Αρχική Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης»ΜΕΡΟΣ Γ΄ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΗ ΘΕΣΗ ΑΙΡΕΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ – ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΥΤΩΝ (292-307)Σχόλιο του χρήστη ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ | 28 Μαΐου 2026, 17:20
  • Σχόλιο του χρήστη 'ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ' | 28 Μαΐου 2026, 17:20

    ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 297 ΠΑΡ. 1 ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ «ΕΝΙΑΙΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ» Ειδική άδεια προέδρων δημοτικών κοινοτήτων — αδικαιολόγητη κατάργηση πληθυσμιακής διαφοροποίησης Υποβάλλεται στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης — opengov.gr ───────────────────────────────────────────────────── Α. ΙΣΤΟΡΙΚΟ — ΜΙΑ ΣΥΝΕΧΗΣ ΟΠΙΣΘΟΔΡΟΜΗΣΗ Η ειδική άδεια που χορηγείται στους προέδρους δημοτικών κοινοτήτων (και των προκατόχων τους θεσμών) για την άσκηση των καθηκόντων τους διήλθε τρία διαδοχικά στάδια — καθένα από τα οποία αντικατοπτρίζει σταδιακή υποβάθμιση της αναγνώρισης του βάρους του αιρετού αξιώματος: Α.1. Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006): Πλήρης απαλλαγή Υπό τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006), οι δήμοι με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων ήταν οργανωμένοι σε δημοτικά διαμερίσματα. Ο πρόεδρος του δημοτικού διαμερίσματος σε δήμο με 100.000+ κατοίκους απολάμβανε πλήρη απαλλαγή από τα επαγγελματικά του καθήκοντα για το σύνολο της θητείας του. Η ρύθμιση αυτή αναγνώριζε άριστα την πραγματικότητα: η διοίκηση ενός αστικού διαμερίσματος που μπορεί να αριθμεί εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους απαιτεί πρακτικά καθημερινή παρουσία. Α.2. Νόμος 3852/2010 «Καλλικράτης»: Μείωση σε 60 ημέρες Με τον Ν. 3852/2010 (Καλλικράτης) τα δημοτικά διαμερίσματα μετονομάστηκαν σε δημοτικές κοινότητες, ενώ τα μικρά χωριά και οικισμοί κατηγοριοποιήθηκαν ως τοπικές κοινότητες. Παρά τη μετονομασία, ο νόμος διατήρησε τη βάσιμη πληθυσμιακή διαφοροποίηση: πρόεδροι δημοτικών κοινοτήτων (πρώην αστικά διαμερίσματα με ουσιαστικά αστικές ανάγκες και πληθυσμό συνήθως 2.000 έως 100.000+ κατοίκων) ελάμβαναν εξήντα (60) ημέρες ειδικής άδειας κατ' έτος. Πρόεδροι/εκπρόσωποι τοπικών κοινοτήτων (μικρά χωριά και αγροτικοί οικισμοί) ελάμβαναν τριάντα (30) ημέρες. Η διάκριση ήταν αντικειμενικά δικαιολογημένη και λογικά συνεπής. Α.3. Νέος ΣΧΝ-ΥΠΕΣ (Ενιαίος Κώδικας): Εξίσωση σε 30 ημέρες για όλους Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου, μετά την κατάργηση της διάκρισης δημοτικών/τοπικών κοινοτήτων από τον Ν. 5056/2023, ορίζει στο άρθρο 297 παρ. 1 ότι τόσο ο εκπρόσωπος μικρής κοινότητας (ενδεχομένως 200 κατοίκων) όσο και ο πρόεδρος συμβουλίου μεγάλης κοινότητας (πρώην δημοτικό διαμέρισμα με 100.000 κατοίκους) δικαιούνται αμφότεροι τριάντα (30) ημέρες ειδικής άδειας κατ' έτος. Η ρύθμιση αυτή: • Αγνοεί πλήρως τη διαφορά στον πληθυσμό και άρα στον όγκο των υποθέσεων. • Αντιστρέφει δεκαετίες νομοθετικής πρακτικής που αναγνώριζε αυτή ακριβώς τη διαφορά. • Χορηγεί στον πρόεδρο συμβουλίου μεγάλης κοινότητας (πρώην δήμος) λιγότερες άδεια απ' ό,τι χορηγεί το ίδιο άρθρο στον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου (60 ημέρες — άρθρο 297 παρ. 1γ), αντιστρέφοντας κάθε λογική ιεράρχηση υποχρεώσεων. Β. ΝΟΜΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Β.1 Παραβίαση Αρχής Ισότητας — Άρθρο 4§1 Συντάγματος Η αρχή της ισότητας (άρθρο 4§1 Συντάγματος) απαγορεύει τόσο την άνιση μεταχείριση ομοίων όσο και την ίση μεταχείριση ουσιωδώς ανόμοιων καταστάσεων, εφόσον δεν υπάρχει αντικειμενική και λογική δικαιολογία (ΣτΕ Ολ. 3470/2011, ΣτΕ 1178/2002, ΑΕΔ 23/2003). Στην περίπτωση που εξετάζουμε, η εξίσωση κοινοτήτων 200 και 100.000 κατοίκων αντιμετωπίζει με απολύτως ταυτόσημο τρόπο καταστάσεις που διαφέρουν ουσιωδώς: • Πλήθος αιτημάτων πολιτών: ανάλογο του πληθυσμού — στη μεγάλη κοινότητα, εκατοντάδες αιτήματα, καταγγελίες, ανάγκες τεχνικής υποδομής ετησίως. • Αριθμός συνεδριάσεων συμβουλίου: σε μεγάλη κοινότητα, πλήθος τακτικών και έκτακτων συνεδριάσεων ετησίως. • Εκτέλεση αποφάσεων, επαφές με δημοτικές υπηρεσίες, εκπροσώπηση: ο πρόεδρος μεγάλης κοινότητας ασκεί ρόλο που αντιστοιχεί στον πρώην δήμαρχο αυτοτελούς δήμου. Δεν υπάρχει κανένας αντικειμενικός λόγος που να δικαιολογεί αυτή την εξίσωση — ούτε ο νόμος αιτιολογεί κάτι τέτοιο. Αντίθετα, ο ίδιος ο ΣΧΝ-ΥΠΕΣ αναγνωρίζει ρητώς την πληθυσμιακή κλίμακα ως κριτήριο λειτουργίας σε δεκάδες άλλα άρθρα (π.χ. άρθρα 108, 110, 136, 159), καθιστώντας παντελώς αδικαιολόγητη την άρνησή του να εφαρμόσει το ίδιο κριτήριο για τη χορήγηση άδειας. Β.2 Παραβίαση Αρχής Αναλογικότητας — Άρθρο 25§1 Συντάγματος Η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25§1 Συντάγματος) απαιτεί το μέτρο να είναι πρόσφορο, αναγκαίο και αναλογικό προς τον επιδιωκόμενο σκοπό. Η μείωση από πλήρη απαλλαγή σε 60 ημέρες και εν συνεχεία σε 30 ημέρες — χωρίς καμία αλλαγή στον πραγματικό φόρτο εργασίας των προέδρων μεγάλων κοινοτήτων — υπερβαίνει κάθε λογικό μέτρο. Ειδικά για κοινότητες με πληθυσμό άνω των 10.000 κατοίκων, τριάντα (30) ημέρες ετησίως αντιστοιχούν σε λιγότερες από τρεις εργάσιμες ημέρες ανά μήνα — αριθμός που δεν αρκεί ούτε για την παρακολούθηση των συνεδριάσεων του συμβουλίου κοινότητας, πόσο μάλλον για την άσκηση εκτελεστικών καθηκόντων. Β.3 Παραβίαση Αρχής Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης Εκλεγμένοι πρόεδροι κοινοτήτων στηρίχθηκαν επί της υφιστάμενης ρύθμισης (60 ημέρες) για να αποδεχθούν το αξίωμα και να ρυθμίσουν τις εργασιακές τους υποχρεώσεις. Η αιφνίδια μείωση κατά 50%, χωρίς μεταβατικές διατάξεις, θίγει αδικαιολόγητα αποκτηθείσες δικαιολογημένες προσδοκίες (ΣτΕ Ολ. 2199/2016). Β.4 Παραβίαση Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας — Άρθρο 7§2 (Ν. 1850/1989) Το άρθρο 7§2 της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας (κυρωθείσα με Ν. 1850/1989, δεσμευτικό διεθνές δίκαιο κατ' άρθρο 28§1 Συντάγματος) ορίζει: «Το καθεστώς των αιρετών αντιπροσώπων πρέπει να εξασφαλίζει ελεύθερη άσκηση της εντολής τους, να προβλέπει κατάλληλη αποζημίωση για τα έξοδα που πραγματοποιούνται κατά την άσκηση της εντολής τους και, κατά περίπτωση, αποζημίωση για απώλεια κερδών ή αμοιβής, καθώς και τις ανάλογες κοινωνικές παροχές.» Τριάντα (30) ημέρες ετησίως για πρόεδρο κοινότητας εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων δεν εξασφαλίζουν «ελεύθερη άσκηση της εντολής» κατά την έννοια της Χάρτας. Ο εν λόγω αιρετός αντιμετωπίζει αδύνατη επιλογή: ή αμελεί τα αιρετά καθήκοντά του ή κινδυνεύει με πειθαρχικές συνέπειες από τον εργοδότη του λόγω υπερβολικών απουσιών. Γ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ Η αδικαιολόγητη εξίσωση αναδεικνύεται και από εσωτερική σύγκριση των ίδιων των άρθρων του ΣΧΝ: α) Σύμφωνα με το άρθρο 297 παρ. 1γ, ο πρόεδρος δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου λαμβάνει εξήντα (60) ημέρες ειδικής άδειας κατ' έτος. Συνεπώς, ο πρόεδρος συμβουλίου κοινότητας 100.000 κατοίκων (πρώην δήμαρχος εν ουσία) δικαιούται τις μισές ημέρες από τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου — ακόμα και σε δήμο μικρότερου πληθυσμού. Η αντιστροφή αυτή στερείται παντός λογικού ερείσματος. β) Ο ΣΧΝ χρησιμοποιεί πληθυσμιακά κατώφλια ως κριτήρια οργάνωσης και λειτουργίας σε δεκάδες άρθρα (αριθμός μελών συμβουλίων, όρια δαπανών, αρμοδιότητες). Η εσκεμμένη αποφυγή του ίδιου κριτηρίου μόνον στο άρθρο 297 παρ. 1 καταφαίνεται ως επιλεκτική και αυθαίρετη. Δ. ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ Η μείωση στις 30 ημέρες για προέδρους μεγάλων κοινοτήτων συνεπάγεται: 1. Αποτροπή εργαζομένων από την ανάληψη αιρετού αξιώματος σε μεγάλες κοινότητες (de facto deterrence), καθώς ο φόρτος εργασίας υπερβαίνει κατά πολύ το επιτρεπόμενο όριο άδειας. 2. Υποβάθμιση της ποιότητας τοπικής δημοκρατίας: εκλεγμένοι που δεν έχουν επαρκή χρόνο για τα καθήκοντά τους αδυνατούν να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους στους πολίτες. 3. Αποκλεισμός συγκεκριμένων επαγγελματικών κατηγοριών (μισθωτοί δημόσιου και ιδιωτικού τομέα) από τη δυνατότητα να υπηρετήσουν ως πρόεδροι μεγάλων κοινοτήτων, με κίνδυνο εκτροπής του αξιώματος σε προνόμιο όσων δεν εξαρτώνται από μισθό (αυτοαπασχολούμενοι, συνταξιούχοι). 4. Δυσλειτουργία συμβουλίων κοινοτήτων: απουσία αδειών επαρκών για κάλυψη συνεδριάσεων, επιτόπιων ελέγχων, παρουσία σε δημοτικές υπηρεσίες και εκδηλώσεις. Ε. ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΡΘΡΟΥ 297 ΠΑΡ. 1 Προτείνουμε την τροποποίηση του άρθρου 297 παρ. 1 ώστε να αποκατασταθεί η πληθυσμιακή διαφοροποίηση που ίσχυε επί δεκαπέντε (15) τουλάχιστον έτη, με την εξής διατύπωση: «1. Κατά τη διάρκεια της θητείας των: αα) εκπροσώπων δημοτικών κοινοτήτων και προέδρων συμβουλίων δημοτικών κοινοτήτων με πληθυσμό έως δύο χιλιάδες (2.000) κατοίκους, χορηγείται ειδική άδεια τριάντα (30) ημερών κατ' έτος, επιπλέον της κατά νόμο προβλεπόμενης κανονικής άδειας. αβ) προέδρων συμβουλίων δημοτικών κοινοτήτων με πληθυσμό άνω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων, χορηγείται ειδική άδεια εξήντα (60) ημερών κατ' έτος, επιπλέον της κατά νόμο προβλεπόμενης κανονικής άδειας.» Η πρόταση αυτή: ✓ Επαναφέρει την αντικειμενικά δικαιολογημένη διαφοροποίηση βάσει πληθυσμού. ✓ Συνάδει με την ιστορική εξέλιξη της νομοθεσίας (Ν. 3463/2006, Ν. 3852/2010). ✓ Ευθυγραμμίζεται με τις υποχρεώσεις από την Ευρωπαϊκή Χάρτα Τοπικής Αυτονομίας. ✓ Δεν επιβαρύνει πρόσθετα τον δημόσιο προϋπολογισμό (η διαφορά αφορά εργασιακή άδεια από τον εκάστοτε εργοδότη). ΣΤ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η υπό διαβούλευση ρύθμιση του άρθρου 297 παρ. 1 επιλέγει να αγνοήσει μια πολυδεκαετή, αντικειμενικά βάσιμη διαφοροποίηση που ίσχυσε υπό όλα τα νομοθετικά καθεστώτα — από την πλήρη απαλλαγή του Ν. 3463/2006 έως τις 60 ημέρες του Ν. 3852/2010 — εξισώνοντας δομικά ανόμοιες καταστάσεις. Μια κοινότητα 200 κατοίκων και μια κοινότητα 100.000 κατοίκων δεν μπορούν ποτέ να αντιμετωπίζονται νομοθετικά ως ταυτόσημες καταστάσεις — και ο νόμος αυτός ο ίδιος το αναγνωρίζει παντού αλλού. Η αποκατάσταση της διαφοροποίησης αποτελεί ελάχιστη απαίτηση τόσο του Συντάγματος όσο και της κοινής λογικής.