Άρθρο 32
Προδιαγεγραμμένη καύση
- Ως προδιαγεγραμμένη καύση ορίζεται η προγραμματισμένη και ελεγχόμενη χρήση της φωτιάς, σε καθορισμένη περιοχή, υπό συγκεκριμένες συνθήκες και προϋποθέσεις και βάσει συγκεκριμένων διαδικασιών και προδιαγραφών, ιδίως, για:
α) τη διαχείριση της δασικής βλάστησης σε δασικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις και συνακόλουθα την πρόληψη δασικών πυρκαγιών,
β) τη βελτίωση οικοτόπων και βοσκοτόπων,
γ) την προστασία της βιοποικιλότητας,
δ) τον έλεγχο ή μετριασμό ασθενειών και εντόμων,
ε) την αφαίρεση ή την αντιμετώπιση ανεπιθύμητων ξενικών, εισβλητικών και χωροκατακτητικών ειδών χλωρίδας,
στ) την επιχειρησιακή εκπαίδευση του πυροσβεστικού προσωπικού.
- Ο σχεδιασμός της προδιαγεγραμμένης καύσης διενεργείται από κοινού από τις κατά τόπον αρμόδιες δασικές υπηρεσίες και τις Περιφερειακές Πυροσβεστικές Διοικήσεις, βάσει μελετών, οι οποίες συντάσσονται είτε από τις κατά τόπον αρμόδιες δασικές υπηρεσίες, είτε κατόπιν ανάθεσης, σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α’ 147), και εγκρίνονται με σύμφωνη γνώμη των οικείων Περιφερειακών Πυροσβεστικών Διοικήσεων. Οι Περιφερειακές Πυροσβεστικές Διοικήσεις δύνανται να προτείνουν την ενσωμάτωση περιοχών ιδιαίτερου πυροσβεστικού ενδιαφέροντος ή αντιπυρικής σημασίας, βάσει των επιχειρησιακών αναγκών του Π.Σ. και του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27). Το σχέδιο της μελέτης τίθεται σε δημόσια διαβούλευση, τουλάχιστον για έναν (1) μήνα, στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
- Αν η προδιαγεγραμμένη καύση υλοποιείται εντός προστατευόμενης περιοχής του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α’ 160) ή δύναται να επηρεάσει προστατευόμενη περιοχή και τα προστατευτέα είδη και οικοτόπους, ζητείται επί της μελέτης η αιτιολογημένη γνώμη και του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.
- Οι μελέτες προδιαγεγραμμένων καύσεων επικαιροποιούνται οποτεδήποτε με τον ίδιο τρόπο, και τουλάχιστον έναν (1) μήνα πριν από την παρέλευση επτά (7) ετών από την κατάρτισή τους. Την ευθύνη για την εμπρόθεσμη ολοκλήρωσή τους, καθώς και την επικαιροποίησή τους, φέρουν οι κατά τόπον αρμόδιες δασικές υπηρεσίες.
- Στο πλαίσιο εκπόνησης των μελετών της παρ. 2, η αρμόδια δασική υπηρεσία δύναται να υπογράφει μνημόνια συνεργασίας με Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής, ερευνητικούς και τεχνολογικούς φορείς του άρθρου 13Α του ν. 4310/2014 (Α΄ 258), μη κυβερνητικές οργανώσεις, με αντικείμενο συναφές με τη δασοπροστασία, την πυροπροστασία, την πυρομηχανική, τη δασολογία και τη μετεωρολογία, καθώς και να συνεργάζεται με κάθε άλλο μη κερδοσκοπικό φορέα ή ιδιώτη που διαθέτει αντίστοιχες τεχνικές γνώσεις, για την εκπόνηση επιστημονικών ερευνών. Το Πυροσβεστικό Σώμα δύναται να προτείνει στη δασική υπηρεσία τη συνεργασία με κάποιον από τους φορείς του πρώτου εδαφίου.
Άρθρο 33
Υλοποίηση προδιαγεγραμμένης καύσης
- H υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης σε ιδιωτικά δάση και ιδιωτικές δασικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις επιτρέπεται κατόπιν έγγραφης συναίνεσης των κυρίων ή συγκύριων ή του νόμιμου κατόχου αυτών. Αν αυτή δεν δοθεί, η επέμβαση δύναται να διενεργείται, κατά αναλογική εφαρμογή του άρθρου 16 του 998/1979 (Α’ 289), περί ειδικών δασοτεχνικών έργων, με κοινή απόφαση του Προϊσταμένου της αρμόδιας Διεύθυνσης Δασών ή του Δασαρχείου και του Διοικητή της Περιφερειακής Πυροσβεστικής Διοίκησης, εφόσον αιτιολογείται ρητά η αναγκαιότητά της για την προστασία του οικείου οικοσυστήματος.
- Η προδιαγεγραμμένη καύση υλοποιείται, κατά κανόνα, εκτός αντιπυρικής περιόδου και κατά τη διάρκεια της ημέρας από την ανατολή έως και δύο (2) ώρες πριν από τη δύση του ηλίου, κατά τους ειδικότερους όρους και τις προϋποθέσεις της απόφασης του άρθρου 119.
- Η υλοποίηση κάθε μελέτης προδιαγεγραμμένης καύσης εκκινεί κατόπιν αιτήματος, το οποίο υποβάλλεται από τον Διοικητή της κατά τόπον αρμόδιας Διοίκησης Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού προς τον κατά τόπον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Δασών ή του Δασαρχείου, ή από τον κατά τόπον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης Δασών ή του Δασαρχείου προς τον Διοικητή της κατά τόπον Διοίκησης Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού. Εφόσον δεν υπάρξει αντίρρηση εντός πέντε (5) εργασίμων ημερών, το σχέδιο μπορεί να υλοποιηθεί.
- Η υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης πραγματοποιείται από κοινά συνεργεία του προσωπικού των Δασικών Υπηρεσιών και του Π.Σ., τα οποία συστήνονται με κοινή απόφαση του Γενικού Γραμματέα Δασών και του Γενικού Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας. Στα συνεργεία του πρώτου εδαφίου δύνανται να συμμετέχουν, αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς, ως παρατηρητές ή τεχνικοί σύμβουλοι, εκπρόσωποι Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων της ημεδαπής και της αλλοδαπής, ερευνητικών και τεχνολογικών φορέων του άρθρου 13Α του ν. 4310/2014 (Α’ 258), καθώς και μη κυβερνητικών οργανώσεων με αποδεδειγμένη εμπειρία στη δασοπροστασία, την πυροπροστασία, την πυρομηχανική, τη δασολογία ή τη μετεωρολογία.
- Η Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος της Γενικής Γραμματείας Δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Αρχηγείο του Π.Σ. από κοινού σχεδιάζουν και υλοποιούν πρόγραμμα εκπαίδευσης και κατάρτισης με θέμα τον σχεδιασμό και την υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης για το προσωπικό των Δασικών Υπηρεσιών, του Π.Σ. και άλλων φορέων που συμμετέχουν στην υλοποίηση δράσεων προδιαγεγραμμένης καύσης. Η αποδεδειγμένη επιτυχής παρακολούθηση των εν λόγω προγραμμάτων αποτελεί προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης. Για το πυροσβεστικό προσωπικό των Ειδικών Μονάδων Δασικών Επιχειρήσεων τεκμαίρεται η συνδρομή της προϋπόθεσης αυτής.
- Σε περιπτώσεις υλοποίησης προδιαγεγραμμένης καύσης, και χωρίς να κωλύεται η διενέργεια των πράξεων των παρ. 1 έως 5, η κατά τόπον αρμόδια Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού και η κατά τόπον αρμόδια Διεύθυνση Δασών ή το Δασαρχείο ενημερώνουν τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας και το Υπουργείο Υγείας, με σκοπό την αξιολόγηση των ενδεχόμενων επιπτώσεων στην υγεία και την έκδοση, εφόσον κριθεί αναγκαίο, κατάλληλων υγειονομικών συστάσεων προς τον πληθυσμό, ιδίως για την προστασία ευάλωτων ομάδων.
Άρθρο 34
Πιλοτική εφαρμογή προδιαγεγραμμένης καύσης
- Για την πρώτη εφαρμογή του παρόντος η κατάρτιση των μελετών προδιαγεγραμμένης καύσης ολοκληρώνεται έως την 30ή Νοεμβρίου 2027.
- Μέχρι την κατάρτιση των μελετών σύμφωνα με την παρ. 1, η προδιαγεγραμμένη καύση σχεδιάζεται από κοινού από τη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Αρχηγείο του Π.Σ., σε συνεργασία με ερευνητικά ινστιτούτα με αποδεδειγμένη εμπειρία στην εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης, σε περιοχές προτεραιότητας βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27). Για τη διενέργεια της προδιαγεγραμμένης καύσης του πρώτου εδαφίου απαιτείται σε κάθε περίπτωση άδεια της κατά τόπον αρμόδιας Διοίκησης Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού. Κατ’ εξαίρεση, αν η προδιαγεγραμμένη καύση διενεργείται από το Π.Σ. για λόγους πρόληψης δασικών πυρκαγιών, απαιτείται άδεια του κατά τόπον Προϊστάμενου της Διεύθυνσης Δασών ή του Δασαρχείου. Η άδεια εκδίδεται κατόπιν αιτήματος του κατά τόπον Προϊστάμενου της Διεύθυνσης Δασών ή του Δασαρχείου ή του αρμόδιου οργάνου του Π.Σ., το οποίο συνοδεύεται από επίκαιρα μετεωρολογικά δεδομένα και τεχνική τεκμηρίωση των διαχειριστικών στόχων. Το αίτημα συνοδεύεται από τον καθορισμό του προσωπικού που μετέχει στην υλοποίηση, όταν αυτό υποβάλλεται από το αρμόδιο όργανο του Π.Σ.. Με την άδεια που χορηγείται από την κατά τόπον αρμόδια Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού καθορίζεται το προσωπικό που μετέχει στην υλοποίηση.
- Η υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης της παρ. 2 έχει πιλοτικό χαρακτήρα και κατά τη διενέργειά της λαμβάνονται υπόψη: α) ο ακριβής προσδιορισμός της τοποθεσίας και οι σκοποί αντιπυρικής προστασίας και διαχείρισης καύσιμης ύλης, β) οι μετεωρολογικές συνθήκες και η κατάσταση της δασικής καύσιμης ύλης, καθώς και τα απαραίτητα μέσα, εξοπλισμός και προσωπικό, γ) τα μέτρα ασφαλείας και προστασίας, δ) το σχέδιο άμεσης διακοπής και η δυνατότητα κατάσβεσης με επίγεια μέσα με σκοπό την αποφυγή απώλειας ελέγχου της φωτιάς, και ε) κάθε άλλο στοιχείο κρίσιμο για την αποτελεσματικότητα της καύσης και την ασφάλεια των συμμετεχόντων.
Άρθρο 35
Ελεγχόμενη χρήση πυρός – Αντικατάσταση άρθρου 91 ν. 4916/2022
Το άρθρο 91 του ν. 4916/2022 (Α΄ 65) αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 91
Ελεγχόμενη χρήση πυρός για την καταστολή των υπαίθριων πυρκαγιών
- Η ελεγχόμενη χρήση πυρός επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης, αποκλειστικά στο πλαίσιο καταστολής εν εξελίξει υπαίθριας πυρκαγιάς, που αναπτύσσεται σε καύσιμη ύλη φυτικής προέλευσης σε δασικές, χορτολιβαδικές ή λοιπές αγροτικού χαρακτήρα εκτάσεις, όταν από την επιχειρησιακή αξιολόγηση κινδύνου του Π.Σ. προκύπτει ότι αποτελεί αναγκαίο μέσο περιορισμού ή ανάσχεσης της εξάπλωσής της και δεν υφίστανται άλλες κατάλληλες εναλλακτικές μέθοδοι, ικανές να επιτύχουν το ίδιο αποτέλεσμα με μικρότερο κίνδυνο.
- Η έγκριση για την εφαρμογή της ελεγχόμενης χρήσης πυρός παρέχεται αποκλειστικά από τον εκάστοτε Επικεφαλής Συμβάντος, δηλαδή τον ανώτερο ή, μεταξύ ομοιόβαθμων, τον αρχαιότερο παριστάμενο αξιωματικό του Π.Σ., ο οποίος έχει την αρμοδιότητα και την ευθύνη για τον συνολικό συντονισμό της καταστολής. Η απόφαση αιτιολογείται συνοπτικά ως προς τις επικρατούσες συνθήκες και την απουσία κατάλληλων εναλλακτικών και κοινοποιείται αμελλητί στο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.).
- Η ευθύνη σχεδιασμού και εκτέλεσης της ελεγχόμενης χρήσης πυρός ανατίθεται στον επικεφαλής αξιωματικό των Ειδικών Μονάδων Δασικών Επιχειρήσεων (Ε.ΜΟ.Δ.Ε.) ή, ελλείψει αυτού, σε άλλον κατάλληλα εκπαιδευμένο αξιωματικό του Π.Σ., ο οποίος διαθέτει την απαιτούμενη εξειδικευμένη εκπαίδευση και τον κατάλληλο εξοπλισμό. Η εκτέλεση επιτρέπεται αποκλειστικά από προσωπικό του Π.Σ. που έχει πιστοποιηθεί στη συγκεκριμένη μέθοδο.
- Η επιχείρηση καταγράφεται στο επιχειρησιακό ημερολόγιο του συμβάντος και συνοδεύεται από τα βασικά στοιχεία του Σχεδίου Εκτέλεσης και σύντομη αποτύπωση της εκτέλεσης. Η καταγραφή κοινοποιείται στο Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ., στην αρμόδια Δασική Υπηρεσία και στις λοιπές συναρμόδιες αρχές για σκοπούς επιχειρησιακής αξιολόγησης και καταγράφεται στην Εθνική Βάση Δεδομένων.
- Πράξεις ελεγχόμενης χρήσης πυρός που διενεργούνται νόμιμα, σύμφωνα με το παρόν, από αρμόδιο προσωπικό του Π.Σ. δεν συνιστούν αξιόποινες πράξεις των άρθρων 264 ή 265 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄95), περί εμπρησμού και εμπρησμού σε δάση, αντίστοιχα.
- Σε περιπτώσεις εκτεταμένης χρήσης της ελεγχόμενης χρήσης πυρός, και χωρίς να κωλύεται η διενέργεια των πράξεων των παρ. 1 έως 5, ο Επικεφαλής Συμβάντος ενημερώνει τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας και το Υπουργείο Υγείας, με σκοπό την αξιολόγηση των ενδεχόμενων επιπτώσεων στην υγεία και την έκδοση, εφόσον κριθεί αναγκαίο, κατάλληλων υγειονομικών συστάσεων προς τον πληθυσμό, ιδίως για την προστασία ευάλωτων ομάδων.
- Με πυροσβεστική διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 167 του ν. 4662/2020 (Α΄ 27) καθορίζονται: α) τα ειδικότερα επιχειρησιακά πρωτόκολλα, β) οι προϋποθέσεις και διαδικασίες εφαρμογής, γ) τα πρότυπα εκπαίδευσης και πιστοποίησης, δ) τα μέτρα ασφάλειας και ε) κάθε άλλο ζήτημα σχετικό με την εφαρμογή του παρόντος.».
Άρθρο 36
Ελεγχόμενη βόσκηση για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών
- Η ελεγχόμενη βόσκηση αποτελεί ειδικό μέτρο πρόληψης δασικών πυρκαγιών και συνίσταται στη διαχείριση του ζωικού κεφαλαίου για τη μείωση της καύσιμης ύλης, τη δημιουργία ζωνών πυρασφάλειας και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων.
- Η εφαρμογή της ελεγχόμενης βόσκησης διενεργείται σύμφωνα με τον ν. 4351/2015 (Α΄ 164), περί βοσκήσιμων γαιών Ελλάδας, και εντάσσεται στα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης της παρ. 2 του άρθρου 3 αυτού, λαμβάνοντας υπόψη τον Εθνικό Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020 (Α΄ 27). Η ελεγχόμενη βόσκηση εφαρμόζεται αποκλειστικά επί των βοσκήσιμων γαιών, όπως ορίζονται στο άρθρο 1 του ν. 4351/2015, και υπόκειται στους κανόνες διαχείρισης και τις προϋποθέσεις των άρθρων 3, 6 και 7 του ιδίου νόμου.
- Τα δικαιώματα χρήσης βοσκής και οι συμβάσεις μίσθωσης που προβλέπονται στα άρθρα 6 και 7 του ν. 4351/2015 καταλαμβάνουν και την εφαρμογή ελεγχόμενης βόσκησης, εφόσον αυτή προβλέπεται στα οικεία διαχειριστικά σχέδια βόσκησης.
- Κατ’ εξαίρεση, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 4351/2015, δύνανται να υπαχθούν σε καθεστώς ελεγχόμενης βόσκησης και περιοχές που δεν χρησιμοποιούνταν για βόσκηση, μετά από αίτημα των οικείων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού ή των οικείων κτηνοτροφικών οργανώσεων, υπό την προϋπόθεση της εκπόνησης και έγκρισης διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης για τις περιοχές αυτές. Οι περιοχές αυτές προσδιορίζονται, βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020.
Άρθρο 37
Εξειδίκευση λειτουργικών παραμέτρων του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών – Υποβολή δηλώσεων καθαρισμού – Αντικατάσταση άρθρου 53Α ν. 4662/2020
Το άρθρο 53Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27), περί Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών και καθαρισμού οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων, αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 53Α
Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών – Υποβολή δηλώσεων καθαρισμού
- Στο Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας συστήνεται και λειτουργεί Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών, με αντικείμενο την καταγραφή των υπόχρεων και την υποβολή δηλώσεων των οικοδομικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων της παρ. 1 του άρθρου 53ΙΔ.
- Οι υπόχρεοι της παρ. 1 του άρθρου 53ΙΔ υποβάλλουν, έως τη 15η Ιουνίου κάθε έτους, υπεύθυνη δήλωση στο Μητρώο περί εκπλήρωσης των υποχρεώσεών τους.
- Για την ορθή τήρηση του Μητρώου της παρ. 1 καθιερώνεται η διενέργεια ετησίως δειγματοληπτικών ελέγχων από τους οικείους δήμους επί του συνολικού αριθμού των δηλώσεων που έχουν υποβληθεί κάθε έτος για την εδαφική τους περιφέρεια. Σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης της προθεσμίας δήλωσης καθαρισμού, τεκμαίρεται η συναίνεση του υπόχρεου στη διενέργεια καθαρισμού του οικοπέδου του από τον δήμο.
- Το Π.Σ., μέσω των κατά τόπο αρμόδιων οργάνων του, διενεργεί ελέγχους ιδιοκτησιών για τις οποίες έχουν υποβληθεί καταγγελίες για μη τήρηση των μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας, μέσω της ψηφιακής υπηρεσίας καταγγελιών που λειτουργεί στο Μητρώο της παρ. 1.
- Σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, επιβάλλεται είτε από τους δήμους είτε από το Π.Σ., στην περίπτωση των παρ. 3 και 4, αντίστοιχα:
α) πρόστιμο πεντακοσίων (500) ευρώ στους υπόχρεους που δεν έχουν προβεί στις ενέργειες καθαρισμού,
β) πρόστιμο εκατό (100) ευρώ στους υπόχρεους που έχουν προβεί σε καθαρισμό.
Κατά του προστίμου, ο ενδιαφερόμενος δύναται να υποβάλει ένσταση εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα (10) ημερών, ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη επιβολής προστίμου. Ειδικά για πρόστιμα που επιβάλλονται από το Π.Σ. η ένσταση δύναται να υποβάλλεται, και μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας για την υποβολή ενστάσεων επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Π.Σ., σύμφωνα με την υπό στοιχεία 43810 ΕΞ 2025/22.12.2025 κοινή απόφαση των Υπουργών Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Ηλεκτρονική υπηρεσία για την υποβολή ένστασης επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδας» (Β΄ 6999). Το πρόστιμο που επιβάλλεται από τον οικείο δήμο καταλογίζεται εξ ολοκλήρου στον υπόχρεο, αποτελεί έσοδο του δήμου και εισπράττεται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’ 190).
- Η υποβολή ψευδούς δήλωσης στο Μητρώο τιμωρείται με χρηματική ποινή πέντε χιλιάδων (5.000) ευρώ και φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών.
- Σε περιπτώσεις αδυναμίας υποβολής δήλωσης, όπως λόγω αντικειμενικής αδυναμίας χρήσης των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, ηλικίας, αναπηρίας ή λόγου ανωτέρας βίας, που καθορίζεται με την κοινή απόφαση της παρ. 10, η δήλωση της παρ. 2 υποβάλλεται με φυσικό τρόπο και αποστέλλεται στη Διεύθυνση Προληπτικής Πυροπροστασίας του Π.Σ. με κάθε πρόσφορο μέσο.
- Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας διασφαλίζει την προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων, της ιδιοκτησίας τους και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σύμφωνα με τον ν. 4624/2019 (Α’ 137) και τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της Οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (L 119).
- Το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (εφεξής: Ε.Δ.Υ.Τ.Ε.) ορίζεται ως εκτελών την επεξεργασία των δεδομένων που καταχωρίζονται στο ανωτέρω Μητρώο για λογαριασμό του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Προς τον σκοπό αυτό, κατ’ εφαρμογή της περ. ε) της παρ. 1 του άρθρου 6, της περ. θ) της παρ. 2 του άρθρου 9 και του άρθρου 28 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων, αναλαμβάνει τον τεχνικό σχεδιασμό, την υλοποίηση, την οργάνωση της μετάπτωσης των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και άλλων δεδομένων από κάθε πηγή, την τήρηση υπό συνθήκες που διασφαλίζουν την ακεραιότητα, την εμπιστευτικότητα και τη διαθεσιμότητα των δεδομένων και κάθε άλλο σχετικό θέμα. Μεταξύ του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και του Ε.Δ.Υ.Τ.Ε. υπογράφεται Συμφωνητικό Επεξεργασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στο οποίο αναλύονται ειδικότερα οι ρόλοι, ευθύνες και υποχρεώσεις των συμβαλλομένων.
- Με κοινή απόφαση των Υπουργών Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης δύνανται να ρυθμίζονται ειδικότερα τεχνικά ή λεπτομερειακά θέματα σχετικά με: α) τη λειτουργία του Μητρώου του παρόντος, βάσει των ειδικότερων σκοπών του, β) τη συλλογή, τήρηση και κάθε περαιτέρω επεξεργασία στοιχείων και δεδομένων που καταχωρίζονται σε αυτό και την ασφάλεια της επεξεργασίας τους, γ) την άσκηση των δικαιωμάτων των υποκειμένων των δεδομένων και τον τρόπο επεξεργασίας αυτών από τους αποδέκτες, δ) τους ακριβείς όρους της διάθεσης συγκεντρωτικών στοιχείων στατιστικής φύσης, και ε) τις απαιτούμενες διαλειτουργικότητες, τη διαδικασία της αυθεντικοποίησης και τα πρόσθετα στοιχεία που αναγράφονται στη βεβαίωση.
- Με κοινή απόφαση των Υπουργών Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών καθορίζονται ειδικότερα θέματα για τις ενέργειες καθαρισμού, τον τρόπο, τη διαδικασία και τη διενέργεια ελέγχων από τις αρμόδιες αρχές, την επιβολή και τη διαδικασία είσπραξης των προστίμων και κάθε άλλο αναγκαίο θέμα για την εφαρμογή του παρόντος.
- Με απόφαση του Υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας δύναται να παρατείνεται η προθεσμία της παρ. 2, κατόπιν γνώμης της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου από την εκδήλωση καιρικών φαινομένων και πάσης φύσεως κινδύνων πολιτικής προστασίας.».
Άρθρο 38
Υποχρεώσεις καθαρισμού οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων – Διαδικασία ελέγχων και επιβολής κυρώσεων – Προσθήκη άρθρου 53ΙΔ στον ν. 4662/2020
Στον ν. 4662/2020 (Α’ 27) προστίθεται άρθρο 53ΙΔ ως εξής:
«Άρθρο 53ΙΔ
Υποχρεώσεις καθαρισμού οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων – Όργανα, διαδικασία ελέγχων και επιβολής κυρώσεων
- Οι ιδιοκτήτες, νομείς, επικαρπωτές, μισθωτές και υπομισθωτές μεριμνούν από την 1η Απριλίου έως την 31η Μαΐου κάθε έτους για την εκπλήρωση της υποχρέωσης καθαρισμού, καθώς και για τη συντήρηση έως το τέλος της αντιπυρικής περιόδου, προς αποτροπή κινδύνου πρόκλησης πυρκαγιάς ή ταχείας επέκτασής της, σε οικοπεδικούς και λοιπούς ακάλυπτους χώρους που βρίσκονται σε:
α) περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων,
β) περιοχές εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο,
γ) εκτάσεις εντός ακτίνας εκατό (100) μέτρων από τα όρια των περ. α) και β), εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής,
δ) εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα, εφόσον δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής.
Υπόχρεοι κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου είναι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, καθώς και οι φορείς του δημόσιου τομέα, σύμφωνα με την περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143).
- Οι δήμοι:
α) μεριμνούν, έως την 31η Μαΐου κάθε έτους, με κάθε πρόσφορο μέσο, για την ενημέρωση των υπόχρεων αναφορικά με το περιεχόμενο και τη διαδικασία τήρησης των υποχρεώσεων καθαρισμού,
β) διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους από την 1η Ιουνίου και έως την 31η Οκτωβρίου, και, σε περίπτωση μη τήρησης της υποχρέωσης καθαρισμού, προβαίνουν στις ενέργειες της παρ. 4.
- Οι υπηρεσίες του Π.Σ. επιλαμβάνονται, κατόπιν καταγγελιών που υποβάλλονται κατά το χρονικό διάστημα της περ. β) της παρ. 2, και διενεργούν ελέγχους. Σε περίπτωση μη τήρησης της υποχρέωσης καθαρισμού, επιβάλλουν το πρόστιμο της παρ. 4 και ενημερώνουν τον οικείο δήμο για την ενέργεια αυτεπάγγελτου καθαρισμού.
- Οι αρμόδιες αρχές, δήμοι και Π.Σ. επιβάλλουν για την παράβαση της υποχρέωσης καθαρισμού πρόστιμο ενός (1) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστο ποσό τα διακόσια (200) ευρώ. Ο ενδιαφερόμενος δύναται να υποβάλει ένσταση εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα (10) ημερών, ενώπιον του οργάνου που εξέδωσε την πράξη επιβολής προστίμου. Ειδικά για πρόστιμα που επιβάλλονται από το Π.Σ. η ένσταση δύναται να υποβάλλεται, και μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας για την υποβολή ενστάσεων επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Π.Σ., σύμφωνα με την υπό στοιχεία 43810 ΕΞ 2025/22.12.2025 κοινή απόφαση των Υπουργών Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Ηλεκτρονική υπηρεσία για την υποβολή ένστασης επί πράξεων βεβαίωσης παράβασης αρμοδιότητας του Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδας» (Β΄ 6999).
Αν η ένσταση δεν γίνει δεκτή, ο δήμος προβαίνει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό εντός πέντε (5) ημερών. Ειδικά στους περιφραγμένους ή επαρκώς περιτοιχισμένους χώρους, ο δήμος, πριν από τον αυτεπάγγελτο καθαρισμό, αιτείται από την κατά τόπον αρμόδια πυροσβεστική υπηρεσία τη διενέργεια αυτοψίας για τη διαπίστωση συνδρομής υψηλού κινδύνου πρόκλησης ή ταχείας επέκτασης πυρκαγιάς. Σε περίπτωση που ο κίνδυνος αυτός διαπιστωθεί, ο δήμος προβαίνει σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό των χώρων του δευτέρου εδάφιου προς άρση του κινδύνου. Σε επείγουσες περιπτώσεις άμεσου και ιδιαίτερα υψηλού κινδύνου πρόκλησης ή επέκτασης πυρκαγιάς, ο οποίος διαπιστώνεται με σχετικό έγγραφο της οικείας πυροσβεστικής υπηρεσίας, επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση της διαδικασίας του τετάρτου εδαφίου, ο επείγων αυτεπάγγελτος καθαρισμός για την άμεση άρση του κινδύνου.
- Το πρόστιμο και η δαπάνη σε περίπτωση καθαρισμού και απομάκρυνσης των υλικών από τον δήμο λόγω μη συμμόρφωσης, καταλογίζονται εξ ολοκλήρου στον υπόχρεο, αποτελούν έσοδα του δήμου και εισπράττονται σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α’ 190). Τα έσοδα από τα πρόστιμα που επιβάλλονται από τις υπηρεσίες του Π.Σ. αποδίδονται σε ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) στον Ειδικό Λογαριασμό του Τομέα Πρόνοιας Υπαλλήλων του Π.Σ. του Ταμείου Πρόνοιας Απασχολουμένων στα Σώματα Ασφαλείας.
- Αν δεν εντοπιστούν στοιχεία του υπόχρεου, ακολουθείται η διαδικασία του τέταρτου, πέμπτου και έκτου εδαφίου της παρ. 4, εξαιρουμένης της επιβολής προστίμου.
- Με την παρούσα δεν θίγεται το από 13/22.4.1929 π.δ. (Α΄ 153), περί επικίνδυνων οικοδομών.
- Με απόφαση του Υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας δύναται να παρατείνεται η προθεσμία της παρ. 1, κατόπιν γνώμης της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου από την εκδήλωση καιρικών φαινομένων και πάσης φύσεως κινδύνων πολιτικής προστασίας.».
Άρθρο 39
Αρμοδιότητες Δήμων ως προς την υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων – Αντικατάσταση υποπερ. 26 περ. β) παρ. Ι άρθρου 75 Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων
Η υποπερ. 26 της περ. β) της παρ. Ι του άρθρου 75 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α’ 114), περί αρμοδιοτήτων των δήμων στον τομέα του περιβάλλοντος, αντικαθίσταται ως εξής:
«26. Οι Δήμοι ασκούν τις αρμοδιότητες ενημέρωσης των υπόχρεων καθαρισμού οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων, διενέργειας ελέγχων, επιβολής διοικητικών κυρώσεων και αυτεπάγγελτου καθαρισμού οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων, σύμφωνα με τους όρους, τις προϋποθέσεις και τις διαδικασίες που καθορίζονται στα άρθρα 53Α και 53ΙΔ του ν. 4662/2020 (Α΄ 27).».
Άρθρο 37 – Κατ’ αντιστοιχία με τα προβλεπόμενα στο υπό δημόσια διαβούλευση άρθρο 103 εγγράφεται στον προϋπολογισμό της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4270/2014 (Α΄ 143), για την κάλυψη των αναγκών και των σχετικών δαπανών για την εποπτεία των Αρχών Εφαρμογής, Εποπτείας και Συντονισμού του Πυροσβεστικού Σώματος, όπως δαπανών μετακίνησης, διαμονής και ημερήσιας αποζημίωσης των Ελεγκτών, δαπανών για την οργάνωση εξειδικευμένων εκπαιδευτικών σεμιναρίων ελεγκτών και δαπανών εξοπλισμού των γραφείων πυρασφάλειας.
– Η προδιαγεγραμμένη καύση δασικής βλάστησης ως γενικευμένη μορφή πρόληψης δασικών πυρκαγιών και η ελεγχόμενη βόσκηση, στο έδαφος της έλλειψης επαρκούς επιστημονικού-εργατικού προσωπικού και μέσων από τα Δασαρχεία, δημιουργεί προϋποθέσεις για εξωυπηρεσιακή ανάθεση υλοποίησης των μελετών και την συνακόλουθη βέβαιη υποβάθμιση Δασών και διευκόλυνση εκχώρησης της διαχείρισης των Δασών σε ιδιώτες που έχουν συγκρουόμενα συμφέροντα με την προστασία των οικοσυστημάτων αυτών, πχ. ξυλοβιομήχανους και ξυλέμπορους.
Η εισαγωγή της ελεγχόμενης ή προδιαγεγραμμένης καύσης ως γενικού μέσου πρόληψης δασικών πυρκαγιών στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο εγείρει σοβαρά ζητήματα επιστημονικής τεκμηρίωσης, περιβαλλοντικής προστασίας και συμβατότητας με θεμελιώδεις αρχές του δικαίου του περιβάλλοντος.
Καταρχάς, από τεχνική και δασοκομική άποψη, η εφαρμογή της ελεγχόμενης καύσης σε τυπικά μεσογειακά μικτά δάση αειφύλλων πλατυφύλλων με συμμετοχή πευκοειδών είναι εξαιρετικά επισφαλής. Η δομή των οικοσυστημάτων αυτών, με συνεχή θαμνώδη όροφο και παρουσία ρητινούχων ειδών στον ανώροφο, καθιστά την επέκταση της φωτιάς πέραν των αρχικώς προβλεπόμενων ορίων αντικειμενικά πιθανή. Ως εκ τούτου, η προτεινόμενη ρύθμιση δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις πραγματικές συνθήκες του πεδίου και εισάγει αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης δασικής πυρκαγιάς αντί πρόληψής της.
Σε οικολογικό επίπεδο, η ελεγχόμενη καύση συνιστά σοβαρή διαταραχή της φυσικής δομής και λειτουργίας των δασικών οικοσυστημάτων. Επηρεάζει δυσμενώς τη μικροπανίδα, το οργανικό στρώμα του εδάφους, τη μικροβιακή και μυκορριζική δραστηριότητα, καθώς και τον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων. Οι επιπτώσεις αυτές υπονομεύουν τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως ήπιες ή αναστρέψιμες παρεμβάσεις. Συνεπώς, ανακύπτει ζήτημα συμβατότητας της ρύθμισης με την αρχή της προληπτικής προστασίας του περιβάλλοντος, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος και στη σχετική νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Περαιτέρω, η ελεγχόμενη καύση του θαμνώδους ορόφου δεν επιφέρει διαρκή μείωση της καύσιμης ύλης. Τα περισσότερα μεσογειακά θαμνώδη είδη παραβλαστάνουν ταχύτατα και εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, συνήθως ενός έως δύο ετών, επανέρχονται στο προηγούμενο ή και αυξημένο ύψος και πυκνότητα. Ως εκ τούτου, το μέτρο δεν παρουσιάζει μεσοπρόθεσμη αποτελεσματικότητα και παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον προκαλεί σοβαρή οικολογική διαταραχή χωρίς αντίστοιχο και διαρκές όφελος.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η επιστημονική βάση της προτεινόμενης ρύθμισης. Η αναφερόμενη εμπειρία περιορίζεται σε μία δοκιμή δύο επαναλήψεων σε φρυγανικές εκτάσεις και πολύ αραιούς θαμνώνες και όχι σε τυπικά μεσογειακά δασικά οικοσυστήματα. Υφίσταται μία μόνο επιστημονική εργασία, η οποία τελεί υπό αξιολόγηση ως προς τη μεθοδολογική της επάρκεια, την ποιότητα των δεδομένων και τη δυνατότητα γενίκευσης των συμπερασμάτων της. Δεν υπάρχει επαρκές και συνεκτικό σώμα επιστημονικής τεκμηρίωσης που να δικαιολογεί τη θεσμοθέτηση της ελεγχόμενης καύσης ως μέτρου γενικής εφαρμογής.
Αντιθέτως, υπάρχουν επιστημονικά ιδρύματα και ερευνητικοί φορείς που εξέτασαν τη μέθοδο και κατέληξαν στην απόρριψή της ως επικίνδυνης και οικολογικά άσκοπης επέμβασης, ιδίως για μεσογειακά δασικά οικοσυστήματα. Η παράλειψη συνεκτίμησης των δεδομένων αυτών συνιστά έλλειμμα πληρότητας και αντικειμενικότητας της νομοθετικής τεκμηρίωσης.
Επιπλέον, το ίδιο το νομοσχέδιο προβλέπει χρονικό διάστημα πιλοτικής εφαρμογής, γεγονός που συνιστά έμμεση παραδοχή αβεβαιότητας ως προς την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του μέτρου. Η επιλογή αυτή αντιστρέφει τη λογική της ορθής νομοθέτησης, καθώς προηγείται η θεσμοθέτηση και έπεται η επιστημονική επαλήθευση. Δημιουργείται έτσι ένα νομοθετικό πλαίσιο για ένα μέτρο του οποίου δεν είναι βέβαιο ούτε ότι μπορεί, ούτε ότι πρόκειται να εφαρμοστεί.
Ιδιαίτερη προβληματικότητα παρουσιάζει και ο καθορισμός χρονικού ορίζοντα έως τον Νοέμβριο του 2027 για πιλοτικές εφαρμογές, χωρίς καμία πρόβλεψη ή διασφάλιση ότι εντός του διαστήματος αυτού θα υπάρξουν κατάλληλες μετεωρολογικές και οικολογικές συνθήκες. Οι συνθήκες ασφαλούς ελεγχόμενης καύσης δεν καθορίζονται νομοθετικά αλλά εξαρτώνται από απρόβλεπτους φυσικούς παράγοντες. Επομένως, είναι απολύτως πιθανό το μέτρο να παραμείνει ανεφάρμοστο, παρότι έχει ήδη ενσωματωθεί σε κανονιστικό πλαίσιο.
Τέλος, επισημαίνεται ότι η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της προληπτικής προστασίας, προϋποθέτει τη συστηματική εφαρμογή διαχειριστικών μέτρων χαμηλού ρίσκου και αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας, όπως η μηχανική αραίωση της βλάστησης, η απομάκρυνση νεκρής βιομάζας, η στοχευμένη βόσκηση όπου είναι οικολογικά και νομικά επιτρεπτή, η δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών με οικολογικά κριτήρια και η επαρκής στελέχωση των δασικών υπηρεσιών.
Συμπερασματικά, η πρόβλεψη της ελεγχόμενης καύσης, όπως εισάγεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, δεν πληροί τις προϋποθέσεις της επιστημονικής επάρκειας, της περιβαλλοντικής προφύλαξης και της αναλογικότητας και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τα δασικά οικοσυστήματα. Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται αναγκαία η απόσυρση ή ουσιώδης αναδιαμόρφωση της σχετικής ρύθ
Άρθρο 33 Προδιαγεγραμμένη Καύση
Παρ. 4. Προτείνεται η εξής διατύπωση: «Η υλοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης πραγματοποιείται από κοινά συνεργεία του προσωπικού των Δασικών Υπηρεσιών, του Πυροσβεστικού Σώματος, εθελοντικών οργανώσεων δασοπυρόσβεσης του Μητρώου Εθελοντικών Οργανώσεων Πολιτικής Προστασίας της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, οικείων τμημάτων Πολιτικής Προστασίας ΟΤΑ α΄και β΄ βαθμού, Δασικών Συνεταιρισμών (βάσει του άρθρου 30, v. 5106/2024) και άλλων σχετικών με το αντικείμενο φορέων που περιγράφονται και στην παρ. 1 εδάφιο η του άρθρου 111. Τα συνεργεία συστήνονται με απόφαση του οικείου Διευθυντή Δασών ή Δασάρχη κατόπιν πρόσκλησης στους παραπάνω σχετικούς φορείς».
οι εθελοντικές ομάδες του ΜΕΟΠΠ της ΓΓΠΠ έχουν εμπειρία στη δασοπυρόσβεση, έχουν πιστοποιηθεί από την Ακαδημία Πολιτικής Προστασίας και μπορούν να εκπαιδευτούν σχετικά για να συμβάλλουν στην εφαρμογή της Προδιαγεγραμμένης Καύσης, ενώ κάποιες από αυτές έχουν συμμετάσχει σε πιλοτικές εφαρμογές στην Ελλάδα υπό την καθοδήγηση του WWF Ελλάς και του ΙΜΔΟ
Το Ελληνικό Αγροδασικό Δίκτυο συμφωνεί με την εισαγωγή της ελεγχόμενης βόσκησης ως συμπληρωματικό μέτρο δασικής διαχείρισης ως προληπτικό μέτρο κατά των δασικών πυρκαγιών που μπορεί παράλληλα να συμβάλλει και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Οι ρυθμίσεις αυτές αποτελούν και χαρακτηριστικό του προτύπου της μεσογειακής δασοπονίας, όπως αναφέρεται στην Εθνική Στρατηγική για τα Δάση (ΦΕΚ 5351 Β’ 2018), ενώ η αξιοποίηση της εκτατικής κτηνοτροφίας ως μέσου διαχείρισης δασών και δασικών εκτάσεων, αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο διεθνώς.
Για τον λόγο αυτό προτείνουμε με σειρά αλλαγών στο προτεινόμενο άρθρο που διευκολύνουν τη συνάρθρωση της πρακτικής αυτής με την τακτική διαχείριση των δασών αλλά και τον ειδικότερο σχεδιασμό προληπτικών δράσεων έναντι των πυρκαγιών.
Επισημαίνουμε επίσης ιδιαίτερα την ανάγκη θέσπισης ειδικών κινήτρων και διαδικασιών ελέγχου για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής. Αυτά καθώς από τη μια η εκτατική κτηνοτροφία αφενός συρρικνώνεται γενικά ως δραστηριότητα, ενώ από την άλλη οι όποιες προσπάθειες στήριξής της σε ευαίσθητες περιοχές πρέπει να γίνουν με απόλυτο σεβασμό στις ανάγκες διατήρησης της φύσης και της χρηστής διαχείρισης των πιστώσεων που θα χρειαστεί να διατεθούν.
Τέλος, θεωρούμε αναγκαίο να τονίσουμε πως οι όποιες ρυθμίσεις θεσπιστούν δεν θα έχουν επιτυχία εφόσον η Δασική Υπηρεσία που έχει τη συνολική ευθύνη διαχείρισης των δασών και δασικών εκτάσεων δεν ενισχυθεί επαρκώς με κατάλληλο επιστημονικό προσωπικό.
Με βάση αυτά προτείνουμε μια αναδιατύπωση του άρθρου 36 ως ακολούθως:
Άρθρο 36
Ελεγχόμενη βόσκηση για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών
1. Η ελεγχόμενη βόσκηση μπορεί να αξιοποιηθεί και ως διαχειριστικό μέτρο πρόληψης δασικών πυρκαγιών, συνίσταται δε στην αξιοποίηση ζωικού κεφαλαίου για τη μείωση της καύσιμης ύλης, τη δημιουργία ζωνών πυρασφάλειας, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων καθώς και τη διατήρηση ή αποκατάσταση της βιοποικιλότητας.
2. Η εφαρμογή της ελεγχόμενης βόσκησης διενεργείται στις ακόλουθες περιπτώσεις α) σύμφωνα με τον ν. 4351/2015 (Α΄ 164), περί βοσκήσιμων γαιών Ελλάδας, και εντάσσεται στα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης της παρ. 2 του άρθρου 3 αυτού, β) εφόσον προβλέπεται στην οικεία δασική διαχειριστική μελέτη με τους όρους που θέτει αυτή, γ) σε εκτάσεις τύπων οικοτόπων που δεν περιλαμβάνονται στις παραπάνω κατηγορίες των οποίων η διατήρηση ή αποκατάσταση μπορεί να επιτευχθεί με την χρήση της εκτατικής κτηνοτροφίας και δ) εντός και στην άμεση περιφέρεια ορεινών και ημιορεινών οικισμών που περιβάλλονται από εύφλεκτα δάση και δασικές εκτάσεις σύμφωνα με την παράγραφο 4 του παρόντος, λαμβάνοντας υπόψη τον Εθνικό Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020 (Α΄ 27). Η ελεγχόμενη βόσκηση εφαρμόζεται επί των βοσκήσιμων γαιών, όπως ορίζονται α) στο άρθρο 1 του ν. 4351/2015, και υπόκειται στους κανόνες διαχείρισης και τις προϋποθέσεις των άρθρων 3, 6 και 7 του ιδίου νόμου, β) σε εκτάσεις που προβλέπονται από την οικεία δασική διαχειριστική μελέτη, στις εκτάσεις της ανωτέρω περίπτωσης γ) σύμφωνα με σχετική μελέτη που έχει τη θετική γνώμη του ΟΦΥΠΕΚΑ και δ) μετά από σχετική εισήγηση του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου.
3. Τα δικαιώματα χρήσης βοσκής και οι συμβάσεις μίσθωσης που προβλέπονται στα άρθρα 6 και 7 του ν. 4351/2015 καταλαμβάνουν και την εφαρμογή ελεγχόμενης βόσκησης επί των βοσκήσιμων γαιών, εφόσον αυτή προβλέπεται στα οικεία διαχειριστικά σχέδια βόσκησης ή στην οικεία δασική διαχειριστική μελέτη, ή στην εγκεκριμένη διαχειριστική μελέτη του σχετικού οικοτόπου από τον ΟΦΥΠΕΚΑ
4. Κατ’ εξαίρεση, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 4351/2015, δύνανται να υπαχθούν σε καθεστώς ελεγχόμενης βόσκησης και περιοχές που δεν χρησιμοποιούνταν για βόσκηση και δεν υπάγονται στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, μετά από αίτημα των οικείων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού, υπό την προϋπόθεση της ένταξης των περιοχών αυτών στα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης. Οι περιοχές αυτές προσδιορίζονται, βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020.
5. Για την άσκηση της ελεγχόμενης βόσκησης σε εκτάσεις που δεν χρησιμοποιούνταν για βόσκηση ή σε εκτάσεις που υποδεικνύονται από την οικεία δασική διαχειριστική μελέτη ή τον ΟΦΥΠΕΚΑ θα προβλέπονται και τυχόν αναγκαίες σταβλικές εγκαταστάσεις με τις αναγκαίες τους προσβάσεις, θέσεις παροχής ύδατος και άλλες υποδομές για την ορθή άσκηση της εκτατικής κτηνοτροφίας.
6. Η ελεγχόμενη βόσκηση μπορεί να αποτελέσει συμπληρωματικό μέτρο της προδιαγεγραμμένης καύσης για τη διαχείριση της υπόροφης βλάστησης δασικών εκτάσεων και τη διατήρησή της σε χαμηλά επίπεδα βιομάζας με σκοπό τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιάς.
7. Για την υλοποίηση των σκοπών και των δράσεων του παρόντος άρθρου δύναται η θέσπιση οικονομικών κινήτρων και αντίστοιχης αποζημίωσης των κτηνοτρόφων στην αυτές τα οποία μπορεί να καλύπτονται από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους.
Άρθρο 32
Η έγκριση των σχεδίων προδιαγεγραμμένης καύσης αποκλειστικά από τις οικείες Περιφερειακές Πυροσβεστικές Διοικήσεις μπορεί να οδηγήσει σε στρεβλώσεις σε βάρος της προστασίας των οικοσυστημάτων και των οικοσυστημικών υπηρεσιών. Είναι απαραίτητη η δημιουργία διαδικασιών συναπόφασης και συν-έγκρισης από τις αρμόδιες δασικές υπηρεσίες και από τις αρμόδιες Περιφερειακές Πυροσβεστικές Διοικήσεις.
Άρθρο 38 – Υποχρεώσεις καθαρισμού οικοπέδων και λοιπών ακάλυπτων χώρων – Διαδικασία ελέγχων και επιβολής κυρώσεων
Ο πολίτης που δεν έχει τα μηχανήματα και τον εξοπλισμό να για να καθαρίσει το οικόπεδό του θα πρέπει να έχει την δυνατότητα να μπορεί να ζητήσει τον καθαρισμό του οικοπέδου του από τον ΟΤΑ ή κάποια άλλη δημόσια υπηρεσία που έχει τον εξοπλισμό αυτό έναντι κάποιας συμβολικής ανταποδοτικής αμοιβής, και όχι να βρίσκεται αντιμέτωπος με επιτήδειους καθαριστές οικοπέδων που του ζητούν ως αμοιβή σχεδόν ίση με το πρόστιμο που επιβάλλεται αν το οικόπεδο δεν καθαριστεί.
ΜΕΡΟΣ Δ’ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΥΡΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Ή ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ
Γενικά σχόλια για άρθρα 32 έως 34.
Η νομοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης μας βρίσκει επί της αρχής σύμφωνους καθώς θα καλύψει ένα νομοθετικό κενό για τη χρήση της μεθόδου για ποικίλους διαχειριστικούς σκοπούς, ανάμεσα σε αυτούς και της πρόληψης δασικών πυρκαγιών. Για το λόγο αυτό, χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία του ΥΚΚΠΠ να εισαγάγει στην ελληνική νομική πραγματικότητα μια ακόμα μέθοδο ενεργητικής δασικής διαχείρισης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αξιοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης μπορεί να προσφέρει πολλαπλά οφέλη σε ζητήματα δασικής διαχείρισης και πρόληψης δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Ειδικότερα, η μέθοδος αυτή αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων που προβλέπονται στην Εθνική Στρατηγική για τα δάση. Πιο συγκεκριμένα, η προδιαγεγραμμένη καύση εντάσσεται στους γενικούς στόχους για την ενίσχυση της καινοτομίας στη διαχείριση (άρθρο 5 παρ. 3.1.2), την πρόληψη και τη μείωση του αριθμού των δασικών πυρκαγιών και των καμένων εκτάσεων (άρθρο 6 παρ. 3.3.1) και τη συστηματική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων (άρθρο 6 παρ. 3.4.4). Επιπλέον, η αρχή της βελτιστοποίησης που προβλέπεται στην Εθνική Στρατηγική αφορά στην επιλογή μέσων και στόχων ώστε να επιτυγχάνεται η άριστη σχέση μεταξύ εκροών και εισροών (ουσιαστικά να λαμβάνονται τα πιο κατάλληλα μετρά σε σχέση με τους στόχους, άρθρο 4 παρ. 6). Η αξιοποίηση της προδιαγεγραμμένης καύσης συνάδει με την αρχή αυτή, καθώς όχι μόνο είναι χαμηλότερου κόστους σε σχέση με άλλες (μηχανικές) μεθόδους διαχείρισης της καύσιμης ύλης, αλλά παρέχει επίσης τη δυνατότητα να επιτευχθούν περισσότεροι στόχοι λόγω των πολλαπλών ωφελειών που προκύπτουν για τα δασικά οικοσυστήματα.
Τέλος, η θεσμοθέτηση και εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης μπορεί να συμβάλει και στην επίτευξη του Σχεδίου Δράσης για τη δημόσια πολιτική πρόληψης δασικών πυρκαγιών, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τους στόχους για την ενίσχυση της διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων, με έμφαση στη διαχείριση για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και τον περιορισμό της καύσιμης ύλης (άρθρο 1, Εθνική Στρατηγική για τα δάση).
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η προδιαγεγραμμένη καύση αποτελεί μια μέθοδο που αποσκοπεί στην επίτευξη στόχων που σχετίζονται με την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών αλλά και ευρύτερα με τη δασική διαχείριση, θα ήταν προσφορότερο η συγκεκριμένη διάταξη για την προδιαγεγραμμένη καύση να προστεθεί στη δασική νομοθεσία, και ειδικότερα στον ν. 998/1979, στο άρθρο 16 ως ειδικό δασοτεχνικό έργο με κύριο στόχο να ενσωματωθεί η μέθοδος στον ευρύτερο σχεδιασμό της Δασικής Υπηρεσίας σε αυτούς τους δύο τομείς. Η Δασική Υπηρεσία είναι η καθ΄ ύλην αρμόδια για τη διαχείριση των δασών και των δασικών εκτάσεων, την κατασκευή των πάσης φύσεως τεχνικών έργων και την εκτέλεση των πάσης φύσεως εργασιών προστασίας και αναπτύξεως των δασών και δασικών εκτάσεων (άρθρο 16 ν. 998/1979). Είναι, επίσης, αρμόδια για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών (άρθρο 1 παρ. 2 του ν. 2612/1998 (Α΄112), άρθρο 1, παρ. 4 της κ.υ.α. 181752/2052/2019 (Β΄ 1525) . Τέλος, είναι επιφορτισμένη με την υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για τα δάση και του Σχεδίου Δράσης για τη δημόσια πολιτική πρόληψης πυρκαγιών.
Παρόλα αυτά, επισημαίνουμε ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η ορθή νομοθέτηση της προδιαγεγραμμένης καύσης, με κανόνες και προϋποθέσεις που θα καταστήσουν την εφαρμογή της βιώσιμη.
Στην Ελλάδα έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν προσπάθειες αξιοποίησης της προδιαγεγραμμένης καύσης από στελέχη της δασικής υπηρεσίας και μέλη της επιστημονικής κοινότητας. Ειδικότερα, κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 υλοποιήθηκαν ορισμένα πιλοτικά προγράμματα σε Θάσο, Βόρεια Εύβοια και Σέρρες με σκοπό την επιστημονική τεκμηρίωση και την εξαγωγή συμπερασμάτων (Παπαναστάσης 1977, Τσιουβάρας 1987, Νάστης 1989). Στη Θάσο, υπήρχε περιοδική εφαρμογή (κάθε 3 χρόνια με κάποια επανάληψη 1974, 1977, κ.λπ.) πειραματικών προδιαγεγραμμένων καύσεων σε αγροτεμάχια σε ώριμες συστάδες Pinus brutia (Παπαναστάσης 1977). Δεδομένου ότι εκείνα τα χρόνια υπήρχε έλλειψη δεδομένων και ερευνητικών πορισμάτων από την Ελλάδα, σχετικά με τη χρήση της φωτιάς ως διαχειριστικού εργαλείου, οι δασολόγοι που εφάρμοζαν τη μέθοδο είχαν ακολουθήσει αμερικανικά πρότυπα. Μέσα από επιστημονικές συναντήσεις και εργαστήρια, είχαν επιδείξει τον τρόπο χρήσης της φωτιάς, συζητώντας επίσης οικολογικά και διαχειριστικά ζητήματα, καθώς και τον πιθανό συνδυασμό της με τη βόσκηση και τις μηχανικές μεθόδους (Τσιουβάρας κ.ά. 1987, Νάστης 1989). Δυστυχώς, αυτές οι προσπάθειες δεν εξελίχθηκαν σε μια πιο ευρεία εφαρμογή της μεθόδου και εγκαταλείφθηκαν για διάφορους λόγους (έλλειψη πόρων, επιστημονικής καθοδήγησης, απουσία ξεκάθαρων στόχων, ανυπαρξία θεσμικής υποστήριξης). Το 2018 πραγματοποιήθηκε πιλοτική εφαρμογή στην Οίτη ως μέθοδος διαχείρισης για την ανόρθωση των ψευδαλπικών ποολίβαδων (Ματζανάς κ.α. 2018).
Tο WWF Ελλάς και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων (ΙΜΔΟ) του ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ» με εταίρους τη Διεύθυνση Δασών Χίου και την ομάδα εθελοντικής δράσης Χίου «Όμικρον» και με τη συμβολή της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Χίου και του Δήμου Χίου, τα έτη 2021-2023 σχεδίασαν και υλοποίησαν πιλοτικό έργο εφαρμογής προδιαγεγραμμένης καύσης στη νήσο Χίο. Το έργο μέσα από την πιλοτική εφαρμογή καύσεων σε πραγματικές συνθήκες και την καταγραφή και ανάλυση επιστημονικών δεδομένων στόχευσε στη δημιουργία προδιαγραφών εφαρμογής της μεθόδου στη χώρα μας, αλλά και στην ενδυνάμωση του ρόλου της δασικής υπηρεσίας στη διαχείριση της βλάστησης, ενώ παράλληλα επανέφερε στον δημόσιο διάλογο το ζήτημα της εφαρμογής της ΠΚ. Τα αποτελέσματα του έχουν δημοσιοποιηθεί σε σχετικά δελτία τύπου, παρουσιάσεις σε στελέχη της ΔΥ και του ΠΣ, εκπαιδευτικά εργαστήρια, ανακοινώσεις του WWF Ελλάς και του ΙΜΔΟ, σε συνέδρια, 5 εργασίες στο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο 2023 και σε δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, σε δημοσιεύσεις στα social media, σε εθνικά και τοπικά ΜΜΕ. Από την πιλοτική εφαρμογή της μεθόδου στη Χίο, από το 2021 έως το 2023, έχουν προκύψει συμπεράσματα που όχι μόνο έχουν δημοσιευτεί εμπλουτίζοντας τη διεθνή βιβλιογραφία, αλλά υποστηρίζουν συναδέλφους από τη διεθνή κοινότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ερευνητική ομάδα του ΙΜΔΟ συνεχίζει να δημοσιεύει σχετικά αποτελέσματα σε έγκριτα διεθνή περιοδικά που φωτίζουν πολλές πτυχές της μεθόδου και που θα αποτελέσουν βοήθημα για παρόμοιες προσπάθειες όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, ενισχύοντας σχετικές τεχνικές προδιαγραφές.
Με την ολοκλήρωση του ανωτέρω έργου τον Ιούνιο 2023 κατατέθηκε ολοκληρωμένη νομοτεχνική έκθεση στη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ για την ενσωμάτωση της προδιαγεγραμμένης καύσης στη δασική νομοθεσία (διαθέσιμη στο https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/protasi_prescribed_nomo_dasiki_ypiresia_june2023.pdf )
Σχετικές δημοσιεύσεις:
Πρακτικά του 21ου Πανελλήνιου Δασολογικού Συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε το 2023. Στις σελίδες 107 ως και 157 περιέχονται 5 εργασίες ιστορικής αναδρομής, παρουσίασης των αποτελεσμάτων της πιλοτικής εφαρμογής της προδιαγεγραμμένης καύσης στη Χίο καθώς και τις προοπτικές χρήσης της προδιαγεγραμμένης καύσης στη χώρα μας ως εργαλείου προληψης δασικών πυρκαγιών και δασικής διαχείρισης https://hexdec.xtreemhost.com/praktika23.pdf
https://doi.org/10.3390/d17110768 Prescribed Burning in Greece: Monitoring of Water Potential, Fireline Intensity, Soil and Plant Biodiversity in Mediterranean Ecosystems
https://www.researchgate.net/publication/379544361_Prodiagegrammene_kause_sten_Ellada_Parelthon_paron_kai_mellon_In_Greek_with_English_abstract?fbclid=IwY2xjawPgHN1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlZkhRR3ZncmpzTmlURUlIc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHp2eA9YmQsT7dhBdZ_8kiidaQ-oZuy23GD5xHDejq5lyT9_eMuLqpQP7BiFF_aem__QWjWijq9FoaaqlW5P_aiw Προδιαγεγραμμένη καύση στην Ελλάδα: Παρελθόν, παρόν και μέλλον
https://www.researchgate.net/publication/365871986_Pilot_project_aims_to_change_policy?fbclid=IwY2xjawPgHQZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlZkhRR3ZncmpzTmlURUlIc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHrzgpAiNmJ6dPV9XOq6BZMz-WwgddUnaoqe7gHAevSyhrXTeVITkDwB-PVcE_aem_edo_1gecbW9RoTqWMV6hpA Pilot project aims to change policy
https://www.researchgate.net/publication/364764199_Introducing_the_use_of_fire_for_wildfire_prevention_in_Greece_pilot_application_of_prescribed_burning_in_Chios_island?fbclid=IwY2xjawPgHS9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBlZkhRR3ZncmpzTmlURUlIc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHk1Is1K8cG6EychDZxjr5LSig72I3UCqhmcJs-T7vd7sBXG5-2P0w2D20rGs_aem_WVlAplWoGTShb3GM1nvWvg Introducing the use of fire for wildfire prevention in Greece: pilot application of prescribed burning in Chios island
https://www.youtube.com/watch?v=jdQtlVlu8jI Αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων & προδιαγεγραμμένη καύση
Το WWF Ελλάς με εταίρους τον Δήμο Χαλκιδέων, την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Global Infrastructure Basel Foundation υλοποιούν το έργο Ηοrizon NATALIE. Στην Ελλάδα υλοποιούνται πιλοτικές δράσεις Nature Based Solutions στην Εύβοια με σκοπό τη μείωση του κινδύνου από πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές στο Ληλάντιο Πεδίο.
Σε αυτό το πρόγραμμα, το WWF Ελλάς συνεργάζεται με το ΙΜΔΟ/ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, στον σχεδιασμό και την πιλοτική εφαρμογή της μεθόδου της προδιαγεγραμμένης καύσης στο Ληλάντιο Πεδίο στην Εύβοια για την περίοδο Νοέμβριος 2025-Μάρτιος 2026. Επίσης υπάρχει διαρκής συνεργασία με τις δασικές υπηρεσίες σε τοπικό επίπεδο και επίπεδο ΥΠΕΝ.
Το ΙΜΔΟ και το WWF Ελλάς είναι οι μόνοι φορείς στην Ελλάδα που έχει ασχοληθεί τα τελευταία χρόνια συστηματικά με την έρευνα και την εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης στην πράξη. Το ΙΜΔΟ διαθέτει εξειδικευμένη και έμπειρη επιστημονική ομάδα γι’ αυτόν τον σκοπό.
Δρ Μιλτιάδης Αθανασίου
Ειδικός στις δασικές πυρκαγιές
Εντεταλμένος Ερευνητής
Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων
https://fria.gr/page-143.html
Ως μέτρο πρόληψης προτείνεται η ανάπτυξη και ενδυνάμωση της κουλτούρας ασφάλειας που λείπει παντελώς από τον πληθυσμό. Δηλαδή η εισαγωγή μαθήματος βασικών στοιχείων πυρασφάλειας χωρίς βαθμό στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση , ακόμη και από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού.
Σχόλια για το Άρθρο 36 Ελεγχόμενη βόσκηση για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών
Η νομοθέτηση της βόσκησης ως μεθόδου πρόληψης δασικών πυρκαγιών μας βρίσκει επί της αρχής σύμφωνους. Με την ορθολογική ενσωμάτωση της βόσκησης στις πρακτικές διαχείρισης των δασών και δασικών εκτάσεων, αναμένεται η Ελλάδα να ενισχύσει τόσο την οικολογική ισορροπία όσο και τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών. Η βόσκηση εκτός από εργαλείο διαχείρισης δασικής καύσιμης ύλης, μπορεί να στηρίξει την τοπική οικονομία, ιδιαίτερα σε μειονεκτικές περιοχές. Οι κτηνοτρόφοι που ασκούν εκτατική ή ημι-εκτατικής μορφής κτηνοτροφία μπορούν με την καθημερινή τους εργασία να συμβάλλουν με βιώσιμο τρόπο στην αντιπυρική προστασία των δασών. Εναλλακτικά, θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα σε διάφορους φορείς που ασχολούνται με τη διαχείριση π.χ. Μονάδες Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών να εισάγουν και να συντηρούν ζώα για το σκοπό αυτό. Ο σωστός σχεδιασμός, η θέσπιση οικονομικών κινήτρων θα πρέπει να προσφέρει οικονομικά οφέλη στις τοπικές κοινότητες ώστε να αντιστραφεί όπου είναι εφικτό η εγκατάλειψη της κτηνοτροφίας στην ύπαιθρο. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) υποστηρίζει τη βόσκηση με βοοειδή, πρόβατα και αίγες για τη διαχείριση της βιομάζας, με στόχο τη μείωση των κινδύνων πυρκαγιάς στις περισσότερες μεσογειακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η δυναμική της κλιματικής αλλαγής αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης τέτοιων φαινομένων. Η ενσωμάτωση των πρακτικών βόσκησης στις στρατηγικές διαχείρισης των πυρκαγιών θεωρείται μια φυσική και βιώσιμη μέθοδος πρόληψης των πυρκαγιών, που υποστηρίζει τους στόχους της πολιτικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την προστασία της βιοποικιλότητας.
Χρειάζεται η πρόνοια μιας πιλοτικής φάσης εφαρμογής με έργα που θα χρηματοδοτηθούν από το Κράτος και τη συνεργασία εξειδικευμένων φορέων, όπως ο ΕΛΓΟ Δήμητρα, η Ελληνική Λιβαδοπονική Εταιρία (ΕΛΕ) και σχετικά Τμήματα ή Εργαστήρια των ΑΕΙ της ημεδαπής για την εξαγωγή ερευνητικών αποτελεσμάτων, πιθανών αρνητικών επιδράσεων σε συγκεκριμένα δασικά και λιβαδικά οικοσυστήματα και διορθωτικές κινήσεις για την ευρύτερη εφαρμογή της μεθόδου.
Ως μέθοδος πρόληψης πρέπει να εντάσσεται οργανικά και στα αντιπυρικά ή διαχειριστικά σχέδια της δασικής υπηρεσίας, ώστε να ερευνώνται και οι πιθανές θετικές ή αρνητικές επιδράσεις στα δασικά και λιβαδικά οικοσυστήματα και να ορίζονται οι περιοχές προτεραιότητας για την εφαρμογή της.
Τέλος, προτείνεται η συμπλήρωση του άρθρου 36 με ρητή πρόβλεψη για τη δυνατότητα ελεγχόμενης βόσκησης αγροτικών ζώων εντός καμένων δασικών και δασωμένων εκτάσεων, για διαχειριστικούς και οικολογικούς λόγους (διαχείριση καύσιμης ύλης, ρύθμιση μεταπυρικής αναγέννησης, υποστήριξη αποκατάστασης της βλάστησης).
Παρ.1. Προτείνουμε την προσθήκη «Η ελεγχόμενη βόσκηση, εκτατικής ή ημι-εκτατικής μορφής αποτελεί….». Υπάρχει ανάγκη σαφούς αναφοράς σε κτηνοτρόφους που ασκούν κτηνοτροφία εκτατικής ή ημι-εκτατικής μορφής και όχι σε αυτούς που διατηρούν ενσταβλισμένα ζώα καθόλη τη διάρκεια του έτους. Πρέπει να προσδιοριστεί, καθώς σε περίπτωση που σε βάθος χρόνου δοθούν οικονομικά κίνητρα για την ελεγχόμενη βόσκηση, αυτό ας γίνει προς όφελος αυτών που πραγματικά την ασκούν, και όχι αυτών που δεν την ασκούν.
Παρ 4. Προτείνουμε η παράγραφος να διαμορφωθεί ως εξής: «Κατ’ εξαίρεση, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 4351/2015, δύνανται να υπαχθούν σε καθεστώς ελεγχόμενης βόσκησης, αποκλειστικά για λόγους πρόληψης πυρκαγιών, και περιοχές που δεν χρησιμοποιούνται για βόσκηση, μετά από αίτημα των οικείων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού, των οικείων κτηνοτροφικών οργανώσεων, δασικών υπηρεσιών ή μονάδων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, υπό την προϋπόθεση της εκπόνησης και έγκρισης Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης για τις περιοχές αυτές αλλά και της ένταξης αυτών των περιοχών, ως περιοχών προτεραιότητας για πρόληψη δασικών πυρκαγιών, στα δασικά διαχειριστικά σχέδια βάσει της υ.α. 166780/1619/25-4-2018 (ΦΕΚ Β΄1420), στα αντιπυρικά σχέδια της Δασικής Υπηρεσίας βάσει της υ.α. ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/61247/2789/26-3-2020, τις ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες και τα Ειδικά Σχέδια Πρόληψης του άρθρου 18 του παρόντος».
Η πρόταση των περιοχών για να εφαρμοστεί η βόσκηση ως μέθοδος πρόληψης πρέπει να είναι τεκμηριωμένη βάσει των κριτηρίων που θέτουν τα διαχειριστικά σχέδια που συντάσσουν οι δασικές υπηρεσίες, τα σχέδια πρόληψης δασικών πυρκαγιών ή και τα διαχειριστικά σχέδια των προστατευόμενων περιοχών. Προτείνεται να αφαιρεθεί η φράση «Οι περιοχές αυτές προσδιορίζονται, βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020», καθώς η κλίμακα του χάρτη δεν διευκολύνει το σχεδιασμό σε τοπικό επίπεδο.
Προτείνεται η εισαγωγή νέας παραγράφου (παρ. 5) στο άρθρο 36:
«5. Κατ’ εξαίρεση, σε καμένες δασικές και δασωμένες εκτάσεις, όπως και σε περιοχές που εφαρμόστηκε η προδιαγεγραμμένη καύση δύναται να εφαρμόζεται ελεγχόμενη βόσκηση με χρήση αγροτικών ζώων για διαχειριστικούς, οικολογικούς και προληπτικούς λόγους, ιδίως για τη διαχείριση της καύσιμης ύλης και τη ρύθμιση της μεταπυρικής αναγέννησης.
Η εφαρμογή της ελεγχόμενης βόσκησης της παρούσας παραγράφου πραγματοποιείται αποκλειστικά κατόπιν τεκμηριωμένης εισήγησης της αρμόδιας Δασικής Υπηρεσίας και σύμφωνης γνώμης της οικείας Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενης περιοχής, η οποία δύναται να προτείνει, κατά περίπτωση, τη μερική ή ολική άρση, αναστολή ή τροποποίηση των Δασικών Αστυνομικών Διατάξεων (ΔΑΔ) απαγόρευσης βόσκησης, οι οποίες εκδίδονται μετά από πυρκαγιές και ισχύουν για χρονικό διάστημα πέντε (5) έως επτά (7) ετών, ανάλογα με το είδος των ζώων.
Η τροποποίηση των ΔΑΔ εφαρμόζεται βάσει των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης της παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. ν. 4351/2015 (Α΄ 164) και περιλαμβάνει ειδικούς όρους, χρονικούς και χωρικούς περιορισμούς, μέτρα παρακολούθησης και μηχανισμούς ελέγχου της εφαρμογής, σύμφωνα με την κείμενη δασική νομοθεσία».
Η βόσκηση ή η τροποποίηση της απαγόρευσής της στις περιπτώσεις αυτές θα πραγματοποιείται βάσει Διαχειριστικού Σχεδίου Βόσκησης, το οποίο θα εκπονείται και θα εποπτεύεται από τη Δασική Υπηρεσία, σύμφωνα με το άρθρο 24 του Συντάγματος, τον ν. 998/1979 και τα άρθρα 3, 4, 6 και 7 του ν. 4351/2015.
Εκ μέρους της Ελληνικής Λιβαδοπονικής Εταιρείας (ΕΛΕ)
Απόστολος Κυριαζόπουλος
Καθηγητής ΔΠΘ
Αντιπρόεδρος ΕΛΕ
να επανασυσταθεί άμεσα το ΔΑΣΩ βάση του ΠΔ 242/93 όπως προέβλεψε και η επιτροπή γκολταμερ και την αποδέχτηκαν όλοι που θα αναλάβει κυριως υπηρεσίες πρόληψης που έχει κακως η πυροσβεστική η ΠΥ πρέπει να έχει μόνο απαντά τα πυροσβεστικά οχήματα δασών για την κατάσβεση καταστολή των δασικών πυρκαγιων… χωρίς την βοήθεια των κατά τόπους δασικών αρχών του ΥΠΕΝ της δασικής και του οφυπεκα θα αποτυγχάνει πάντα πλήρως στο έργο της πχ όλα τα έργα πρόληψης των δασών να ανήκουν στης δασικές αρχές ο συντονισμός και η προδιαγεγραμμένη καύση το ΑΝΤΙΠΥΡ τα δασοπυροφυλακεια που βρίσκονται στα δάση και τα βουνά που αφορούν την εποπτευση ελενχο των δασών με θερμικές κάμερες και ντρον για την άμεση αναγκελια καπνού η δασοπυρκαγιας προς την ΠΥ επίσης απαντά τα μικρά φορτηγάκια πικάπ Ντακότα ως δασοπεριπολα πρώτης πληξης δασικών πυρκαγιων για ενημέρωση της ΠΥ αυτό μπορει να επιτευχθεί άμεσα πριν την νέα αντιπυρικη περίοδο με την πρόσληψη όλων των άνεργων πτυχιούχων δασολόγων δασοπονων δασοφυλάκων τουλάχιστον για 8 μήνες σε κάθε δασική αρχή του υπεν
Σχόλια για το άρθρο Άρθρο 33 Υλοποίηση προδιαγεγραμμένης καύσης
Παράγραφος 1α
Με δεδομένο ότι οι δασικές και οι χορτολιβαδικές εκτάσεις εμπίπτουν στις βοσκήσιμες γαίες (ΦΕΚ Β′ 2331, 1058/71977/3.07.2017 ΚΥΑ) και προκειμένου να υπάρχει συμφωνία της ορολογίας με την υφιστάμενη νομοθεσία, προτείνεται η αντικατάσταση της φράσης «δασικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις» με «δασικές εκτάσεις και βοσκήσιμες γαίες».
Παράγραφος 4
α) Να υπάρξει πρόβλεψη για αυτοψία της περιοχής από τη Δασική Υπηρεσία σε κοντινό χρόνο (πχ 6-12 μήνες) πριν τη διενέργεια της προδιαγεγραμμένης καύσης. Υπάρχει ενδεχόμενο να έχουν συμβεί αλλαγές μετά τη μελέτη που να καθιστούν την καύση απαγορευτική.
β) Μετά τη λέξη «δασολογία» να προστεθεί «τη λιβαδοπονία» καθώς η προδιαγεγραμμένη καύση θα χρησιμοποιηθεί και για τη βελτίωση βοσκήσιμων γαιών.
Παράγραφος 5
Να διευκρινιστεί ποιοι είναι οι άλλοι φορείς (πχ σύλλογοι εθελοντών δασοπυροσβεστών) που συμμετέχουν στην υλοποίηση δράσεων προδιαγεγραμμένης καύσης.
Εκ μέρους της Ελληνικής Λιβαδοπονικής Εταιρείας (ΕΛΕ)
Απόστολος Κυριαζόπουλος
Καθηγητής ΔΠΘ
Αντιπρόεδρος ΕΛΕ
Σχόλια για το άρθρο Άρθρο 32 Προδιαγεγραμμένη καύση
Παράγραφος 1α
Με δεδομένο ότι οι δασικές και οι χορτολιβαδικές εκτάσεις εμπίπτουν στις βοσκήσιμες γαίες (ΦΕΚ Β′ 2331, 1058/71977/3.07.2017 ΚΥΑ) και προκειμένου να υπάρχει συμφωνία της ορολογίας με την υφιστάμενη νομοθεσία, προτείνεται η αντικατάσταση της φράσης «δασικές ή χορτολιβαδικές εκτάσεις» με «δασικές εκτάσεις και βοσκήσιμες γαίες».
Παράγραφος 1β
Με δεδομένο ότι οι βοσκότοποι είναι οι βοσκήσιμες γαίες (ΦΕΚ Β′ 2331, 1058/71977/3.07.2017 ΚΥΑ) και προκειμένου να υπάρχει συμφωνία της ορολογίας με την υφιστάμενη νομοθεσία, προτείνεται η αντικατάσταση της φράσης «βοσκοτόπων» με «βοσκήσιμων γαιών».
Παράγραφος 1ε
Προτείνεται η αντικατάσταση της φράσης «την αφαίρεση ή την αντιμετώπιση» με «τον έλεγχο των πληθυσμών».
Παράγραφος 1στ
Να διευκρινιστεί ότι πρόκειται για ευκαιρία εκπαίδευσης πυροσβεστών αποκλειστικά στο συγκεκριμένο αντικείμενο, δηλαδή για την προδιαγεγραμμένη καύση.
Παράγραφος 2
Ειδικά για τις μελέτες προδιαγεγραμμένης καύσης με στόχο τη βελτίωση των βοσκήσιμων γαιών θα πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη σύνδεσής τους με τα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης. Για παράδειγμα, υποχρέωση σύνταξης μελέτης προδιαγεγραμμένης καύσης εντός συγκεκριμένων χρονικών ορίων (πχ 12 μήνες) για τις περιοχές που τα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης προτείνουν αυτή τη μέθοδο για βελτίωση των βοσκήσιμων γαιών . Προτείνεται συνεπώς η ακόλουθη προσθήκη «Οι μελέτες προδιαγεγραμμένης καύσης με στόχο τη βελτίωση των βοσκήσιμων γαιών πρέπει να συνδέονται με τα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης. Για τις περιοχές που στα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης προτείνεται αυτή η μέθοδος για τη βελτίωση των βοσκήσιμων γαιών η σύνταξη μελέτης προδιαγεγραμμένης καύσης πρέπει να ολοκληρώνεται εντός 12 μηνών».
Παράγραφος 5
Μετά τη λέξη «δασολογία» να προστεθεί «τη λιβαδοπονία» καθώς η προδιαγεγραμμένη καύση θα χρησιμοποιηθεί και για τη βελτίωση βοσκήσιμων γαιών.
Εκ μέρους της Ελληνικής Λιβαδοπονικής Εταιρείας (ΕΛΕ)
Απόστολος Κυριαζόπουλος
Καθηγητής ΔΠΘ
Αντιπρόεδρος ΕΛΕ
-Το αντι πυρ στα χέρια ενός γνώστη αντικειμένου ειναι απο τα πιο αποτελεσματικά κατασταλτικά εργαλεία δασοπυρόσβεσης.
Βέβαια απο μόνο του δεν μπορει να κάνει καμία διαφορά στο σημερινό σύστημα δασοπυροσβεσης το οποίο απο τα εκαντοντάδες εκατομμύρια ευρω που δαπανούνται το 70% ειναι στην εναέρια καταστολή το 10% στην χερσαία επέμβαση(αρα το σύνολο κόστους της καταστολής 80%) ενω για την πρόληψη να μην κοστολογείται ουτε το 20%.
Να μην επεκταθώ στην αποκατάσταση των δασών(τεχνική αναδάσωση) που ειναι εδω κ δεκαετίες ανύπαρκτη με μηδενικές πιστώσεις.
-Και μόνο που ο νόμος χρειάζεται την συγκατάθεση και υπογραφή του ιδιώτη (οταν πρόκειται για ιδιωτικά δάση ) καταλαβαίνουμε την ανασφάλεια / σύγχυση του νομοθέτη ή την » πονηριά» του νόμου που μπορεί να σκεφτεί ο καθένας.
Δηλ. Π.χ. Αν ξέρουμε οτι κάνοντας αντι πυρ σ’ ενα ιδιωτικό δάσος θα σώσουμε εκαντοντάδες ανθρώπινες ζωές ή χωριά ή χιλ. στρέμματα δάσους δηλ. υπάρχει κέρδος για το κοινό συμφέρον , θα «κρέμονται» ολοι απο το κάθε ιδιώτη και αν τον βρεις εκει την κρίσιμη στιγμή.
Μιλάνε ολοι για προστασία δασών ενω την ίδια στιγμή οι δασικοί υπάλληλοι ειναι κάθε χρόνο και λιγότεροι αλλα και νομοθετικά κάθε χρονο & πιο αναρμόδιοι.
Ολοι κοιτάνε το δέντρο αλλα το δάσος κανείς.
Η εισαγωγή της ελεγχόμενης ή προδιαγεγραμμένης καύσης ως γενικού μέσου πρόληψης δασικών πυρκαγιών στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο εγείρει σοβαρά ζητήματα επιστημονικής τεκμηρίωσης, περιβαλλοντικής προστασίας και συμβατότητας με θεμελιώδεις αρχές του δικαίου του περιβάλλοντος.
Καταρχάς, από τεχνική και δασοκομική άποψη, η εφαρμογή της ελεγχόμενης καύσης σε τυπικά μεσογειακά μικτά δάση αειφύλλων πλατυφύλλων με συμμετοχή πευκοειδών είναι εξαιρετικά επισφαλής. Η δομή των οικοσυστημάτων αυτών, με συνεχή θαμνώδη όροφο και παρουσία ρητινούχων ειδών στον ανώροφο, καθιστά την επέκταση της φωτιάς πέραν των αρχικώς προβλεπόμενων ορίων αντικειμενικά πιθανή. Ως εκ τούτου, η προτεινόμενη ρύθμιση δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις πραγματικές συνθήκες του πεδίου και εισάγει αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης δασικής πυρκαγιάς αντί πρόληψής της.
Σε οικολογικό επίπεδο, η ελεγχόμενη καύση συνιστά σοβαρή διαταραχή της φυσικής δομής και λειτουργίας των δασικών οικοσυστημάτων. Επηρεάζει δυσμενώς τη μικροπανίδα, το οργανικό στρώμα του εδάφους, τη μικροβιακή και μυκορριζική δραστηριότητα, καθώς και τον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων. Οι επιπτώσεις αυτές υπονομεύουν τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως ήπιες ή αναστρέψιμες παρεμβάσεις. Συνεπώς, ανακύπτει ζήτημα συμβατότητας της ρύθμισης με την αρχή της προληπτικής προστασίας του περιβάλλοντος, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος και στη σχετική νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Περαιτέρω, η ελεγχόμενη καύση του θαμνώδους ορόφου δεν επιφέρει διαρκή μείωση της καύσιμης ύλης. Τα περισσότερα μεσογειακά θαμνώδη είδη παραβλαστάνουν ταχύτατα και εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, συνήθως ενός έως δύο ετών, επανέρχονται στο προηγούμενο ή και αυξημένο ύψος και πυκνότητα. Ως εκ τούτου, το μέτρο δεν παρουσιάζει μεσοπρόθεσμη αποτελεσματικότητα και παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον προκαλεί σοβαρή οικολογική διαταραχή χωρίς αντίστοιχο και διαρκές όφελος.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η επιστημονική βάση της προτεινόμενης ρύθμισης. Η αναφερόμενη εμπειρία περιορίζεται σε μία δοκιμή δύο επαναλήψεων σε φρυγανικές εκτάσεις και πολύ αραιούς θαμνώνες και όχι σε τυπικά μεσογειακά δασικά οικοσυστήματα. Υφίσταται μία μόνο επιστημονική εργασία, η οποία τελεί υπό αξιολόγηση ως προς τη μεθοδολογική της επάρκεια, την ποιότητα των δεδομένων και τη δυνατότητα γενίκευσης των συμπερασμάτων της. Δεν υπάρχει επαρκές και συνεκτικό σώμα επιστημονικής τεκμηρίωσης που να δικαιολογεί τη θεσμοθέτηση της ελεγχόμενης καύσης ως μέτρου γενικής εφαρμογής.
Αντιθέτως, υπάρχουν επιστημονικά ιδρύματα και ερευνητικοί φορείς που εξέτασαν τη μέθοδο και κατέληξαν στην απόρριψή της ως επικίνδυνης και οικολογικά άσκοπης επέμβασης, ιδίως για μεσογειακά δασικά οικοσυστήματα. Η παράλειψη συνεκτίμησης των δεδομένων αυτών συνιστά έλλειμμα πληρότητας και αντικειμενικότητας της νομοθετικής τεκμηρίωσης.
Επιπλέον, το ίδιο το νομοσχέδιο προβλέπει χρονικό διάστημα πιλοτικής εφαρμογής, γεγονός που συνιστά έμμεση παραδοχή αβεβαιότητας ως προς την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια του μέτρου. Η επιλογή αυτή αντιστρέφει τη λογική της ορθής νομοθέτησης, καθώς προηγείται η θεσμοθέτηση και έπεται η επιστημονική επαλήθευση. Δημιουργείται έτσι ένα νομοθετικό πλαίσιο για ένα μέτρο του οποίου δεν είναι βέβαιο ούτε ότι μπορεί, ούτε ότι πρόκειται να εφαρμοστεί.
Ιδιαίτερη προβληματικότητα παρουσιάζει και ο καθορισμός χρονικού ορίζοντα έως τον Νοέμβριο του 2027 για πιλοτικές εφαρμογές, χωρίς καμία πρόβλεψη ή διασφάλιση ότι εντός του διαστήματος αυτού θα υπάρξουν κατάλληλες μετεωρολογικές και οικολογικές συνθήκες. Οι συνθήκες ασφαλούς ελεγχόμενης καύσης δεν καθορίζονται νομοθετικά αλλά εξαρτώνται από απρόβλεπτους φυσικούς παράγοντες. Επομένως, είναι απολύτως πιθανό το μέτρο να παραμείνει ανεφάρμοστο, παρότι έχει ήδη ενσωματωθεί σε κανονιστικό πλαίσιο.
Τέλος, επισημαίνεται ότι η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της προληπτικής προστασίας, προϋποθέτει τη συστηματική εφαρμογή διαχειριστικών μέτρων χαμηλού ρίσκου και αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας, όπως η μηχανική αραίωση της βλάστησης, η απομάκρυνση νεκρής βιομάζας, η στοχευμένη βόσκηση όπου είναι οικολογικά και νομικά επιτρεπτή, η δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών με οικολογικά κριτήρια και η επαρκής στελέχωση των δασικών υπηρεσιών.
Συμπερασματικά, η πρόβλεψη της ελεγχόμενης καύσης, όπως εισάγεται στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, δεν πληροί τις προϋποθέσεις της επιστημονικής επάρκειας, της περιβαλλοντικής προφύλαξης και της αναλογικότητας και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τα δασικά οικοσυστήματα. Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται αναγκαία η απόσυρση ή ουσιώδης αναδιαμόρφωση της σχετικής ρύθμισης.
Δρ. Παύλος Κωνσταντινίδης
Πρώην Τακτικός Ερευνητής του
Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης
Ειδικός σε θέματα οικολογίας Δασικών Πυρκαγιών
Σχόλια για Άρθρο 36 Ελεγχόμενη βόσκηση για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών
Η νομοθέτηση της βόσκησης ως μεθόδου πρόληψης δασικών πυρκαγιών μας βρίσκει επί της αρχής σύμφωνους. Για τον λόγο αυτό, χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία του ΥΚΚΠΠ να εισαγάγει τη συγκεκριμένη διάταξη. Με την ορθολογική ενσωμάτωση της βόσκησης στις πρακτικές διαχείρισης των δασών, αναμένεται η Ελλάδα να ενισχύσει τόσο την οικολογική ισορροπία όσο και τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών. Η βόσκηση εκτός από εργαλείο διαχείρισης δασικής καύσιμης ύλης, μπορεί να στηρίξει την τοπική οικονομία, ιδιαίτερα σε μειονεκτικές περιοχές. Οι επαγγελματίες κτηνοτρόφοι που ασκούν δραστηριότητα εκτατική ή ημι-εκτατικής μορφής μπορούν με την καθημερινή τους εργασία να συμβάλλουν με βιώσιμο τρόπο στην αντιπυρική προστασία των δασών. Εναλλακτικά, θα πρέπει να δίνεται η δυνατότητα σε διάφορους φορείς που ασχολούνται με τη διαχείριση π.χ. Μονάδες Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών να εισάγουν και να συντηρούν ζώα για το σκοπό αυτό. Ο σωστός σχεδιασμός, η θέσπιση οικονομικών κινήτρων θα πρέπει να προσφέρει οικονομικά οφέλη στις τοπικές κοινότητες ώστε να αντιστραφεί όπου είναι εφικτό η εγκατάλειψη της κτηνοτροφίας στην ύπαιθρο. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) υποστηρίζει τη βόσκηση με βοοειδή, πρόβατα και αίγες για τη διαχείριση της βιομάζας, με στόχο τη μείωση των κινδύνων πυρκαγιάς στις περισσότερες μεσογειακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η δυναμική της κλιματικής αλλαγής αυξάνει τους κινδύνους τέτοιων φαινομένων. Η ενσωμάτωση των πρακτικών βόσκησης στις στρατηγικές διαχείρισης των πυρκαγιών θεωρείται μια φυσική και βιώσιμη μέθοδος πρόληψης των πυρκαγιών, που υποστηρίζει τους στόχους της πολιτικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την προστασία της βιοποικιλότητας.
Χρειάζεται η πρόνοια μιας πιλοτικής φάσης εφαρμογής με έργα που θα χρηματοδοτηθούν από το Κράτος και τη συνεργασία εξειδικευμένων φορέων, όπως ο ΕΛΓΟ Δήμητρα, η Λιβαδοπονική Εταιρία και σχετικά τμήματα ή εργαστήρια των ΑΕΙ της ημεδαπής για την εξαγωγή ερευνητικών αποτελεσμάτων, πιθανών αρνητικών επιδράσεων σε συγκεκριμένα δασικά οικοσυστήματα και διορθωτικές κινήσεις για την ευρύτερη εφαρμογή της μεθόδου.
Ως μέθοδος πρόληψης πρέπει να εντάσσεται οργανικά και στα αντιπυρικά ή διαχειριστικά σχέδια της δασικής υπηρεσίας, ώστε να ερευνώνται και οι πιθανές θετικές ή αρνητικές επιδράσεις στα δασικά οικοσυστήματα και να ορίζονται οι περιοχές προτεραιότητας για την εφαρμογή της.
Τέλος, προτείνεται η συμπλήρωση του άρθρου 36 με ρητή πρόβλεψη για τη δυνατότητα ελεγχόμενης βόσκησης αγροτικών ζώων εντός καμένων δασικών και δασωμένων εκτάσεων, για διαχειριστικούς και οικολογικούς λόγους (διαχείριση καύσιμης ύλης, ρύθμιση μεταπυρικής αναγέννησης, υποστήριξη αποκατάστασης).
Παρ. 1: Προτείνουμε την προσθήκη «Η ελεγχόμενη βόσκηση, εκτατικής ή ημι-εκτατικής μορφής αποτελεί….». Υπάρχει ανάγκη σαφούς αναφοράς σε κτηνοτρόφους που ασκούν κτηνοτροφία εκτατικής ή ημι-εκτατικής μορφής και όχι σε αυτούς που διατηρούν ενσταβλισμένα ζώα καθόλη τη διάρκεια του έτους. Πρέπει να προσδιοριστεί αυτό, καθώς σε περίπτωση που σε βάθος χρόνου δοθούν οικονομικά κίνητρα για την ελεγχόμενη βόσκηση, αυτό ας γίνει προς όφελος αυτών που πραγματικά την ασκούν, και όχι αυτών που δεν την ασκούν.
Παρ. 4: Προτείνουμε η παράγραφος να διαμορφωθεί ως εξής: «Κατ’ εξαίρεση, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 4351/2015, δύνανται να υπαχθούν σε καθεστώς ελεγχόμενης βόσκησης, αποκλειστικά για λόγους πρόληψης πυρκαγιών, και περιοχές που δεν χρησιμοποιούνται για βόσκηση, μετά από αίτημα των οικείων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης α΄ και β΄ βαθμού, των οικείων κτηνοτροφικών οργανώσεων, δασικών υπηρεσιών ή μονάδων διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών, υπό την προϋπόθεση της εκπόνησης και έγκρισης διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης για τις περιοχές αυτές αλλά και της ένταξης αυτών των περιοχών, ως περιοχών προτεραιότητας για πρόληψη δασικών πυρκαγιών, στα δασικά διαχειριστικά σχέδια βάσει της υ.α. 166780/1619/25-4-2018 (ΦΕΚ Β΄1420), στα αντιπυρικά σχέδια της Δασικής Υπηρεσίας βάσει της υ.α. ΥΠΕΝ/ΔΠΔ/61247/2789/26-3-2020, τις ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες και τα Ειδικά Σχέδια Πρόληψης του άρθρου 18 του παρόντος».
Η πρόταση περιοχών για να εφαρμοστεί η βόσκηση ως μέθοδος πρόληψης πρέπει να είναι τεκμηριωμένη βάσει των κριτηρίων που θέτουν τα διαχειριστικά σχέδια που συντάσσουν οι δασικές υπηρεσίες, τα σχέδια πρόληψης δασικών πυρκαγιών ή και τα διαχειριστικά σχέδια των προστατευόμενων περιοχών. Προτείνεται να αφαιρεθεί η φράση «Οι περιοχές αυτές προσδιορίζονται, βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020», καθώς η κλίμακα του χάρτη δεν διευκολύνει το σχεδιασμό σε τοπικό επίπεδο.
Προτείνεται η εισαγωγή νέας παραγράφου (παρ. 5) στο άρθρο 36:
«5. Κατ’ εξαίρεση, σε καμένες δασικές και δασωμένες εκτάσεις, όπως και σε περιοχές που εφαρμόστηκε η προδιαγεγραμμένη καύση δύναται να εφαρμόζεται ελεγχόμενη βόσκηση με χρήση αγροτικών ζώων για διαχειριστικούς, οικολογικούς και προληπτικούς λόγους, ιδίως για τη διαχείριση της καύσιμης ύλης και τη ρύθμιση της μεταπυρικής αναγέννησης.
Η εφαρμογή της ελεγχόμενης βόσκησης της παρούσας παραγράφου πραγματοποιείται αποκλειστικά κατόπιν τεκμηριωμένης εισήγησης της αρμόδιας Δασικής Υπηρεσίας και όταν πρόκειται για προστατευόμενη περιοχή και της σύμφωνης γνώμης της οικείας Μονάδας Διαχείρισης Προστατευόμενης περιοχής, η οποία δύναται να προτείνει, κατά περίπτωση, τη μερική ή ολική άρση, αναστολή ή τροποποίηση των Δασικών Αστυνομικών Διατάξεων (ΔΑΔ) απαγόρευσης βόσκησης, οι οποίες εκδίδονται μετά από πυρκαγιές και ισχύουν για χρονικό διάστημα πέντε (5) έως επτά (7) ετών, ανάλογα με το είδος των ζώων.
Η τροποποίηση των ΔΑΔ εφαρμόζεται βάσει των διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης της παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. ν. 4351/2015 (Α΄ 164) και περιλαμβάνει ειδικούς όρους, χρονικούς και χωρικούς περιορισμούς, μέτρα παρακολούθησης και μηχανισμούς ελέγχου της εφαρμογής, σύμφωνα με την κείμενη δασική νομοθεσία».
Η βόσκηση ή η τροποποίηση της απαγόρευσής της στις περιπτώσεις αυτές θα πραγματοποιείται βάσει διαχειριστικού σχεδίου βόσκησης, το οποίο θα εκπονείται και θα εποπτεύεται από τη Δασική Υπηρεσία, σύμφωνα με το άρθρο 24 του Συντάγματος, τον ν. 998/1979 και τα άρθρα 3, 4, 6 και 7 του ν. 4351/2015.
Σχόλια για άρθρο 34 Πιλοτική εφαρμογή προδιαγεγραμμένης καύσης
Παρ. 2 Εφόσον προβλέπεται ο από κοινού σχεδιασμός των ΠΚ, δεν έχει νόημα η αμφίπλευρη αδειοδότηση μεταξύ ΔΥ και ΠΣ, καθώς αυτό θα αυξήσει τη γραφειοκρατία και δεν έχει πρακτικό νόημα καθώς οι καύσεις, ακόμα και σε πιλοτικό στάδιο, πρέπει να διενεργούνται από κοινά συνεργεία για λόγους απόκτησης εμπειρίας και συνεργασίας του προσωπικού. Η Δασική Υπηρεσία είναι η καθ΄ ύλην αρμόδια για τη διαχείριση των δασών και δασικών εκτάσεων, την κατασκευή των πάσης φύσεως τεχνικών έργων και την εκτέλεση των πάσης φύσεως εργασιών προστασίας και αναπτύξεως των δασών και δασικών εκτάσεων (άρθρο 16 ν. 998/1979). Είναι, επίσης, αρμόδια για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών (άρθρο 1 παρ. 2 του ν. 2612/1998 (Α΄112), άρθρο 1, παρ. 4 της κ.υ.α. 181752/2052/2019 (Β΄ 1525). Τέλος, είναι επιφορτισμένη με την υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής για τα δάση και του Σχεδίου Δράσης για τη δημόσια πολιτική πρόληψης πυρκαγιών. Επομένως οι εφαρμογές ΠΚ που θα σχεδιάζει η ΔΥ θα έχουν και την πρόληψη ως βασική παράμετρο. Η διατύπωση «[…] το οποίο συνοδεύεται από επίκαιρα μετεωρολογικά δεδομένα και τεχνική τεκμηρίωση των διαχειριστικών στόχων. Το αίτημα συνοδεύεται και από τον καθορισμό του προσωπικού που μετέχει στην υλοποίηση, όταν αυτό υποβάλλεται από το αρμόδιο όργανο του Π.Σ. Με την άδεια που χορηγείται από την κατά τόπον αρμόδια Διοίκηση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Νομού καθορίζεται το προσωπικό που μετέχει στην υλοποίηση» δεν είναι απαραίτητη στην συγκεκριμένη παράγραφο καθώς προβλέπεται στην παράγραφο 3 του παρόντος. Προτείνεται μια πιο απλή και πρακτική διατύπωση που θα καταστήσει εφικτή την πιλοτική εφαρμογή και την συνεργασία των διαφορετικών φορέων: «Μέχρι την κατάρτιση των σχεδίων ΠΚ σύμφωνα με την παρ. 1, η προδιαγεγραμμένη καύση σχεδιάζεται και εφαρμόζεται από κοινού από τη Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και το Αρχηγείο του Π.Σ., σε συνεργασία με Ερευνητικά Ινστιτούτα με αποδεδειγμένη εμπειρία στην εφαρμογή της προδιαγεγραμμένης καύσης και σε περιοχές προτεραιότητας βάσει του Εθνικού Χάρτη Εκτίμησης Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών του άρθρου 167Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27). Η συνεργασία θα τεκμαίρεται βάσει σχετικών μνημονίων συνεργασίας που θα υπογράφονται μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων». Η αποδεδειγμένη εμπειρία πρέπει να συνοδεύεται από κριτήρια όπως το ακαδημαϊκό υπόβαθρο, το διδακτικό έργο, το επιστημονικό έργο και σχετικές δημοσιεύσεις, η επαγγελματική και ερευνητική εμπειρία, τα οποία είναι συναφή με το αντικείμενο της προδιαγεγραμμένης καύσης.