Αρχική Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης»ΜΕΡΟΣ Β’ ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (άρθρα 184-291)Σχόλιο του χρήστη Βούτα Κασσιανή | 23 Μαΐου 2026, 22:12
  • Σχόλιο του χρήστη 'Βούτα Κασσιανή' | 23 Μαΐου 2026, 22:12

    Η ρύθμιση περί «παρακολούθησης και υλοποίησης συστάσεων ή πορισμάτων» από τον Γενικό Επόπτη και τον Επόπτη Νομιμότητας αποτυπώνει με εξαιρετική καθαρότητα ένα από τα πιο διαχρονικά προβλήματα της ελληνικής διοικητικής νομοθέτησης: την ψευδαίσθηση θεσμικής αποτελεσματικότητας μέσω γενικών διακηρύξεων χωρίς πραγματικό μηχανισμό επιβολής και συμμόρφωσης. Το νομοσχέδιο φαίνεται να θεωρεί ότι αρκεί η απονομή μίας γενικής εποπτικής αρμοδιότητας ώστε αυτομάτως να παράγεται διοικητική συμμόρφωση. Όμως η διοικητική επιστήμη, η θεωρία θεσμών και η ίδια η εμπειρία του ελληνικού κράτους αποδεικνύουν ακριβώς το αντίθετο. Καμία εποπτική αρμοδιότητα δεν λειτουργεί ουσιαστικά όταν δεν συνοδεύεται από σαφές κανονιστικό περιεχόμενο, από διαδικασία ελέγχου συμμόρφωσης, από χρονικά όρια, από κυρωτικό μηχανισμό και από ρητές συνέπειες μη συμμόρφωσης. Ακριβώς εδώ εντοπίζεται το σοβαρό θεσμικό κενό των άρθρων 662 παρ. 1 εδ. και 667 παρ. 2 β’. Ο νομοθέτης αναθέτει στον Γενικό Επόπτη και στον Επόπτη την «παρακολούθηση» και την «υλοποίηση» συστάσεων ή πορισμάτων (όπως περιγράφεται στα άρθρα 199 παρ. 3, 270 παρ. 7 και 507 παρ. 2). Όμως τι σημαίνει πρακτικά «παρακολούθηση»; Σημαίνει απλή αποστολή εγγράφου; Περιοδική υπενθύμιση; Διοικητική πίεση; Δυνατότητα δεσμευτικής εντολής; Αξιολόγηση συμμόρφωσης; Ενεργοποίηση πειθαρχικού ελέγχου; Δυνατότητα ακύρωσης πράξεων; Ή εισήγηση κυρώσεων; Το νομοσχέδιο δεν απαντά. Αυτή η ασάφεια δεν είναι δευτερεύουσα, είναι πυρηνική θεσμική αδυναμία διότι σε κάθε σύστημα εποπτείας η κρίσιμη διάκριση είναι η εξής: άλλο πράγμα η διατύπωση σύστασης και άλλο πράγμα η εξασφάλιση συμμόρφωσης. Η Ελλάδα έχει μακρά διοικητική παράδοση πορισμάτων που δεν εφαρμόζονται, συστάσεων που αγνοούνται, ελέγχων χωρίς συνέχεια και θεσμών χωρίς εκτελεστική αποτελεσματικότητα. Ο λόγος είναι ακριβώς αυτός! Η διοίκηση συχνά οργανώνεται γύρω από «ήπια» εποπτικά εργαλεία χωρίς πραγματικό μηχανισμό επιβολής. Στην πραγματικότητα, το νομοσχέδιο φαίνεται να συγχέει την ηθική αυθεντία της εποπτείας με τη νομική δεσμευτικότητα της εποπτείας. Όμως το ότι ένας Επόπτης διαπιστώνει μία παθογένεια ή απευθύνει μία σύσταση δεν σημαίνει ότι ο ΟΤΑ ή το νομικό πρόσωπο έχει πραγματικό κίνητρο να συμμορφωθεί. Εδώ ακριβώς ανακύπτει το κρίσιμο ερώτημα. Τι θα συμβαίνει όταν ένας φορέας αδιαφορεί, καθυστερεί, παρακάμπτει ή αγνοεί πλήρως τις συστάσεις; Το νομοσχέδιο σιωπά. Αυτή η σιωπή δημιουργεί σοβαρό θεσμικό πρόβλημα διότι χωρίς ρητή διαδικασία συμμόρφωσης, υποχρεωτική προθεσμία εφαρμογής, υποβολή σχεδίου συμμόρφωσης, δυνατότητα επανελέγχου και σαφείς συνέπειες μη εφαρμογής, η εποπτεία κινδυνεύει να μετατραπεί σε μία διοικητική παραγωγή εγγράφων χωρίς πραγματικό αντίκρισμα. Ακόμη σοβαρότερο είναι ότι πράγματι δεν γίνεται καμία ουσιαστική αναφορά σε πειθαρχικές συνέπειες και αυτό είναι εξαιρετικά προβληματικό διότι αν η μη συμμόρφωση, η παραβίαση πορίσματος ή η αγνόηση σύστασης δεν συνδέεται με κάποια μορφή θεσμικής ευθύνης, τότε η διοίκηση πολύ συχνά θα επιλέγει απλώς να μην συμμορφώνεται. Ιδίως στην ελληνική διοικητική κουλτούρα, όπου η εφαρμογή πολλών ελεγκτικών πορισμάτων εξαρτάται από πολιτική βούληση, διοικητικές ισορροπίες ή υπηρεσιακές σχέσεις, η απουσία συνεπειών καθιστά την εποπτεία σε μεγάλο βαθμό συμβολική. Εδώ αναδεικνύεται μία βαθύτερη αντίφαση του ίδιου του Κώδικα. Από τη μία δημιουργείται μία εξαιρετικά ισχυρή αρχιτεκτονική εποπτείας με Γενικό Επόπτη, Επόπτες, ελέγχους νομιμότητας, αυτεπάγγελτες ακυρώσεις, πειθαρχικές διαδικασίες και αυξημένο κρατικό έλεγχο και από την άλλη όμως σε κρίσιμα σημεία εφαρμογής, το σύστημα εμφανίζεται χωρίς σαφή εργαλεία επιβολής. Έτσι δημιουργείται ένα παράδοξο. Ένα θεσμικά «βαρύ» σύστημα αλλά επιχειρησιακά ασαφές. Αυτό είναι εξαιρετικά περίεργο και επικίνδυνο διότι αυτό συνήθως οδηγεί είτε σε διοικητική αδράνεια είτε σε επιλεκτική και αποσπασματική εφαρμογή και η επιλεκτική εφαρμογή είναι ίσως η μεγαλύτερη απειλή για κάθε σύστημα εποπτείας. Αυτό γιατί κάποιοι συμμορφώνονται, κάποιοι όχι και τελικά η εποπτεία παύει να λειτουργεί ως ουδέτερος θεσμός και αρχίζει να εκλαμβάνεται ως εργαλείο διακριτικής μεταχείρισης. Θεσμικά, το ορθότερο θα ήταν το νομοσχέδιο να προβλέπει ρητά υποχρέωση συμμόρφωσης εντός συγκεκριμένης προθεσμίας, αιτιολογημένη απάντηση του φορέα, υποχρέωση υποβολής έκθεσης εφαρμογής, δυνατότητα επανελέγχου και σαφή σύνδεση της αδικαιολόγητης μη συμμόρφωσης με πειθαρχική ή διοικητική ευθύνη. Διαφορετικά, οι έννοιες «παρακολούθηση» και «υλοποίηση πορισμάτων» κινδυνεύουν να λειτουργήσουν περισσότερο ως νομοθετική ρητορική παρά ως πραγματικός μηχανισμός διοικητικής λογοδοσίας. Τελικά αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα πολλών μεταρρυθμίσεων στην ελληνική δημόσια διοίκηση. Ότι επενδύουν υπερβολικά στη δημιουργία θεσμών, τίτλων, οργάνων, και αρμοδιοτήτων αλλά πολύ λιγότερο στην εκτελεστική δυνατότητα, στην εφαρμογή και στην πραγματική διοικητική συμμόρφωση, διότι ένα σύστημα εποπτείας δεν κρίνεται από το πόσο εντυπωσιακά περιγράφεται στον νόμο. Κρίνεται από το αν ο διοικούμενος γνωρίζει ότι η μη συμμόρφωση θα έχει πραγματικές, σαφείς και προβλέψιμες συνέπειες.