Υπουργείο Εσωτερικών

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Βούτα Κασσιανή' | 23 Μαΐου 2026, 20:53

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Το εκλογικό σύστημα που διαμορφώνεται στα άρθρα 44 και επόμενα, σε συνδυασμό με τη συνολική λογική του Κώδικα, συνιστά μία πολύ βαθιά πολιτική και διοικητική επιλογή για το τι ακριβώς θέλει να είναι η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα της επόμενης αυτοδιοικητικής περιόδου. Η απάντηση που δίνει ο νομοθέτης είναι σαφής. Θέλει μία αυτοδιοίκηση περισσότερο κυβερνήσιμη, περισσότερο συγκεντρωτική, περισσότερο δημαρχοκεντρική και περιφερειαρχοκεντρική, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται περιορισμό της πολυφωνίας και της τοπικής αντιπροσώπευσης. Το σύστημα δεν είναι ουδέτερο (κανένα εκλογικό σύστημα δεν είναι ουδέτερο). Κάθε εκλογικό σύστημα ενσωματώνει μία θεωρία εξουσίας. Το συγκεκριμένο σύστημα ενσωματώνει μία σαφή θεωρία, ότι η βασική παθογένεια της αυτοδιοίκησης είναι η «ακυβερνησία» και όχι η υπερσυγκέντρωση εξουσίας. Από διοικητική και πολιτική σκοπιά, το νέο σύστημα φαίνεται να στηρίζεται σε πέντε βασικούς άξονες: 1) Ενίσχυση κυβερνησιμότητας. 2) Συγκέντρωση ευθύνης στον επικεφαλής. 3) Περιορισμός κατακερματισμού παρατάξεων. 4) Ενίσχυση σταθερών διοικήσεων. 5) Μετατροπή των εκλογών περισσότερο σε εκλογή «διοίκησης» και λιγότερο σε εκλογή αντιπροσωπευτικού συμβουλίου. Με άλλα λόγια, η λογική του νομοθέτη δεν είναι πλέον καθαρά αυτοδιοικητική, είναι διοικητικο-κυβερνητική. Στα θετικά του συστήματος είναι η ενίσχυση της κυβερνησιμότητας (είναι ίσως το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ του συστήματος καθώς η ελληνική αυτοδιοίκηση, ιδιαίτερα μετά την απλή αναλογική, βίωσε ακυβερνησία, συνεχείς συναλλαγές, παραλυτικές ισορροπίες και αδυναμία λήψης αποφάσεων ενώ το νέο μοντέλο επιχειρεί να δημιουργήσει σταθερές πλειοψηφίες, σαφή διοικητικό κέντρο και δυνατότητα εφαρμογής πολιτικής), η μείωση του κατακερματισμού (η ενιαία εκλογική περιφέρεια στους περισσότερους δήμους λειτουργεί αποσυγκεντρωτικά ως προς τις τοπικιστικές μικροπαρατάξεις και περιορίζεται ο υπερτοπικισμός, οι πελατειακές μικροεκλογές, και η αποσπασματική εκπροσώπηση και αυτό μπορεί να ενισχύσει τον στρατηγικό σχεδιασμό την ενιαία δημοτική πολιτική και τη συνοχή της διοίκησης), η ενίσχυση της λογοδοσίας (όταν η εξουσία είναι πιο συγκεντρωμένη γίνεται και πιο ορατή η ευθύνη και ο πολίτης πλέον γνωρίζει ποιος διοικεί, ποιος αποφασίζει, ποιος ευθύνεται), η ενίσχυση διοικητικής αποτελεσματικότητας (η ύπαρξη πιο σταθερών πλειοψηφιών επιταχύνει αποφάσεις, διευκολύνει τεχνικά προγράμματα, επιτρέπει καλύτερη απορρόφηση πόρων και μειώνει διοικητικές εμπλοκές, ειδικά σε ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης, έργα υποδομών, και γενικά σε δημοσιονομικές αποφάσεις που η κυβερνησιμότητα είναι κρίσιμος παράγοντας) και στην προσπάθεια χωρικής εξισορρόπησης (οι εξαιρέσεις για μικρά νησιά και απομονωμένες ενότητες δείχνουν ότι ο νομοθέτης αναγνωρίζει τον κίνδυνο πλήρους εξαφάνισης μικρών νησιωτικών κοινοτήτων από την εκπροσώπηση). Στα αρνητικά του συστήματος είναι η υπερσυγκέντρωση εξουσίας (το σύστημα ενισχύει υπερβολικά τον δήμαρχο, τον περιφερειάρχη και τον κλειστό πυρήνα διοίκησης μετατρέποντας ουσιαστικά την αυτοδιοίκηση σταδιακά από συλλογικό θεσμό σε μοντέλο «εκλεγμένου εκτελεστικού ηγεμόνα», ενώ το δημοτικό συμβούλιο αποδυναμώνεται πολιτικά και αυτό είναι τεράστια θεσμική μεταβολή), η υποχώρηση αντιπροσωπευτικότητας (η κυβερνησιμότητα ενισχύεται εις βάρος της πολυφωνίας με τις μικρότερες παρατάξεις να δυσκολεύονται να εκπροσωπηθούν, να περιορίζονται πολιτικά, και να χάνουν επιρροή με αποτέλεσμα αυτό να μπορεί να δημιουργήσει αποξένωση των πολιτών, ένα αίσθημα αποκλεισμού και μία κρίση αντιπροσώπευσης), η αποδυνάμωση τοπικών κοινοτήτων (η ενιαία εκλογική περιφέρεια στους δήμους ευνοεί τα μεγάλα αστικά κέντρα, τους ισχυρούς εκλογικούς μηχανισμούς και τις πληθυσμιακά κυρίαρχες περιοχές ενώ οι μικρότερες κοινότητες κινδυνεύουν να μην εκπροσωπούνται ουσιαστικά, να χάσουν πολιτική φωνή και να περιθωριοποιηθούν καθιστώντας εξαιρετικά σοβαρό το ζήτημα για ορεινούς δήμους, νησιωτικούς δήμους και χωρικά άνισες περιοχές) η ενίσχυση πελατειακών υπερμηχανισμών (τα συγκεντρωτικά εκλογικά συστήματα συχνά ενισχύουν τους μεγάλους πελατειακούς μηχανισμούς διότι για να εκλεγεί κάποιος απαιτεί πλέον μεγαλύτερο δίκτυο, μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα, μεγαλύτερη χρηματοδότηση και ισχυρότερη πολιτική πρόσβαση πράγμα που σημαίνει ότι θα δυσκολεύονται οι ανεξάρτητες τοπικές κινήσεις, οι νέοι υποψήφιοι και οι μικρές κοινωνικές συλλογικότητες) η μετατροπή της αυτοδιοίκησης σε «μικρο-πρωθυπουργικό» μοντέλο (αυτό είναι ίσως η βαθύτερη πολιτική μεταβολή καθώς το σύστημα προσωποποιεί την εξουσία, συγκεντρώνει πολιτική ισχύ και διοικητικοποιεί την αυτοδιοίκηση καθώς ο δήμαρχος δεν λειτουργεί πλέον τόσο ως «πρώτος μεταξύ ίσων», αλλά λειτουργεί περισσότερο ως τοπικός εκτελεστικός κυρίαρχος), η δημοκρατική συρρίκνωση του συμβουλίου (το δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο κινδυνεύει να μετατραπεί από ουσιαστικό διαβουλευτικό σώμα σε θεσμό επικύρωσης διοικητικών επιλογών και αυτό φαίνεται να αλλάζει τη φύση της τοπικής δημοκρατίας) και η πολιτική απομάκρυνση των πολιτών (όταν τα συστήματα γίνονται υπερβολικά συγκεντρωτικά οι πολίτες αισθάνονται ότι η συμμετοχή τους έχει μικρότερη αξία με αποτέλεσμα αυτό να μπορεί να αυξήσει αποχή, να μειώσει συμμετοχή και να αποδυναμώσει τοπική κοινωνική συνοχή. Το νέο εκλογικό σύστημα δεν είναι απλώς τεχνική αλλαγή αλλά είναι αλλαγή πολιτειακής φιλοσοφίας της αυτοδιοίκησης. Η Ελλάδα μετακινείται: από το μοντέλο της «αντιπροσωπευτικής πολυκεντρικής αυτοδιοίκησης» σε ένα μοντέλο «διοικητικά κυβερνήσιμης τοπικής εκτελεστικής εξουσίας». Δηλαδή: λιγότερη διαβούλευση, περισσότερη εκτέλεση. Λιγότερη συλλογικότητα, περισσότερη συγκέντρωση. Λιγότερη τοπική πολυφωνία, περισσότερη διοικητική σταθερότητα. Το πραγματικό ερώτημα τελικά είναι: Τι προτιμά μία δημοκρατία στην τοπική αυτοδιοίκηση; Μία διοίκηση πιο αργή αλλά πιο αντιπροσωπευτική ή μία διοίκηση πιο αποτελεσματική αλλά πιο συγκεντρωτική; Το νομοσχέδιο πάντως έχει ήδη δώσει την απάντησή του. Επέλεξε σαφώς, την κυβερνησιμότητα έναντι της πολυφωνίας.