Yπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΥΛΗΣ' | 14 Απριλίου 2026, 02:35

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  ΑΡΘΡΟ 3 Η διάταξη είναι έντονα τεχνική και αποσκοπεί κυρίως στην εναρμόνιση ορισμών. Ωστόσο, ακριβώς επειδή πρόκειται για θεμελιακό οριστικό άρθρο, η πλήρης αποσύνδεση των ορισμών καυσίμων από κάθε αναφορά σε χωρικές, κοινωνικές και τοπιακές συνέπειες αναπαράγει μια λογική σύμφωνα με την οποία η ενέργεια αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ροή προϊόντων και όχι ως διεργασία που παράγει χωρικούς μετασχηματισμούς. Αυτό είναι προβληματικό, επειδή η ενεργειακή πολιτική δεν είναι ουδέτερη ως προς το τοπίο: επενεργεί πάνω σε συγκεκριμένους τόπους, σε σχέσεις ανθρώπου-χώρου και σε αξίες ενσωματωμένες στο τοπίο. Το πρόβλημα των ενεργειακών πολιτικών στην Ελλάδα είναι ακριβώς αυτή η αποσπασματική τεχνοκρατική θέαση, όπου ο χώρος γίνεται «ουδέτερο περιβάλλον» και το τοπίο επίπεδο υπόβαθρο κίνησης και απόστασης. Πρόταση τροποποίησης: Προσθήκη τελικής παραγράφου ως εξής: «Η εφαρμογή των ορισμών του παρόντος άρθρου και η προώθηση των ανανεώσιμων καυσίμων τελεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των αρχών της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης και της προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού του τοπίου, σύμφωνα με τον ν. 3827/2010.» ΑΡΘΡΟ 4 Ορισμοί του ν. 3468/2006. Το άρθρο επεκτείνει εκτενώς τους ενεργειακούς ορισμούς, προσθέτει κατηγορίες, διαδικασίες και τεχνικά υποσυστήματα, αλλά δεν προσθέτει ούτε μία έννοια που να επιτρέπει στο υπόλοιπο νομοθέτημα να προσεγγίσει το τοπίο ως αναλυτική και κανονιστική κατηγορία. Αυτό δεν αποτελεί απλή παράλειψη ύφους, αλλά δομικό έλλειμμα. Όταν ο νόμος ορίζει με εξαντλητική λεπτομέρεια καύσιμα, αποθήκευση, συμψηφισμό, καθεστώτα στήριξης, περιοχές επιτάχυνσης και τεχνολογίες, αλλά όχι το τοπίο, τότε το τοπίο εξορίζεται από το πεδίο του σχεδιασμού (ενώ είναι ενσωματωμένο στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας μας στο πλαίσιο υλοποίησης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το Τοπίο, ν. 3827/2010) πριν ακόμη αρχίσει η εφαρμογή του νόμου. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί χωρίς οριστική εισαγωγή του τοπίου, της πολιτικής τοπίου και των στόχων ποιότητας τοπίου, όλη η μετέπειτα συζήτηση περί χωροθέτησης και αποδοχής παραμένει δευτερεύουσα. Τα ενεργειακά έργα παράγουν τοπιακούς μετασχηματισμούς με γεωμορφολογικές, οικολογικές, αισθητικές, κοινωνικοοικονομικές, ιστορικές και βιωματικές συνέπειες (Pavlis, 2025). Άρα, η νομοθεσία δεν μπορεί να μένει μόνο στους τεχνικούς ενεργειακούς ορισμούς. Πρόταση τροποποίησης: Προσθήκη, στο άρθρο 2 του ν. 3468/2006, νέων περιπτώσεων μετά την περ. 32ξη ως εξής: «32ξηα. Τοπίο: περιοχή, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή από τον λαό, της οποίας ο χαρακτήρας είναι αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης φυσικών ή/και ανθρώπινων παραγόντων. 32ξηβ. Πολιτική τοπίου: η έκφραση των αρμόδιων δημόσιων αρχών μέσω γενικών αρχών, στρατηγικών και κατευθυντήριων οδηγιών που επιτρέπουν τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για την προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου. 32ξηγ. Στόχοι ποιότητας τοπίου: η διατύπωση από τις αρμόδιες αρχές των προσδοκιών του κοινού σε σχέση με τα χαρακτηριστικά του τοπίου που το περιβάλλει, κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης. 32ξηδ. Τοπιακή φέρουσα ικανότητα: ο βαθμός στον οποίο ένα τοπίο δύναται να υποδεχθεί έργα και δραστηριότητες χωρίς να θίγονται ουσιωδώς ο χαρακτήρας, η αναγνωρισιμότητα, η συνοχή, η αισθητική, η βιωματική ποιότητα και οι κοινωνικοπολιτισμικές του λειτουργίες.» ΑΡΘΡΟ 6 Το άρθρο συγκροτεί τον ενεργειακό προσανατολισμό της χώρας και αναβαθμίζει τον στόχο των ΑΠΕ στο 42,5%, ενώ ορίζει την προστασία του κλίματος ως περιβαλλοντική και ενεργειακή προτεραιότητα υψίστης σημασίας. Όμως η προτεραιότητα αυτή παραμένει μονοδιάστατη. Δεν τίθεται καμία αρχή που να δηλώνει ότι ο κλιματικός στόχος πρέπει να επιδιώκεται μέσω χωρικά διαφοροποιημένης, κοινωνικά νομιμοποιημένης και τοπιακά συμβατής μετάβασης. Στην πράξη, έτσι εγκαθιδρύεται μια λογική ιεράρχησης στην οποία το κλίμα υπερισχύει apriori του τοπίου, αντί να τίθεται το ζητούμενο της σύνθεσής τους. Οι μεγάλες fast-track εγκαταστάσεις δεν είναι η μόνη οδός της ενεργειακής μετάβασης και εγείρουν μείζονα ζητήματα βιωσιμότητας. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010) δεν αντιμετωπίζει το τοπίο ως πολυτέλεια απέναντι στην ανάπτυξη, αλλά ως κοινό πόρο, στοιχείο ποιότητας ζωής και πεδίο όπου πρέπει να ενσωματώνονται άλλες πολιτικές. Πρόταση τροποποίησης: Αναδιατύπωση της παρ. 2 του άρθρου 1 ν. 3468/2006 ως εξής: «2. Η προστασία του κλίματος, μέσω της προώθησης της παραγωγής ενέργειας από Α.Π.Ε., αποτελεί περιβαλλοντική και ενεργειακή προτεραιότητα υψίστης σημασίας, η οποία ασκείται σε συνέργεια με την προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την πολιτιστική κληρονομιά και τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης.» Και προσθήκη νέας παρ. 5: «5. Η επίτευξη των εθνικών στόχων για τις Α.Π.Ε. εξειδικεύεται με κριτήρια χωρικής καταλληλότητας, τοπιακής φέρουσας ικανότητας, κοινωνικής αποδοχής και προστασίας της τοπικής αναπτυξιακής φυσιογνωμίας, ιδίως σε περιοχές υψηλής οικολογικής, αισθητικής, ιστορικής, πολιτισμικής ή βιωματικής αξίας.» ΑΡΘΡΟ 7 Η διάταξη μιλά για ενημέρωση, ευαισθητοποίηση, οδηγίες και κατάρτιση, όμως όλο το περιεχόμενό της είναι προσανατολισμένο κυρίως στα δικαιώματα των ενεργών πελατών, στις τεχνολογίες, στις πιστοποιήσεις εγκαταστατών και στα διαθέσιμα μέτρα στήριξης. Απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά η ενημέρωση για τις χωρικές, κοινωνικές, πολιτισμικές και τοπιακές συνέπειες των έργων. Όμως η δημόσια πληροφόρηση δεν μπορεί να εξαντλείται στα πλεονεκτήματα, στις τεχνικές λεπτομέρειες και στην αγορά. Η ουσιαστική συμμετοχή προϋποθέτει επαρκή, προσβάσιμη και ισόρροπη πληροφόρηση όχι μόνο για τα οφέλη αλλά και για τις κοινωνικο-περιβαλλοντικές, πολιτισμικές και οικονομικές επιπτώσεις. Οι διαβουλεύσεις στην Ελλάδα είναι συχνά προσχηματικές, φτωχές σε προσβασιμότητα και ανεπαρκείς για διαμόρφωση τεκμηριωμένης θέσης. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010) απαιτεί ενδυνάμωση της συνείδησης των πολιτών για την αξία των τοπίων και τις μεταβολές τους, καθώς και εκπαίδευση και επιμόρφωση σε θέματα πολιτικής τοπίου. Επομένως, το Άρθρο 6, ενώ κινείται σε σωστή κατεύθυνση, παραμένει στενά ενεργειακο-τεχνικό και όχι πραγματικά δημοκρατικό-τοπιακό. Πρόταση τροποποίησης: Στην παρ. 1Α, μετά το εδάφιο περί δίκαιης κατανομής κόστους και οφελών, να προστεθεί: «Για τη δίκαιη κατανομή του κόστους και των οφελών λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη, πέραν των ενεργειακών, τεχνικών και οικονομικών παραμέτρων, οι περιβαλλοντικές, κοινωνικές, πολιτισμικές και τοπιακές επιπτώσεις των κοινών έργων στις επηρεαζόμενες περιοχές, καθώς και η συμβατότητά τους με τους στόχους ποιότητας τοπίου και τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης.» Προσθήκη νέας παραγράφου μετά την παρ. 6Α: «6Β. Πριν από τη σύναψη συμφωνίας για κοινό έργο διενεργείται ειδική αξιολόγηση χωρικής και τοπιακής καταλληλότητας, η οποία περιλαμβάνει τουλάχιστον: α) εκτίμηση τοπιακού χαρακτήρα, β) εκτίμηση τοπιακής φέρουσας ικανότητας, γ) τεκμηρίωση συμβατότητας με υφιστάμενες παραγωγικές, πολιτισμικές και κοινωνικές λειτουργίες της περιοχής, και δ) διαδικασία πρώιμης και ουσιαστικής διαβούλευσης με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και τις επηρεαζόμενες κοινότητες.» ΑΡΘΡΟ 8 Η συνεργασία νοείται αποκλειστικά ως συνεργασία ιχνηλασιμότητας, αειφορίας καυσίμων και διοικητικών δεδομένων, όχι ως συνεργασία ανταλλαγής εμπειρίας και τεχνογνωσίας για τις κοινωνικές και τοπιακές διαστάσεις της μετάβασης. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), αντίθετα, προβλέπει συνεργασία για τη βελτίωση των μέτρων που λαμβάνονται, ανταλλαγή εμπειριών, μεθοδολογίας και πληροφοριών σε ζητήματα τοπίου. Υπάρχει ανάγκη για Landscape Character Assessments και Landscape Capacity Assessments, καθώς και για συμμετοχικό σχεδιασμό, ακριβώς επειδή η απλή τεχνική ιχνηλασιμότητα δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει τις συγκρούσεις που γεννά η ενεργειακή μετάβαση. Πρόταση τροποποίησης στο Άρθρο 8: Αναδιατύπωση της παρ. 1 ως εξής: «1. Με σκοπό την ελαχιστοποίηση του κινδύνου πολλαπλής διεκδίκησης μεμονωμένων παρτίδων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Διεύθυνση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εναλλακτικών Καυσίμων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ως αρμόδια για την τήρηση των κριτηρίων αειφορίας και μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου των ανανεώσιμων καυσίμων και των καυσίμων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, σύμφωνα με τα άρθρα 32Ζ και 32ΖΑ, συνεργάζεται με τις αντίστοιχες αρχές άλλων κρατών μελών και με αναγνωρισμένα εθελοντικά και εθνικά καθεστώτα και, στο πλαίσιο αυτό, ανταλλάσσει, όπου απαιτείται, δεδομένα. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει επίσης ανταλλαγή πληροφοριών, μεθοδολογιών και βέλτιστων πρακτικών σχετικά με τη χωρική καταλληλότητα, την κοινωνική αποδοχή, τη συμμετοχή του κοινού και την προστασία, διαχείριση και σχεδιασμό του τοπίου στο πλαίσιο της ανάπτυξης έργων Α.Π.Ε..» ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β: Το Κεφάλαιο αυτό ενισχύει θεσμικά την ενεργειακή μετάβαση, αλλά δεν ενισχύει εξίσου τη χωρική και τοπιακή της νομιμοποίηση. Στα άρθρα 3–8 λείπει μια ιδρυτική παραδοχή: ότι η μετάβαση δεν εξαντλείται σε καύσιμα, στόχους, πιστοποιήσεις, ενημέρωση τεχνικών και διακρατικές συμφωνίες, αλλά συντελείται πάνω σε τοπία που είναι πολιτισμικά και κοινωνικά σημασιοδοτημένα. Γι’ αυτό και προτείνονται στοχευμένες προσθήκες που εισάγουν τους όρους «τοπίο», «πολιτική τοπίου», «στόχοι ποιότητας τοπίου», «τοπιακή φέρουσα ικανότητα», «διαβούλευση» και «πολυκριτηριακή εκτίμηση κόστους και οφέλους». Έτσι το νομοσχέδιο θα παύσει να είναι ένα αποκλειστικά ενεργειακό κείμενο με χωρικές συνέπειες και θα γίνει ένα πραγματικά χωρικό και αναπτυξιακό εργαλείο με ενεργειακό σκοπό.