|
Υπουργείο Εθνικής Άμυνας Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων OpenGov.gr Ανοικτή Διακυβέρνηση |
Πολιτική Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα Πολιτική Ασφαλείας και Πολιτική Cookies Όροι Χρήσης Πλαίσιο Διαλόγου |
Creative Commons License Με Χρήση του ΕΛ/ΛΑΚ λογισμικού Wordpress. |
Αξιότιμες κυρίες και κύριοι, Με την παρούσα παρέμβαση επιθυμώ να καταθέσω νομικά τεκμηριωμένες παρατηρήσεις επί των προτεινόμενων διατάξεων του νομοσχεδίου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ειδικά ως προς τις ρυθμίσεις περί αναβολών και απαλλαγών για λόγους υγείας – ιδίως ψυχικής υγείας – καθώς και ως προς τις μεταβατικές διατάξεις. 1. Ζήτημα προστασίας της ψυχικής υγείας – Νομολογιακή τεκμηρίωση Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις φαίνεται να επιβάλλουν σε άτομα με ψυχικές παθήσεις επαναλαμβανόμενες αναβολές, ετήσιες επανεξετάσεις και γενικά διαδικασίες υψηλής διοικητικής και ψυχολογικής επιβάρυνσης, προκειμένου αυτά να αποδείξουν την ακαταλληλότητά τους για στράτευση. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) – ιδίως η πρόσφατη υπόθεση Placì v. Italy (2024) – έχει διακηρύξει με σαφήνεια ότι: Η επιβολή στρατιωτικής υπηρεσίας σε άτομο με γνωστή ψυχική ευαλωτότητα ενδέχεται να παραβιάζει το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση απάνθρωπης και ταπεινωτικής μεταχείρισης). Τα κράτη έχουν θετική υποχρέωση να προστατεύουν την υγεία των στρατευσίμων και να αποφεύγουν την έκθεσή τους σε περιβάλλον που μπορεί να επιδεινώσει την κατάστασή τους. Η διοικητική επιβάρυνση και οι συνεχείς υποχρεωτικές ιατρικές επιτροπές μπορεί, αυτές καθαυτές, να αποτελούν μορφή δυσανάλογης επιβάρυνσης, αντίθετης με το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ (σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και υγείας). Συνεπώς, η πρακτική πολλαπλών αναβολών χωρίς απλοποιημένη διαδικασία απαλλαγής για σοβαρά, τεκμηριωμένα ψυχικά νοσήματα δημιουργεί κίνδυνο μη συμμόρφωσης της χώρας με τις ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις. 2. Ακαταλληλότητα του στρατιωτικού περιβάλλοντος για άτομα με ψυχικές παθήσεις Το περιβάλλον της υποχρεωτικής θητείας χαρακτηρίζεται από: αυστηρή ιεραρχία, έντονη πειθαρχία, συνεχή ψυχοσωματική καταπόνηση, περιορισμούς στην προσωπική ελευθερία και καθημερινότητα. Τα στοιχεία αυτά, κατά τα ευρωπαϊκά κείμενα που αφορούν την προστασία στρατευσίμων, καθιστούν τη στρατιωτική υπηρεσία αντικειμενικά ακατάλληλη για άτομα με ψυχικές διαταραχές μέτριου ή σοβαρού βαθμού. Ένα σύστημα που απαιτεί από αυτά τα άτομα να «αποδεικνύουν» επί χρόνια την πάθησή τους – μέσω επαναλαμβανόμενων επιτροπών ανά 12 μήνες – δεν ανταποκρίνεται στην υποχρέωση πρόληψης βλάβης της υγείας τους, αλλά αντιθέτως μπορεί να την επιδεινώσει. 3. Ιατρικά πιστοποιητικά – Νομική ισχύς γνωματεύσεων Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με: άρθρο 5 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (ν. 3418/2005), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 6 του ν. 3627/2007, κάθε ιατρική γνωμάτευση ή πιστοποιητικό έχει ίδια νομική ισχύ ενώπιον όλων των αρχών, ανεξαρτήτως αν εκδίδεται από ιατρούς ΝΠΔΔ, ΝΠΙΔ ή ιδιώτες. Αυτό σημαίνει ότι η διοίκηση δεν μπορεί να υποβαθμίζει τη βαρύτητα ιατρικών γνωματεύσεων εξειδικευμένων ψυχιάτρων του δημοσίου ή του ιδιωτικού τομέα, επιβάλλοντας επιπλέον στάδια αξιολόγησης χωρίς σαφώς αιτιολογημένη αναγκαιότητα. Επιπλέον, η απαίτηση για πιστοποίηση ποσοστού αναπηρίας (ΚΕΠΑ) για την απαλλαγή, χωρίς να διευκρινίζεται το ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό ή η ακριβής σύνδεσή του με τη στρατιωτική ακαταλληλότητα, δημιουργεί: διοικητική ασάφεια, περιττή επιβάρυνση για τον πολίτη, και κίνδυνο άνισης εφαρμογής του νόμου. 4. Θέματα με τη μεταβατική διάταξη – Άρθρο 242 παρ. 8 Η παρ. 8 του άρθρου 242 αναφέρει ότι όσοι έχουν ήδη υπαχθεί ή ζητήσει υπαγωγή σε αναβολές του ν. 3421/2005 (πλην του άρθρου 25), θα συνεχίσουν να διέπονται από τις προϊσχύουσες διατάξεις, εκτός αν επιλέξουν την υπαγωγή στο νέο καθεστώς. Η διάταξη είναι εξαιρετικά ελλιπής και αφήνει σημαντικά ζητήματα ασαφή, όπως: Τι γίνεται με όσους βρίσκονται σε ενδιάμεσο στάδιο; Δηλαδή άτομα που έχουν λάβει κάποιες αναβολές αλλά δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τον συνολικό απαιτούμενο χρόνο (5 έτη για ψυχικά νοσήματα, 2 για σωματικά). Θα αναγνωριστούν τα χρόνια που έχουν ήδη λάβει; Ή πρέπει να «ξεκινήσουν από την αρχή» σύμφωνα με το νέο καθεστώς; Πώς ορίζεται η επιλογή υπαγωγής στο νέο σύστημα; Θα απαιτηθεί αίτηση; Θα υπάρξουν υπουργικές αποφάσεις που θα καθορίζουν ειδικά κριτήρια (ηλικία, στρατολογική κλάση κ.λπ.); Γιατί εξαιρείται το άρθρο 25 του ν. 3421/2005 (μόνιμοι κάτοικοι εξωτερικού); Πώς θα διασφαλιστεί η συνέχιση των δικαιωμάτων τους χωρίς κενά; Η διοίκηση οφείλει να εξειδικεύσει τις παραπάνω διαδικασίες, ώστε οι πολίτες να μην βρεθούν σε ένα νομικό κενό που θα επηρεάζει τη στρατολογική τους κατάσταση. 5. Συμπεράσματα και προτάσεις Με βάση τα ανωτέρω, προτείνεται: Θέσπιση ταχείας και σαφώς οριοθετημένης διαδικασίας απαλλαγής για σοβαρά ψυχικά νοσήματα, χωρίς επαναλαμβανόμενες επιτροπές. Αναγνώριση των ετών αναβολής που έχουν ήδη χορηγηθεί σε εκκρεμείς περιπτώσεις. Σαφής ρύθμιση του τρόπου επιλογής υπαγωγής στο νέο ή παλαιό καθεστώς για όσους βρίσκονται στην περίοδο μετάβασης. Ρητή αποδοχή της νομικής ισχύος όλων των ιατρικών γνωματεύσεων (δημοσίων και ιδιωτών), σύμφωνα με τον ν. 3418/2005. Αποφυγή πρακτικών που επιβαρύνουν ψυχικά ευάλωτα άτομα και πλήρης συμμόρφωση με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, ώστε να μην θέτει η χώρα σε κίνδυνο παραβιάσεων της ΕΣΔΑ. Πηγές – Νομικά Κείμενα & Νομολογία European Court of Human Rights (ECtHR), Placì v. Italy, Application no. 48754/11, Judgment 2024. (Σύνοψη: Unipd Human Rights Centre) European Convention on Human Rights (ECHR) – ιδίως άρθρα 3 και 8. Σύνταγμα της Ελλάδος – άρθρα 2 παρ.1, 5 παρ.5. Ν. 3418/2005 (Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας), άρθρο 5. Ν. 3627/2007, άρθρο 6 (τροποποίηση ως προς την ισχύ ιατρικών γνωματεύσεων). Ν. 3421/2005, άρθρα περί αναβολών και απαλλαγών, ειδικότερα άρθρο 25 (Μόνιμοι Κάτοικοι Εξωτερικού). Ευρωπαϊκές κατευθυντήριες αρχές για την προστασία της υγείας στρατευσίμων (Council of Europe – Conscripts' Rights Standards).