Yπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΥΛΗΣ' | 14 Απριλίου 2026, 04:47

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Άρθρο 22 Το άρθρο 22 παρουσιάζει μια χαρακτηριστική μονομέρεια: αντιμετωπίζει την «προέλευση» αποκλειστικά ως ζήτημα ενεργειακής ιχνηλασιμότητας και εμπορικής απόδειξης, όχι και ως ζήτημα χωρικής και τοπιακής ενσωμάτωσης της ενέργειας. Με άλλα λόγια, η ενέργεια αποκτά πιστοποιημένη προέλευση, αλλά όχι χωρική λογοδοσία ως προς τις συνθήκες παραγωγής της. Όμως η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς αλλαγή καυσίμου ή τεχνολογίας, αλλά κοινωνικο-χωρικός μετασχηματισμός με συνέπειες για την ταυτότητα, τον χαρακτήρα και τις βιωματικές ποιότητες και αξίες του τοπίου. Τα ενεργειακά έργα δεν πρέπει να αξιολογούνται μόνο με όρους παραγωγής και αγοράς, αλλά και με όρους βιωσιμότητας, δημόσιας διαβούλευσης και ορθολογικού χωροταξικού σχεδιασμού. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι θεσπίζει ένα σύστημα πιστοποίησης το οποίο μπορεί εύκολα να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποϋλοποίησης της ενεργειακής προέλευσης: ο τελικός καταναλωτής πληροφορείται το «πράσινο» χαρακτηριστικό της ενέργειας, χωρίς το θεσμικό πλαίσιο να απαιτεί αντίστοιχη πληροφόρηση για τη χωρική, κοινωνική ή τοπιακή συνθήκη υπό την οποία αυτή παράχθηκε. Έτσι, η εγγύηση προέλευσης κινδυνεύει να γίνει εργαλείο αγοράς αποσυνδεδεμένο από το πραγματικό εδαφικό (territorial) και τοπιακό αποτύπωμα της παραγωγής. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η προσθήκη, στο τέλος της παρ. 7 του άρθρου 15 ν. 3468/2006, εδαφίου ως εξής: «Η χρήση των Εγγυήσεων Προέλευσης δεν απαλλάσσει τους παραγωγούς, τους προμηθευτές και τις αρμόδιες αρχές από την υποχρέωση διασφάλισης ότι η παραγωγή της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές διενεργείται κατά τρόπο συμβατό με τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης και της προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού του τοπίου, σύμφωνα με τον ν. 3827/2010.» Και προσθήκη στην παρ. 3 του άρθρου 15 του εξής εδαφίου: «Η πληροφόρηση προς τους τελικούς καταναλωτές για την προέλευση της ενέργειας μπορεί να συνοδεύεται, σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα στον Κώδικα του Φορέα Έκδοσης, από συνοπτικά στοιχεία σχετικά με το είδος της εγκατάστασης παραγωγής και τη βασική χωρική κατηγορία του τόπου εγκατάστασής της.» Άρθρο 23 Το άρθρο 23 βελτιώνει τεχνικά το περιεχόμενο και τη διαδικασία έκδοσης των εγγυήσεων προέλευσης, ιδίως ως προς τα χρονικά διαστήματα, τις κατηγορίες ενέργειας, τα μητρώα και τις μετρήσεις. Όμως παραμένει πλήρως εγκλωβισμένο σε μια λογική τεχνικής πιστοποίησης χωρίς χωρικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στην εγγύηση αφορούν πηγή, περίοδο παραγωγής, ισχύ, ενίσχυση και στοιχεία σταθμού, αλλά δεν υπάρχει καμία πρόνοια, έστω προαιρετική ή συνοπτική, για το αν η ενέργεια προέρχεται από εγκατάσταση χωρικά/ τοπιακά συμβατή, από έργο ενταγμένο σε Περιοχή Επιτάχυνσης, από έργο που έτυχε λειτουργικής ή επενδυτικής ενίσχυσης χωρίς κοινωνική ανταποδοτικότητα ή από σταθμό εγκατεστημένο σε τοπίο ιδιαίτερης ευαισθησίας. Έτσι, το ενεργειακό προϊόν αποκτά υψηλή λογιστική διαφάνεια αλλά μηδενική τοπιακή διαφάνεια. Η αξιολόγηση των ενεργειακών έργων πρέπει να περιλαμβάνει τη γεωγραφία, το ιστορικό πλαίσιο, τις τοπικές χρήσεις γης, την κοινωνική αποδοχή και να λαμβάνει υπόψη τον τοπιακό χαρακτήρα και τη φέρουσα ικανότητα του τοπίου. Όταν η νομοθεσία χτίζει ένα εξελιγμένο καθεστώς μητρώων και πιστοποιήσεων χωρίς αντίστοιχη μέριμνα για την κοινωνικο-χωρική ορατότητα αυτών των έργων, ενισχύει τη μετατροπή της ενεργειακής μετάβασης σε τεχνικό-αγοραίο σύστημα αποκομμένο από τους τόπους παραγωγής. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η προσθήκη νέας περίπτωσης στην παρ. 1 του άρθρου 17 ν. 3468/2006 ως εξής: «ζ) όπου είναι διαθέσιμο και τεχνικά εφικτό, συνοπτική αναφορά στο καθεστώς χωρικής εγκατάστασης του σταθμού, ιδίως εάν ο σταθμός βρίσκεται εντός ή εκτός Περιοχής Επιτάχυνσης, καθώς και εάν υπόκειται σε ειδικούς όρους περιβαλλοντικής ή τοπιακής προστασίας.» Προτείνεται επίσης η προσθήκη νέου εδαφίου μετά το πρώτο εδάφιο της παρ. 5: «Ο Φορέας Έκδοσης δύναται να δημοσιεύει, σε συγκεντρωτική μορφή, στοιχεία για τη χωρική κατανομή των εγκαταστάσεων που συνδέονται με εγγυήσεις προέλευσης, ώστε να ενισχύεται η διαφάνεια ως προς τη γεωγραφική και χωρική διάσταση της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας.» Άρθρο 24 Η εισαγωγή ειδικού πλαισίου για πιλοτικά έργα καινοτόμων τεχνολογιών μπορεί να είναι θεμιτή. Όμως η εξουσιοδότηση προς τη Ρ.Α.Α.Ε.Υ. να ρυθμίζει κριτήρια επιλογής και πλαίσιο αδειοδότησης περιορίζεται κυρίως σε ζητήματα εθνικής άμυνας, ασφάλειας, δημόσιας υγείας και συμβατότητας με το Ειδικό Χωροταξικό για ΑΠΕ. Αυτό είναι ανεπαρκές. Τα πιλοτικά έργα, ακριβώς επειδή εισάγουν νέες τεχνολογίες, νέες μορφές χωρικής παρουσίας και συχνά νέες αβεβαιότητες, οφείλουν να εξετάζονται όχι μόνο ως πειραματικές ενεργειακές εφαρμογές αλλά και ως εν δυνάμει νέες μορφές μετασχηματισμού τοπίου. Η απουσία ρητής αναφοράς στην τοπιακή συμβατότητα και στη δημόσια διαβούλευση είναι εδώ ακόμη πιο προβληματική, επειδή το «πιλοτικό» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε δίαυλο παράκαμψης αυστηρότερων κριτηρίων, ακριβώς λόγω του καινοτομικού χαρακτήρα του έργου. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η αναδιατύπωση της περ. β) της νέας παρ. 4 του άρθρου 18Β ως εξής: «β) το πλαίσιο αδειοδότησης των εν λόγω έργων, χωρίς να θίγονται η εθνική άμυνα και ασφάλεια, η δημόσια υγεία και ασφάλεια, το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.), καθώς και οι αρχές της προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού του τοπίου, σύμφωνα με τον ν. 3827/2010.» Προτείνεται επίσης η προσθήκη νέας περ. στ): «στ) ειδικά κριτήρια αξιολόγησης της χωρικής, περιβαλλοντικής, κοινωνικής και τοπιακής συμβατότητας των πιλοτικών έργων, καθώς και διαδικασία έγκαιρης ενημέρωσης και διαβούλευσης με τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και το ενδιαφερόμενο κοινό.» Άρθρο 25 Το άρθρο 25 είναι κατά βάση νομοτεχνική και λειτουργική επέκταση των αρμοδιοτήτων του Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. ως προς τον υπολογισμό μειγμάτων και τον έλεγχο της χρήσης εγγυήσεων προέλευσης. Δεν υπάρχει εδώ μείζον θεωρητικό πρόβλημα από μόνο του. Ωστόσο, στο μέτρο που ο φορέας αποκτά ενισχυμένο ρόλο στον προσδιορισμό του «υπολειπόμενου μείγματος» και στην παρακολούθηση του τρόπου με τον οποίο αποδίδεται στους καταναλωτές η προέλευση της ενέργειας, θα ήταν εύλογο να συνδεθεί αυτή η αρμοδιότητα και με μια πιο διευρυμένη λογική διαφάνειας. Εφόσον το νομοσχέδιο χτίζει έναν ολοένα πιο λεπτομερή μηχανισμό ενεργειακής λογιστικής, καό θα ήταν να μην αποκόπτεται πλήρως αυτή η λογιστική από τη χωρική και τοπιακή ορατότητα της παραγωγής. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η προσθήκη στο τέλος της περ. στ) της παρ. 2 του άρθρου 118 ν. 4001/2011 του εξής εδαφίου: «Ο Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. δύναται να δημοσιεύει σε ετήσια βάση συγκεντρωτικά στοιχεία σχετικά με τη γεωγραφική και κατηγορική κατανομή των εγκαταστάσεων που συνδέονται με εγγυήσεις προέλευσης, προς ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς και της ενημέρωσης των καταναλωτών.» Άρθρο 26 Το άρθρο 26 κινείται στη σωστή κατεύθυνση ως προς την αναγνώριση της ανάγκης αξιολόγησης κανονιστικών και διοικητικών φραγμών για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις ενέργειας. Όμως είναι ελλιπές ως προς τα κριτήρια της αξιολόγησης. Η διάταξη μιλά για κανονιστικούς και διοικητικούς φραγμούς, αλλά δεν εντάσσει στην αξιολόγηση τις χωρικές, κοινωνικές και τοπιακές προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να αναπτυχθούν υγιώς και δίκαια οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις. Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις δεν είναι ουδέτερες. Μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως μέσο σταθεροποίησης μιας κοινωνικά και χωρικά ισορροπημένης μετάβασης είτε ως μηχανισμός περαιτέρω ενίσχυσης ενεργειακών επενδύσεων αποσυνδεδεμένων από το τοπικό συμφέρον. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η αναδιατύπωση του άρθρου 2ΣΤ ως εξής: «Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προκειμένου να προωθήσει τη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων ενέργειας από Α.Π.Ε., αξιολογεί τους κανονιστικούς, διοικητικούς, χωρικούς και κοινωνικούς φραγμούς, στηριζόμενο σε μελέτες ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, καθώς και σε μελέτες των εποπτευόμενων φορέων του. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει ιδίως την επίδραση των εν λόγω συμβάσεων στην ανάπτυξη αποκεντρωμένων έργων, στην κοινωνική αποδοχή, στη στήριξη τοπικών και κοινοτικών σχημάτων ενέργειας και στη συμβατότητα της ενεργειακής ανάπτυξης με τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης και της πολιτικής τοπίου. Τα μέτρα και οι πολιτικές που προκύπτουν από την αξιολόγηση συμπεριλαμβάνονται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα και στις ενοποιημένες εθνικές εκθέσεις προόδου.» Άρθρο 27 Το άρθρο 27 είναι συνολικά θετικό ως προς την αποκέντρωση, την ευελιξία και τη συμμετοχή μικρών ή κινητών συστημάτων στην αγορά. Μπορεί να ιδωθεί ως βήμα προς μια λιγότερο συγκεντρωτική ενεργειακή αρχιτεκτονική, πιο συμβατή με μικρότερης κλίμακας, αποκεντρωμένες και δυνητικά πιο τοπιακά ενσωματώσιμες μορφές ενεργειακής μετάβασης. Εκεί όπου χρειάζεται προσοχή είναι στο ότι το άρθρο βλέπει την ευελιξία κυρίως ως ζήτημα δικτύου, αγοράς και τεχνικής βελτιστοποίησης. Θα ήταν θεσμικά χρησιμότερο να αναδειχθεί και ο χωρικός-αναπτυξιακός ρόλος αυτών των μικρών και κινητών συστημάτων: δηλαδή ότι μπορούν να λειτουργήσουν και ως εναλλακτική σε επεκτάσεις δικτύων και σε χωρικά βαριές υποδομές, συμβάλλοντας σε ενεργειακή μετάβαση μικρότερου τοπιακού αποτυπώματος. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η προσθήκη στην παρ. 2 του άρθρου 15 ν. 4001/2011, μετά τη φράση περί έξυπνων δικτύων, των λέξεων: «καθώς και η προώθηση αποκεντρωμένων ενεργειακών λύσεων μικρής κλίμακας που δύνανται να μειώνουν την ανάγκη για εκτεταμένες χωρικές και δικτυακές επεμβάσεις». Προτείνεται επίσης η προσθήκη στην περ. (ι) της παρ. 2 του άρθρου 127 ν. 4001/2011 του εξής εδαφίου: «Κατά την εξέταση εναλλακτικών λύσεων ανάπτυξης του δικτύου, λαμβάνεται υπόψη και η δυνατότητα περιορισμού των χωρικών/ τοπιακών επιπτώσεων μέσω της αξιοποίησης αποκεντρωμένης παραγωγής, αποθήκευσης, απόκρισης ζήτησης και μικρών ή κινητών συστημάτων.» Η ίδια λογική μπορεί να προστεθεί και στην αντίστοιχη ρύθμιση του άρθρου 131Β. Άρθρο 28 Οι Διαχειριστές καλούνται να δημοσιεύουν στοιχεία για μερίδια παραγωγής, εκπομπές, ένταση εκπομπών, προβλέψεις, απόκριση ζήτησης και παραγωγή από αυτοκαταναλωτές και κοινότητες. Ωστόσο, και εδώ επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: υψηλή διαφάνεια των ροών, μηδενική σχεδόν διαφάνεια των χωρικών και τοπιακών συνθηκών παραγωγής. Θα ήταν πολύ πιο συνεκτικό ένα σύστημα δημοσιοποίησης που να επιτρέπει όχι μόνο να γνωρίζουμε «πόση» πράσινη ενέργεια παράγεται, αλλά και «πώς» και «πού» αυτή εντάσσεται στον χώρο. Η γεωγραφία της ενεργειακής μετάβασης έχει τεράστια σημασία, ακριβώς επειδή διαφορετικές χωρικές μορφές παραγωγής έχουν διαφορετικές συνέπειες για το τοπίο, την τοπική οικονομία και την κοινωνική νομιμοποίηση. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης Προτείνεται η προσθήκη στο τέλος της παρ. 1 του νέου άρθρου 2ΓΑ του εξής εδαφίου: «Στον βαθμό που αυτό είναι τεχνικά εφικτό και χωρίς να θίγονται ζητήματα ασφάλειας και προστασίας δεδομένων, οι Διαχειριστές δημοσιεύουν και συγκεντρωτικά στοιχεία για τη γεωγραφική κατανομή της παραγωγής από Α.Π.Ε. ανά βασική κατηγορία χώρου και εγκατάστασης, ώστε να ενισχύεται η διαφάνεια ως προς τη χωρική διάσταση της ενεργειακής μετάβασης.» Και προσθήκη στην παρ. 2: «Η απόφαση της Ρ.Α.Α.Ε.Υ. δύναται να προβλέπει και μορφότυπα παρουσίασης δεδομένων κατάλληλους για την αποτύπωση βασικών χωρικών χαρακτηριστικών της παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας.» Άρθρο 29 Το άρθρο 29 κινείται στην ίδια κατεύθυνση με το άρθρο 27 και, συνολικά, δεν παρουσιάζει σοβαρό πρόβλημα· αντιθέτως, ενισχύει τη δυνατότητα συμμετοχής μικρών και κινητών συστημάτων στην αγορά εξισορρόπησης. Αυτή η κατεύθυνση είναι δυνητικά θετική, επειδή συμβάλλει σε πιο ευέλικτα και αποκεντρωμένα σχήματα διαχείρισης ενέργειας, άρα και σε δυνατότητες περιορισμού της πίεσης για μεγάλες, χωρικά επιθετικές υποδομές. Ωστόσο, όπως και στο άρθρο 27, λείπει μια στοιχειώδης αναγνώριση ότι η διεύρυνση της συμμετοχής αυτών των πόρων μπορεί να υπηρετήσει όχι μόνο τη λειτουργική ασφάλεια και την αγορά, αλλά και έναν πιο ισορροπημένο χωρικό μετασχηματισμό της ενεργειακής μετάβασης. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης: Προτείνεται η προσθήκη στο τέλος του δεύτερου εδαφίου της περ. κα) της παρ. 2 του άρθρου 17 ν. 4425/2016 του εξής: «Κατά τον καθορισμό των τεχνικών απαιτήσεων και των κανόνων συμμετοχής, λαμβάνεται υπόψη και η συμβολή των μικρών ή κινητών ηλεκτρικών συστημάτων στη μείωση της ανάγκης για εκτεταμένες νέες ενεργειακές υποδομές και στη στήριξη αποκεντρωμένων μορφών ενεργειακής μετάβασης.» Άρθρο 30 Το άρθρο 30 είναι κατά βάση τεχνικό και, σε μεγάλο βαθμό, θετικό ως προς την πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο σε δεδομένα μπαταριών, την έξυπνη επαναφόρτιση και την αμφίδρομη επαναφόρτιση. Τέτοιες ρυθμίσεις μπορούν να υποστηρίξουν ένα πιο αποκεντρωμένο και έξυπνο ενεργειακό μοντέλο, με δυνητικά μικρότερη εξάρτηση από μεγάλες χωρικές επεμβάσεις. Παρ’ όλα αυτά, η διάταξη περιορίζεται πλήρως στη διαλειτουργικότητα, στην πρόσβαση και στα δεδομένα, χωρίς να συνδέει αυτή την τεχνολογική εξέλιξη με έναν ευρύτερο στρατηγικό στόχο περιορισμού του χωρικού/ τοπιακού αποτυπώματος της μετάβασης. Θα είχε αξία να αναδειχθεί ότι η αξιοποίηση έξυπνης φόρτισης, οικιακής αποθήκευσης και αμφίδρομης λειτουργίας δεν είναι μόνο τεχνολογική βελτίωση, αλλά μέρος ενός διαφορετικού υποδείγματος ενεργειακής οργάνωσης, λιγότερο συγκεντρωτικού και δυνητικά περισσότερο συμβατού με τη διαφοροποίηση και τη φέρουσα ικανότητα των τοπίων. Συγκεκριμένη πρόταση τροποποίησης Προτείνεται η προσθήκη στο τέλος της παρ. 3 του νέου άρθρου 20Α ν. 4710/2020 του εξής εδαφίου: «Η προώθηση των λειτουργιών έξυπνης και αμφίδρομης επαναφόρτισης εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό αποκεντρωμένων και ευέλικτων ενεργειακών συστημάτων, με σκοπό τη μείωση της ανάγκης για χωρικά εκτεταμένες ενεργειακές υποδομές και την υποστήριξη μιας ενεργειακής μετάβασης συμβατής με τις αρχές της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης.» Συνολική παρατήρηση για το Κεφάλαιο ΣΤ: Το Κεφάλαιο ΣΤ΄ είναι σαφώς λιγότερο προβληματικό από τα κεφάλαια που αφορούν άμεσα την επιτάχυνση της χωροθέτησης και της αδειοδότησης. Κινείται κυρίως στο πεδίο της αγοράς, της ιχνηλασιμότητας, της διαφάνειας, της ευελιξίας και της τεχνολογικής προσαρμογής. Παρ’ όλα αυτά, ακριβώς εκεί αναδεικνύεται ένα ευρύτερο έλλειμμα του νομοσχεδίου: ακόμη και όταν οικοδομεί προηγμένους μηχανισμούς διαχείρισης, δεδομένων, εγγυήσεων και συμμετοχής μικρών πόρων, το κάνει σχεδόν αποκλειστικά με όρους αγοράς, λειτουργίας συστήματος και διοικητικής αποτελεσματικότητας, όχι με όρους χωρικής και τοπιακής επίγνωσης. Αυτό είναι σημαντικό γιατί η ενεργειακή μετάβαση δεν κρίνεται μόνο στο επίπεδο του τιμολογίου, της εξισορρόπησης ή της ιχνηλασιμότητας, αλλά και στο επίπεδο του πώς οι ενεργειακές υποδομές και οι νέες τεχνολογίες αναδιοργανώνουν σχέσεις ανθρώπων, τόπων και τοπίων. Δρ. Ευάγγελος Παυλής Επίκουρος Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μέλος ΔΣ Ένωσης Γεωγράφων Ελλάδας – Υπεύθυνος για θέματα Εκπαίδευσης