Υπουργείο Εσωτερικών | Δικτυακός Τόπος Διαβουλεύσεων

Σχόλιο του χρήστη 'Έλλη Μέλλιου, δικηγόρος Θεσσαλονίκης' | 3 Ιουνίου 2026, 17:56

Μόνιμος Σύνδεσμος

Σχολιασμός άρθρων 173 επ. περί τοπικών δημοψηφισμάτων Παρότι το τρέχον σχέδιο του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης (όπως τέθηκε σε διαβούλευση) ευτυχώς δεν προβλέπει την ολοκληρωτική κατάργηση του δικαιώματος των πολιτών (δημοτών) να ζητούν και να επιβάλλουν τοπικά δημοψηφίσματα (δικαίωμα το οποίο κατοχυρώθηκε μόλις το 2018 και ενεργοποιήθηκε μόλις το 2024) - όπως συνέβαινε με την αρχική εκδοχή του νέου Κώδικα -, οι διατάξεις των άρθρων 173 επ. περιορίζουν εμφανώς τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, πλήττοντας την ίδια τη δημοκρατία σε τοπικό επίπεδο. Η επαναφορά, στο υπό διαβούλευση σχέδιο, αυτού του δικαιώματος των πολιτών για πρόκληση της διενέργειας τοπικού δημοψηφίσματος είναι μια μικρή νίκη για τους πολίτες, που αποδεικνύει τις δυνατότητες της συλλογικής δράσης. Ωστόσο, κατά τα άλλα, ο νέος Κώδικας συνεχίζει να περιστέλλει το δικαίωμα στα δημοτικά δημοψηφίσματα σε τέτοιο βαθμό, που στην πράξη το ακυρώνει. Το βασικότερο πρόβλημα είναι ότι δημοψήφισμα θα επιτρέπεται πια μόνο για θέματα «αποκλειστικής αρμοδιότητας» των Δήμων, τα οποία στην πράξη δεν είναι παρά ελάχιστα και μικρής σημασίας, αφού σε όλα τα σημαντικά ζητήματα εμπλέκονται άλλοι κρατικοί και ιδιωτικοί φορείς.(Για παράδειγμα, με το νέο πλαίσιο, οι δημότες & δημότισσες Θεσσαλονίκης δε θα μπορούσαν καν να αιτηθούν δημοψήφισμα για την ανάπλαση της ΔΕΘ, αφού η αρμοδιότητα για το θέμα ανήκει κυρίως στο Υπερταμείο και την κυβέρνηση.) Ακόμα και για αυτά τα θέματα, ωστόσο, «το αποτέλεσμα του δημοτικού δημοψηφίσματος», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο νέος νόμος, θα «αποτελεί απλή γνώμη προς το οικείο συμβούλιο», χωρίς καμία δεσμευτικότητα, όπως προβλέπεται από τον ισχύοντα νόμο. Σε σχέση με τη δυνατότητα πρόκλησης δημοψηφίσματος από πρωτοβουλία δημοτών, οι σχετικές διατυπώσεις (άρθρο 173 παρ. 3) διέπονται από χαρακτηριστική ασάφεια, που λειτουργεί εις βάρος της λαϊκής πρωτοβουλίας και της συμμετοχής των πολιτών. Ειδικότερα: - Προβλέπεται να συγκεντρώνονται οι υπογραφές σε μια «ειδική ψηφιακή πύλη», χωρίς να ορίζεται ποιος και (έως) πότε θα τη δημιουργήσει, ενώ οι προδιαγραφές της θα οριστούν στο μέλλον από Υπουργικές Αποφάσεις. - "Πριν από την έναρξη συλλογής υπογραφών, ο Επόπτης Νομιμότητας ελέγχει το περιεχόμενο του αιτήματος ως προς τις προϋποθέσεις της παρ. 1" του άρ. 173, ωστόσο δεν προβλέπεται ρητά δυνατότητα προσφυγής κατά της τυχόν αρνητικής κρίσης του Επόπτη Νομιμότητας από άτομο έχον έννομο συμφέρον, ούτε καθίσταται σαφές ποιος θα νομιμοποιείται να θέτει ένα αίτημα-ερώτημα προς τέτοιον έλεγχο, και αν θα το πράττει αδιαμεσολάβητα, ή με τη μεσολάβηση του οικείου ΟΤΑ (στον οποίο αφορά το τοπικό δημοψήφισμα). - Ακόμα κι έτσι, το Δημοτικό Συμβούλιο παύει να δεσμεύεται να κάνει δεκτό το αίτημα, ενώ φαίνεται πως αποκτά το ελεύθερο να διαμορφώσει κατά το δοκούν το ερώτημα. - Το δημοψήφισμα θα διεξάγεται αποκλειστικά με ηλεκτρονικό τρόπο, κάτι που αφενός περιορίζει το κύρος της διαδικασίας, αφετέρου αποκλείει ανθρώπους με χαμηλή πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο. Με βάση τα παραπάνω, είναι φανερό ότι στην πράξη δεν πρόκειται ποτέ να πραγματοποιηθεί δημοτικό δημοψήφισμα στη χώρα, κάτι το οποίο θα συνιστά θλιβερή εξαίρεση τουλάχιστον σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όπου ο θεσμός του τοπικού δημοψηφίσματος όχι μόνο υφίσταται επί σειρά ετών ή δεκαετιών, αλλά και αξιοποιείται συχνά, σε επίπεδο Δήμων ή Περιφερειών. Συνολικά, η νέα ρύθμιση φαίνεται εξόχως προβληματική. Αντ' αυτής, θα ήταν σκοπιμότερο, και σύμφωνο με το πνεύμα θέσπισης του σχετικού δικαιώματος των πολιτών (βλ. αιτιολογική έκθεση ισχύοντος Ν. 4555/2018) να υπάρξει βελτίωση του ισχύοντος νόμου, 4555/2018, με σημειακές προσθήκες που θα δεσμεύουν περισσότερο τις αρχές απέναντι στη λαϊκή βούληση.