Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Μαριάνθη Καπλάνογλου' | 4 Μαρτίου 2026, 12:55

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Προτείνεται η ένταξη στο πρόγραμμα της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών ενός μαθήματος με τίτλο «Λαϊκός πολιτισμός και παραστατικές τέχνες: καλλιτεχνική δημιουργία και επιστημονική έρευνα». Το μάθημα αυτό θα εξετάζει τις σχέσεις, συγκλίσεις και ανταλλαγές μεταξύ λαϊκού πολιτισμού και παραστατικών τεχνών σε τρία επίπεδα: α. Ως προς την παραστασιακή δυναμική των ίδιων των εκφράσεων του λαϊκού πολιτισμού, οι οποίες αποτελούν παραστασιακές πράξεις στο πλαίσιο κοινωνικών γεγονότων. Σύμφωνα με την παραπάνω προσέγγιση, ο λαϊκός πολιτισμός αναφέρεται όχι σε πράγματα αλλά σε καλλιτεχνικές επικοινωνιακές διαδικασίες, μελετάται επομένως η σχέση μεταξύ του performer, του αισθητικά καθοριζόμενου υλικού του και του ακροατηρίου. β. ως προς το ενδιαφέρον που έδειξαν για τις λαϊκές τέχνες δημιουργοί των παραστατικών τεχνών στη μοντέρνα εποχή, οι οποίοι στράφηκαν στο λαϊκό στοιχείο αναζητώντας έμπνευση και αισθητική ανανέωση (π.χ. το παραμύθι στη νεοελληνική δραματουργία και στο μεταπολεμικό θέατρο του παραλόγου). γ. ως προς τον σύγχρονο διάλογο που αναπτύσσεται μεταξύ επιστημόνων και καλλιτεχνών, τις συνεργασίες μεταξύ του ακαδημαϊκού και του καλλιτεχνικού κόσμου, διαμέσου διαφόρων γνωστικών πεδίων, με έμφαση στη συνεργασία των λαογραφικών σπουδών (σπουδές γύρω από την προφορικότητα, την παράσταση, τα είδη κ.ά.) και των παραστατικών τεχνών (θεάτρου, χορού, μουσικής, τραγουδιού, τέχνης του δρόμου κ.ά.). Στόχος του μαθήματος είναι να δώσει έμφαση στον όρο παράσταση (performance), ένα κύριο πεδίο σύγκλισης λαογραφίας και παραστατικών τεχνών. Η παράσταση, στο πλαίσιο των σπουδών επικεντρωμένων στην παράσταση, μελετάται εξίσου ως οριοθετημένη καλλιτεχνική έκφραση, ως διαλογική επικοινωνία και ως καθημερινή πρακτική. Η χρήση του όρου από την επιστήμη της λαογραφίας γίνεται όχι για να κατανοήσουμε το λαογραφικό υλικό ως θέατρο αλλά για να αντιληφθούμε, μέσω αυτής της αναλογίας, ότι το λαογραφικό υλικό δεν είναι μόνο ένα ιστορικό δεδομένο, οριστικά διαμορφωμένο στο παρελθόν, αλλά μια επικοινωνιακή διαδικασία, η οποία ορίζεται από περισσότερες μεταβλητές: το συγκειμενικό περιβάλλον του παριστανόμενου κειμένου, οι ρόλοι των συμμετεχόντων και οι δομές, οι δυναμικές της εξουσίας, η ενημέρωση των συμμετεχόντων, τα είδη, οι δυναμικές της μνήμης κ.ά. Η παράσταση είναι επομένως η διαδικασία σημασιοδότησης τη στιγμή της παραγωγής της κάθε έκφρασης («the meaning in the making»). Το μάθημα επίσης στρέφεται και στην καλλιτεχνική δημιουργία των τελευταίων δεκαετιών, όταν οι καλλιτέχνες εμπνέονται από τις αρχές της έρευνας πεδίου, μία από τις μεθόδους της εθνογραφίας. Συγκεντρώνουν τραγούδια, παραμύθια και άλλα είδη του έντεχνου λαϊκού λόγου για να τεκμηριώσουν τη δική τους δημιουργία στο θέατρο ή σε άλλα πεδία καλλιτεχνικής έκφρασης. Έτσι, το μάθημα βγαίνει από το στενό πλαίσιο των συγγραμμάτων και των αιθουσών και συνδέεται με την κοινωνική πραγματικότητα. Σε αυτά τα πλαίσια οι παραστατικές τέχνες αποτελούν το μέσο για τη διάδοση των στοιχείων της επιτόπιας έρευνας στον ευρύτερο δημόσιο χώρο ή στον χώρο της εκπαίδευσης και την ευαισθητοποίηση ενός ευρύτερου κοινού. Επισημαίνουμε δε ότι ανάλογα μαθήματα υπάρχουν τόσο σε δημόσιες σχολές παραστατικών τεχνών του εξωτερικού όσο και σε ιδιωτικές με παρεμφερείς τίτλους. Με βάση τα παραπάνω, το προτεινόμενο μάθημα ανταποκρίνεται στα επιστημονικά ενδιαφέροντα των φοιτητών και των φοιτητριών της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, αφενός συναρτάται και εμπλουτίζει το περιεχόμενο και το πρόγραμμα σπουδών της Σχολής αυτής, ενώ παράλληλα συνδέει τη διδασκαλία των παραστατικών τεχνών με την κοινωνική πραγματικότητα, σύμφωνα και με τα διεθνείς εξελίξεις σε ανάλογες σχολές του άλλων χωρών. Μαριάνθη Καπλάνογλου, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ Γιώργος Κούζας, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ