Αρχική Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης»ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΗ ΘΕΣΗ ΑΙΡΕΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ – ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΥΤΩΝ (292-307)Σχόλιο του χρήστη ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ | 21 Μαΐου 2026, 22:00
  • Σχόλιο του χρήστη 'ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ' | 21 Μαΐου 2026, 22:00

    ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το κατατεθέν Σχέδιο Νόμου «Ενιαίος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» (ΣΧΝ-ΥΠΕΣ-ΚΩΔΙΚΑΣ-ΕΝΙΑΙΟΣ) εισάγει, για πρώτη φορά στην ιστορία της ελληνικής αυτοδιοίκησης, σύστημα διατάξεων που στοχεύουν συστηματικά στην καταστατική θέση ένστολων δημοσίων υπαλλήλων ως αιρετών οργάνων ΟΤΑ. Βάσει των άρθρων 42, 294, 297, 298 και 301 του ΣΧΝ, εισάγονται οι ακόλουθες ρυθμίσεις: • Άρθρο 42 παρ. 2β: Κατάργηση ειδικής εξαίρεσης υπαστυνόμων και αντίστοιχων βαθμών — πλέον όλοι οι αξιωματικοί υποχρεούνται σε παραίτηση για να εκλεγούν. • Άρθρο 42 παρ. 2β εδ. 3: Υπαξιωματικοί δύνανται να εκλεγούν μόνον εφόσον αιτηθούν τη μη προαγωγή τους σε αξιωματικούς καθ' όλη τη θητεία τους. • Άρθρο 294 παρ. 1: Ο χρόνος άσκησης εκτελεστικού αιρετού αξιώματος από ένστολους δεν υπολογίζεται για βαθμολογικές προαγωγές και μισθολογικές προσαυξήσεις. • Άρθρο 297 παρ. 2: Κατά τη χρήση ειδικής άδειας, οι αποδοχές μειώνονται αναλογικά με τις ληφθείσες ημέρες ειδικής άδειας. • Άρθρο 301 παρ. 6-7: Κατάργηση δικαιώματος απόσπασης προς τον εκλογικό δήμο — εξαίρεση μόνο για νησιωτικούς δήμους. Α. ΙΣΤΟΡΙΚΟ — 30 ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΑΛΛΟΙΩΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Από το 1994 έως σήμερα, επί τριάντα (30) συνεχή έτη, το δικαίωμα ένστολων δημοσίων υπαλλήλων να εκλέγονται ως αιρετοί ΟΤΑ και να λαμβάνουν ειδική άδεια μετ' αποδοχών για άσκηση αιρετών καθηκόντων διατηρήθηκε αναλλοίωτο διά μέσου έξι (6) διαδοχικών νόμων: Ν. 2218/1994, Ν. 3463/2006, Ν. 3852/2010 (άρθρο 93), Ν. 4555/2018, Ν. 4623/2019 και Ν. 5056/2023. Ειδικότερα, ο Ν. 3852/2010 (Καλλικράτης) προέβλεπε ρητώς στο άρθρο 14 ειδική εξαίρεση για τους υπαστυνόμους και αντίστοιχους βαθμούς σωμάτων ασφαλείας, αναγνωρίζοντας ότι δεν δικαιολογείται ο αποκλεισμός τους από την τοπική δημοκρατία. Σε κανέναν εκ των ανωτέρω νόμων — ανεξαρτήτως κυβερνώντος κόμματος — δεν κρίθηκε αναγκαία τροποποίηση ούτε τεκμηριώθηκε πρόβλημα που να επιβάλλει νομοθετική επέμβαση. Β. ΛΟΓΟΙ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Β.1 Παραβίαση Αρχής Ισότητας (Άρθρο 4§1 Συντάγματος) Το άρθρο 4§1 του Συντάγματος απαιτεί αντικειμενική δικαιολογία για κάθε διαφορετική μεταχείριση ομοειδών καταστάσεων (ΣτΕ Ολ. 3470/2011). Ο ίδιος ο ΣΧΝ αποδεικνύει εσωτερική αντίφαση: το κόψιμο προαγωγών (άρθρο 294) εφαρμόζεται μόνο σε ένστολους — άρα ο διαχωρισμός είναι νομοτεχνικά εφικτός — ενώ η κατάργηση αποσπάσεων (άρθρο 301 παρ. 6) επεκτείνεται σε όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, χωρίς αντικειμενική δικαιολογία. Αποκαλυπτική είναι η σύγκριση που προκύπτει από το ίδιο το άρθρο 42: κατά την παρ. 2 περ. ε), επιτρέπεται να εκλεγεί (με παραίτηση) υπάλληλος που άσκησε καθήκοντα προϊσταμένου επιπέδου Γενικής Διεύθυνσης ή Διεύθυνσης — δηλαδή διευθυντικό στέλεχος με διαχείριση δημόσιων πόρων και εκτεταμένη δυνητική σύγκρουση συμφερόντων. Αντίθετα, ο αξιωματικός βαθμού υπαστυνόμου, χωρίς οποιαδήποτε διοικητική αρμοδιότητα επί δημοτικών υποθέσεων, αντιμετωπίζεται αυστηρότερα. Η αντιστροφή κάθε λογικής αρχής αποδεικνύει ότι ο σκοπός δεν είναι η προστασία του δημόσιου συμφέροντος αλλά η αποτροπή συγκεκριμένης επαγγελματικής κατηγορίας από την άσκηση συνταγματικού δικαιώματος. Β.2 Παραβίαση Πολιτικών Δικαιωμάτων (Άρθρο 29 Συντάγματος) Το άρθρο 29§1 Συντάγματος κατοχυρώνει ουσιαστική δυνατότητα συμμετοχής στην πολιτική ζωή. Ο ΣΧΝ δημιουργεί σύστημα de facto απαγόρευσης μέσω σώρευσης: • Για αξιωματικούς (άρθρο 42 παρ. 2β): Υποχρεωτική παραίτηση ισοδυναμεί με μόνιμη απώλεια θέσης — υπό τον Ν. 3852/2010, οι υπαστυνόμοι μπορούσαν να εκλεγούν διατηρώντας τη θέση τους. • Για υπαξιωματικούς (άρθρο 42 παρ. 2β εδ. 3): Το δικαίωμα εκλέγεσθαι χορηγείται μόνον εφόσον θυσιαστεί μόνιμα η επαγγελματική εξέλιξη — η αίτηση μη προαγωγής δεν αίρεται ούτε μετά τη λήξη θητείας. • Για εκτελεστικά αξιώματα (άρθρο 294 παρ. 1): Μοναδική κατηγορία δημοσίων υπαλλήλων για την οποία ο χρόνος νόμιμης αναστολής δεν μετρά για μισθολογική/βαθμολογική εξέλιξη. • Για αιρετούς με έξοδα παράστασης (άρθρο 297 παρ. 2): Κάθε ημέρα ειδικής άδειας επάγεται αναλογική μείωση μισθού — ενώ ο Ν. 3852/2010 προέβλεπε αδιακρίτως άδεια μετ' αποδοχών. Κατά πάγια νομολογία: «ό,τι δεν επιτρέπεται να επιτευχθεί αμέσως, δεν επιτρέπεται να επιτευχθεί εμμέσως» (ΣτΕ 3976/2009, 2396/2013). Β.3 Παραβίαση Αρχής Αναλογικότητας (Άρθρο 25§1 Συντάγματος) Ο δηλούμενος σκοπός — αποτροπή κατάχρησης αποσπάσεων από ένστολους αιρετούς — θα αντιμετωπιζόταν πλήρως με μία μόνο πρόταση: «Δεν χορηγείται απόσπαση επικαλούμενη αποκλειστικά αιρετή ιδιότητα». Αντί αυτού, ο νόμος σωρεύει κατάργηση αποσπάσεων για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, αναστολή βαθμολογικής/μισθολογικής εξέλιξης ένστολων, μισθολογική κράτηση ανά ημέρα ειδικής άδειας, και υποχρεωτική παραίτηση ή μόνιμη αποστέρηση προαγωγής. Το σύνολο υπερβαίνει κατά πολύ τον δηλούμενο σκοπό και συνιστά δυσανάλογη επέμβαση στα δικαιώματα εκατοντάδων χιλιάδων αμέτοχων προσώπων. Β.4 Παραβίαση Αρχής Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης Ο ΣΧΝ καταργεί αιφνίδια, χωρίς μεταβατικές διατάξεις, καθεστώς επί του οποίου πολίτες έχουν στηρίξει βιοτικές επιλογές επί τριάντα έτη (ΣτΕ Ολ. 2199/2016). Ένστολοι δημόσιοι υπάλληλοι που σχεδίασαν την επαγγελματική και οικογενειακή τους ζωή βάσει τριακονταετούς αμετάβλητης νομοθεσίας αδικούνται αναδρομικά χωρίς οποιαδήποτε μεταβατική πρόβλεψη. Γ. ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ Γ.1 Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας (Ν. 1850/1989, άρθρο 7§2) Το άρθρο 7§2 της Χάρτας ορίζει: «Το καθεστώς των αιρετών αντιπροσώπων πρέπει να εξασφαλίζει ελεύθερη άσκηση της εντολής τους... και να μην δυσχεραίνει την επαγγελματική τους εξέλιξη.» Η αναστολή βαθμολογικών προαγωγών (άρθρο 294), η μισθολογική κράτηση (άρθρο 297) και η αφαίρεση δικαιώματος απόσπασης (άρθρο 301) παραβιάζουν ευθέως την ανωτέρω υποχρέωση. Γ.2 ΕΣΔΑ — Πρωτόκολλο 1, Άρθρο 3 Το ΕΔΔΑ έχει διαμορφώσει πάγια νομολογία ότι μέτρα που δημιουργούν chilling effect στην άσκηση εκλογικών δικαιωμάτων συνιστούν παραβίαση, ακόμα και αν τυπικά το δικαίωμα διατηρείται (Mathieu-Mohin and Clerfayt v. Belgium). Η σώρευση οικονομικού κόστους, επαγγελματικού κόστους και υποχρεωτικής παραίτησης αποκλειστικά για ένστολους συνιστά τέτοιο chilling effect. Δ. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΑΤΗΓΗΣΗ Ο νομοθέτης αδυνατεί να απαγορεύσει ευθέως το δικαίωμα εκλέγεσθαι στους ένστολους σε επίπεδο ΤΑ — ελλείψει συνταγματικού εδάφους. Επιχειρεί να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα εμμέσως, διά σώρευσης μέτρων που καθιστούν ουσιαστικά ανέφικτη την άσκηση του δικαιώματος. Αποδεικτικό στοιχείο της νομοθετικής καταστρατήγησης αποτελεί η εσωτερική αντίφαση του ίδιου του ΣΧΝ: ο νομοθέτης, αφενός, διαχωρίζει επιτυχώς ένστολους από λοιπούς δημοσίους υπαλλήλους όταν επιβάλλει αναστολή προαγωγών (άρθρο 294)· αφετέρου, εκτείνει σε όλο το δημόσιο την κατάργηση αποσπάσεων (άρθρο 301 παρ. 6), ισχυριζόμενος αδυναμία διαχωρισμού. Η αντίφαση αποδεικνύει ότι η γενίκευση ήταν συνειδητή επιλογή, όχι νομοτεχνική αναγκαιότητα — με αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες αμέτοχοι δημόσιοι υπάλληλοι να πλήττονται ως εργαλείο για να χτυπηθεί ο πραγματικός στόχος. Ε. ΑΙΤΗΜΑΤΑ Κατόπιν των ανωτέρω, αιτούμεθα: 1. Την επαναφορά της ειδικής εξαίρεσης αξιωματικών κατώτερων βαθμών (υπαστυνόμοι και αντίστοιχοι βαθμοί λοιπών σωμάτων) που προέβλεπε ο Ν. 3852/2010, ώστε να δύνανται να εκλεγούν χωρίς υποχρεωτική παραίτηση από την οργανική τους θέση (τροποποίηση άρθρου 42 παρ. 2β). 2. Την απάλειψη της υποχρέωσης υπαξιωματικών να αιτούνται μη προαγωγή σε αξιωματικούς ως προϋπόθεση εκλεξιμότητας, ως αδικαιολόγητης θυσίας επαγγελματικής εξέλιξης για την άσκηση συνταγματικού δικαιώματος (τροποποίηση άρθρου 42 παρ. 2β εδ. 3). 3. Την τροποποίηση του άρθρου 294 παρ. 1 ώστε ο χρόνος άσκησης εκτελεστικού αιρετού αξιώματος από ένστολους να υπολογίζεται για βαθμολογικές προαγωγές και μισθολογικές προσαυξήσεις, όπως ισχύει για τις λοιπές κατηγορίες υπαλλήλων (περ. α) του ίδιου άρθρου). 4. Την τροποποίηση του άρθρου 297 παρ. 2 ώστε η ειδική άδεια αιρετών να χορηγείται μετ' αποδοχών, αναιρώντας την αναλογική μισθολογική κράτηση που εισάγεται για πρώτη φορά και αντιβαίνει στο άρθρο 7§2 της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας. 5. Την τροποποίηση του άρθρου 301 παρ. 6-7 ώστε το δικαίωμα απόσπασης εκλεγμένων δημοσίων υπαλλήλων προς τον εκλογικό δήμο να επεκταθεί σε όλους τους δήμους και όχι μόνο στους νησιωτικούς — ή, ως ελάχιστη λύση, να απαγορευτεί αποκλειστικά η απόσπαση που επικαλείται ρητώς την αιρετή ιδιότητα. 6. Την πρόβλεψη επαρκών μεταβατικών διατάξεων για ήδη εκλεγμένους ένστολους αιρετούς, διασφαλίζοντας ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν θίγουν αναδρομικά αποκτηθείσες βιοτικές και επαγγελματικές επιλογές. ΣΤ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Το δημοκρατικό κράτος δικαίου απαιτεί ουσιαστική — όχι απλώς τυπική — δυνατότητα συμμετοχής όλων των πολιτών στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η τριακονταετής αδιάσπαστη εφαρμογή της καταργούμενης ρύθμισης διά μέσου έξι νόμων και πολλών κυβερνήσεων αποτελεί την ισχυρότερη αναίρεση οποιουδήποτε επιχειρήματος αναγκαιότητας. Ο εντοπιζόμενος πραγματικός σκοπός — η αποτροπή αποσπάσεων ένστολων αιρετών — επιλύεται με μία μόνο πρόταση νόμου, όχι με σύστημα διατάξεων που αποκλείει από τη δημοκρατική συμμετοχή συγκεκριμένες επαγγελματικές κατηγορίες και συμπαρασύρει εκατοντάδες χιλιάδες αμέτοχους δημοσίους υπαλλήλους. Οι προτεινόμενες διατάξεις αντίκεινται στο Σύνταγμα (άρθρα 4§1, 25§1, 29§1), στην Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας (άρθρο 7§2, Ν. 1850/1989) και στο άρθρο 3 του Πρωτοκόλλου 1 της ΕΣΔΑ. Η αποκατάστασή τους αποτελεί υποχρέωση συνταγματικής και ευρωπαϊκής συμμόρφωσης. Μάιος 2026