Μετανάστευσης και Ασύλου

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών' | 24 Μαΐου 2026, 16:46

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Άρθρα 96 παρ. 3 & 5 και 101 – Χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στη διερμηνεία και αποτύπωση συνεντεύξεων Το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών εκφράζει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη χρήση λογισμικών αυτοματοποιημένης μετάφρασης και συστημάτων διερμηνείας υποβοηθούμενων από τεχνητή νοημοσύνη στη διαδικασία ασύλου. Η διαδικασία διεθνούς προστασίας βασίζεται στην ακριβή γλωσσική αποτύπωση των ισχυρισμών των αιτούντων/αιτουσών, ενώ η αξιολόγηση αξιοπιστίας εξαρτάται συχνά από λεπτές γλωσσικές, πολιτισμικές και πραγματολογικές αποχρώσεις, τις οποίες τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αδυνατούν να αποδώσουν με επάρκεια. Η χρήση τέτοιων συστημάτων αφαιρεί τον αναγκαίο ανθρώπινο παράγοντα από μια ιδιαίτερα ευαίσθητη διαδικασία, η οποία συχνά αφορά πρόσωπα που έχουν βιώσει βία, διώξεις, βασανιστήρια ή άλλες τραυματικές εμπειρίες. Ως εκ τούτου, δεν διασφαλίζεται ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και κατάλληλο περιβάλλον για τη διεξαγωγή της συνέντευξης ασύλου. Ιδιαίτερα στις μη δυτικές γλώσσες, τα διαθέσιμα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι επαρκώς εξελιγμένα ώστε να παρέχουν αξιόπιστη, ακριβή και πολιτισμικά κατάλληλη διερμηνεία, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρά σφάλματα κατά την καταγραφή και αξιολόγηση των ισχυρισμών των αιτούντων. Εξίσου προβληματική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 101 ότι, σε περίπτωση χρήσης συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη έγγραφη αποτύπωση της συνέντευξης, «δεν απαιτείται η τήρηση πρακτικού». Η ρύθμιση αυτή υποβαθμίζει ουσιώδεις διαδικαστικές εγγυήσεις, καθώς δεν προβλέπεται επαρκής ανθρώπινη εποπτεία της αποτύπωσης της συνέντευξης, ούτε διασφαλίζεται δικαίωμα διόρθωσης σε περίπτωση σφαλμάτων που προκύπτουν από τη χρήση συστημάτων αυτόματης αναγνώρισης ομιλίας ή άλλων τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης. Άρθρα 99–100 – Προθεσμίες και παρουσία δικηγόρου στη συνέντευξη ασύλου Οι προβλεπόμενες εξαιρετικά σύντομες προθεσμίες για τη γνωστοποίηση του περιεχομένου της συνέντευξης και για την προετοιμασία των αιτούντων/αιτουσών πριν από αυτήν δεν επιτρέπουν ουσιαστική προετοιμασία ούτε των ίδιων ούτε των νομικών τους συμβούλων. Ιδιαίτερα προβληματικός είναι και ο περιορισμός της δυνατότητας παρέμβασης του δικηγόρου μόνο στο τέλος της συνέντευξης. Η ρύθμιση αυτή δεν επιτρέπει άμεση αντίδραση σε περιπτώσεις εσφαλμένης διερμηνείας, ακατάλληλων ή πιεστικών ερωτήσεων, καθώς και σε παραβιάσεις διαδικαστικών εγγυήσεων κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, περιορίζοντας ουσιωδώς το δικαίωμα αποτελεσματικής νομικής συνδρομής. Άρθρο 102 – Νομική καθοδήγηση Η πρόβλεψη παροχής νομικής καθοδήγησης σε μεγάλες ομάδες αιτούντων, έως και 50 ατόμων, δεν διασφαλίζει αποτελεσματική και ουσιαστική νομική υποστήριξη, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα των διαδικασιών ασύλου και τις εξατομικευμένες ανάγκες κάθε υπόθεσης. Η νομική καθοδήγηση δεν μπορεί να εξομοιώνεται με απλή γενική ενημέρωση, καθώς περιλαμβάνει συμβουλευτική και υποστήριξη σε κρίσιμα στάδια της διαδικασίας διεθνούς προστασίας. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να παρέχεται σε εξατομικευμένη βάση, με πλήρεις εγγυήσεις εμπιστευτικότητας, αποτελεσματικής επικοινωνίας και ουσιαστικής πρόσβασης σε νομική συνδρομή, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου και τις εγγυήσεις που διέπουν το δικηγορικό λειτούργημα. Άρθρο 113 – Πρόσβαση στη διαδικασία σε εγκαταστάσεις κράτησης και σημεία διέλευσης συνόρων Οι προβλεπόμενοι περιορισμοί ή απαιτήσεις αδειοδότησης για την πρόσβαση δικηγόρων σε εγκαταστάσεις κράτησης και σημεία διέλευσης συνόρων δεν συνάδουν με τις εγγυήσεις αποτελεσματικής πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου και παροχής νομικής συνδρομής. Η πρόσβαση των δικηγόρων σε δημόσιες εγκαταστάσεις για την άσκηση των καθηκόντων τους διέπεται ήδη από τις ειδικές εγγυήσεις του Κώδικα Δικηγόρων (άρθρο 34) και δεν θα πρέπει να υπόκειται σε υπέρμετρους διοικητικούς περιορισμούς που δυσχεραίνουν την αποτελεσματική επικοινωνία και υποστήριξη των αιτούντων διεθνή προστασία. Άρθρο 118 – Μετάφραση εγγράφων Ιδιαίτερα προβληματική είναι η πρόβλεψη μη λήψης υπόψη ουσιωδών εγγράφων λόγω έλλειψης επίσημης μετάφρασης με έξοδα του/της αιτούντος/αιτούσας άσυλο, ιδίως σε υποθέσεις μεταγενέστερων αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Η υπέρμετρη μετακύλιση του κόστους και της ευθύνης μετάφρασης στους/στις αιτούντες/σες περιορίζει ουσιωδώς την πρόσβαση στη διαδικασία διεθνούς προστασίας και ενδέχεται να στερήσει από τη διοίκηση κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν νέες εξελίξεις ή μεταβολές των συνθηκών στη χώρα καταγωγής. Άρθρο 119 – Διάρκεια της διαδικασίας εξέτασης Οι εξαιρετικά σύντομες προθεσμίες εξέτασης αιτήσεων ασύλου δημιουργούν σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ποιότητα, την πληρότητα και την εξατομίκευση της διαδικασίας εξέτασης. Παράλληλα, δεν παρέχουν στους/στις αιτούντες/σες τον αναγκαίο χρόνο ώστε να οργανώσουν τις σκέψεις τους, να συγκεντρώσουν αποδεικτικά στοιχεία και να εκθέσουν ουσιαστικά τους ισχυρισμούς τους. Άρθρο 120 – Επίδοση αποφάσεων Οι επιταχυμένες διαδικασίες επίδοσης αποφάσεων ενδέχεται να στερούν από τους/τις αιτούντες/σες τη δυνατότητα ουσιαστικής κατανόησης του περιεχομένου της απόφασης, πρόσβασης σε νομική συμβουλή και αποτελεσματικής άσκησης προσφυγής εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών. Ασφαλής τρίτη χώρα Προβληματική παραμένει και η διατήρηση της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας» ως λόγου απαραδέκτου. Η πρακτική εφαρμογή της έννοιας αυτής έχει επανειλημμένα αναδείξει σοβαρά ζητήματα ως προς την πραγματική πρόσβαση σε αποτελεσματική προστασία στις τρίτες χώρες, την επάρκεια των διαδικαστικών εγγυήσεων και τον κίνδυνο άμεσης ή έμμεσης επαναπροώθησης. Άρθρο 131 – Μεταγενέστερες αιτήσεις Η πρόβλεψη της παραγράφου 2 ότι μεταγενέστερη αίτηση μπορεί να θεωρηθεί ότι κατατέθηκε «απλώς για να καθυστερήσει ή να παρεμποδίσει την εκτέλεση απόφασης απομάκρυνσης» είναι υπερβολικά αόριστη και αφήνει υπέρμετρα ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στη διοίκηση. Δεν προβλέπονται επαρκή αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης, γεγονός που δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο αυθαίρετης απόρριψης μεταγενέστερων αιτήσεων χωρίς ουσιαστική εξέταση νέων στοιχείων ή μεταβολής των συνθηκών στη χώρα καταγωγής. Παράλληλα, οι προβλεπόμενες εξαιρέσεις από το δικαίωμα παραμονής σε περιπτώσεις μεταγενέστερων αιτήσεων εγείρουν σοβαρές ανησυχίες ως προς την αποτελεσματική προστασία από επαναπροώθηση και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η επιλογή περιορισμού του δικαιώματος παραμονής στο εθνικό δίκαιο, δεδομένου ότι το άρθρο 56 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 δεν επιβάλλει σχετική υποχρέωση στα κράτη μέλη αλλά τους παρέχει απλώς διακριτική ευχέρεια να θεσπίσουν τέτοιες εξαιρέσεις. Επιπλέον, οι προβλεπόμενες προθεσμίες είναι εξαιρετικά σύντομες, γεγονός που δυσχεραίνει την επαρκή πρόσβαση σε νομική συνδρομή και δεν διασφαλίζει αποτελεσματικά το δικαίωμα παραμονής κατά τη διάρκεια εξέτασης της διαδικασίας. Τέλος, πρέπει να καταργηθεί το παράβολο των 300 ευρώ για την υποβολή κάθε μεταγενέστερης αίτησης μετά την πρώτη αίτηση ασύλου, καθώς συνιστά σοβαρό οικονομικό εμπόδιο στην πρόσβαση στη διαδικασία διεθνούς προστασίας. Άρθρο 147 – Διακοπή υλικών συνθηκών υποδοχής Η πρόβλεψη διακοπής των υλικών συνθηκών υποδοχής και αποχώρησης από τις δομές εντός της εξαιρετικά σύντομης προθεσμίας των 30 ημερών δεν διασφαλίζει ομαλή και αξιοπρεπή μετάβαση των δικαιούχων διεθνούς προστασίας σε καθεστώς αυτόνομης διαβίωσης και κοινωνικής ένταξης. Είναι αναγκαίο να προβλεφθεί εύλογη μεταβατική περίοδος, τουλάχιστον έως την έκδοση των απαραίτητων εγγράφων και την εξασφάλιση βασικών προϋποθέσεων ένταξης, όπως πρόσβαση σε στέγαση, εργασία, υγειονομική περίθαλψη και κοινωνικές υπηρεσίες, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα αστεγίας, κοινωνικού αποκλεισμού και ακραίας επισφάλειας.