|
Υπουργείο Εθνικής Άμυνας Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων OpenGov.gr Ανοικτή Διακυβέρνηση |
Πολιτική Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα Πολιτική Ασφαλείας και Πολιτική Cookies Όροι Χρήσης Πλαίσιο Διαλόγου |
Creative Commons License Με Χρήση του ΕΛ/ΛΑΚ λογισμικού Wordpress. |
Το παρόν νομοσχέδιο και ειδικότερα οι διατάξεις για την απαλλαγή στράτευσης λόγω ψυχικής υγείας παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες εφαρμογής. Η υποχρεωτική παραπομπή σε διαδικασίες ΚΕΠΑ, με κριτήρια που δεν έχουν σχεδιαστεί για την αξιολόγηση στρατεύσιμων, οδηγεί σε καθυστερήσεις, υπερβολική γραφειοκρατία και υποβάθμιση της σοβαρότητας των ψυχικών παθήσεων. Επιπλέον, η πρόβλεψη πενταετούς διάκρισης για την τεκμηρίωση ψυχικών παθήσεων στο ισχύον σχέδιο διαβούλευσης δημιουργεί ένα πλαίσιο δυσανάλογα αυστηρό και τιμωρητικό. Το γεγονός ότι απαιτείται να αποδειχθεί μια ψυχική διαταραχή σε βάθος πενταετίας για να θεωρηθεί «σταθερή» ή «πραγματική» έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την επιστημονική πραγματικότητα, όπου πολλές ψυχικές παθήσεις έχουν κυμαινόμενη ένταση, μπορεί να εκδηλωθούν οξέως ή να επιδεινωθούν ραγδαία υπό πίεση, όπως αυτή που συνεπάγεται η στρατιωτική θητεία. Η απαίτηση πενταετίας κινδυνεύει έτσι να εξαιρεί από την απαλλαγή άτομα που βρίσκονται πραγματικά σε ευάλωτη κατάσταση στο παρόν, επιβάλλοντάς τους να περάσουν από μια διαδικασία που μπορεί να αποβεί επιβαρυντική ή ακόμη και επικίνδυνη. Αντιθέτως, χώρες με αντίστοιχες υποχρεώσεις στράτευσης, όπως η Φινλανδία, δεν απαιτούν μακροχρόνια ιστορικότητα πέντε ετών. Εκεί, η αξιολόγηση γίνεται με βάση την τρέχουσα ψυχική κατάσταση, η οποία μπορεί να οδηγήσει είτε σε προσωρινή αναβολή (κλάση E), συχνά μέχρι και τρία έτη εφόσον απαιτείται χρόνος σταθεροποίησης, είτε σε απαλλαγή (κλάση C) όταν η λειτουργικότητα δεν επιτρέπει στρατιωτική ένταξη. Οι αποφάσεις λαμβάνονται από στρατιωτικές ιατρικές επιτροπές με σαφή κριτήρια, χωρίς ανάγκη πολυετούς ιστορικού και χωρίς να εξαναγκάζεται το άτομο σε εξαντλητικές εξωστρατιωτικές διαδικασίες. Αυτή η διαφορά θεσμικής προσέγγισης αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα: το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει τις ψυχικές παθήσεις όχι ως άμεση και ουσιαστική παράμετρο της υγείας του στρατεύσιμου, αλλά ως κάτι που πρέπει να αποδειχθεί μέσα από μακρόχρονες, συχνά δυσλειτουργικές διαδικασίες. Αυτό οδηγεί σε άδικες καθυστερήσεις, επιτείνει την ψυχική επιβάρυνση και εγκυμονεί κινδύνους αν τελικά κληθεί να υπηρετήσει άτομο που δεν βρίσκεται σε ψυχική ισορροπία. Είναι προβληματικό να γίνεται λόγος για εκσυγχρονισμό όταν οι ρυθμίσεις λειτουργούν ως έμμεση τιμωρία για άτομα με ψυχικές δυσκολίες, ενισχύοντας τον στιγματισμό και το αίσθημα αναξιότητας. Οι συγκεκριμένες διατάξεις χρήζουν ουσιαστικής αναθεώρησης πριν την κατάθεσή τους, ώστε να μην επιβαρύνουν περαιτέρω όσους ήδη βρίσκονται σε ευάλωτη ψυχική κατάσταση. Τέλος, αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, στο φινλανδικό στρατό, που συχνά ο υπουργός αναφέρει ως πρότυπο μοντέλο, η απαλλαγή λόγω ψυχικής υγείας δεν αντιμετωπίζεται ως «καταχρηστικό φαινόμενο», αλλά ως υπαρκτή και συχνή ανάγκη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του, το 2023 περίπου ένας στους πέντε νέους απαλλάχθηκε από τη θητεία, ενώ πάνω από το 50% των απαλλαγών αφορούσαν ψυχικά προβλήματα ή δυσκολίες προσαρμογής (πηγές: Yle, Valtioneuvosto). Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν ότι τα ζητήματα ψυχικής υγείας είναι αντικειμενικά αυξανόμενα στις νεότερες ηλικίες και δεν συνιστούν «φάμπρικα» όπως ανέφερε στο υπουργικό συμβούλιο, αλλά πραγματικότητα που απαιτεί σοβαρή και εξειδικευμένη αντιμετώπιση.