Αρχική Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και συναφείς διατάξειςΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ – ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΕΜΠΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Άρθρο 3 Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου – Αντικατάσταση Πέμπτου Βιβλίου Αστικού ΚώδικαΣχόλιο του χρήστη Γεώργιος Μεντής , Ειρήνη Μεντή | 19 Απριλίου 2026, 14:30
  • Σχόλιο του χρήστη 'Γεώργιος Μεντής , Ειρήνη Μεντή' | 19 Απριλίου 2026, 14:30

    Άρθρα 1717, 1798- 1807, 1838-1843 Σχεδίου 1. Άρθρο 1717 Σχεδίου. Με δεδομένο ότι: α. η κληρονομική σύμβαση καταρτίζεται συμβολαιογραφικά (νέο άρθρο 1798 Σχεδίου) και β. ότι η διαθήκη έχει καθιερωθεί εδώ και πολλά χρόνια ως μονομερής, μη απευθυντέα δικαιοπραξία, δεν υπάρχει ανάγκη έμμεσης ρύθμισης της τελείως ξένης προς το δίκαιό μας συνδιαθήκης, η οποία εισάγεται «πλαγίως» με το νέο άρθρο 1717 του Σχεδίου. Η καθιέρωση της κληρονομικής σύμβασης καθιστά την διάταξη περί του επιτρεπτού της συνδιαθήκης περιττή. Συγχρόνως δημιουργούνται ερμηνευτικά ζητήματα από το άρθρο 1717 Σχεδίου ως προς το ποιές (πάντως συμβολαιογραφικές) συνδιαθήκες δεν μπορούν να ισχύσουν ως κληρονομικές συμβάσεις και ως εκ τούτου θεωρούνται άκυρες κατά το εδ. β’ του ίδιου άρθρου. Σημειωτέον επίσης, ότι η συνδιαθήκη που είναι παγιωμένος θεσμός του γερμανικού δικαίου επιτρέπεται κατά τον γερμΑΚ μόνο μεταξύ συζύγων ή συντρόφων (γερμΑΚ 2265, LPartG 10 IV), ενώ κατά την ελληνική διατύπωση είναι ελευθέρως νοητή και μεταξύ μη συγγενών. 2. «αιτία θανάτου»: η προσθήκη των λέξεων «αιτία θανάτου» είναι περιττή, αφού η ενέργεια της κληρονομικής σύμβασης μόνο με τον θάνατο του κληρονομουμένου- συμβαλλομένου μπορεί να νοηθεί. 3. Άρθρο 1801 Σχεδίου: α. νομοτεχνικά προβληματική είναι η παραπομπή στο 177 ΑΚ, το οποίο δεν προβλέπει ένα είδος συμφωνίας, αλλά τη μη δεσμευτικότητά της, β. η διπλή προθεσμία του τελευταίου εδαφίου της 2ης παραγράφου μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικές δυσχέρειες ως προς την εφαρμογή της αξίωσης για την διάρρηξη, ιδίως στην περίπτωση που τα 5 έτη από την απαλλοτρίωση παρέλθουν αμέσως μετά την δημοσίευση της κληρονομικής σύμβασης. Προτείνεται η επιλογή μόνο μίας προθεσμίας, αυτής της διετίας από την δημοσίευση της κληρονομικής σύμβασης, γ. η ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων για την διάρρηξη μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικά προβλήματα που καθιστούν δυσχερή την εφαρμογή της κληρονομικής σύμβασης. Ζήτημα γεννάται ιδίως στην περίπτωση που με βάση την κληρονομική σύμβαση ο μέλλων κληρονομούμενος έχει υποσχεθεί συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο στον αντισυμβαλλόμενο, η δε λοιπή περιουσία του επαρκεί για να λάβει ο αντισυμβαλλόμενος το ισάξιο σε χρήμα του προβλεφθέντος περιουσιακού στοιχείου δ. ζήτημα μπορεί να τεθεί και στην περίπτωση «σύγκρουσης» αυτής της αγωγής διάρρηξης με αντίστοιχες αγωγές δανειστών του κληρονομουμένου. 4. Σύγκριση με γαλλικό δίκαιο: στο γαλλικό αστικό δίκαιο η σύναψη κληρονομικών συμβάσεων απαγορευόταν αυστηρά μέχρι το 2006. Μετά την αναθεώρηση του γαλλΑΚ το 2006, επήλθε μία χαλαρότερη αντιμετώπιση τους καθώς προβλέφθηκε ότι η απαγόρευση κάμπτεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος, και πάντως υπό αυστηρά τυπικές προϋποθέσεις. Ενδεικτικά, επιτρεπτές είναι οι συμφωνίες που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή μεταξύ συζύγων (άρθ. 4 contrat de marriage, Cour de Cassation - arrêt n° F-20201022-7 (C.19.0507.F) du 22 octobre 2020), η δυνατότητα προκαταβολικής παραίτησης από την κληρονομία (άρθρο 929 γαλλΑΚ), η εισαγωγή ρήτρας σε συμφωνία που προβλέπει ότι οι συνιδιοκτήτες έχουν προτεραιότητα στην απόκτηση μεριδίου ενός αποβιώσαντος συνιδιοκτήτη (άρθρο 1873. 13 γαλλΑΚ) προσωπική εταιρία θεωρείται κληρονομική σύμβαση η διάταξη που προβλέπει την τύχη της θέσης του εταίρου όταν αυτός αποβιώσει. Με δεδομένο ότι το ελληνικό και το γαλλικό δίκαιο είχαν κοινή αφετηρία ως προς την απαγόρευση των κληρονομικών συμβάσεων, θα ήταν προτιμότερος ο προσανατολισμός προς την εξέλιξη της γαλλικής νομοθεσίας (επιτρεπτό σε συγκεκριμένες περιπτώσεις), αντί για την υιοθέτηση (σχεδόν κατά λέξη σε πολλές περιπτώσεις) των διατάξεων του γερμανικού Αστικού Κώδικα (κληρονομικές συμβάσεις παρ. 2274-2302, παραίτηση από την κληρονομία παρ. 2346-2352), ο οποίος εξαρχής εκκινούσε από το επιτρεπτό των κληρονομικών συμβάσεων. Για παράδειγμα, ίσως θα ήταν σκόπιμος ο περιορισμός του κύκλου των αντισυμβαλλομένων- τιμωμένων προσώπων (να επιτρέπεται δηλαδή η κατάρτιση κληρονομικής σύμβασης μόνο με συγγενείς, συντρόφους, συμβιούντες σε ελεύθερη ένωση κλπ). 5. Άρθρο 1807 Σχεδίου: η διάταξη είναι πρακτικά προβληματική, αφού εν τέλει ο νομοθέτης διστάζει να λάβει ξεκάθαρη θέση ως προς το αν επιτρέπεται το προσύμφωνο κληρονομικής σύμβασης. 6. Γιατί οι διατάξεις για την σύμβαση παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομία (1838-1843 Σχεδίου) δεν εντάσσονται στο ίδιο κεφάλαιο με τις κληρονομικές συμβάσεις αφού και αυτές είναι εν τέλει κληρονομικές συμβάσεις, δηλαδή συμβάσεις που ρυθμίζουν προκαταβολικά τα κληρονομικά δικαιώματα; Το γεγονός ότι στον γερμΑΚ τα κεφάλαια που ρυθμίζουν τις κληρονομικές συμβάσεις και την εκ των προτέρων παραίτηση είναι διαφορετικά αρκεί για να τα ξεχωρίσουμε και εμείς; Για παράδειγμα, τέθηκαν ξεχωριστά στον ΑΚ το άρθρο 173 και το άρθρο 200 (αντίστοιχα προς την παράγραφο 133 και 157 του γερμΑΚ), ενώ στην πραγματικότητα ρυθμίζουν και τα δύο την ερμηνεία των δικαιοπραξιών και στις πλείστες περιπτώσεις είναι αλληλένδετη η εφαρμογή τους.