Yπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

• Σχόλιο του χρήστη 'WWF Ελλάς' | 10 Απριλίου 2026, 18:44

  Μόνιμος Σύνδεσμος

  Με τις συμπληρωματικές διατάξεις της παρ. 4 και τη νέα παρ. 7 του άρθ. 19 ν. 1650/1986 επιχειρείται η επίλυση ορισμένων ζητημάτων που έχουν εντοπιστεί κατά την υλοποίηση του έργου ΕΠΜ/ΠΔ/ΣΔ σε συνδυασμό με την υλοποίηση των μελετών ΤΠΣ/ΕΠΣ, τα οποία αφορούν στις επεκτάσεις οικισμών και σχεδίων πόλης και τη ρύθμιση παρεμβάσεων και δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του συστήματος ζώνωσης και χρήσεων γης στις προστατευόμενες περιοχές. 1. Σχετικά με τη δυνατότητα καθορισμού περιοχών προς πολεοδόμηση Εξ αρχής, η προτεινόμενη ρύθμιση είναι νομικά και ουσιαστικά ασύμβατη με το ισχύον σύστημα χωρικού σχεδιασμού. Η πολεοδομική νομοθεσία δεν επιτρέπει τον καθορισμό -πόσο μάλλον την πολεοδόμηση- οικιστικών περιοχών εντός προστατευόμενων ζωνών. Οι περιοχές αυτές υπάγονται σε ειδικό καθεστώς (ΠΕΚ εντός περιοχών προστασίας - ΠΕΠ), το οποίο πρέπει υποχρεωτικά να ενσωματώνεται στα ΤΠΣ/ΕΠΣ χωρίς καμία μεταβολή. Η προτεινόμενη διάταξη παραβιάζει ευθέως αυτό το περιβαλλοντικό, πολεοδομικό και χωροταξικό κεκτημένο. Στην πράξη, η αντίφαση κινδυνεύει να «λυθεί» με τεχνητή εξαίρεση των προς πολεοδόμηση εκτάσεων από τα καθεστώτα προστασίας των ΕΠΜ και των π.δ. Αυτό ισοδυναμεί με de facto αποχαρακτηρισμό τμημάτων Natura 2000, το οποίο κατά τη γνώμη μας έρχεται σε αντίθεση με την οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Η επίκληση της υποχρέωσης για «συμβατότητα με ΕΠΜ» είναι κατά τη γνώμη μας προσχηματική, καθώς: - Οι ΕΠΜ, όπως έχουν μέχρι σήμερα διαμορφωθεί, δεν έχουν εξετάσει συστηματικά επεκτάσεις οικισμών και πολεοδομικής φύσης ζητήματα. - Ο πολεοδομικός σχεδιασμός αντιμετωπίζεται αποσπασματικά και όχι με ουσιαστική εκτίμηση επιπτώσεων, ιδίως των σωρευτικών. - Δεν πληρούνται οι απαιτήσεις δέουσας εκτίμησης και στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης για τέτοιες παρεμβάσεις. Επιπλέον, οι ΕΠΜ εκπονήθηκαν πριν τα νέα ΤΠΣ, άρα δεν αξιολογούν τις πρόσφατες προτάσεις επεκτάσεων. Η «συμβατότητα» επομένως είναι κενό γράμμα. Επιπροσθέτως, η υποτιθέμενη συνάφεια μέσω χρήσεων γης είναι παραπλανητική. Οι ΕΠΜ αφορούν εξωαστικό χώρο στον οποίο μέχρι σήμερα διεξάγεται κατά κύριο λόγο εκτός σχεδίου δόμηση, ενώ η πολεοδόμηση συνεπάγεται πολλαπλάσιες πιέσεις (πυκνότητες, υποδομές, κυκλοφορία, σωρευτικές επιπτώσεις). Τα δύο πλαίσια δεν είναι συγκρίσιμα. Θεσμικά και πρακτικά, ο συντονισμός είναι ανέφικτος: - Οι ΕΠΜ και τα ΤΠΣ ολοκληρώνονται χωρίς περιθώριο ουσιαστικής εναρμόνισης. - Μόνο μικρό μέρος των ΕΠΜ έχει εγκριθεί. - Επικαιροποίηση των ΕΠΜ σε αυτό το στάδιο θα οδηγήσει είτε σε καθυστερήσεις είτε σε πρόχειρες και αντιφατικές λύσεις. Το όριο 20% για πολεοδόμηση μιας ζώνης βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων είναι αυθαίρετο και δυνητικά επικίνδυνο: - Δεν τεκμηριώνεται επιστημονικά. - Μπορεί να αφορά πολύ μεγάλες εκτάσεις. - Δεν συνδέεται με βασικά πολεοδομικά μεγέθη (π.χ. μέγεθος οικισμού). - Οι ΕΠΜ δεν μπορούν να ορίσουν αξιόπιστα χαμηλότερα όρια. Το WWF Ελλάς ζητάει η τελική ρύθμιση να προάγει τα εξής: Ρητή απαγόρευση πολεοδόμησης εντός προστατευόμενων περιοχών, με μόνο κατ’ εξαίρεση παρεκκλίσεις. 2. Αυστηρό ορισμό εξαιρέσεων: αποκλειστικά έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος, για τα οποία από τη φύση τους δεν υπάρχουν εναλλακτικές χωροθετήσεις, των οποίων ο χαρακτήρας θα πρέπει να τεκμηριώνεται σαφώς. 3. Ρητή απαγόρευση πολεοδομικών επεκτάσεων για εμπορικές, τουριστικές και βιομηχανικές χρήσεις μέσα σε ζώνες προστασίας. 4. Δεσμευτική, ουσιαστική δέουσα εκτίμηση με πλήρη ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, πριν από κάθε πρόβλεψη ΤΠΣ. 5. Σαφή μεθοδολογία τεκμηρίωσης αναγκαιότητας, όχι γενικές διατυπώσεις. 6. Σύνδεση των εξαιρετικά περιοριστικών επεκτάσεων με πολεοδομικά μεγέθη των μελετών ΤΠΣ και όχι οριζόντιες προβλέψεις ποσοστών εκτάσεων προς πολεοδόμηση. 7. Ρητή πρόβλεψη ότι σε όλες τις ζώνες και σε όλες τις περιοχές Natura (ανεξάρτητα από το στάδιο χαρακτηρισμού τους και θέσπισης μέτρων προστασίας) απαγορεύεται η τακτοποίηση αυθαιρέτων, και βεβαίως επέκταση οικισμών για λόγους νομιμοποίησης παράνομης δόμησης. Χωρίς τις παραπάνω διορθώσεις, η διάταξη ανοίγει συστηματικά τον δρόμο για υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών υπό τον μανδύα του χωρικού σχεδιασμού. Συγκεκριμένα, και με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία, μπορούμε να σκεφτούμε πολλές περιπτώσεις σημαντικών προστατευόμενων περιοχών που απειλούνται με πολεοδόμηση μέσω τέτοιων ρυθμίσεων και δίχως να προκύπτει από πουθενά υπέρτερο δημόσιο συμφέρον. Τέλος, σημειώνουμε ότι η προτεινόμενη συμπληρωματική διάταξη, στο βαθμό που αφενός καθορίζει το πλαίσιο για μελλοντικές άδειες έργων και δραστηριοτήτων μέσω του πολεοδομικού εργαλείου της πολεοδόμησης και αφετέρου αφορά στο δίκτυο Natura 2000, πρέπει να τύχει στρατηγικής εκτίμησης επιπτώσεων, κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2001/42/ΕΚ και της σχετικής κ.υ.α. ενσωμάτωσης αυτής (ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ.107017/2006). 2. Σχετικά με το επιτρεπτό παρεμβάσεων και δραστηριοτήτων στο σύνολο των ζωνών προστασίας Η προτεινόμενη νέα παρ. 7 στο άρθρο 19 ν. 1650/1986 επιχειρεί να εισαγάγει οριζόντιες επιτρεπόμενες δραστηριότητες σε όλες τις ζώνες προστασίας. Η κατεύθυνση αυτή είναι κατ’ αρχήν θεμιτή, αλλά η συγκεκριμένη διατύπωση είναι υπερβολικά γενική και καταλήγει επικίνδυνη — ιδίως για τις ζώνες απόλυτης προστασίας και προστασίας της φύσης. Οι ΖΑΠΦ προορίζονται για αυστηρή, σχεδόν πλήρη αποχή από ανθρώπινες επεμβάσεις. Όπως ορίζει η IUCN, οι ζώνες αυτές υπόκεινται σε αυστηρή προστασία αποκλειστικά και μόνο για τη διατήρηση των στοιχείων βιοποικιλότητα (και γεωμορφολογίας), με ελεγχόμενη και περιορισμένη ανθρώπινη παρουσία και επισκεψιμότητα ώστε να διασφαλίζεται η προστασία των πολύτιμων προστατευτέων αντικειμένων. Η συμπερίληψη πολλών από τις προτεινόμενες χρήσεις σε ΖΑΠΦ υπονομεύει αυτό το περιβαλλοντικό κεκτημένο και την ίδια την έννοια της «ζώνης απόλυτης προστασίας». Εύλογα η ρύθμιση προβλέπει ως οριζόντια επιτρεπτές τις «α) δράσεις και παρεμβάσεις αποκλειστικά για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας και τη διατήρηση του προστατευτέου αντικειμένου» και «β) έργα και επεμβάσεις που κρίνονται απαραίτητες για λόγους προστασίας ή αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος». Στη συνέχεια όμως, στις ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης, η ρύθμιση επιτρέπει ιδιαίτερα προβληματικές επεμβάσεις όπως εκσκαφές και βαριές επεμβάσεις για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης. Συγκεκριμένα: - Αρχαιολογικές εργασίες: Οι «γ) δράσεις και παρεμβάσεις που σχετίζονται με αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, όπως ανασκαφές και εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης» δεν συνάδουν με τη διατήρηση του αδιατάρακτου χαρακτήρα των προστατευτέων οικοσυστημάτων. Βαριές εκσκαπτικές εργασίες ή οικοδομικές επεμβάσεις είναι εξ ορισμού ασύμβατες με ζώνες απόλυτης προστασίας. Επεμβάσεις μπορούν να επιτρέπονται μόνο σε ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ και μόνο σε περιοχές που είναι ήδη κηρυγμένες ως αρχαιολογικές, μέχρι την έγκριση του οικείου προεδρικού διατάγματος προστασίας της συγκεκριμένης περιοχής, και μόνο εάν η αρχαιολογική κήρυξη έχει ληφθεί υπόψη στο π.δ. προστασίας της περιοχής. Συγκεκριμένη περίπτωση απειλής εκτεταμένων και επιβαρυντικών οικοδομικών εργασιών στο πλαίσιο αυτής της προτεινόμενης νομοθετικής μεταβολής αποτελεί η προστατευόμενη ζώνη του Μαραθωνησιού, στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, όπου με παράνομα εκδοθείσα άδεια από το Υπουργείο Πολιτισμού επιτράπηκαν οικοδομικές εργασίες σε σωρό από πέτρες, υπό τον ισχυρισμό της ιδιοκτήτριας τουριστικής εταιρείας ότι πρόκειται για μνημείο (παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει χαρακτηρισμός). Η υπόθεση βρίσκεται στα δικαστήρια και οι οικοδομικές εργασίες έχουν διακοπεί, με παρέμβαση και του ΟΦΥΠΕΚΑ. Τέτοιες προτάσεις νομοθετικής μεταβολής καθεστώτος προστασίας για ευαίσθητες περιοχές ανοίγουν σοβαρότατα ζητήματα υποβάθμισης σημαντικών προστατευόμενων οικοσυστημάτων. - Πολιτική προστασία και έκτακτες ανάγκες: Εισάγοντα ρυθμίσεις για έκτακτες ανάγκες που ήδη καλύπτονται από το ειδικό πλαίσιο πολιτικής προστασίας — άρα είναι πλεονάζουσες και συγχέουν τα καθεστώτα. Επιπροσθέτως, ειδικά στις ΖΑΠΦ αυτές οι προβλέψεις δεν έχουν καμία πρακτική χρησιμότητα, καθώς η εξ ορισμού απουσία ανθρώπινων δραστηριοτήτων σημαίνει πως δεν προκύπτουν ανάγκες προστασίας ανθρώπων από σεισμούς. Η προστασία από πυρκαγιά, κατά τη φάση της πρόληψης συμπεριλαμβάνεται στις περιπτώσεις α) και β) καθώς αφορά μέτρα διατήρησης του προστατευτέου αντικειμένου. Η προστασία από πλημμύρες δεν έχει καμία εφαρμογή, καθώς μιλάμε για φυσικό οικοσύστημα (όχι π.χ. οικισμούς) και η πλημμυρική δραστηριότητα ρυθμίζεται φυσικά. Ως «θεομηνίες» δεν είναι κατανοητό τι μπορεί να οριστεί - ίσως με την παρωχημένη και αδόκιμη αυτή λέξη, να εννοούνται οι κλιματικές καταστροφές. Συμπερασματικά, η περίπτωση δ) μπορεί να έχει εφαρμογή μόνο σε ζώνες με σημαντική παρουσία οικιστικών και παραγωγικών χρήσεων, ιδίως ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ. - Από τις ΖΑΠΦ πρέπει απαραιτήτως να απαλειφθούν οι δραστηριότητες που περιλαμβάνουν χρήση εξοπλισμού που μεταφέρεται συνήθως με οχήματα, όπως η ορειβασία, η κατάβαση ποταμών και οι ανεμοπορίες, αλεξιπτωτισμός και αιωροπτερισμός) και βεβαίως η ιππασία (σε προστατευόμενες παραλίες ιππασία;). Ρητά επίσης να προβλεφθεί ότι οι χρήσεις της κολύμβησης και πεζοπορίας είναι δυνατόν να επιτρέπονται μόνιμα ή προσωρινά με τα διατάγματα προστασίας ή/και τα σχέδια διαχείρισης και εφόσον επιπτώσεις τους έχουν εκτιμηθεί στις ΕΠΜ. Επισημαίνουμε ότι σε περιοχές στις οποίες ήδη τεκμηριωμένα απαγορεύεται η πεζοπορία και η πρόσβαση με κολύμβηση, όπως η ιδιαίτερα ευαίσθητη παραλία ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας στα Σεκάνια Ζακύνθου (τώρα ζώνη απόλυτης προστασίας με σχετική απαγόρευση), οι ρυθμίσεις που ισχύουν σήμερα θα αντιμετωπίζονται ανυποχώρητα ως περιβαλλοντικό κεκτημένο και θα παραμείνουν σε ισχύ με τα νέα διατάγματα. Η διάταξη, όπως προτείνεται, αποδυναμώνει την έννοια της διαφοροποιημένης προστασίας και δημιουργεί «παράθυρα» γενικευμένων παρεμβάσεων. Απαιτείται σαφής ιεράρχηση, αυστηροποίηση στις ΖΑΠΦ και δεσμευτική εξειδίκευση όρων στις λοιπές ζώνες — διαφορετικά, η οριζόντια ρύθμιση μετατρέπεται σε οριζόντια υποβάθμιση.