υλικών ενεργειών, οι οποίες είναι ενταγμένες σε μια δημόσια πολιτική, στην οποία υποχρεούται ή δύναται να προβεί όργανο διοίκησης των δήμων και των περιφερειών.
2. «αρχή της εγγύτητας»: η ανάληψη δράσης και ενεργειών από τον δημόσιο φορέα ο οποίος λειτουργεί στο εγγύτερο για τον πολίτη επίπεδο.
3. «αρχή της επικουρικότητας»: η ανάληψη δράσης και ενεργειών διοικητικών οργάνων στους τομείς που δεν υπάγονται στην αποκλειστική τους αρμοδιότητα, στις περιπτώσεις που, λόγω των διαστάσεων ή των αποτελεσμάτων της προβλεπόμενης δράσης, οι στόχοι τους δεν επιτυγχάνονται επαρκώς από τους δήμους και τις περιφέρειες.
4. «διαχείριση»: το σύνολο των ενεργειών που αναλαμβάνονται για την εφαρμογή της δημόσιας πολιτικής στο πλαίσιο άσκησής μιας αρμοδιότητας.
5. «έλεγχος»: η ανάληψη ενεργειών για την τήρηση της νομιμότητας σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο, τα διδάγματα της επιστήμης και της κοινής πείρας.
6. «έγκριση ενέργειας»: η τελική πράξη με την οποία ολοκληρώνεται μία διοικητική διαδικασία, κατόπιν ελέγχου των ενδιάμεσων πράξεων στο πλαίσιο άσκησης μιας αρμοδιότητας.
7. «εποπτεία άλλου εποπτευόμενου φορέα από τον δήμο ή την περιφέρεια»: η υποχρέωση παρακολούθησης, άσκησης ελέγχου και διασφάλισης της εύρυθμης λειτουργίας, σύμφωνα με το ειδικότερο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο.
8. «οργάνωση άσκησης της αρμοδιότητας»: η επιλογή του τρόπου άσκησης της αρμοδιότητας, σύμφωνα με το άρθρο 324, περί επιλογών οργάνωσης άσκησης αρμοδιότητας, και η έκδοση των προβλεπόμενων αποφάσεων για τον ειδικότερο τρόπο άσκησής τους.
9. «σχεδίαση»: η διαδικασία προκαθορισμού σειράς ενεργειών κατ’ αλληλουχία και συνάφεια προς επίτευξη αντικειμενικών σκοπών στο πλαίσιο άσκησης μιας αρμοδιότητας.
10. «συντονισμός»: η σύγκλιση και η εναρμόνιση των διοικητικών ενεργειών των συναρμόδιων υπηρεσιών, ώστε να ασκείται αποτελεσματικότερα μια αρμοδιότητα.
11. «τεκμήριο καθημερινότητας»: η δυνατότητα των δήμων να εκδίδουν διοικητικές πράξεις, για την έκδοση των οποίων δεν έχει αρμοδιότητα όργανο του Κράτους, και να πραγματώνουν κάθε υλική ενέργεια στο αναγκαίο και προσήκον μέτρο, στο πλαίσιο της οικείας κατηγορίας που ορίζεται στο άρθρο 317, περί αρμοδιοτήτων που απορρέουν από το τεκμήριο καθημερινότητας, πέραν των αρμοδιοτήτων που ρητώς τους έχουν αποδοθεί.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Άρθρο 311
Γενικές αρχές άσκησης αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών
Τα όργανα διοίκησης των δήμων και των περιφερειών, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, λαμβάνουν υπόψη:
α) τις εθνικές, περιφερειακές και ευρωπαϊκές πολιτικές που σχετίζονται με τις αρμοδιότητές τους,
β) την ανάγκη συμμετοχής των δημοτών και των κατοίκων στις τοπικές υποθέσεις και ανάπτυξης του αισθήματος της κοινωνικής αλληλεγγύης,
γ) την ανάγκη συνεργασίας και συντονισμού με άλλες τοπικές ή δημόσιες αρχές και οργανισμούς, οι οποίοι έχουν την αρμοδιότητα να δρουν και να διαθέτουν πόρους στην εδαφική περιφέρειά τους,
δ) τους διαθέσιμους πόρους για την άσκηση της αρμοδιότητας και την ανάγκη να διασφαλισθούν η επωφελής και αποτελεσματική χρήση και η ισόρροπη κατανομή τους,
ε) την ανάγκη να οργανώνουν τις παρεχόμενες υπηρεσίες με τρόπο, ώστε να διασφαλίζονται η επάρκεια, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητά τους, με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση των δημοτών και των κατοίκων,
στ) την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης δημοτών και κατοίκων στην πληροφόρηση,
ζ) την ανάγκη διασφάλισης της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία στις δημόσιες υπηρεσίες και σε κοινόχρηστους χώρους,
η) την ανάγκη για υψηλής ποιότητας περιβαλλοντική προστασία και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και την ανάγκη προώθησης της βιώσιμης ανάπτυξης των περιοχών τους,
θ) τη χρήση των νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι αλυσίδες συστοιχιών ή άλλης τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού των άρθρων 47 έως 51 του ν. 4961/2022 (Α’146),
ι) τις αρχές της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης του άρθρου 6 του ν. 5013/2023 (Α’12), περί γενικών αρχών του Εθνικού Συστήματος Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης,
ια) τις αρχές καλής διακυβέρνησης και χρηστής διοίκησης του άρθρου 19 του ν. 4622/2019 (Α’133), περί αρχών καλής διακυβέρνησης και χρηστής διοίκησης,
ιβ) τις προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονομίας, όπως έχει κυρωθεί με τον ν. 1850/1989 (Α’ 114) και του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας για το δικαίωμα συμμετοχής στις υποθέσεις τοπικής αρχής του Κεφαλαίου Β του Μέρους Β του Βιβλίου Έκτου του παρόντος,
ιγ) τον σκοπό και τις αρχές κατάρτισης των Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας του άρθρου 3 του ν. 4784/2021 (Α’ 40), και
ιδ) τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το Τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Τοπίου 2000) όπως κυρώθηκε με τον ν. 3827/2010 (Α’30).
Άρθρο 312
Προγραμματισμός δράσεων δήμων και περιφερειών
1. Εντός των πρώτων επτά (7) μηνών της αυτοδιοικητικής περιόδου, οι δήμοι και οι περιφέρειες, με απόφαση του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, δύνανται να καταρτίζουν Πενταετές Σχέδιο Δράσεων, το οποίο εξειδικεύεται κατ’ έτος σε Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσεων.
2. Το Πενταετές Σχέδιο Δράσεων σχετίζεται με τις αρμοδιότητες του δήμου και της περιφέρειας αντίστοιχα. Για την κατάρτιση του λαμβάνονται υπόψη:
α) οι κατευθύνσεις του αναπτυξιακού και χωρικού σχεδιασμού εθνικού και περιφερειακού επιπέδου,
β) οι προτεραιότητες που απορρέουν από θεσμοθετημένα χρηματοδοτικά μέσα και άλλα γενικά ή ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα,
γ) οι πολιτικές και στρατηγικές που επηρεάζουν την ανάπτυξη του χώρου και το μεταφορικό σύστημα του δήμου και της περιφέρειας, αντίστοιχα και
δ) στρατηγικά κείμενα και εθνικές πολιτικές που αφορούν τον σχεδιασμό μεταφορών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο καθώς και οι κατευθύνσεις του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδιασμού Μεταφορών και του Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας του δήμου και της περιφέρειας.
3. Το Πενταετές Σχέδιο Δράσεων του δήμου και της περιφέρειας αντίστοιχα, κατ’ ελάχιστο περιλαμβάνει:
α) συνοπτική αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης του εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος,
β) τους στρατηγικούς στόχους, τις προτεραιότητες που θα υλοποιηθούν κατά τη διάρκεια της αυτοδιοικητικής περιόδου και τις δράσεις ανά κατηγορία αρμοδιοτήτων, όπως αυτές εμφανίζονται στον Πίνακα Καταγραφής Αρμοδιοτήτων Δήμων και Περιφερειών του Παραρτήματος του παρόντος Κώδικα και
γ) τους δείκτες μέτρησης και αξιολόγησης των επιδόσεων των δήμων και των περιφερειών και των νομικών τους προσώπων, σύμφωνα με την απόφαση της παρ. 4 του άρθρου 52 του ν. 5056/2023 (Α’ 163), περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
4. Κατά την εφαρμογή δημόσιων πολιτικών από τους δήμους και τις περιφέρειες λαμβάνονται υπόψη οι κατευθύνσεις και προτεραιότητες των Πενταετών Σχεδίων Δράσεων τους.
5. Το περιεχόμενο του Ετήσιου Προγράμματος Δράσεων δύναται να συνδέεται με τη διαδικασία καθορισμού και επιμερισμού στόχων του δήμου και της περιφέρειας, του άρθρου 9 του ν. 4940/2022 (Α΄112), περί της διαδικασίας καθορισμού και αναθεώρησης στόχων.
6. Το Πενταετές Σχέδιο Δράσεων και το Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσεων τίθενται σε δημόσια διαβούλευση στον ιστότοπο του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα, για τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημέρες. Μετά το πέρας της προθεσμίας διαβούλευσης λαμβάνεται η απόφαση των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, αντίστοιχα, της παρ. 1, η οποία αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του οικείου δήμου ή περιφέρειας.
7. Τα θέματα που αφορούν στην εκπόνηση και υλοποίηση του Πενταετούς Σχεδίου Δράσεων και του Ετήσιου Προγράμματος Δράσεων υποχρεωτικά εγγράφονται στην ημερήσια διάταξη και συζητούνται στην ειδική δημόσια συνεδρίαση του απολογισμού πεπραγμένων της δημοτικής ή της περιφερειακής αρχής, αντίστοιχα, του άρθρου 150, περί απολογισμού πεπραγμένων δημοτικής και περιφερειακής αρχής.
Άρθρο 313
Καταγραφή αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών
1. Το Παράρτημα του παρόντος Κώδικα, με τίτλο «Αρμοδιότητες Δήμων και Περιφερειών», αποτελεί καταγραφή αρμοδιοτήτων που έχουν απονεμηθεί στους δήμους και τις περιφέρειες από νομοθετήματα, εξαιρουμένου του παρόντος Κώδικα. Οι αρμοδιότητες αυτές ασκούνται βάσει του εκάστοτε θεσμικού πλαισίου για το οποίο καθ’ ύλην αρμόδιο είναι το Υπουργείο που έχει την ευθύνη για την υλοποίηση της αντίστοιχης δημόσιας πολιτικής.
2. Το Παράρτημα της παρ. 1 διαιρείται σε επίπεδα δημοσίων πολιτικών, σύμφωνα με:
α) το άρθρο 7 του ν. 5013/2023 (Α’ 34), περί μεθοδολογίας κατανομής αρμοδιοτήτων στα επίπεδα διακυβέρνησης σύμφωνα με τη λειτουργική ταξινόμηση, και
β) την υπό στοιχεία ΔΙΔΔΑ/Φ.30/οικ. 4490/16.3.2023 απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών «Καθορισμός του περιεχομένου και του εύρους κάθε επιπέδου της λειτουργικής ταξινόμησης των δημοσίων πολιτικών καθώς και της μεθοδολογίας κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης του άρθρου 7 του ν. 5013/2023 «Πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, διαχείριση κινδύνων στον δημόσιο τομέα και άλλες διατάξεις» (Α’ 12)» (Β’ 1694).
3. Οι ορεινοί δήμοι ασκούν, επιπρόσθετα των αρμοδιοτήτων που έχουν απονεμηθεί σε όλους τους δήμους της χώρας, και τις αρμοδιότητες που ορίζονται ρητά στο Παράρτημα της παρ. 1 και οι οποίες ασκούνται στην υπόλοιπη επικράτεια από τις περιφέρειες.
Άρθρο 314
Θέσπιση, μεταβίβαση και τροποποίηση αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών
1. Κατά τη διαδικασία θέσπισης νέας αρμοδιότητας ή μεταβίβασης αρμοδιότητας άλλου φορέα στους δήμους ή τις περιφέρειες ή τροποποίησης υφιστάμενης αρμοδιότητας των δήμων ή περιφερειών, λαμβάνονται υπόψη:
α) οι αρχές της επικουρικότητας και της εγγύτητας, καθώς και
β) η δυνατότητα του δήμου ή της περιφέρειας να λειτουργεί αυτοτελώς ως επισπεύδον όργανο για την υλοποίηση της εκάστοτε δημόσιας πολιτικής.
2. Η νομοθετική πρωτοβουλία για τη θέσπιση νέας αρμοδιότητας ή μεταβίβαση αρμοδιότητας άλλου φορέα στους δήμους ή τις περιφέρειες ή τροποποίηση υφιστάμενης αρμοδιότητας των δήμων και των περιφερειών, σύμφωνα με τους κανόνες της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης του άρθρου 6 του ν. 5013/2023 (Α’12), περί γενικών αρχών του συστήματος πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, περιλαμβάνει, κατ’ ελάχιστον:
α) αναφορές στο περιεχόμενο της δημόσιας πολιτικής,
β) την ειδικότερη νομοθεσία που διέπει την εν λόγω αρμοδιότητα,
γ) τον ορισμό του αρμόδιου αιρετού οργάνου των δήμων και περιφερειών για την άσκησή της και
δ) τον καθορισμό αρμόδιου οργάνου παρακολούθησης της ορθής εφαρμογής της δημόσιας πολιτικής.
3. Η νομοθετική πρωτοβουλία της παρ. 2 διασφαλίζει τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους, το ανθρώπινο δυναμικό, την αναγκαία υποδομή και εξοπλισμό, καθώς και τα απαιτούμενα διοικητικά και τεχνολογικά εργαλεία.
4. Οι αρχές που έχουν τη σχετική αρμοδιότητα ενημερώνουν για τη νομοθετική πρωτοβουλία της παρ. 2 το Επιχειρησιακό Κέντρο Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης (Ε.Κ.ΠΕ.Δ.), σύμφωνα με το άρθρο 15 του ν. 5013/2023, το οποίο προβαίνει σε σχετική γνωμοδότηση εντός προθεσμίας είκοσι (20) ημερολογιακών ημερών, η οποία είναι απαραίτητη για την κατάθεση της νομοθετικής πρωτοβουλίας προς ψήφιση στη Βουλή. Για τη γνωμοδότηση, το Ε.Κ.ΠΕ.Δ. ζητά απόψεις από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και την Ένωση Περιφερειών, κατά περίπτωση. Η Διεύθυνση Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Υπουργείου Εσωτερικών συνεπικουρεί το Ε.Κ.ΠΕ.Δ. στο πλαίσιο της εφαρμογής του παρόντα Κώδικα και των σχετικών με τον Κώδικα λειτουργιών του Πληροφοριακού Συστήματος της Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης.
5. Για τη διασφάλιση της ορθής, έγκαιρης και πλήρους διενέργειας της διαδικασίας, το Ε.Κ.ΠΕ.Δ. συνεπικουρείται από τη Γενική Γραμματεία Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων της Προεδρίας της Κυβέρνησης.
6. Σε περίπτωση αρνητικής γνωμοδότησης για τη νομοθετική πρωτοβουλία, η Γενική Γραμματεία Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων δεν προβαίνει στην κατάθεση αυτής. Αν παρέλθει η προθεσμία της παρ. 4 χωρίς να δοθεί η γνωμοδότηση του Ε.Κ.ΠΕ.Δ., τεκμαίρεται η σύμφωνη γνώμη του.
Άρθρο 315
Κατηγορίες αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών
1. Οι δήμοι και οι περιφέρειες ασκούν, στο αναγκαίο και προσήκον μέτρο, τις αρμοδιότητές τους, οι οποίες:
α) συνδέονται λειτουργικά με τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων χωρικής τους αρμοδιότητας ή
β) συνιστούν αποστολή του Κράτους.
2. Οι αρμοδιότητες της παρ. 1 δύνανται να ασκηθούν προς όφελος:
α) ολόκληρης ή τμήματος της χωρικής τους αρμοδιότητας,
β) όλων ή μερικών δημοτών ή κατοίκων της χωρικής τους αρμοδιότητας
Άρθρο 316
Αρμοδιότητες που συνιστούν αποστολή του κράτους
1. Ως προς τον καθορισμό του περιεχομένου των αρμοδιοτήτων που συνιστούν αποστολή του κράτους και έχουν μεταβιβαστεί στους δήμους και στις περιφέρειες, καθώς και την εφαρμογή του εκάστοτε ειδικού θεσμικού πλαισίου, καθ’ ύλην αρμόδιος είναι ο κατά περίπτωση δημόσιος φορέας, ο οποίος δεν αποξενώνεται από τη συγκεκριμένη αρμοδιότητά του, λόγω της άσκησης αυτής από τους δήμους και τις περιφέρειες.
2. Στην περίπτωση μεταβίβασης αρμοδιότητας στον δήμο ή στην περιφέρεια, το δημοτικό ή το περιφερειακό συμβούλιο, αντίστοιχα, δύνανται να εκδώσουν κανονιστική απόφαση για την ειδικότερη ρύθμιση συμπληρωματικών θεμάτων τοπικής σημασίας, εντός του νομοθετικού πλαισίου και των τυχόν κατ’ εξουσιοδότηση αυτού κανονιστικών αποφάσεων, η οποία υπόκειται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας, σύμφωνα με το άρθρο 689, περί κατηγοριών πράξεων που εμπίπτουν στον υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας.
Άρθρο 317
Αρμοδιότητες που απορρέουν από το τεκμήριο καθημερινότητας
1. Στο τεκμήριο καθημερινότητας των δημοτών και των κατοίκων των δήμων εντάσσονται οι κατωτέρω αρμοδιότητες:
α) η ανάληψη πρωτοβουλιών, εντός του πλαισίου του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη Δημόσια Υγεία του ν. 4675/2020 (Α’ 54), για θέματα δημιουργίας και ενίσχυσης δημοτικών ιατρείων, κοινωνικών φαρμακείων καθώς και παροχής συμπληρωματικών υπηρεσιών υγείας,
β) η ανάληψη πρωτοβουλιών για τη δια βίου μάθηση, όπως σε θέματα τοπικής ιστορίας, οικοτεχνίας και παραδόσεων,
γ) η ανάληψη πρωτοβουλιών για την προαγωγή της κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης, όπως δομές και προγράμματα άμεσης αντιμετώπισης της φτώχειας και φροντίδας ηλικιωμένων,
δ) η ανάληψη πρωτοβουλιών για θέματα που αφορούν το φυσικό, αρχιτεκτονικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
2. Για την ανάληψη αρμοδιότητας, η οποία εντάσσεται λειτουργικά στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της παρ. 1 και η οποία:
α) δεν έχει αποδοθεί σε δήμους ή περιφέρειες με τον παρόντα Κώδικα ή άλλο νόμο και
β) δεν έχει απονεμηθεί ρητά σε άλλο δημόσιο όργανο,
ο δήμος δύναται να απευθύνει αίτημα στο αρμόδιο Υπουργείο, σχετικά με το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο για την εκάστοτε αρμοδιότητα, καθώς και για την έγκριση της ανάληψης αυτής. Το αρμόδιο Υπουργείο δύναται να ζητήσει όλα τα απαραίτητα στοιχεία από τον δήμο και υποχρεούται να απαντήσει επί του αιτήματος του δήμου, εντός τριών (3) μηνών. Σε περίπτωση παρέλευσης του τριμήνου, τεκμαίρεται η έγκριση του Υπουργείου.
3. Η ανάληψη της αρμοδιότητας της παρ. 2 πραγματοποιείται με έκδοση κανονιστικής πράξης του δημοτικού συμβουλίου, με την οποία καθορίζεται ο ειδικός τρόπος άσκησής της, σύμφωνα με τα ιδιαίτερα μορφολογικά και ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά του δήμου.
4. Η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου υπόκειται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας, σύμφωνα με το άρθρο 689, περί κατηγοριών πράξεων που εμπίπτουν στον υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας.
5. Εφόσον η ανάληψη των αρμοδιοτήτων σύμφωνα με τις παρ. 1 έως 4 δεν είναι δυνατό να γίνει μόνο από έναν δήμο, δύναται να προβλέπεται η συνεργασία περισσότερων δήμων ή δήμων και περιφερειών σύμφωνα με το Μέρος Β’ του παρόντος Βιβλίου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ’
ΚΑΝΟΝΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ
Άρθρο 318
Δημοτικές κανονιστικές πράξεις τοπικού ενδιαφέροντος
1. Οι δήμοι ρυθμίζουν θέματα της αρμοδιότητάς τους, σύμφωνα με το Παράρτημα της παρ. 1 του άρθρου 313, περί καταγραφής των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών, εκδίδοντας τοπικές κανονιστικές αποφάσεις, στο πλαίσιο της κείμενης νομοθεσίας, με τις οποίες:
α) Θέτουν κανόνες για:
αα) Την προστασία του φυσικού, αρχιτεκτονικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, των θαλασσών από πηγές ξηράς και των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων από τη ρύπανση.
αβ) Την προστασία της υγείας των κατοίκων από οχλούσες δραστηριότητες και ειδικότερα στις τουριστικές περιοχές κατά την τουριστική περίοδο.
αγ) Την τήρηση της καθαριότητας σε κοινόχρηστους και ιδιωτικούς υπαίθριους χώρους της εδαφικής τους περιφέρειας και γενικότερα για τη διασφάλιση και αναβάθμιση της αισθητικής των πόλεων και των οικισμών, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαίτερα τη διατήρηση και ανάδειξη των παραδοσιακών, ιστορικών και τουριστικών περιοχών.
Στους κανόνες αυτούς δύνανται να περιλαμβάνονται και όροι λειτουργίας επιχειρήσεων σχετικά με την προσωρινή αποθήκευση και τη διάθεση των απορριμμάτων τους, με σκοπό τη βελτίωση της λειτουργίας αποκομιδής τους.
Οι αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων λαμβάνονται, σύμφωνα µε την απόφαση του άρθρου 65 του ν. 4819/2021 (Α’ 129), περί κανονισμού καθαριότητας Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α’ βαθμού, καθώς και τα Τοπικά Σχέδια Διαχείρισης Αποβλήτων.
αδ) Την τοποθέτηση και λειτουργία μετρητών ή εγκαταστάσεων ρύθμισης της στάθμευσης οχημάτων σε κοινόχρηστους χώρους.
αε) Τον καθορισμό τεχνικών προδιαγραφών και απαιτήσεων αποκατάστασης των τομών στους κοινόχρηστους χώρους και το οδικό δίκτυο αρμοδιότητάς τους, σύμφωνα με:
i) το άρθρο 633, περί διενέργειας τομών ή εκσκαφών στο οδικό δίκτυο των δήμων και των περιφερειών και τα προβλεπόμενα στην απόφαση της παρ. 15 του άρθρου 151 του ν. 4727/2020 (Α’ 184), περί δικαιώματος διέλευσης,
ii) την παρ. 2 του άρθρου 1 και το άρθρο 8 του Παραρτήματος Χ του ν. 4070/2012 (Α’ 82) και
iii) την υπό στοιχεία οικ.72146/2316/30.12.2008 απόφαση του Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών «Καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών των εργασιών που αφορούν στις εγκαταστάσεις τηλεπικοινωνιακών δικτύων εκτός κτιρίων» (Β’ 21/7.1.2009).
β) Καθορίζουν τον τρόπο εφαρμογής των αναγκαίων, κατά περίπτωση, μέτρων για την πρόληψη και αντιμετώπιση πυρκαγιών σε κοινόχρηστους χώρους και ιδιαίτερα στους χώρους διάθεσης των απορριμμάτων, λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές πυροσβεστικές, πολεοδομικές και περί διαχείρισης αποβλήτων διατάξεις, σύμφωνα με τα Τοπικά Σχέδια Πολιτικής Προστασίας και την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΔΑ/119776/2429/14.12.2021 κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών «Δομή και ελάχιστο περιεχόμενο του Κανονισμού Καθαριότητας των Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού» (Β΄ 5888).
γ) Προσδιορίζουν, στο πλαίσιο της Αστυνομικής Διάταξης υπ’ αρ. 3 (Β’ 15, διορθ. σφαλμ. Β’ 109/22.2.1996), τους όρους και τις ώρες λειτουργίας μουσικής σε καταστήματα που λειτουργούν στην πόλη, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες τοπικές συνθήκες και την προστασία των κατοίκων από την ηχορύπανση.
δ) Καθορίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις για:
δα) Τη χρήση των αλσών και των κήπων, των πλατειών, των παιδικών χαρών και των λοιπών κοινόχρηστων χώρων, για κάθε περίπτωση. Επίσης, καθορίζουν τις θέσεις επί των δημοτικών κοινόχρηστων χώρων στις οποίες επιτρέπεται να λαμβάνει χώρα οποιαδήποτε χρήση.
δβ) Τη χρήση και λειτουργία των συστημάτων ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, με την επιφύλαξη της χρήσης και της λειτουργίας των συστημάτων αυτών από τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης, την Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πρωτεύουσας και την Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πρωτεύουσας.
δγ) Τη λειτουργία των δημοτικών κατοικιών, των κατασκηνώσεων και των τουριστικών εγκαταστάσεων.
ε) Αποφασίζουν για:
εα) την ίδρυση, κατάργηση, μετακίνηση, επέκταση και χωροθέτηση των λαϊκών αγορών καθώς και την έκδοση του Κανονισμού Λειτουργίας τους, σύμφωνα με το Υποκεφάλαιο Β’ του Κεφαλαίου Γ’ του ν. 4849/2021 (Α΄207). Της αρμοδιότητας της παρούσας υποπερίπτωσης εξαιρούνται οι λαϊκές αγορές της Περιφέρειας Αττικής και της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης,
εβ) την ίδρυση, κατάργηση, μετακίνηση, επέκταση και χωροθέτηση βραχυχρόνιων αγορών καθώς και την έκδοση του Κανονισμού Λειτουργίας τους, σύμφωνα με το Υποκεφάλαιο Γ’ του Κεφαλαίου Γ’ του ν. 4849/2021,
εγ) την ίδρυση, κατάργηση, μετακίνηση, επέκταση και χωροθέτηση αγοράς χειροτεχνών – καλλιτεχνών καθώς και την έκδοση Κανονισμού Λειτουργίας της, σύμφωνα με το Υποκεφάλαιο Δ’ του Κεφαλαίου Γ’ του ν. 4849/2021,
εδ) την ίδρυση κατάργηση, μετακίνηση, επέκταση και χωροθέτηση αγοράς παρασκευής και πώλησης έτοιμου φαγητού και ποτών επί των κοινοχρήστων χώρων και οδών και την έκδοση Κανονισμού Λειτουργίας της, σύμφωνα με το Υποκεφάλαιο Ε’ του Κεφαλαίου Γ’ του ν. 4849/2021,
εε) τον προσδιορισμό θέσεων άσκησης στάσιμου υπαίθριου εμπορίου, σύμφωνα με το Κεφάλαιο Δ’ του ν. 4849/2021.
στ) Καθορίζουν τους κοινόχρηστους χώρους στους οποίους επιτρέπεται να τοποθετούνται ειδικά διαμορφωμένα πλαίσια για την προβολή των διαφημίσεων, σύμφωνα με το Κεφάλαιο ΙΒ’ του Βιβλίου Τέταρτου του παρόντος Κώδικα,
ζ) Καθορίζουν τους ειδικότερους όρους και προϋποθέσεις αναφορικά με τις δράσεις που δύνανται να λαμβάνουν χώρα στα παραχωρούμενα σχολικά ακίνητα της διοικητικής του αρμοδιότητας, καθώς και κάθε θέμα που άπτεται της διαδικασίας παραχώρησής τους.
3. Οι αποφάσεις των παρ. 1 και 2 λαμβάνονται από το δημοτικό συμβούλιο με την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του. Για τη διαμόρφωση της απόφασης, το δημοτικό συμβούλιο λαμβάνει υπόψη τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις των αρμόδιων κοινωνικών και επαγγελματικών φορέων και ομάδων δημοτών και κατοίκων της περιφέρειας του δήμου, με τους οποίους έρχεται σε διαβούλευση, καθώς και τυχόν ειδικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί για την αντιμετώπιση των ανωτέρω ζητημάτων. Το σχέδιο της κανονιστικής απόφασης αναρτάται σε δημόσια διαβούλευση για τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ημέρες στον ιστότοπο του δήμου και η αρμόδια υπηρεσία καταρτίζει έκθεση για τις παρατηρήσεις επί των σχολίων της διαβούλευσης, πριν από την εισαγωγή και ψήφισή του στο δημοτικό συμβούλιο.
Εάν η κανονιστική απόφαση αφορά αποκλειστικά στην περιφέρεια μίας δημοτικής κοινότητας, το δημοτικό συμβούλιο λαμβάνει την απόφασή του μετά από γνώμη του οικείου συμβουλίου δημοτικής κοινότητας ή εκπροσώπου δημοτικής κοινότητας.
4. Με τις κανονιστικές αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου δύναται να καθορίζονται οι περιπτώσεις, για τις οποίες επιβάλλονται διοικητικά μέτρα και πρόστιμα και ορίζονται το ύψος του προστίμου και η διαδικασία επιβολής τους, εκτός εάν ήδη ορίζεται στην κείμενη νομοθεσία.
Άρθρο 319
Δημοτικές κανονιστικές πράξεις κατ’ εξουσιοδότηση άλλων νομοθετημάτων και σχέδια δράσης δήμων
1. Οι δήμοι εκδίδουν πράξεις κανονιστικού χαρακτήρα, κατ’ εξουσιοδότηση ειδικότερης νομοθεσίας, κατ’ ελάχιστον, για τα εξής:
α) τον Κανονισμό λειτουργίας Τοπικού Συμβουλίου Πρόληψης Παραβατικότητας (ΤοΣΠΠΑ), σύμφωνα με το άρθρο 16 του ν. 2713/1999 (Α’ 89), περί σύστασης του ΤοΣΠΠΑ,
β) τον Κανονισμό λειτουργίας, χρήσης και διάθεσης αθλητικών εγκαταστάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 142 του ν. 4714/2020 (Α’ 148), περί ηλεκτρονικού μητρώου αθλητικών σωματείων και καταβολής ποσού οικονομικής ενίσχυσης στα ερασιτεχνικά αθλητικά σωματεία,
γ) τον Κανονισμό Καθαριότητας, σύμφωνα με την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΔΑ/119776/2429/14.12.2021 κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Εσωτερικών «Δομή και ελάχιστο περιεχόμενο του Κανονισμού καθαριότητας των ΟΤΑ Α’ βαθμού» (Β’ 5888),
δ) τον Κανονισμό διαχείρισης αδέσποτων ζώων, λειτουργίας καταφυγίου αδέσποτων ζώων και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα διαχείρισης, σύμφωνα με τον ν. 4830/2021 (Α’ 169),
ε) τον Κανονισμό Λαϊκών Αγορών, άσκησης υπαίθριου εμπορίου, εμποροπανηγύρεων– εποχικών υπαίθριων αγορών και λοιπών ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τον ν. 4849/2021 (Α’ 207),
στ) τον Κανονισμό ύδρευσης/άρδευσης, σύμφωνα με το άρθρο 34 του ν. 5037/2023 (Α’ 78), περί ανάκτησης κόστους για υπηρεσίες ύδατος,
ζ) τον Κανονισμό Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου, σύμφωνα με τα άρθρα 9 και 11 του ν. 4795/2021 (Α’ 62), περί σύστασης, οργάνωσης και στελέχωσης της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου και Κανονισμού Λειτουργίας της Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου, αντίστοιχα, και
η) τον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 10 του Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007, Α΄ 143), περί της συγκρότησης των οργανισμών εσωτερικής υπηρεσίας – υπηρεσιών.
2. Οι δήμοι εκδίδουν, κατ’ ελάχιστον, τα ακόλουθα Σχέδια:
α) το Σχέδιο Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίων (ΣΕΑΚ), σύμφωνα με την παρ. 12 του άρθρου 7 του ν. 4342/2015 (Α’ 143), περί υποδειγματικού ρόλου κτηρίων που ανήκουν στον δημόσιο τομέα,
β) το Τοπικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΤΣΔΑ), σύμφωνα με το άρθρο 56 του ν. 4819/2021 (Α’ 129), περί ΤΣΔΑ,
γ) το Δημοτικό Σχέδιο Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ), σύμφωνα με το άρθρο 16 του ν. 4936/2022 (Α’ 105), περί ΔηΣΜΕ,
δ) το Γενικό Σχέδιο Υπηρεσιών Ύδατος (ΓΣΥΥ), σύμφωνα με το άρθρο 35 του ν. 5037/2023, περί υποχρεώσεων των παρόχων υπηρεσιών ύδατος,
ε) την έγκριση Σχεδίου Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ), σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (υπ’ αρ. 4/2019 απόφαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής «Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)», Β’ 4893).
3. Οι δήμοι κατ’ ελάχιστον:
α) εκπονούν και επικαιροποιούν το Σχέδιο Φόρτισης Ηλεκτρικών Οχημάτων (ΣΦΗΟ), σύμφωνα με το άρθρο 17 του ν. 4710/2020 (Α’ 142), περί χωροθέτησης σημείων στάθμευσης και επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων από Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.),
β) εκπονούν το Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας (ΣΑΠ), σύμφωνα με την παρ. 10 του άρθρου 121, περί ειδικών πολεοδομικών ρυθμίσεων και την παρ. 1 του άρθρου 126 του ν. 4819/2021, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων,
γ) δύναται να είναι φορείς εκπόνησης και σε κάθε περίπτωση συμμετέχουν στην εκπόνηση του Σχεδίου Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ), σύμφωνα με τα άρθρα 1 έως 14 του ν. 4784/2021 (Α’ 40),
δ) συντάσσουν το Σχέδιο Αστικής Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ), σύμφωνα με το άρθρο 45 του ν. 5106/2024 (Α’ 63), περί εκπόνησης ΣΑΑ,
ε) δύνανται να εκκινούν τη διαδικασία σύνταξης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου, σύμφωνα με το άρθρο 7 του ν. 4447/2016 (Α΄ 241), περί Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων,
στ) εγκρίνουν, με απόφαση της Δημοτικής Επιτροπής, το Επιχειρησιακό Σχέδιο για την εξασφάλιση κοινοχρήστων και κοινωφελών χώρων, σύμφωνα με το άρθρο 92 του ν. 4759/2020 (Α΄ 245),
ζ) δύναται να εκκινούν τη διαδικασία σύνταξης Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, σύμφωνα με την περ. α της παρ. 3 του άρθρου 8 του ν. 4447/2016,
η) συντάσσουν, ανά είδος κινδύνου, Τοπικό Σχέδιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Διαχείρισης Συνεπειών για φυσικές, τεχνολογικές καταστροφές και λοιπές απειλές, σύμφωνα με το άρθρο 21 του ν. 4662/2020 (Α’ 27),
θ) εκπονούν τα Ειδικά Σχέδια Πρόληψης Πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών και ανθρωπογενών καταστροφών, σύμφωνα με το άρθρο 23Α του ν. 4662/2020.
ι) επιλέγουν και εφαρμόζουν το σύστημα «πληρώνω όσο πετάω», σύμφωνα με το άρθρο 37 του ν. 4819/2021 (Α’ 129),
ια) μεριμνούν για τη χωριστή συλλογή και διαχείριση επικινδύνων αποβλήτων παραγόμενων από νοικοκυριά, σύμφωνα με το άρθρο 46 του ν. 4819/2021,
ιβ) μεριμνούν για την οργάνωση της συλλογής, τη λειτουργία και τη μεταφορά χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων, σύμφωνα με το άρθρο 50 του ν. 4819/2021, περί βιολογικών αποβλήτων (βιοαπόβλητα),
ιγ) χωροθετούν τα Πράσινα Σημεία, Κέντρα Ανακύκλωσης, Εκπαίδευσης, Διαλογής στην Πηγή, σύμφωνα με το άρθρο 75 του ν. 4819/2021, περί παραρτημάτων του Μέρους Β` και συγκεκριμένα την Ενότητα Α1 του Παραρτήματος VI,
ιδ) οργανώνουν τη χωριστή συλλογή αποβλήτων συσκευασίας σε διακριτά ρεύματα σε αθλητικές εγκαταστάσεις, παιδικές χαρές, βρεφονηπιακούς σταθμούς και άλλες δημοτικές εγκαταστάσεις συνάθροισης κοινού, σύμφωνα με το άρθρο 86 του ν. 4819/2021, περί συστημάτων επιστροφής, συλλογής και ανάκτησης,
ιε) οργανώνουν την εναλλακτική διαχείριση αποβλήτων συσκευασιών, σύμφωνα με το άρθρο 89 του ν. 4819/2021, περί όρων και προϋποθέσεων για την εναλλακτική διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων συσκευασιών, και
ιστ) οργανώνουν τη χωριστή συλλογή Αποβλήτων Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ), σύμφωνα με την υπό στοιχεία Η.Π.23615/651/Ε.103/8.5.2014 «Καθορισμός κανόνων, όρων και προϋποθέσεων για την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων ειδών ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ), σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2012/19/ΕΚ «σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ)», του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Ιουλίου 2012 και άλλες διατάξεις» κοινή απόφαση των Υπουργών Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (Β’ 1184).
Άρθρο 320
Περιφερειακές κανονιστικές πράξεις κατ’ εξουσιοδότηση άλλων νομοθετημάτων
Οι περιφέρειες εκδίδουν πράξεις κανονιστικού χαρακτήρα, κατ’ εξουσιοδότηση ειδικότερης νομοθεσίας, κατ’ ελάχιστον για τα εξής:
α) τους αδειούχους επαγγελματίες πωλητές στις λαϊκές αγορές, σύμφωνα με τον ν. 4849/2021 (Α’ 207),
β) το Σχέδιο Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίων (ΣΕΑΚ), σύμφωνα με την παρ. 12 του άρθρου 7 του ν. 4342/2015 (Α’ 143),
γ) το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕ.Σ.Δ.Α.), σύμφωνα με το άρθρο 55 του ν. 4819/2021 (Α’ 129),
δ) το Περιφερειακό Σχέδιο για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ), σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 4936/2022 (Α’ 105),
ε) τον Κανονισμό Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου, σύμφωνα με τα άρθρα 9 και 11 του ν. 4795/2021 (Α’ 62) και
στ) τον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας, σύμφωνα με το άρθρο 241 του ν. 3852/2010,
ζ) ανά είδος κινδύνου, το Περιφερειακό Σχέδιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Διαχείρισης Συνεπειών για φυσικές, τεχνολογικές καταστροφές και λοιπές απειλές, σύμφωνα με το άρθρο 20 του ν. 4662/2020 (Α’ 27),
η) τα Ειδικά Σχέδια Πρόληψης Πυρκαγιών και λοιπών φυσικών, τεχνολογικών και ανθρωπογενών καταστροφών, σύμφωνα με το άρθρο 23Α του ν. 4662/2020.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’
ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Α΄
Άρθρο 321
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Για κάθε θέσπιση, μεταβίβαση ή τροποποίηση αρμοδιότητας δήμων ή περιφερειών με διάταξη νόμου, γίνεται σχετική καταγραφή και τροποποιείται αντίστοιχα υποχρεωτικά το Παράρτημα του παρόντος με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, κατόπιν ενημέρωσής του από τον επισπεύδοντα Υπουργό. Υφιστάμενες αρμοδιότητες των δήμων και των περιφερειών, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο Παράρτημα, ενσωματώνονται σε αυτό με ίδια ή όμοια απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, μετά από εισήγηση του καθ΄ ύλην αρμόδιου Υπουργείου ή της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε.) ή της Ένωσης Περιφερειών (ΕΝ.ΠΕ.) ή του Επιχειρησιακού Κέντρου Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης (Ε.Κ.ΠΕ.Δ.).
2. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, μετά από γνώμη της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΕΝ.Π.Ε., κατά περίπτωση, δύναται να ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα σχετικά με το περιεχόμενο, τη δομή, τη διαδικασία κατάρτισης, έγκρισης, παρακολούθησης και αναθεώρησης, του Πενταετούς Σχεδίου Δράσεων και του Ετήσιου Προγράμματος Δράσεων του άρθρου 312, περί προγραμματισμού δράσεων δήμων και περιφερειών. Με την ίδια απόφαση δύναται να καθορίζονται τα όργανα σύνταξης, ελέγχου και αξιολόγησης και κάθε άλλο ειδικότερο ζήτημα για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.
3. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών δύναται να εξειδικεύονται:
α) η διαδικασία ενημέρωσης και έκδοσης γνωμοδότησης του Ε.Κ.ΠΕ.Δ.,
β) η συνεργασία του Ε.Κ.ΠΕ.Δ. με κάθε κατά περίπτωση αρμόδια υπηρεσία ή φορέα,
γ) τα εργαλεία και οι μέθοδοι που δύναται να αξιοποιεί και
δ) τα αναγκαία στοιχεία που δύναται να ζητά το Ε.Κ.ΠΕ.Δ. για την εφαρμογή του άρθρου 314, περί θέσπισης, μεταβίβασης και τροποποίησης αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών.
4. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, δύναται να μεταβιβάζεται η αρμοδιότητα συντήρησης δημοτικού οδικού δικτύου από τον δήμο στην οικεία χωρικά περιφέρεια και, αντίστροφα, επαρχιακού οδικού δικτύου από περιφέρεια σε δήμο από τη χωρική έκταση του οποίου διέρχεται το επαρχιακό οδικό δίκτυο. Με την ίδια ή όμοια απόφαση μεταβιβάζονται οι απαραίτητοι πόροι και μεταφέρεται προσωπικό.