ΜΕΡΟΣ Α΄ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ (ΕΕ) 2023/2225 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 18ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΙΣΤΩΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2008/48/ΕΚ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ (Άρθρα 22-27)

Άρθρο 22

Υποχρέωση αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας του καταναλωτή

(παρ. 1, 2, 4, 5, 6 και 11 άρθρου 18 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Πριν από τη σύναψη σύμβασης πίστωσης ο πιστωτικός φορέας προβαίνει σε ενδελεχή αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας του καταναλωτή. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται προς το συμφέρον του καταναλωτή, προκειμένου να αποφευχθούν ανεύθυνες πρακτικές δανεισμού και υπερχρέωση. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη, κατά ενδεδειγμένο τρόπο, τους παράγοντες που είναι ουσιώδεις για την επαλήθευση της ικανότητας του καταναλωτή να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του βάσει της σύμβασης πίστωσης.
2. Η αξιολόγηση δύναται να διενεργείται και μέσω έρευνας σε βάσεις δεδομένων του άρθρου 25. Ωστόσο, δεν βασίζεται αποκλειστικά στο πιστωτικό ιστορικό του καταναλωτή.
3. Ο πιστωτικός φορέας καθιστά την πίστωση διαθέσιμη στον καταναλωτή μόνο όταν το αποτέλεσμα της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας δείχνει ότι οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση πίστωσης είναι πιθανόν να εκπληρωθούν με τον τρόπο που προβλέπεται από την εν λόγω σύμβαση, λαμβάνοντας υπόψη τους σχετικούς παράγοντες όπως αναφέρονται στην παρ. 1.
4. Αν η αίτηση πίστωσης υποβάλλεται από κοινού από περισσότερους του ενός καταναλωτές, ο πιστωτικός φορέας διενεργεί την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας με βάση την κοινή ικανότητα εξόφλησης αυτών.
5. Οι μεσίτες πιστώσεων διαβιβάζουν με ακρίβεια στον ενδιαφερόμενο πιστωτικό φορέα τις απαραίτητες πληροφορίες που λαμβάνουν από τον καταναλωτή σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων, L 119), προκειμένου να καταστεί εφικτή η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας.
6. Ο πιστωτικός φορέας θεσπίζει, τεκμηριώνει και διατηρεί διαδικασίες για την αξιολόγηση της παρ. 1. Οι εν λόγω διαδικασίες υποβάλλονται στην αρμόδια αρχή της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 55.

 

Άρθρο 23

Πληροφορίες για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας του καταναλωτή

(παρ. 3 και 4 άρθρου 18 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας διενεργείται με βάση κατάλληλες και ακριβείς πληροφορίες για το εισόδημα και τις δαπάνες, καθώς και τις άλλες χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συνθήκες του καταναλωτή, οι οποίες είναι αναγκαίες και αναλογικές προς τη φύση, τη διάρκεια και την αξία της πίστωσης και τους κινδύνους που αυτή ενέχει για τον καταναλωτή.
2. Οι πληροφορίες αυτές:

α) μπορούν να περιλαμβάνουν αποδεικτικά εισοδημάτων ή άλλων πηγών αποπληρωμής, πληροφορίες σχετικά με τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού ή πληροφορίες σχετικά με άλλες χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις, και

β) δεν περιλαμβάνουν τις ειδικές κατηγορίες δεδομένων που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων, L 119).

3. Οι πληροφορίες λαμβάνονται από σχετικές εσωτερικές ή εξωτερικές πηγές, στις οποίες περιλαμβάνονται και πληροφορίες που δίδονται από τον ίδιο τον καταναλωτή καθώς και βάσει έρευνας σε βάση δεδομένων κατά τα αναφερόμενα στα άρθρα 25 και 26. Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης δεν θεωρούνται εξωτερική πηγή για τους σκοπούς του παρόντος. Οι πληροφορίες που λαμβάνονται σύμφωνα με την παρούσα επαληθεύονται κατάλληλα, μεταξύ άλλων, αν είναι αναγκαίο, μέσω παραπομπής σε έγγραφα που εκδίδονται ή παρέχονται από πηγές που μπορούν να επαληθεύσουν ανεξάρτητα την ακρίβειά τους.
4. Ο πιστωτικός φορέας τεκμηριώνει εγγράφως και διατηρεί τις πληροφορίες που αναφέρονται στις παρ. 1 έως 3.

 

Άρθρο 24

Πρόσθετες υποχρεώσεις ως προς την εξέταση της πιστοληπτικής ικανότητας

(παρ. 7, 8, 9 και 10 άρθρου 18 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Όταν πιστωτικός φορέας συνάπτει σύμβαση πίστωσης με καταναλωτή, ο πιστωτικός φορέας δεν ακυρώνει ούτε τροποποιεί, στη συνέχεια, τη σύμβαση πίστωσης σε βάρος του καταναλωτή για τον λόγο ότι η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας δεν διεξήχθη σωστά. Η παρούσα δεν εφαρμόζεται όταν αποδεικνύεται ότι ο καταναλωτής εν γνώσει του παρέλειψε ή παραποίησε τις πληροφορίες που αναφέρονται στις παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 23 και τις οποίες παρέσχε στον πιστωτικό φορέα.
2. Όταν η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας περιλαμβάνει τη χρήση αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ο καταναλωτής έχει το δικαίωμα να ζητήσει και να λάβει από τον πιστωτικό φορέα ανθρώπινη παρέμβαση, η οποία συνίσταται στο δικαίωμα:

α) να ζητήσει και να λάβει από τον πιστωτικό φορέα σαφή και κατανοητή εξήγηση της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη λογική και τους κινδύνους που ενέχει η αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και τη σημασία και τις επιπτώσεις της στην απόφαση,

β) να εκφράσει την ιδία άποψή του στον πιστωτικό φορέα και

γ) να ζητήσει επανεξέταση της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας και της απόφασης σχετικά με τη χορήγηση της πίστωσης από τον πιστωτικό φορέα.

Ο καταναλωτής ενημερώνεται από τον πιστωτικό φορέα για τη δυνατότητα άσκησης του εν λόγω δικαιώματος.

3. Όταν απορρίπτεται η αίτηση πίστωσης, ο πιστωτικός φορέας ενημερώνει χωρίς καθυστέρηση τον καταναλωτή για την απόρριψη και, εφόσον η απόρριψη σχετίζεται με πιθανή οικονομική δυσκολία ή κίνδυνο υπερχρέωσης, τον παραπέμπει σε εύκολα προσβάσιμες συμβουλευτικές υπηρεσίες για χρέη. Αν η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας βασίζεται σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία δεδομένων, ο πιστωτικός φορέας ενημερώνει τον καταναλωτή για το γεγονός αυτό, για το δικαίωμα του καταναλωτή σε αξιολόγηση από άνθρωπο, καθώς και για τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσει προκειμένου να αμφισβητήσει την απόφαση.
4. Όταν τα μέρη συμφωνήσουν να αλλάξουν το συνολικό ποσό της πίστωσης μετά τη σύναψη της σύμβασης πίστωσης, ο πιστωτικός φορέας επαναξιολογεί την πιστοληπτική ικανότητα του καταναλωτή βάσει επικαιροποιημένων πληροφοριών πριν από την έγκριση οποιασδήποτε σημαντικής αύξησης του συνολικού ποσού της πίστωσης.

 

Άρθρο 25

Πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας

(παρ. 1, 2, 3, 4 και 5 άρθρου 19 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Οι πιστωτικοί φορείς έχουν πρόσβαση στο διατραπεζικό αρχείο δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς που λειτουργεί στο πλαίσιο του χρηματοπιστωτικού συστήματος της χώρας, καθώς και σε οποιαδήποτε άλλη αντίστοιχη βάση δεδομένων, δημόσια ή ιδιωτική, η οποία λειτουργεί νόμιμα στην Ελλάδα για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των καταναλωτών, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω πιστωτικοί φορείς:

α) υπάγονται σε εποπτεία από τις αρμόδιες αρχές του άρθρου 55 και

β) συμμορφώνονται πλήρως με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων, L 119).

2. Σε περίπτωση διασυνοριακής πίστωσης, οι πιστωτικοί φορείς των άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι τελούν υπό την εποπτεία αρμόδιας εθνικής αρχής, έχουν πρόσβαση στις βάσεις δεδομένων της παρ. 1, με τους ίδιους όρους πρόσβασης που προβλέπονται για τους εγχώριους πιστωτικούς φορείς.
3. Οι βάσεις δεδομένων της παρ. 1, οι οποίες περιέχουν πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για τους καταναλωτές, περιλαμβάνουν τουλάχιστον πληροφορίες σχετικά με τις υπερήμερες οφειλές των καταναλωτών για την εξόφληση της πίστωσης, το είδος της πίστωσης και την ταυτότητα του πιστωτικού φορέα.
4. Οι πιστωτικοί φορείς και οι μεσίτες πιστώσεων απαγορεύεται να επεξεργάζονται:

α) ειδικές κατηγορίες δεδομένων, όπως αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 και

β) δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα από ιστοτόπους κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία ενδέχεται να περιέχονται στις βάσεις δεδομένων της παρ. 1.

 

Άρθρο 26

Ενημέρωση και δικαιώματα καταναλωτών για καταχωρίσεις σε βάσεις δεδομένων

(παρ. 6, 7 και 8 άρθρου 19 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Όταν μια αίτηση χορήγησης πίστωσης απορρίπτεται βάσει έρευνας σε βάση δεδομένων της παρ. 1 του άρθρου 25, ο πιστωτικός φορέας ενημερώνει τον καταναλωτή δωρεάν, με σταθερό μέσο, αμελλητί και το αργότερο εντός τριών (3) εργάσιμων ημερών για το αποτέλεσμα της εν λόγω έρευνας και τα στοιχεία της συγκεκριμένης βάσης δεδομένων, καθώς και για τις κατηγορίες δεδομένων που ελήφθησαν υπόψη.
2. Οι πάροχοι των βάσεων δεδομένων διαθέτουν διαδικασίες που διασφαλίζουν ότι οι πληροφορίες που περιέχονται στις βάσεις δεδομένων τους για τις ανάγκες του παρόντος νόμου είναι επικαιροποιημένες και ακριβείς. Οι εν λόγω διαδικασίες υποβάλλονται στην αρμόδια αρχή της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 55.
3. Οι πιστωτικοί φορείς ενημερώνουν τους καταναλωτές:

α) εντός τριάντα (30) ημερολογιακών ημερών από την καταχώριση σε βάση δεδομένων των οποιωνδήποτε υπερήμερων οφειλών για την εξόφληση της πίστωσης, και

β) για τα δικαιώματά τους σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων, L 119).

4. Οι πάροχοι βάσεων δεδομένων υποχρεούνται να εφαρμόζουν εσωτερικές διαδικασίες παραπόνων προκειμένου να διευκολύνεται η υποβολή αντιρρήσεων εκ μέρους των καταναλωτών αναφορικά με το περιεχόμενο των βάσεων δεδομένων που χρησιμοποιούνται σε συμβάσεις πίστωσης. Στο εν λόγω περιεχόμενο περιλαμβάνονται ιδίως οι πληροφορίες που μπορούν να λαμβάνονται από τρίτα μέρη, όπως οι πιστωτικοί φορείς, μέσω της βάσης δεδομένων. Οι εν λόγω διαδικασίες και πολιτικές υποβάλλονται στην αρμόδια αρχή της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 55.

 

Άρθρο 27

Παράβαση της υποχρέωσης εξέτασης πιστοληπτικής ικανότητας

(παρ. 1 άρθρου 44 της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225)

1. Αν ο πιστωτικός φορέας χορηγήσει πίστωση κατά παράβαση των υποχρεώσεων αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας σύμφωνα με τα άρθρα 22 έως 26:

α) O καταναλωτής απαλλάσσεται από το συνολικό κόστος της πίστωσης και έχει υποχρέωση να καταβάλει μόνο το ποσό του κεφαλαίου σύμφωνα με το αρχικό χρονοδιάγραμμα πληρωμών.

β) Ο πιστωτικός φορέας οφείλει να παραδώσει στον καταναλωτή χωρίς καθυστέρηση αναθεωρημένο αντίγραφο της σύμβασης, στο οποίο αποτυπώνονται αναλυτικά οι οφειλόμενες καταβολές μετά την εφαρμογή της περ. α).

γ) Ο καταναλωτής δύναται να καταγγείλει τη σύμβαση οποτεδήποτε και χωρίς προθεσμία. Σε περίπτωση τέτοιας καταγγελίας, ο πιστωτής δεν δικαιούται καμία αποζημίωση ή άλλη αμοιβή για πρόωρη εξόφληση ή καταγγελία.

δ) Αν ο καταναλωτής αδυνατεί να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του από τη σύμβαση και η αδυναμία αυτή οφείλεται σε περιστάσεις οι οποίες, εφόσον είχαν ληφθεί υπόψη κατά την προσήκουσα αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας, θα είχαν οδηγήσει σε μη σύναψη της σύμβασης, ο πιστωτικός φορέας δεν δύναται να αξιώσει τόκο υπερημερίας με επιτόκιο ανώτερο του εξωτραπεζικού νόμιμου τόκου υπερημερίας, όπως εκάστοτε προσδιορίζεται από την Τράπεζα της Ελλάδος.

2. Οι συνέπειες της παρ. 1 δεν εφαρμόζονται, αν ο καταναλωτής με δόλο παρείχε εσφαλμένες ή παραπλανητικές πληροφορίες ή απέκρυψε ουσιώδη δεδομένα σχετικά με την οικονομική του κατάσταση, τα οποία ήταν καθοριστικά για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής του ικανότητας.