Η ενίσχυση της πρόσβασης των ευάλωτων προσώπων σε υπηρεσίες και η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ουσιαστική προστασία και υποστήριξή τους. Η πρόσβαση αυτή δεν περιορίζεται στην κάλυψη των ειδικών αναγκών τους, αλλά αποσκοπεί και στη διασφάλιση ισότιμων όρων συμμετοχής. Στο πλαίσιο του Πυλώνα ΙΙ, προωθείται η συγκρότηση ενός συνεκτικού και συμπεριληπτικού πλαισίου παροχής υπηρεσιών, που λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες και συνθήκες πολιτών τρίτων χωρών σε ευάλωτη θέση, διασφαλίζοντας τη συνέχεια, τη συνεργασία και τον συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων φορέων.
Οι δράσεις, βασισμένες στις αρχές της ισότητας και της μη διάκρισης προωθούν πολιτικές συμπερίληψης, ένταξης, εξάλειψης εμποδίων και ανάπτυξης μηχανισμών που προάγουν την αυτονομία και τη συμμετοχή τους. Μέσα από την ενίσχυση της συνεργασίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τη βελτίωση της πρόσβασης σε υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και την προώθηση της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης, ο Πυλώνας ΙΙ επιδιώκει να δημιουργήσει ένα προστατευτικό και ενταξιακό περιβάλλον, ικανό να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ομάδων. Παράλληλα, δίνεται ξεχωριστή έμφαση στην πρόσβασή σε νομική συμβουλευτική, συνδρομή και εκπροσώπηση για υποθέσεις ευάλωτων προσώπων (π.χ. θύματα έμφυλης βίας), στη διασφάλιση της απόλαυσης των βασικών δικαιωμάτων των προσώπων η αίτηση διεθνούς προστασίας των οποίων έχει απορριφθεί, καθώς και στην ενίσχυση του εντοπισμού και της προστασίας θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, βασανιστηρίων και κάθε μορφής βίας.
Σκοπός 1: Δημιουργία ενός συνεκτικού και συμπεριληπτικού πλαισίου πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες και υποστήριξης για την άσκηση των δικαιωμάτων των ευάλωτων προσώπων
Στόχος 1: Υποστήριξη και διασύνδεση ευάλωτων προσώπων με υπηρεσίες και προγράμματα ένταξης στην κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας
Η διασύνδεση των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών με υπηρεσίες ένταξης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ομαλή μετάβασή τους στην αυτονομία και την ανεξάρτητη διαβίωση δια της συμμετοχής τους στην κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας. Η προαγωγή της κοινωνικής ένταξης των ευάλωτων πολιτών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος ενός ολιστικού πλαισίου προστασίας και εξασφάλισης βιώσιμων και μακροπρόθεσμων λύσεων για τη ζωή τους. Συχνά τα ευάλωτα πρόσωπα αντιμετωπίζουν πολλαπλά και σύνθετα εμπόδια στην προσπάθειά τους να ενταχθούν κοινωνικά και οικονομικά, τα οποία δεν περιορίζονται μόνο στην άγνοια της ελληνικής γλώσσας, αλλά συνδέονται και με επιπλέον παράγοντες που εμποδίζουν ή δυσχεραίνουν την πρόσβασή τους στις διαθέσιμες προνοιακές και ενταξιακές υπηρεσίες και προγράμματα.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες ένταξης, όπως είναι η παροχή εκπαιδευτικών ευκαιριών, συμπεριλαμβανόμενης ειδικά και πρωτίστως της ελληνομάθειας, η επαγγελματική καθοδήγηση και κατάρτιση, η ψυχοκοινωνική υποστήριξη, είναι απαραίτητη για την άμβλυνση αυτών των εμποδίων και την ενίσχυση της αυτονομίας τους. Η διασύνδεση με αυτές τις υπηρεσίες πρέπει να γίνεται με έναν συντονισμένο και εξατομικευμένο τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ευάλωτου προσώπου.
Τέλος, η ενίσχυση της απασχολησιμότητας των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών αποτελεί βασική συνιστώσα της κοινωνικής τους ένταξης και απαιτεί μια προσέγγιση σε τοπικό επίπεδο, ώστε να αξιοποιούνται οι δυνατότητες των δήμων και των τοπικών φορέων. Μέσω της στενής συνεργασίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς κοινωνικούς και επαγγελματικούς φορείς, καθίσταται δυνατή η ανάπτυξη στοχευμένων δράσεων υποστήριξης, η διευκόλυνση της πρόσβασης σε υπηρεσίες κατάρτισης και απασχόλησης, καθώς και η προώθηση βιώσιμων ευκαιριών ένταξης στην αγορά εργασίας.
Δράση 1.1: Διασύνδεση και ενδυνάμωση συνεργασιών με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς για την υποστήριξη, κοινωνική ένταξη και πρόσβαση στην εργασία των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών ή ανιθαγενών
Η ενίσχυση της συνεργασίας με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την προώθηση της κοινωνικής ένταξης και την αποτελεσματική υποστήριξη των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, η Γενική Γραμματεία θα εγκαθιδρύσει μηχανισμούς για τη διασύνδεση και τον συντονισμό με τις δομές και τις υπηρεσίες των δήμων, όπως τα Κέντρα Ένταξης Μεταναστών (ΚΕΜ), με στόχο τη βελτίωση των μηχανισμών εντοπισμού, παραπομπής και υποστήριξης.
Τα ΚΕΜ είναι ένας σημαντικός θεσμός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς αποτελούν το τοπικό σημείο αναφοράς για την ενημέρωση, εξυπηρέτηση και δικτύωση του μεταναστευτικού/προσφυγικού πληθυσμού των δήμων με άλλες κοινωνικές, και όχι μόνο, υπηρεσίες και προγράμματα. Οι εν λόγω δομές αποτελούν Παραρτήματα των Κέντρων Κοινότητας των Δήμων, συμβάλλουν στην πρόσβαση σε βασικά αγαθά και παρέχουν πολλές υπηρεσίες κάτω από την ίδια στέγη, όπως: ενημέρωση, υποστήριξη, συμβουλευτική και παραπομπή του μεταναστευτικού/ προσφυγικού πληθυσμού για την εξυπηρέτηση διαφόρων αιτημάτων του.
Παράλληλα, θα δοθεί έμφαση στην επιμόρφωση και ενδυνάμωση του προσωπικού των τοπικών υπηρεσιών, όπως των ΚΕΜ, σε ζητήματα εντοπισμού και διαχείρισης ευαλωτότητας, καθώς και στην ανάπτυξη κοινών εργαλείων και διαδικασιών συνεργασίας, που θα διασφαλίζουν την έγκαιρη και στοχευμένη υποστήριξη των ωφελούμενων.
Η δράση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενδυνάμωσης των τοπικών μηχανισμών κοινωνικής προστασίας και προώθησης της ένταξης, μέσω της ανταλλαγής τεχνογνωσίας, της διασύνδεσης με προγράμματα εκπαίδευσης και ελληνομάθειας, απασχόλησης και επαγγελματικής κατάρτισης, και της υποστήριξης των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών ως προς την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους και την απρόσκοπτη πρόσβαση σε υπηρεσίες.
Η προώθηση της κοινωνικής ένταξης συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική ενδυνάμωση και την πρόσβαση στην απασχόληση, ως βασικά στοιχεία της αυτονομίας των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, θα δοθεί έμφαση στην ανάπτυξη συνεργασιών και πρωτοβουλιών σε τοπικό επίπεδο, που θα ενισχύουν την επαγγελματική τους ένταξη και συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Οι παρεμβάσεις αυτές θα περιλαμβάνουν δράσεις επαγγελματικής συμβουλευτικής και υποστήριξης για την αναζήτηση εργασίας, την ανάπτυξη μηχανισμού σύζευξης προσφοράς και ζήτησης μέσω δημιουργίας καταλόγου συνεργαζόμενων εργοδοτών, καθώς και τη συμμετοχή στη διοργάνωση «Ημερών Καριέρας» (job fairs) και άλλων δράσεων διασύνδεσης με επιχειρήσεις και φορείς απασχόλησης.
Στόχος 2: Διασφάλιση της πρόσβασης στην ιατρική φροντίδα για ευάλωτα πρόσωπα
Η διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης όλων των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών στην ιατρική φροντίδα αποτελεί βασική προτεραιότητα. Η πρόσβαση αυτή περιλαμβάνει τόσο την δυνατότητα λήψης υπηρεσιών υγείας αλλά και την άρση των γλωσσικών και πολιτισμικών εμποδίων που συχνά δυσχεραίνουν την αποτελεσματική φροντίδα. Μέσω της ανάπτυξης μηχανισμού υποστήριξης και μηχανισμού διαπολιτισμικής επικοινωνίας και υποστήριξης προάγεται η ουσιαστική και χωρίς αποκλεισμούς πρόσβαση. Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν στην διαμόρφωση ενός συμπεριληπτικού πλαισίου, ικανού να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ομάδων, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζουν τους φορείς υγείας, ενισχύοντας την ικανότητά τους να παρέχουν ποιοτική και προσαρμοσμένη φροντίδα σε όλα τα επίπεδα.
Δράση 2.1: Υποστήριξη πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας
Για την ενίσχυση της πρόσβασης των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών στην υγειονομική περίθαλψη, προβλέπεται η ανάπτυξη ενός μηχανισμού υποστήριξης ο οποίος περιλαμβάνει:
- Υπηρεσίες διαπολιτισμικής διαμεσολάβησης και διερμηνείας, τόσο δια ζώσης, όπου είναι εφικτό, όσο και μέσω τηλεδιάσκεψης ή τηλεφώνου, ώστε να διευκολύνεται η επικοινωνία ασθενών και ιατρικού προσωπικού, να εξασφαλίζεται η σωστή λήψη ιστορικού, η κατανόηση συμπτωμάτων και οδηγιών πρόληψης και θεραπείας. Οι διαπολιτισμικοί μεσολαβητές λειτουργούν ως γέφυρες μεταξύ ασθενών και φορέων υγείας, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών τρίτων χωρών και συμβάλλοντας στην παροχή φροντίδας προσαρμοσμένης στις πολιτισμικές τους ιδιαιτερότητες.
- Ενημέρωση και πολιτισμική ευαισθητοποίηση του προσωπικού υγείας, ώστε να κατανοείται το πλαίσιο των ασθενών και η φροντίδα να παρέχεται με σεβασμό στις διαφορετικές πολιτισμικές αξίες και στις ιδιαίτερες συνθήκες που καθιστούν τα άτομα ευάλωτα ή χρήζοντα ειδικής υποστήριξης.
- Ανάπτυξη κατευθυντήριων οδηγιών και πρωτοκόλλων επικοινωνίας, που περιλαμβάνουν καθοδήγηση για τη χρήση διαπολιτισμικών μεσολαβητών/διερμηνέων, οδηγίες για επικοινωνία με ασθενείς με περιορισμένη γνώση γλώσσας, κατευθυντήριες γραμμές για πολιτισμικά ευαίσθητη επικοινωνία, και διαδικασίες συντονισμού και καταγραφής επικοινωνίας, εξασφαλίζοντας συνέχεια και συνέπεια στην παροχή υπηρεσιών.
Στόχος 3: Παροχή έγκαιρης, έγκυρης και ολιστικής ενημέρωσης προς ευάλωτα πρόσωπα και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας για θέματα ευαλωτότητας
Η έγκαιρη, έγκυρη και ολιστική ενημέρωση των ευάλωτων προσώπων σε σχέση με τα δικαιώματά τους και τις υπηρεσίες που τους αφορούν συνιστά ένα από τα βασικότερα βήματα για την πρόσβαση σε αυτά. Η πρόσβαση σε σαφείς και επικαιροποιημένες πληροφορίες είναι απαραίτητη για την άσκηση των δικαιωμάτων τους και την αξιοποίηση από μέρους τους των διαθέσιμων υπηρεσιών. Για τον σκοπό αυτό, αξιοποιούνται σύγχρονα μέσα επικοινωνίας και τεχνολογικές λύσεις, διασφαλίζοντας ότι η ενημέρωση φτάνει σε όλα τα ευάλωτα άτομα, ανεξαρτήτως γλωσσικών, πολιτισμικών ή άλλων εμποδίων. Ταυτόχρονα, μέσω της ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, και ιδιαίτερα των παιδιών και των νέων, πάνω σε θέματα ευαλωτότητας, ενισχύεται η κοινωνική συνοχή, καλλιεργείται ο σεβασμός στη διαφορετικότητα και προάγεται η αλληλεγγύη προς τα άτομα που αντιμετωπίζουν συνθήκες ευαλωτότητας.
Δράση 3.1: Αναβάθμιση της ηλεκτρονικής πύλης του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου που αφορά την προστασία ευάλωτων προσώπων
Η αναβάθμιση της ηλεκτρονικής πύλης στοχεύει στη βελτίωση της προσβασιμότητας και της πληροφόρησης για τα ευάλωτα πρόσωπα, προωθώντας ανθρωποκεντρικές και προσβάσιμες ψηφιακές υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
Ένα από τα βασικά στοιχεία αυτής της αναβάθμισης είναι η δημιουργία ενημερωτικού υλικού, σε συνεργασία με τις συναρμόδιες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της Γενικής Διεύθυνσης Πληροφορικής και Επικοινωνιών, που θα παρέχεται σε διάφορες γλώσσες, καλύπτοντας τις ανάγκες των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών. Το υλικό αυτό θα προσφέρει κατανοητές πληροφορίες για τα δικαιώματα και τις διαθέσιμες υπηρεσίες, με απλό και εύληπτο ύφος. Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η προσβασιμότητα του υλικού σε αναλφάβητα άτομα ή άτομα με δυσκολίες ανάγνωσης, θα διατίθεται και σε μορφή βίντεο με αφήγηση και υποτιτλισμό.
Οι αρμόδιες αρχές θα παραπέμπουν στο ενημερωτικό υλικό της πύλης, ενισχύοντας την έγκαιρη ενημέρωση των αιτούντων άσυλο από την πρώτη στιγμή που υπαχθούν στις διαδικασίες υποδοχής και ταυτοποίησης. Παράλληλα θα διατίθενται πληροφορίες και για ευάλωτους δικαιούχους διεθνούς προστασίας, με τρόπο αναλυτικό και προσαρμοσμένο στην περίπτωσή τους.
Οι πληροφορίες θα δομούνται με τρόπο που να λαμβάνεται υπόψη τόσο το διοικητικό στάδιο ή το νομικό καθεστώς του προσώπου όσο και οι ειδικές ανάγκες που απορρέουν από την ευαλωτότητά του, διασφαλίζοντας σαφή και προσαρμοσμένη πληροφόρηση.
Δράση 3.2: Λειτουργία ψηφιακής πλατφόρμας όπου θα αποτυπώνονται όλες οι παρεχόμενες υπηρεσίες
Η δημιουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας στον ιστότοπο του Υπουργείου αποτελεί ένα δυναμικό εργαλείο για την καταγραφή και την καλύτερη διασύνδεση των ευάλωτων ατόμων με τις υπηρεσίες που τους αφορούν. Η πλατφόρμα θα επικαιροποιείται τακτικά σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς και θα περιέχει αναλυτικές πληροφορίες για κάθε διαθέσιμη υπηρεσία ανά περιοχή, εξασφαλίζοντας την εύκολη πρόσβαση των πολιτών τρίτων χωρών.
Η πλατφόρμα θα προσφέρει τη δυνατότητα εύρεσης των υπηρεσιών βάσει γεωγραφικής τοποθεσίας και θα παρέχει πληροφορίες για τις διαθέσιμες υπηρεσίες καθώς και του τρόπου πρόσβασης σε αυτές, ανάλογα με τις ανάγκες των ευάλωτων ατόμων και την τοποθεσία τους. Θα παρέχεται πληροφόρηση σε πολλές γλώσσες, διευκολύνοντας την ενημέρωση των επαγγελματιών, αλλά και των ευάλωτων προσώπων και τη διασύνδεσή τους με τις απαραίτητες υπηρεσίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους. Για τον σκοπό αυτό, δύναται να αξιοποιούνται σύγχρονες τεχνολογίες και εργαλεία ενισχυμένα με τεχνητή νοημοσύνη, σε εναρμόνιση με τον Κανονισμό της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η ανάπτυξη και ενσωμάτωση αυτών των τεχνολογικών μέσων, σε συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Πληροφορικής και Επικοινωνιών, θα αποτελέσει σημαντικό βήμα προς τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού περιβάλλοντος για την υποστήριξη ευάλωτων προσώπων, εξασφαλίζοντας άμεση, έγκυρη και προσιτή ενημέρωση και υποστήριξη σε πραγματικό χρόνο.
Δράση 3.3: Εκστρατεία ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα και τις υπηρεσίες για ευάλωτα πρόσωπα με τη χρήση διαφόρων μέσων
Η εκστρατεία ευαισθητοποίησης έχει ως στόχο τη διασφάλιση ότι τα δικαιώματα και οι υπηρεσίες που αφορούν τα ευάλωτα πρόσωπα γίνονται κατανοητά από το σύνολο των ενδιαφερομένων, δηλαδή τόσο από τα άτομα που είναι ευάλωτα όσο και από τους φορείς που συνεργάζονται και παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά. Μέσω της χρήσης πολυγλωσσικών αφισών που θα τοποθετηθούν, πέρα από τις δομές φιλοξενίας, σε κομβικά σημεία, όπως νοσοκομεία, αστυνομικά τμήματα, ΚΕΠ, ΚΕΜ και Κέντρα Κοινότητας, η καμπάνια θα αναδείξει τα δικαιώματα των ευάλωτων ομάδων και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.
Οι αφίσες θα έχουν έντονα οπτικά στοιχεία και απλά, κατανοητά μηνύματα, με στόχο τη μεγιστοποίηση της κατανόησης και την προβολή των θεμάτων που αφορούν την προστασία και τα δικαιώματα των ευάλωτων ατόμων. Η εκστρατεία θα συνεισφέρει στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης της κοινωνίας για τα ζητήματα των ευάλωτων ομάδων, μέσω της κατανόησης των δικαιωμάτων τους. Ειδικότερα, προβλέπεται υλικό εστιασμένο στην αναγνώριση των διαστάσεων του φαινομένου της βίας, της εμπορίας ανθρώπων και εν γένει της εκμετάλλευσης της ευάλωτης θέσης. Για ζητήματα αναπηρίας, θα ενισχυθεί η συνεργασία με τα αρμόδια υπουργεία και φορείς, ενώ με το περιεχόμενο του υλικού ευαισθητοποίησης (π.χ. αφίσες ή βίντεο) έμφαση θα δίνεται στην ύπαρξη ή μη εμποδίων στην πρόσβαση ενός ατόμου στις υπηρεσίες και κατ’ επέκταση στην άσκηση των δικαιωμάτων του.
Οι εκστρατείες ενημέρωσης θα περιλαμβάνουν και τη διοργάνωση εκδηλώσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού, αλλά και βιωματικών ασκήσεων που εισάγουν το κοινό σε θέματα όπως η μεταναστευτική και προσφυγική διαδρομή, οι κίνδυνοι αυτής και οι πολλαπλές ευαλωτότητες. Για όλα τα ανωτέρω θα αξιοποιηθεί και η εμπειρία και οι καλές πρακτικές άλλων κρατών ή ευρωπαϊκών οργανισμών.
Τέλος, στο πλαίσιο της εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την εμπορία ανθρώπων, η πολυεπίπεδη παρέμβαση της Γενικής Γραμματείας κρίνεται ιδιαίτερα καθοριστική, καθώς θα συμβάλει ενεργά στην πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου, απευθυνόμενη με εξειδικευμένο τρόπο σε διαφορετικές ομάδες πληθυσμού. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση φοιτητών και σπουδαστών, καθώς και στην εκπαίδευση εργοδοτών σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια. Παράλληλα, θα ενισχυθούν εκπαιδευτικές δράσεις για την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ενισχύοντας τη συνεργασία με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.
Δράση 3.4: Ευαισθητοποίηση παιδιών και εφήβων
Στόχος της δράσης είναι η ευαισθητοποίηση παιδιών σχολικής ηλικίας μέσα από ενημερωτικές εκστρατείες, σε συνεργασία με εξειδικευμένους φορείς σε θέματα διαπολιτισμικότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φύλου, καταπολέμησης αρνητικών στερεοτύπων, μισαναπηρισμού, ρητορικής μίσους, διακρίσεων, καθώς και βιωματικές δραστηριότητες για την ισότητα των φύλων. Οι εκστρατείες θα απευθύνονται σε εφήβους άνω των 12 ετών, σε συνεργασία με εξειδικευμένους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών, το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
Δράση 3.5: Δημιουργία, διανομή και προώθηση ενημερωτικού υλικού για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα, την συμπερίληψη και την κοινωνική ένταξη
Μέσω της ενημέρωσης και της ευαισθητοποίησης τόσο του τοπικού πληθυσμού όσο και του πληθυσμού στόχου, η δράση εντάσσεται στο πλαίσιο της πρόληψης, αποσκοπώντας στην αναγνώριση και αποτροπή της κλιμάκωσης φαινομένων διάκρισης και στην αμφισβήτηση ρατσιστικών και έμφυλων στερεοτύπων. Παράλληλα, μέσω της προώθησης των αξιών της έμφυλης ισότητας, του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της κουλτούρας συμπερίληψης, επιδιώκει να ενισχύσει την κοινωνική ένταξη, να προστατεύσει από την εκμετάλλευση και να προάγει τη διαφορετικότητα και την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Το ενημερωτικό υλικό θα καλύπτει θέματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων των διαστάσεων του φύλου, του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ταυτότητας, των χαρακτηριστικών και της έκφρασης φύλου, καθώς και την κοινωνική ένταξη, την απαγόρευση των διακρίσεων και του σεβασμού στη ποικιλομορφία.
Το υλικό θα απευθύνεται τόσο σε άτομα που διαμένουν σε δομές φιλοξενίας, όσο και σε εκείνα που ζουν σε αστικές και αγροτικές περιοχές, καθώς και στο ευρύ κοινό των τοπικών κοινωνιών. Σκοπός της δράσης είναι η δημιουργία, διανομή και προώθηση του ως άνω υλικού μέσω δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.
Στόχος 4: Πρόσβαση σε νομική συμβουλευτική, συνδρομή και εκπροσώπηση
Η πρόσβαση σε έγκυρη και εξειδικευμένη νομική υποστήριξη αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ευάλωτων ατόμων, ειδικά σε συνθήκες όπου αντιμετωπίζουν αυξημένες νομικές προκλήσεις. Στόχος είναι η παροχή εστιασμένης νομικής συμβουλευτικής και εκπροσώπησης, ώστε να εξασφαλίζεται η αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων τους και η ισότιμη πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη.
Δράση 4.1: Παροχή εξειδικευμένης νομικής συμβουλευτικής και εκπροσώπησης σε ευάλωτα πρόσωπα που διαμένουν σε δομές αρμοδιότητας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου και σε ευάλωτα πρόσωπα υπό διοικητική κράτηση
Η σχεδιαζόμενη δράση προβλέπει την παροχή εξειδικευμένης νομικής συμβουλευτικής και εκπροσώπησης σε ευάλωτα πρόσωπα που διαμένουν σε δομές φιλοξενίας αρμοδιότητας ή εποπτείας του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου (ΚΥΤ, ΚΕΔ, ΕΔΠΦΑΑ κ.α.) και σε ευάλωτα πρόσωπα υπό διοικητική κράτηση. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι ιδιαίτερες νομικές ανάγκες αυτών των ατόμων, παρέχοντάς τους έγκυρη νομική στήριξη, με επίκεντρο την προστασία των δικαιωμάτων τους και την επίλυση των κρίσιμων ζητημάτων που τους αφορούν.
Η παροχή των υπηρεσιών θα γίνεται μέσω δικηγόρων από ειδικό Μητρώο, οι οποίοι θα δύνανται να επισκέπτονται τις δομές φιλοξενίας προκειμένου να έρθουν σε επαφή με ευάλωτα άτομα που έχουν ανάγκη νομικής συνδρομής. Περαιτέρω, σε περιπτώσεις που κρίνεται αναγκαίο, θα πραγματοποιούνται συνοδείες σε αρχές, φορείς και υπηρεσίες (Αστυνομικά Τμήματα, Δικαστήρια, Ληξιαρχεία κ.λπ.). Η υποστήριξη θα παρέχεται μέσω παραπομπών από προσωπικό των δομών, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο ότι οι ευάλωτες περιπτώσεις θα λαμβάνουν την κατάλληλη νομική συνδρομή.
Η νομική συνδρομή θα περιλαμβάνει ενδεικτικά τις εξής μορφές νομικής υποστήριξης[1]:
- νομική συμβουλευτική,
- εκπροσώπηση ενώπιον διοικητικών αρχών κατά τις διαδικασίες υποβολής και εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας (συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης αιτημάτων οικογενειακής επανένωσης βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 604/2013 (Δουβλίνο ΙΙΙ) και, ακολούθως, βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1351 για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, και υποθέσεων δικαστικής εκπροσώπησης ενώπιον διοικητικών πρωτοδικείων,
- υποστήριξη ενώπιον αστυνομικών αρχών (π.χ. σε υποθέσεις έμφυλης βίας κατά την κατάθεση ασφαλιστικών μέτρων και μηνυτήριας αναφοράς),
- δικαστική εκπροσώπηση ενώπιον αστικών και ποινικών δικαστηρίων (ιδίως σε υποθέσεις παιδικής προστασίας, ζητήματα γονικής μέριμνας/ επιμέλειας ανηλίκων, δικαστική συμπαράσταση ενηλίκων και αίτηση ασφαλιστικών μέτρων π.χ. λόγω ενδοοικογενειακής βίας),
- υποστήριξη ενώπιον άλλων αστυνομικών ή/και διοικητικών αρχών (π.χ. ληξιαρχείων).
Ειδικότερα για τα ευάλωτα άτομα που βρίσκονται υπό διοικητική κράτηση, η παρεχόμενη νομική συνδρομή θα περιλαμβάνει μια ολιστική προσέγγιση, σύμφωνα με την Οδηγία για την Επιστροφή (2008/115/ΕΚ), τις Οδηγίες για τις Συνθήκες Υποδοχής (2013/33/ΕΕ και 2024/1346), την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, καθώς και την εθνική νομοθεσία (Ν. 3386/2005, Ν. 3907/2011, Ν. 4825/2021). Στο πλαίσιο της μέριμνας για τα ευάλωτα πρόσωπα, η δράση στοχεύει στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ευάλωτων ατόμων μέσω ουσιαστικής πρόσβασης σε διαδικαστικές εγγυήσεις και κατάλληλη υποστήριξη, ενισχύοντας έτσι την ισοτιμία και την προστασία τους.
Στόχος 5: Διασφάλιση της πρόσβασης των ευάλωτων προσώπων σε βασικά δικαιώματα μετά την απόρριψη της αίτησης διεθνούς προστασίας
Η προστασία και η άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται από το διεθνές και το ενωσιακό δίκαιο, πρέπει να διασφαλίζεται σε όλους ανεξαρτήτως του νομικού τους καθεστώτος. Μια ειδική κατηγορία ενδιαφέροντος είναι τα ευάλωτα πρόσωπα, των οποίων η αίτηση διεθνούς προστασίας έχει διακοπεί ή απορριφθεί και δεν δύναται για αντικειμενικούς ή υποκειμενικούς λόγους να απομακρυνθούν από τη χώρα. Η κατάσταση αυτή συμβάλλει στην έκθεση του εν λόγω πληθυσμού σε κίνδυνο δευτερογενούς ή επίκτητης ευαλωτότητας.
Δράση 5.1: Συντονισμός για την τήρηση ειδικών εγγυήσεων ευάλωτων προσώπων των οποίων η απομάκρυνση είναι ανέφικτη
Δυνάμει των άρθρων 10 και 15 του ν. 5226/2025, που ενσωματώνουν τα σχετικά άρθρα της Οδηγίας 2008/115, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων πολιτών τρίτων χωρών, ορίζονται συγκεκριμένες εγγυήσεις κατά το διάστημα που αναβάλλεται η αναγκαστική επιστροφή πολιτών τρίτων χωρών. Μεταξύ αυτών, είναι η παροχή επείγουσας υγειονομικής περίθαλψης και απαραίτητης θεραπευτικής αγωγής, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις και ο συνυπολογισμός των ιδιαίτερων αναγκών των ευάλωτων ατόμων. Η Γενική Γραμματεία σε συνεργασία και σε συντονισμό με τα αρμόδια υπουργεία και τις αρμόδιες υπηρεσίες, θα λάβουν μέτρα για την πρόσβαση των ευάλωτων προσώπων, των οποίων η απομάκρυνση έχει αναβληθεί, στα απορρέοντα από το ενωσιακό δίκαιο δικαιώματα.
Ειδικότερα, τα μέτρα αυτά θα αφορούν:
- Σε συνεργασία με τις αστυνομικές αρχές, στη διασφάλιση της χορήγησης απόφασης αναβολής απομάκρυνσης, όταν η αδυναμία απομάκρυνσης συνδέεται με την ευαλωτότητά τους. Ειδικότερα, επιδιώκεται η δημιουργία συστηματικού μηχανισμού, με τη σύμπραξη των δημόσιων νοσοκομείων, της Ελληνικής Αστυνομίας, όλων των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου ή και άλλων αρμόδιων φορέων, για την εξασφάλιση χορήγησης απόφασης αναβολής απομάκρυνσης με τρόπο συστηματικό, σε περιπτώσεις που η αδυναμία απομάκρυνσης συνδέεται με αποδεδειγμένα σοβαρά προβλήματα υγείας, κατόπιν αξιολόγησης της κατάστασης της υγείας τους. Οι ενέργειες δεν αποσκοπούν στη καθιέρωση ειδικού «καθεστώτος ανοχής» για λόγους υγείας.
- Στην πραγματοποίηση θεσμικών παρεμβάσεων προκειμένου να είναι εφικτή η πρόσβαση των ευάλωτων προσώπων με αναβολή απομάκρυνσης στην απαραίτητη υγειονομική και θεραπευτική περίθαλψη κατά τις προβλέψεις του άρ. 33 του ν. 4368/2016.
- Στην ενίσχυση των προσπαθειών της Πολιτείας για την πραγμάτωση της υποχρέωσης παροχής των αναγκαίων μέσων για την κάλυψη των βασικών αναγκών, ιδίως των πασχόντων από σοβαρή ασθένεια, σε περιπτώσεις που τα εν λόγω πρόσωπα αποδεδειγμένα στερούνται τα μέσα για να τις εξασφαλίσουν από μόνα τους.
- Στη δημιουργία διασύνδεσης του συγκεκριμένου πληθυσμού με υπηρεσίες για όσο διάστημα διαρκεί η αναβολή απομάκρυνσης.
Δράση 5.2: Σε συνεργασία με τις (συν)αρμόδιες υπηρεσίες, διασφάλιση της πρόσβασης του ευάλωτου πληθυσμού χωρίς προσωρινό ή οριστικό τίτλο διαμονής σε βασικά δικαιώματα συνδεδεμένα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια
Αν και το παράρτημα του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη περιορίζει το πεδίο εφαρμογής του στους νομότυπους μετανάστες, εντούτοις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων έχει επανειλημμένως διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη προκειμένου να παρασχεθεί προστασία σε πολίτες τρίτων χωρών από καταστάσεις που θα έθιγαν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Υπό το πρίσμα αυτό και λαμβάνοντας υπόψη τις υποχρεώσεις της ελληνικής έννομης τάξης, στο βαθμό που απορρέουν από τις διεθνείς συμβάσεις και το ευρωπαϊκό κεκτημένο, η Γενική Γραμματεία προωθεί παρεμβάσεις σε θεσμικό επίπεδο προκειμένου να ενισχυθούν οι προσπάθειες της ελληνικής Πολιτείας για μια ενιαία διασφάλιση των ευάλωτων πολιτών τρίτων χωρών που στερούνται προσωρινών ή οριστικών τίτλων διαμονής. Απώτερος στόχος είναι οι ευάλωτοι πολίτες να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, ώστε να μην περιέρχονται σε κατάσταση εξαθλίωσης που θίγει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην θεσμική ενίσχυση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες υγείας των ευάλωτων προσώπων, ιδίως όσων πάσχουν από χρόνιες παθήσεις, σε συνεργασία με έτερες υπηρεσίες και φορείς.
Στόχος 6: Ενίσχυση της προστασίας θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, βασανιστηρίων και κάθε μορφής βίας
Η έγκαιρη ταυτοποίηση και προστασία των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, βασανιστηρίων και βίας όπως προβλέπονται στο ισχύον νομικό πλαίσιο[2], αποτελεί προϋπόθεση για την αποτροπή της περαιτέρω θυματοποίησής τους και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους. Στόχος είναι η ανάπτυξη εξειδικευμένων μηχανισμών άμεσης παρέμβασης και η ενίσχυση των υποστηρικτικών δομών, ώστε να παρέχεται ολοκληρωμένη προστασία και πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες.
Βασική αρχή που διατρέχει οριζόντια όλες τις στοχευμένες δράσεις για την ενίσχυση της προστασίας των θυμάτων εμπορίας ανθρώπων και βίας είναι η προώθηση της θυματοκεντρικής, δικαιωματο-κεντρικής, ευαίσθητης ως προς το φύλο και την ηλικία προσέγγισης, λαμβάνοντας υπόψη το τραύμα του θύματος και με γνώμονα τις αρχές του ανθρωπισμού, της μη πρόκλησης (περαιτέρω) βλάβης, του σεβασμού της αξιοπρέπειας και των επιθυμιών του ατόμου, της πρόσβασης στην πληροφόρηση, της μη διάκρισης, της εμπιστευτικότητας και της με επίγνωση συναίνεσης και συγκατάθεσης.
Δράση 6.1: Σύσταση κέντρων κρίσης για θύματα σεξουαλικής βίας (κατά τα πρότυπα των rape crisis centres)
Η Γενική Γραμματεία και η Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας θα συνεργαστούν για τον σχεδιασμό, τη σύσταση και λειτουργία κέντρων κρίσης για θύματα σεξουαλικής βίας (κατά τα πρότυπα των rape crisis centres), όπως ορίζει το άρθρο 25 της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας («Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης») για την υποστήριξη θυμάτων βιασμού ή άλλης σεξουαλικής επίθεσης, τόσο αμέσως μετά την επίθεση όσο και κατά τους επόμενους μήνες ή ακόμη και έτη, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε περίπτωσης. Τα εν λόγω κέντρα θα υποστηρίζουν θύματα βιασμού ή άλλης μορφής σεξουαλικής κακοποίησης, για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται αναγκαίο, και θα λειτουργούν πλησίον ή εντός του πλαισίου λειτουργίας των υπηρεσιών παροχής υγειονομικής φροντίδας, με σκοπό την προσφορά ιατρικών υπηρεσιών, ψυχολογικής υποστήριξης κ.α. σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία και φορείς.
Δράση 6.2: Δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για μορφές έμφυλης βίας κατά γυναικών πολιτών τρίτων χωρών και ανιθαγενών
Η Γενική Γραμματεία και η Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων θα διοργανώσουν ενημερωτικές εκστρατείες απευθυνόμενες στο ευρύ κοινό στην Ελλάδα, με σκοπό να προωθήσουν την καλύτερη κατανόηση των αναγκών των γυναικών και ανήλικων κοριτσιών πολιτών τρίτων χωρών και ανιθαγενών και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν. Ενδεικτικά αναφέρονται: η έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία, ο Ακρωτηριασμός των Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων (ΑΓΓΟ), οι καταναγκαστικοί γάμοι, η εμπορία ανθρώπων.
Δράση 6.3. Στοχευμένες παρεμβάσεις αναφορικά με την ενίσχυση της προστασίας και υποστήριξης θυμάτων βασανιστηρίων
H Γενική Γραμματεία θα προβεί στην ανάληψη μίας σειράς πρωτοβουλιών για τον εντοπισμό, την περίθαλψη και προστασία των θυμάτων βασανιστηρίων. Πιο συγκεκριμένα, στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζεται :
- Σε συνεργασία με την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης και την Υπηρεσία Ασύλου, να δοθεί βαρύτητα στην υποστήριξη των προσπαθειών για την ανάπτυξη πρότυπης διαδικασίας εντοπισμού και αναγνώρισης θυμάτων βασανιστηρίων και μηχανισμών άμεσης παρέμβασης για την περίθαλψη και προστασία τους.
- H χαρτογράφηση των διαθέσιμων υπηρεσιών φροντίδας για τα θύματα.
- Πρόταση αναμόρφωσης του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου, ώστε να διασφαλιστεί ο έγκαιρος εντοπισμός αναγνώρισης και ταυτοποίησης, περίθαλψης και προστασίας των θυμάτων εφαρμόζοντας την διεπιστημονική προσέγγιση με βάση τα διεθνή πρότυπα (Πρωτόκολλο της Κωνσταντινούπολης).
- Δημιουργία διεπιστημονικών ομάδων ταυτοποίησης και υποστήριξης θυμάτων βασανιστηρίων με βάση το Πρωτόκολλο της Κωνσταντινούπολης: συγκρότηση κινητής διεπιστημονικής ομάδας υποστήριξης των επαγγελματιών υποδοχής, με στόχο τον εντοπισμό, υποστήριξη και παροχή υπηρεσιών αποκατάστασης σε θύματα βασανιστηρίων και βίας.
Δράση 6.4. Ενίσχυση και συντονισμός δράσεων πρόληψης και προστασίας θυμάτων εμπορίας ανθρώπων
Η Γενική Γραμματεία, αξιοποιώντας τα υφιστάμενα προγράμματα και τις δράσεις πρόληψης και προστασίας θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, θα προβεί σε περαιτέρω ενίσχυση και συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων και υπηρεσιών.
Στόχος είναι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων μέσω:
- της ενίσχυσης της συνεργασίας και διασύνδεσης μεταξύ δημόσιων φορέων, διεθνών οργανισμών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων,
- της υποστήριξης των μηχανισμών έγκαιρου εντοπισμού και αναγνώρισης θυμάτων,
- της προώθησης κοινών πρωτοκόλλων συνεργασίας και ανταλλαγής πληροφοριών,
- της υλοποίησης εκπαιδευτικών προγραμμάτων για επαγγελματίες πρώτης γραμμής, όπως στελέχη υγειονομικών υπηρεσιών, κοινωνικών δομών, σωμάτων ασφαλείας, υπηρεσιών υποδοχής, καθώς και εισαγγελείς και δικαστικούς λειτουργούς, με σκοπό την ενίσχυση των γνώσεων και δεξιοτήτων τους στην αναγνώριση, προστασία και υποστήριξη των θυμάτων,
- της ενίσχυσης της πρόσβασης των θυμάτων σε ολοκληρωμένες υπηρεσίες υποστήριξης, φροντίδας και κοινωνικής επανένταξης.
[1] Στην εν λόγω δράση δεν θα περιλαμβάνονται οι ευάλωτοι αιτούντες άσυλο στους οποίες παρέχεται δωρεάν νομική συνδρομή στις διαδικασίες ενώπιον της Αρχής Προσφυγών, με βάση το άρθρο 76 παρ. 3 του ν. 4939/2022.
[2] ΠΔ 233/2003 «Προστασία και αρωγή κατά το άρθρο 12 του ν. 3064/2002 (ΦΕΚ 248 Α’) στα θύματα των εγκλημάτων των άρθρων 323, 323Α, 323Β, 348Α, 349, 351 και 351Α του Ποινικού Κώδικα, και των άρθρων 87 παράγραφοι 5 και 6 και 88 του ν. 3386/2005» (Α’ 204/28-8-2003) και ν. 3064/2002 για την «Καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων, των εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας, της πορνογραφίας ανηλίκων και γενικότερα της οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής και αρωγή στα θύματα των πράξεων αυτών» (Α’ 248/15-10-2002)
