Υπουργείο Εθνικής Άμυνας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'RK' | 3 Δεκεμβρίου 2025, 01:07

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Παρατήρηση – Υπόμνημα για τον διαχωρισμό «ψυχικών» και «μη ψυχικών» νοσημάτων (Άρθρα 183, 205–211 Σχεδίου Νόμου) Με το παρόν υπόμνημα διατυπώνω σοβαρή επιφύλαξη και αντίθεση απέναντι στον τρόπο με τον οποίο το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο διαχωρίζει τα «ψυχικά» από τα «μη ψυχικά» νοσήματα στις στρατολογικές ρυθμίσεις, τόσο ως προς τη διαδικασία όσο και ως προς τη διάρκεια και τις προϋποθέσεις αναβολής/απαλλαγής. ________________________________________ 1. Αντικείμενο Στο άρθρο 183 προβλέπεται διαφορετική μεταχείριση μεταξύ ψυχικών και μη ψυχικών νοσημάτων: • έως δύο (2) έτη αναβολή για μη ψυχικά νοσήματα, • έως πέντε (5) έτη για ψυχικά νοσήματα, υποχρεωτικά τμηματικά, ανά έτος ή εξάμηνο. Παράλληλα, το Κεφάλαιο Ε’ (άρθρα 205 επ.) εισάγει ξεχωριστές διαδικασίες και όργανα: • ΕΔΥΨΕ για «παθήσεις και νοσήματα ψυχικής υγείας», • ΣΥΕ και ΕΣΣ για «όλες τις υπόλοιπες παθήσεις και νοσήματα». Επιπλέον, για τα ψυχικά νοσήματα προβλέπονται πολύ αυστηρότερες και πιο πολύπλοκες προϋποθέσεις, όπως: • εξάντληση ανώτατου ορίου αναβολών, • προσκόμιση βεβαίωσης πιστοποίησης αναπηρίας, • υποχρεωτικές ψυχομετρικές δοκιμασίες και ακόμη και εκούσια νοσηλεία για ψυχιατρική εκτίμηση. Τέλος, στρατεύσιμοι με μη ψυχικά νοσήματα μπορούν να παραπεμφθούν προ της αρχικής πρόσκλησης σε ΣΥΕ, ενώ για όσους πάσχουν από ψυχικά νοσήματα η παραπομπή απαγορεύεται πριν την αρχική πρόσκληση της κλάσης τους. Όλα τα παραπάνω συγκροτούν ένα καθεστώς όπου τα ψυχικά νοσήματα αντιμετωπίζονται συστηματικά ως ξεχωριστή και δυσμενέστερα ρυθμισμένη κατηγορία υγείας σε σχέση με τα λοιπά (σωματικά/παθολογικά) νοσήματα. ________________________________________ 2. Παραβίαση της συνταγματικής αρχής της ισότητας & απαγόρευσης διακρίσεων Η διάκριση μεταξύ «ψυχικών» και «μη ψυχικών» νοσημάτων, όπως τίθεται, δεν είναι απλώς τεχνική. Παράγει ουσιαστικά διαφορετικό (και δυσμενέστερο) καθεστώς για τους πολίτες με ψυχικά νοσήματα: • δυσκολότερη πρόσβαση σε αναβολή ή απαλλαγή, • αυστηρότερες προϋποθέσεις τεκμηρίωσης, • επιπλέον βήματα (ΕΔΥΨΕ, ειδικές γνωματεύσεις, πιστοποίηση αναπηρίας) σε σχέση με έναν πολίτη που πάσχει από εξίσου σοβαρή σωματική πάθηση. Η διαφοροποίηση αυτή δεν βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια αναγόμενα σε πραγματικές στρατιωτικές ανάγκες, αλλά σε μια de facto «στιγματική» αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας, κατά παράβαση του άρθρου 4 του Συντάγματος (ισότητα ενώπιον του νόμου) και της ειδικής προστασίας των ατόμων με αναπηρία/ψυχικές διαταραχές, όπως αυτή αποτυπώνεται και στη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει. Είναι αδικαιολόγητο ο πολίτης με σοβαρή ψυχική διαταραχή να υποχρεώνεται σε πολυετή κύκλο διαδοχικών αναβολών, επιτροπών και νοσηλειών, ενώ ένας πολίτης με άλλης φύσης σοβαρή πάθηση να απαλλάσσεται με πολύ απλούστερη διαδικασία. ________________________________________ 3. Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 25 Συντ.) & της προστασίας της υγείας Ο νομοθέτης οφείλει να ρυθμίζει την υγειονομική εξέταση με τρόπο: 1. κατάλληλο, 2. αναγκαίο, και 3. ανάλογο προς τον σκοπό. Στην παρούσα ρύθμιση, για τα ψυχικά νοσήματα: • Η υποχρεωτική τμηματική χορήγηση αναβολών μέχρι 5 έτη δημιουργεί ένα μόνιμο καθεστώς αβεβαιότητας και πίεσης, που μπορεί να επιδεινώσει την ψυχική κατάσταση του ενδιαφερόμενου. • Η προϋπόθεση να έχει εξαντληθεί το ανώτατο όριο αναβολών και να υπάρχει βεβαίωση αναπηρίας για την ένταξη σε Ι/5 οδηγεί σε ουσιαστική καθυστέρηση στην οριστική ρύθμιση της στρατολογικής κατάστασης, χωρίς σαφή στρατιωτική αναγκαιότητα. • Η πρόβλεψη ψυχομετρικών δοκιμασιών και ενδεχόμενης νοσηλείας ως προϋπόθεση τελικής κρίσης Ι/5εισάγει ιδιαίτερα επαχθή μέτρα, τα οποία μπορεί να λειτουργήσουν αποτρεπτικά, ώστε ο πολίτης να αποκρύψει την κατάστασή του, με προφανείς κινδύνους για τον ίδιο και το περιβάλλον του εντός στρατεύματος. Παράλληλα, η απαγόρευση προγενέστερης παραπομπής σε επιτροπή για ψυχικά νοσήματα πριν την αρχική πρόσκληση της κλάσης, ενώ αυτό επιτρέπεται για μη ψυχικά νοσήματα, στερεί τους πάσχοντες από ψυχικά νοσήματα από την ασφάλεια έγκαιρης κρίσης της καταλληλότητάς τους. Όλα τα ανωτέρω αντιστρατεύονται την προστασία της υγείας (άρθρα 5 και 21 Συντ.) και την υποχρέωση του Κράτους να μην επιδεινώνει, μέσω της νομοθεσίας του, την κατάσταση μιας ήδη ευάλωτης ομάδας πολιτών. ________________________________________ 4. Στίγμα και θεσμοποιημένη προκατάληψη για την ψυχική υγεία Η επιλογή: • ξεχωριστών επιτροπών, • αυστηρότερων προϋποθέσεων, • ειδικών διαδικασιών μόνο για τα ψυχικά νοσήματα, και μάλιστα με υποχρέωση προσφυγής σε συγκεκριμένο επίπεδο δημοσίων δομών και ιατρών, δημιουργεί την εικόνα ότι: • οι γνωματεύσεις ιδιωτών ψυχιάτρων είναι δευτερεύουσας αξίας, • οι ψυχικές διαταραχές είναι «ύποπτες» και πρέπει να ελεγχθούν εξαντλητικά, • ο πολίτης με ψυχική νόσο πρέπει να περάσει από έναν «Γολγοθά» για να αναγνωριστεί το αυτονόητο: ότι δεν είναι κατάλληλος για στρατιωτική θητείας. Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον σύγχρονο τρόπο αντιμετώπισης της ψυχικής υγείας, ο οποίος την αντιμετωπίζει ως αναπόσπαστο μέρος της γενικής υγείας και όχι ως ξεχωριστή, «ύποπτη» κατηγορία που απαιτεί σχεδόν ποινικού τύπου απόδειξη. ________________________________________ 5. Νομολογιακός κίνδυνος και αίτημα επανεξέτασης Η επίμονη, συστηματική και δυσμενής διαφοροποίηση των ψυχικών νοσημάτων: • μπορεί να προσβληθεί ως αντίθετη προς τα άρθρα 2, 4, 5, 21 και 25 του Συντάγματος, • αντίκειται στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (ιδίως ως προς την απαγόρευση διακρίσεων λόγω αναπηρίας/ψυχικής διαταραχής), • εκθέτει το Κράτος σε κίνδυνο ακυρωτικών αποφάσεων και καταδικών, τόσο σε εθνικό (ΣτΕ) όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο (ΕΔΔΑ). Ζητείται: 1. Να απαλειφθεί ο διαχωρισμός «ψυχικών» και «μη ψυχικών» νοσημάτων ως βάση για δυσμενέστερη μεταχείριση. 2. Να εξομοιωθούν, στον πυρήνα της διαδικασίας, οι προϋποθέσεις αναβολής και απαλλαγής για σοβαρά νοσήματα ανεξαρτήτως αν είναι ψυχικά ή σωματικά. 3. Να καταργηθούν οι υπερβολικά επαχθείς ειδικές προϋποθέσεις (εξάντληση πενταετούς κύκλου, υποχρεωτική νοσηλεία κ.λπ.) που ισχύουν αποκλειστικά για τα ψυχικά νοσήματα. 4. Να διασφαλιστεί ότι η πρόσβαση σε γνωμάτευση και κρίση καταλληλότητας δεν θα είναι δυσκολότερη για όσους πάσχουν από ψυχικά νοσήματα, αλλά αντίθετα πιο προστατευτική και προσαρμοσμένη στην ευαλωτότητά τους. ________________________________________ Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αποτελεί βάση για θεσμική διάκριση και πρόσθετη επιβάρυνση σε σχέση με τα υπόλοιπα νοσήματα. Το υπό διαβούλευση πλαίσιο, ως έχει, κινδυνεύει να παγιώσει ένα καθεστώς άνισης και στιγματικής μεταχείρισης των ανθρώπων με ψυχικά νοσήματα. Σας καλώ να επανεξετάσετε εκ βάθρων τις σχετικές διατάξεις, ώστε η νέα στρατολογική νομοθεσία να είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα, το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, αλλά και με τις σύγχρονες αντιλήψεις προστασίας της ψυχικής υγείας.