Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας

Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική («Στρατηγική») αποτελεί το βασικό πλαίσιο μέσα από το οποίο οργανώνεται η στεγαστική πολιτική της χώρας για την περίοδο 2025-2035. Στόχος της είναι να αντιμετωπίσει το στεγαστικό ζήτημα με συνεκτικό και συντονισμένο τρόπο, αξιοποιώντας τη στοχοθεσία που έχει ήδη τεθεί και συνδέοντας τις επιμέρους παρεμβάσεις σε ένα ενιαίο σχέδιο δράσης. Με τον τρόπο αυτό, η στεγαστική πολιτική δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά ως ένα σύνολο μέτρων που συνέχονται με συγκεκριμένους στόχους και καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες, ομάδες πληθυσμού και περιοχές της χώρας.

Η Στρατηγική διαμορφώνεται με βάση τρεις βασικές κατηγορίες μέτρων:

• Η πρώτη κατηγορία αφορά, τα υφιστάμενα μέτρα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη και παράγουν αποτελέσματα (π.χ. Σπίτι μου 2). Σε αυτά περιλαμβάνονται, και τα υφιστάμενα μέτρα διαρκούς χαρακτήρα (π.χ. Επιστροφή ενοικίου), τα οποία αποτελούν σταθερά εργαλεία στήριξης των πολιτών.
• Η δεύτερη κατηγορία αφορά τα μέτρα που βρίσκονται ήδη σε σχεδιασμό και αναμένεται να ενεργοποιηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα (π.χ. πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας»).

Οι παραπάνω δύο κατηγορίες μέτρων υπάρχουν διαθέσιμες στην Πύλη Στεγαστικής Πολιτικής (stegasi.gov.gr) και ομαδοποιούνται βάσει της τυπολογίας τους (στεγαστικά, φορολογικά και λοιπές παρεμβάσεις) και της κατάστασης τους (διαρκή, σε εξέλιξη και υπό σχεδιασμό). Αθροίζουν συνολικά 48 μέτρα και με συνολικό προϋπολογισμό 6,5 δις ευρώ. Εξ αυτών στη Στρατηγική αναφέρονται τα 36 σημαντικότερα. Τέλος:

• η τρίτη κατηγορία αφορά 14 πρόσθετα προτεινόμενα μέτρα τα οποία αποτυπώθηκαν ως συστάσεις στη Μελέτη Εθνικής Στεγαστικής Στρατηγικής και που, εάν υιοθετηθούν, εκτιμάται ότι θα ενισχύσουν περαιτέρω το συνολικό πλαίσιο παρέμβασης. Παρακάτω τα μέτρα αυτά θα εξειδικευτούν, ενώ η περιγραφή τους θα βρίσκεται σε πλαίσιο με τη σήμανση ως προτεινόμενα μέτρα.

Κατά συνέπεια, στις επόμενες ενότητες παρουσιάζονται 50 μέτρα στεγαστικής πολιτικής, αρθρωμένα στους τρεις (3) πυλώνες και στους εννέα (9) στόχους στεγαστικής πολιτικής. Τα μέτρα αυτά δεν εξαντλούν το σύνολο των υφιστάμενων ή προτεινόμενων παρεμβάσεων, αλλά αναδεικνύουν τους βασικούς άξονες της πολιτικής. Όπως έχει ήδη επισημανθεί, το σύνολο των υφιστάμενων μέτρων είναι διαθέσιμο στην Ψηφιακή Πύλη Στεγαστικής Πολιτικής (stegasi.gov.gr), από όπου και έχουν αντληθεί τα ποσοτικά αποτελέσματα που παρατίθενται στην παρουσίαση των αντίστοιχων μέτρων.

3.1 Πυλώνας 1ος: Αύξηση Προσφοράς

Ο Πυλώνας 1ος εστιάζει στην ενίσχυση της προσφοράς κατοικίας και στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς, μέσω ενός συνδυασμού παρεμβάσεων που καλύπτουν τόσο την αύξηση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος όσο και τη διασφάλιση ότι αυτό κατευθύνεται προς χρήσεις κύριας κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται μέτρα ενεργοποίησης κενών και υποαξιοποιούμενων κατοικιών, ανακαίνισης και επανένταξής τους στη μακροχρόνια μίσθωση, ανάπτυξης νέων κατοικιών και δημιουργίας ειδικών μορφών στέγασης, όπως η φοιτητική. Παράλληλα, παρεμβάσεις διοικητικού και κανονιστικού χαρακτήρα, όπως η απλοποίηση των αδειοδοτήσεων και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, υποστηρίζουν την επιτάχυνση της παραγωγής νέου αποθέματος και την αποτελεσματικότερη κατανομή της προσφοράς.

Συμπληρωματικά, ο Πυλώνας περιλαμβάνει στοχευμένες δράσεις για την ανάπτυξη κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, μέσα από την αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων, συμπράξεις με ιδιώτες και μηχανισμούς κοινωνικής μίσθωσης, καθώς και παρεμβάσεις ρύθμισης της αγοράς, ιδίως στη βραχυχρόνια μίσθωση και την επενδυτική δραστηριότητα μέσω Golden Visa. Τα υφιστάμενα μέτρα, όπως τα προγράμματα ανακαίνισης, τα φορολογικά κίνητρα και οι περιορισμοί σε περιοχές υψηλής πίεσης, λειτουργούν σε συνδυασμό με νέα εργαλεία που στοχεύουν στον καλύτερο συντονισμό, τη μακροχρόνια διαχείριση του αποθέματος και τη σύνδεση της επενδυτικής δραστηριότητας με πραγματική στεγαστική χρήση. Μέσα από αυτή τη δέσμη παρεμβάσεων, ο Πυλώνας 1 επιδιώκει τη σταδιακή αύξηση της διαθέσιμης κατοικίας και τη σταθεροποίηση των συνθηκών στην αγορά.

3.1.1 Στόχος 1 – Αύξηση οικιστικού αποθέματος

Η αύξηση του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης, ιδίως σε περιοχές όπου η ζήτηση υπερβαίνει σταθερά τη διαθέσιμη προσφορά. Ο στόχος αυτός ανταποκρίνεται στην ανάγκη ενεργοποίησης κενών, παλαιών ή υποαξιοποιούμενων κατοικιών, στην επανένταξη ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση, καθώς και στη δημιουργία νέων κατοικιών όπου το υφιστάμενο απόθεμα δεν επαρκεί. Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στη νέα δόμηση, αλλά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση του υφιστάμενου αποθέματος, ώστε να αυξηθεί η πραγματικά διαθέσιμη προσφορά κατοικίας με ταχύτερο, οικονομικότερο και περιβαλλοντικά ηπιότερο τρόπο.

Για την επίτευξη του στόχου προβλέπεται συνδυασμός υφιστάμενων μέτρων, επεκτάσεων, βελτιώσεων και νέων παρεμβάσεων. Τα υφιστάμενα και υπό σχεδιασμό προγράμματα, όπως το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», η κατασκευή φοιτητικών εστιών, η απαλλαγή φόρου εισοδήματος για μετατροπή ακινήτων σε μακροχρόνια μίσθωση και το νέο πρόγραμμα «Ανακαίνιση Κατοικίας», στοχεύουν στην άμεση ή σταδιακή αύξηση των κατοικιών που μπορούν να διατεθούν για κύρια κατοικία, μακροχρόνια μίσθωση ή φοιτητική στέγαση. Παράλληλα, οι επεκτάσεις και βελτιώσεις των μέτρων επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν εμπόδια όπως η ανάγκη προχρηματοδότησης, η τεχνική πολυπλοκότητα των ανακαινίσεων, η αδράνεια κενών ακινήτων και η καθυστέρηση αξιοποίησης κατοικιών που βρίσκονται στην κατοχή θεσμικών φορέων.

Συμπληρωματικά, τα νέα προτεινόμενα μέτρα εισάγουν εργαλεία που μπορούν να διευρύνουν την προσφορά κατοικιών σε ειδικές κατηγορίες και περιοχές υψηλής πίεσης. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών, η δημιουργία ψηφιακών πλατφορμών για τη φοιτητική στέγαση και τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικούς δήμους, η παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, η παραχώρηση δημόσιας γης σε νησιά και η αναζωογόνηση περιοχών με χαμηλού κόστους κατοικίες. Με τον τρόπο αυτό, ο στόχος συγκροτεί ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο παρέμβασης που συνδυάζει ενεργοποίηση αδρανούς αποθέματος, ενίσχυση νέας παραγωγής κατοικιών, αξιοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων και χωρικά στοχευμένες λύσεις για περιοχές με ιδιαίτερες στεγαστικές ανάγκες.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Πρόγραμμα Ανακαινίζω – Νοικιάζω

• Σκοπός: Το πρόγραμμα στοχεύει στην αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση, μέσω επιδότησης εργασιών ανακαίνισης ή επισκευής σε κενές κατοικίες.
• Φορέας υλοποίησης: Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ)
• Πηγή χρηματοδότησης: Τακτικός προϋπολογισμός Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (ΥΚΟΙΣΟ)
• Ομάδα-στόχος: αφορά ιδιοκτήτες ή επικαρπωτές ακινήτων με χρήση κατοικίας, για ένα ακίνητο ανά δικαιούχο, και καλύπτει το 60% των τιμολογίων εργασιών και υλικών ανακαίνισης, για δαπάνες έως 13.500 ευρώ, με μέγιστο ποσό επιδότησης τα  100 ευρώ. Για τη λήψη της επιδότησης απαιτείται η ηλεκτρονική εξόφληση των τιμολογίων εργασιών και υλικών και η διάθεση της κατοικίας σε μακροχρόνια μίσθωση διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών, μέσω ηλεκτρονικού μισθωτηρίου. Επομένως, το Πρόγραμμα ενισχύει το απόθεμα κατοικιών προς μακροχρόνια μίσθωση.
• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 50 εκατ. ευρώ, με 3.368 εγκεκριμένες αιτήσεις και απορρόφηση προϋπολογισμού 57%.

Μέτρο 2: Κατασκευή φοιτητικών εστιών

• Σκοπός: το πρόγραμμα αφορά την κατασκευή νέων φοιτητικών εστιών μέσω Συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ), με στόχο την ενίσχυση της διαθέσιμης φοιτητικής στέγασης σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας. Το πρόγραμμα αφορά τα Πανεπιστήμια Κρήτης, Θεσσαλίας, Δυτικής Αττικής και Δυτικής Μακεδονίας, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και απευθύνεται σε φοιτητές των συμμετεχόντων ιδρυμάτων, υπό τις προϋποθέσεις διαμονής σε εστίες που καθορίζονται από την οικεία Σύγκλητο.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών , Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΕΘΟΟ), Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ)
• Πηγή χρηματοδότησης: Τακτικός προϋπολογισμός ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: φοιτητές σε περιοχές όπως η Αλεξανδρούπολη, η Κομοτηνή, η Ξάνθη, η Φυλή, ο Δήμος Ζωγράφου, η Κοζάνη, η Καστοριά, η Φλώρινα, η Λάρισα, ο Βόλος, το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο.
• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 737,5 εκατ. ευρώ και η δυναμικότητα εκτιμάται σε 8.600 κλίνες. Έχει ήδη ξεκινήσει η κατασκευή φοιτητικών εστιών του Πανεπιστημίου Κρήτης (255 εκ. €, 4.846 κλίνες) και έχουν συμβασιοποιηθεί τα έργα του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (133,1 εκ. €, 700 κλίνες), του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (116,7 εκ. €, 763 κλίνες), με ορίζοντα ολοκλήρωσης εντός του έτους 2028. Παράλληλα, βρίσκεται σε προχωρημένο διαγωνιστικό στάδιο το αντίστοιχο έργο του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (105,3 εκ. €, 750 κλίνες) και σε διαγωνιστική διαδικασία τα αντίστοιχα έργα για τα Πανεπιστήμια Δυτικής Αττικής (82 εκ. €, 1100 κλίνες) και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (45,4 εκ. €, 450 κλίνες), με ορίζοντα ολοκλήρωσης τους το έτος 2029.

Μέτρο 3: Απαλλαγή φόρου εισοδήματος από ενοίκιο μέσω μακροχρόνιας μίσθωσης

• Σκοπός: το μέτρο αφορά την απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για εισόδημα από ενοίκιο, για διάστημα τριών ετών, σε ιδιοκτήτες που μετατρέπουν κενό ακίνητο ή ακίνητο που διατίθεται σε βραχυχρόνια μίσθωση σε μακροχρόνια μίσθωση. Η ρύθμιση εφαρμόζεται για μισθωτήρια που συνάπτονται από 8-9-2024 έως 31-12-2026 και αφορά ακίνητα έως 120 τ.μ., με προσαύξηση 20 τ.μ. για κάθε εξαρτώμενο τέκνο. Για τα κενά ακίνητα, η προηγούμενη μη χρήση πρέπει να προκύπτει από το έντυπο Ε2 για τουλάχιστον τρία έτη, ενώ για τη μακροχρόνια μίσθωση απαιτείται ηλεκτρονικό μισθωτήριο διάρκειας τουλάχιστον τριών ετών. Η απαλλαγή ισχύει επίσης όταν το ακίνητο εκμισθώνεται για τουλάχιστον έξι συνεχόμενους μήνες σε συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων του δημόσιου τομέα, όπως ιατρικό ή νοσηλευτικό προσωπικό φορέων της Γενικής Κυβέρνησης, εκπαιδευτικοί δημόσιας εκπαίδευσης και ένστολο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας.
• Η φοροαπαλλαγή ξεκινά από τον μήνα σύναψης της σχετικής σύμβασης μίσθωσης και αποσκοπεί στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών στη μακροχρόνια αγορά ενοικίασης, μέσω της ενεργοποίησης κενών ακινήτων και της μεταφοράς κατοικιών από τη βραχυχρόνια στη μακροχρόνια μίσθωση.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ)
• Ομάδα-στόχος: ιδιοκτήτες ακινήτων προς μίσθωση και ενοικιαστές σε μακροχρόνια μίσθωση.

Μέτρο 4: Ανακαίνιση κατοικίας

• Σκοπός: πρόκειται για κρατικό πρόγραμμα επιχορήγησης νοικοκυριών χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων για την ανακαίνιση και την ήπια ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κατοικιών, κλειστών και ανοικτών, με στόχο την αύξηση της προσφοράς κατάλληλων και ποιοτικών κατοικιών προς ιδιοκατοίκηση ή εκμίσθωση, η οποία θα συνδράμει στην αποκλιμάκωση της αύξησης του κόστους στέγασης και συντήρησης της κατοικίας κατά τα τελευταία έτη. Το ποσοστό επιχορήγησης εξαρτάται από την σύνθεση του ωφελούμενου νοικοκυριού, με προσαύξηση για περιπτώσεις ορεινών ή νησιωτικών περιοχών, μονογονεϊκών οικογενειών, τρίτεκνων και πολύτεκνων καθώς και ατόμων με αναπηρία και μπορεί να ανέρχεται ως το 95% των επιλέξιμων δαπανών. Το ποσό της επιχορήγησης για τις επιλέξιμες παρεμβάσεις υπολογίζεται ως το γινόμενο του επιλέξιμου προϋπολογισμού παρεμβάσεων επί το κατά περίπτωση εφαρμοζόμενο ποσοστό επιχορήγησης και σε κάθε περίπτωση δεν δύναται να υπερβαίνει το ποσό των 36.000 ευρώ, ενώ ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 480.000.000 ευρώ.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ), Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Προγραμμάτων «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» (ΕΥΔ ΠΕΚΑ) 2021-2027
• Πηγή χρηματοδότησης: ΕΣΠΑ 2021-2027
• Ομάδα-στόχος: στο πρόγραμμα μπορούν να ενταχθούν φυσικά πρόσωπα που πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια και διαθέτουν την πλήρη κυριότητα ή την επικαρπία σε ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο του πενήντα τοις εκατό (50%) σε κλειστή κατοικία ή εμπράγματο δικαίωμα (πλήρης κυριότητα/επικαρπία/ψιλή κυριότητα) σε ανοικτή κατοικία που αποτελεί την κύρια κατοικία του ωφελούμενου. Τα εισοδηματικά όρια αφορούν στο ετήσιο φορολογητέο εισόδημα του φορολογικού έτους 2025 και διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση του νοικοκυριού.
• Αποτελέσματα (κατ’ εκτίμηση): το πρόγραμμα αναμένεται να ωφελήσει 15.000–20.000 δικαιούχους και η υλοποίηση του ξεκίνησε με την διαδικασία έκδοσης βεβαιώσεων επιλεξιμότητας από την 15^η Ιουνίου 2026.

Μέτρο 5: Αύξηση ΕΝΦΙΑ για πιστωτικά ιδρύματα, αγοραστές ή διαχειριστές πιστώσεων

• Σκοπός: το μέτρο αφορά την προσαύξηση κατά 100% του κύριου φόρου ΕΝΦΙΑ για τα έτη 2026 έως 2028, όταν ο υποκείμενος στον φόρο είναι πιστωτικό ίδρυμα, αγοραστής ή διαχειριστής πιστώσεων. Η ρύθμιση θεσπίστηκε με το άρθρο 51 του ν. 5167/2024 (Α’ 207) και αφορά ειδικά κενά διαμερίσματα και μονοκατοικίες που βρίσκονται στη διάθεση των παραπάνω φορέων, ιδίως ακίνητα που έχουν περιέλθει στην κατοχή τους μέσω διαδικασιών όπως οι πλειστηριασμοί. Στόχος της παρέμβασης είναι να δημιουργηθεί κίνητρο για την ταχύτερη διάθεση ή αξιοποίηση των ακινήτων αυτών στην αγορά, ώστε να αυξηθεί η προσφορά διαθέσιμων κατοικιών και να περιοριστούν οι πιέσεις στις τιμές.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, ΑΑΔΕ
• Ομάδα-στόχος: το μέτρο απευθύνεται σε πιστωτικά ιδρύματα, αγοραστές και διαχειριστές πιστώσεων, εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις και συνδέεται με την ανάγκη ενεργοποίησης αδρανούς οικιστικού αποθέματος που μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.

Νέα προτεινόμενα μέτρα

Μέτρο 6: Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών

·         Περιγραφή: το μέτρο στοχεύει στην επιτάχυνση, απλοποίηση και μεγαλύτερη διαφάνεια της διαδικασίας αδειοδότησης, με σκοπό τη διευκόλυνση της ανάπτυξης νέου οικιστικού αποθέματος. Προβλέπει την περαιτέρω αναβάθμιση υφιστάμενων ψηφιακών εργαλείων, όπως το σύστημα e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, καθώς και την αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Δόμησης, ώστε οι απαιτούμενοι έλεγχοι να γίνονται ταχύτερα, με πιο συνεκτικό τρόπο και με μειωμένο διοικητικό βάρος για πολίτες, μηχανικούς, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες.

·         Η λειτουργία του νέου συστήματος μπορεί να ενισχυθεί μέσω διαλειτουργικότητας δεδομένων, αυτοματοποιημένων ελέγχων, ψηφιακής παρακολούθησης της προόδου των αιτήσεων και αξιοποίησης εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών, τον εντοπισμό σφαλμάτων και την υποστήριξη της πληρότητας των φακέλων. Με τον τρόπο αυτό, το μέτρο μπορεί να συμβάλει στη μείωση καθυστερήσεων, στην ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, στην αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας και, τελικά, στη διεύρυνση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών.

·         Φορέας υλοποίησης:  Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ)

·         Ομάδα στόχος: Ενοικιαστές και πιθανοί αγοραστές κατοικίας, ιδιοκτήτες ακινήτων που ανεγείρουν κατοικίες για αυτοστέγαση.

·         Συναφείς διεθνείς πρακτικές: συναφείς διεθνείς πρακτικές εντοπίζονται στην Πορτογαλία, μέσω του προγράμματος Simplex Urbanístico, το οποίο εισάγει απλοποίηση και επιτάχυνση πολεοδομικών και αδειοδοτικών διαδικασιών, καθώς και στην Εσθονία, όπου αξιοποιούνται προηγμένα ψηφιακά εργαλεία, διαλειτουργικότητα δεδομένων και BIM-based διαδικασίες για την υποστήριξη της αδειοδότησης. Τα παραδείγματα αυτά αναδεικνύουν ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός των οικοδομικών αδειών μπορεί να λειτουργήσει ως κρίσιμο εργαλείο αύξησης της προσφοράς κατοικίας, όταν συνδυάζεται με σαφές θεσμικό πλαίσιο, αξιόπιστα δεδομένα και ενιαίες διαδικασίες ελέγχου.

Μέτρο 7: Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας φοιτητικής συγκατοίκησης με κρατικές εγγυήσεις

·         Περιγραφή: το μέτρο αφορά τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας μέσω της οποίας ιδιοκτήτες κατοικιών θα μπορούν να καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα μπορούν να αναζητούν κατοικία και να αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους.

·         Η σκοπιμότητα του μέτρου τεκμηριώνεται από συγκριτικά ευρωπαϊκά δεδομένα. Σύμφωνα με την επίσημη έρευνα της ΕΕ για τις συνθήκες διαβίωσης των φοιτητών (EUROSTUDENT VIII), μόνο το 18% των φοιτητών που δεν διαμένει με τους γονείς του, ζει μόνο του, ενώ το υπόλοιπο 72% συγκατοικεί με άλλα άτομα ή διαμένει σε φοιτητική εστία. Παράλληλα, σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική Φοιτητικής Στέγασης του ΥΠΑΙΘΑ, κατά μέσο όρο το 15-18% των ευρωπαίων φοιτητών ζουν σε οργανωμένη φοιτητική στέγη, επομένως πάνω από τους μισούς ευρωπαίους φοιτητές (55,5%), οι οποίοι δεν διαμένουν με τους γονείς τους, συγκατοικούν. Σε αντιδιαστολή, παλαιότερη έρευνα σε δείγμα Ελλήνων φοιτητών καταδεικνύει ότι η συγκατοίκηση παραμένει σημαντικά περιορισμένη στην Ελλάδα, καθώς λιγότερο από το 25% των φοιτητών που διαμένουν εκτός οικογενειακής κατοικίας συγκατοικεί με άλλα άτομα (Eating habits of University students living at, or away from home in Greece – ScienceDirect).

·         Στόχος του μέτρου είναι η διεύρυνση των διαθέσιμων επιλογών φοιτητικής στέγασης, η καλύτερη αξιοποίηση κατοικιών στην αγορά μίσθωσης και η μείωση του στεγαστικού κόστους μέσω επιμερισμού του ενοικίου και των λειτουργικών δαπανών. Πράγματι, μέσω της συγκατοίκησης, η συνολική φοιτητική ζήτηση για στέγαση μπορεί να καλύπτεται με μικρότερο αριθμό κατοικιών, συμβάλλοντας στην αποσυμφόρηση της ζήτησης για μικρά διαμερίσματα και στη μείωση των πιέσεων στην ευρύτερη αγορά μίσθωσης. Παράλληλα, οι φοιτητές μπορούν να μειώσουν σημαντικά το ατομικό κόστος στέγασης, καθώς το ενοίκιο και οι λειτουργικές δαπάνες επιμερίζονται μεταξύ περισσότερων ατόμων. Η λειτουργία της πλατφόρμας θα μπορούσε επιπλέον να συνδυαστεί με υφιστάμενα ή πρόσθετα οικονομικά κίνητρα, όπως το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, το οποίο ήδη διαφοροποιείται υπέρ περιπτώσεων συγκατοίκησης, ενισχύοντας περαιτέρω την ελκυστικότητα της επιλογής.

·         Τέλος, η λειτουργία της πλατφόρμας θα μπορεί να συνοδεύεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες, όπως κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή πιθανών ζημιών, ώστε να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη και να αυξηθεί η συμμετοχή διαθέσιμων ακινήτων. Παράλληλα, θα προβλέπονται τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης, κριτήρια καταλληλότητας των κατοικιών και σαφές πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για ιδιοκτήτες και φοιτητές, με σκοπό τη διαφάνεια, την ασφάλεια των συναλλαγών και την αποτελεσματική παρακολούθηση της εφαρμογής του μέτρου.

·         Φορέας υλοποίησης: ΥΠΑΙΘΑ

·         Ομάδα στόχος: Νέοι, φοιτητές και σπουδαστές.

·         Συναφής διεθνής πρακτική: συναφή διεθνή πρακτική αποτελεί η γαλλική πλατφόρμα Lokaviz, η οποία λειτουργεί στο οικοσύστημα των Crous (Περιφερειακά Κέντρα Πανεπιστημιακών και Σχολικών Θεμάτων της Γαλλίας) και παρέχει δωρεάν πρόσβαση σε αγγελίες ιδιωτικών κατοικιών, δωματίων, συγκατοικήσεων και λοιπών μορφών φοιτητικής στέγασης, με δυνατότητα πολυκριτηριακής αναζήτησης και πρόσβαση στα στοιχεία επικοινωνίας των εκμισθωτών μέσω πιστοποιημένου φοιτητικού λογαριασμού. Η πλατφόρμα συνδυάζεται με μηχανισμό ποιοτικής σήμανσης, καθώς ορισμένες αγγελίες φέρουν ετικέτα ποιότητας, βάσει κριτηρίων όπως η τήρηση προδιαγραφών αξιοπρεπούς κατοικίας, η ενεργειακή απόδοση, το ύψος του μισθώματος και η εγγύτητα σε ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης. Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει ότι μια ψηφιακή πλατφόρμα φοιτητικής στέγασης μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως εργαλείο αντιστοίχισης ζήτησης και προσφοράς, αλλά και ως μηχανισμός ελέγχου αξιοπιστίας, προστασίας των φοιτητών και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των ιδιοκτητών, ιδίως όταν συνδυάζεται με εγγυήσεις μισθώματος ή άλλα εργαλεία ασφάλειας των συναλλαγών.

Μέτρο 8: Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας σε νησιωτικούς δήμους για στέγαση δημοσίων υπαλλήλων

·         Περιγραφή: το μέτρο αφορά τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας για την οργανωμένη καταγραφή και παρακολούθηση των στεγαστικών αναγκών δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικούς δήμους που αντιμετωπίζουν αυξημένη στεγαστική πίεση. Η πλατφόρμα θα λειτουργεί ως κεντρικό εργαλείο συγκέντρωσης πληροφοριών για τη ζήτηση και τη διαθέσιμη προσφορά κατοικιών, ενισχύοντας τη διαφάνεια, την τοπική στόχευση και τη δυνατότητα έγκαιρου σχεδιασμού παρεμβάσεων στέγασης. Η λειτουργία της πλατφόρμας μπορεί να υποστηρίζει την αντιστοίχιση διαθέσιμων κατοικιών με καταγεγραμμένες στεγαστικές ανάγκες, σε συνεργασία με τους οικείους δήμους και τους αρμόδιους φορείς υλοποίησης. Παράλληλα, δύναται να συνδεθεί με συμπληρωματικά εργαλεία, όπως τοπικά Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης, μηχανισμούς αξιοποίησης διαθέσιμων ακινήτων και ειδικά προγράμματα παραχώρησης γης ή ανάπτυξης κατοικιών σε νησιωτικές περιοχές, συμβάλλοντας στη βελτίωση της στελέχωσης και λειτουργίας κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών.

·         Φορέας υλοποίησης:  Υπουργείο Εσωτερικών (ΥΠΕΣ)

·         Ομάδα-στόχος: Εργαζόμενοι σε δημόσιες υπηρεσίες.

Μέτρο 9: Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές

·         Περιγραφή:  το μέτρο αφορά την παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση. Τα κίνητρα περιλαμβάνουν χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και τη δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών που θα διατίθεται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης. Πρόκειται για κατηγορία παρεμβάσεων που χρηματοδοτείται κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς, στο πλαίσιο όπως ευρωπαϊκής προτεραιότητας για ενίσχυση όπως προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.

·         Η εφαρμογή του μέτρου προϋποθέτει σαφή κριτήρια επιλογής περιοχών, έργων και αναδόχων, καθώς και υποχρέωση διάθεσης μέρους των νέων κατοικιών έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Η χρηματοδότηση μπορεί να προέλθει από ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, χαμηλότοκα δάνεια και εγγυήσεις από θεσμούς όπως η ΕΤΕπ, η CEB και άλλοι συναφείς φορείς, καθώς και από συμπληρωματικά συγχρηματοδοτικά σχήματα.

·         Ομάδα-στόχος: Νοικοκυριά δήμων με υψηλή στεγαστική πίεση.

·         Συναφής διεθνής πρακτική: συναφή διεθνή πρακτική αποτελεί η πρώτη μεγάλη επένδυση προσιτής κατοικίας στην Τσεχία, όπου η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) συνεργάζεται με την τράπεζα Česká spořitelna για τη χρηματοδότηση κατασκευής άνω των 700 νέων διαμερισμάτων σε τέσσερις περιοχές της Πράγας, με αποδέκτες εργαζόμενους σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες, όπως νοσηλευτές, εκπαιδευτικούς, αστυνομικούς και διοικητικό προσωπικό. Η ΕΤΕπ παρέχει δάνειο έως 60 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο του συνολικού προϋπολογισμού των 187,5 εκατ. ευρώ, ενώ το υπόλοιπο χρηματοδοτείται μέσω της θυγατρικής DBČS της Česká spořitelna. Οι κατοικίες προβλέπεται να παραδοθούν σταδιακά το έτος 2025 και στις αρχές του έτους 2026 και να πληρούν υψηλά πρότυπα ενεργειακής απόδοσης, μειώνοντας το λειτουργικό κόστος για τους ενοίκους. Το παράδειγμα αναδεικνύει τη δυνατότητα μόχλευσης τραπεζικών και ευρωπαϊκών πόρων για την ανάπτυξη προσιτής κατοικίας μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με σαφή κοινωνική στόχευση και ταυτόχρονη συμβολή στην αστική αναζωογόνηση και τη συγκράτηση κρίσιμου ανθρώπινου δυναμικού σε περιοχές αυξημένης στεγαστικής πίεσης.

Μέτρο 10: Εξειδικευμένο πρόγραμμα παραχώρησης γης σε νησιά για κάλυψη αναγκών στέγασης

·         Σκοπός: Το μέτρο αφορά την αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση, μέσω ειδικού προγράμματος παραχώρησης για την ανάπτυξη κατοικιών που διατίθενται έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος. Στόχος είναι η κάλυψη στεγαστικών αναγκών που συνδέονται με τη λειτουργία των νησιωτικών οικονομιών και δημόσιων υπηρεσιών, ιδίως σε περιοχές όπου η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών, η εποχικότητα και η πίεση από εναλλακτικές χρήσεις δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε προσιτή στέγη.

·         Η εφαρμογή του μέτρου μπορεί να βασιστεί σε σχήματα παραχώρησης δημόσιας γης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας και χρήσης. Το πρόγραμμα θα απαιτεί σαφή κριτήρια επιλογής περιοχών και ακινήτων, τεχνική και νομική ωρίμανση της γης, διαφανείς διαδικασίες επιλογής αναδόχων και μηχανισμό παρακολούθησης της διάθεσης των κατοικιών. Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με ψηφιακές πλατφόρμες καταγραφής στεγαστικών αναγκών και τοπικούς μηχανισμούς κοινωνικής μίσθωσης.

·         Η αναγκαιότητα ενός εξειδικευμένου προγράμματος παραχώρησης δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές τεκμηριώνεται και από την αποτύπωση στεγαστικών αναγκών προσωπικού του δημόσιου τομέα σε 31 νησιωτικούς Δήμους υψηλής έντασης. Η μελέτη, όπως αναφέρεται και στην ενότητα 1.2, κατέγραψε αυξημένες ανάγκες στέγασης για κρίσιμες ειδικότητες, όπως ιατρούς, νοσηλευτές, πληρώματα ΕΚΑΒ, αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, αστυνομικούς, λιμενικούς, πυροσβέστες και λοιπούς δημοσίους ή δημοτικούς υπαλλήλους, με τις συνολικές ανάγκες να ανέρχονται σε 2.899 για την περίοδο 2023–2024 και 3.086 για την περίοδο 2024–2025, ενώ η υφιστάμενη κάλυψη από δημοτικές πρωτοβουλίες εκτιμήθηκε μόλις σε 233 στεγασμένους υπαλλήλους, δηλαδή περίπου στο 8% των αναγκών. Παράλληλα, η μελέτη ανέδειξε ότι η χαμηλή διαθεσιμότητα κατοικιών, η εποχικότητα της ζήτησης, η πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση και η αύξηση των ενοικίων καθιστούν ανεπαρκείς αποκλειστικά επιδοματικές ή βραχυπρόθεσμες λύσεις, καταλήγοντας ότι η μονιμότερη αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει την αύξηση του διαθέσιμου κτηριακού αποθέματος μέσω ανακατασκευής υφιστάμενων δημόσιων ή δημοτικών ακινήτων και ανέγερσης νέων κατοικιών σε δημόσια ή δημοτική γη, με κατάλληλα σχήματα παραχώρησης, χρηματοδότησης και μακροχρόνιας διαχείρισης.

·         Ομάδα-στόχος: Εργαζόμενοι σε δημόσιες υπηρεσίες σε περιοχές με υψηλή στεγαστική πίεση.

3.1.2 Στόχος 2 – Ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας

Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου η κοινωνική κατοικία λειτουργεί ως σταθεροποιητικός μηχανισμός της αγοράς, στην Ελλάδα το σχετικό απόθεμα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένο, γεγονός που εντείνει την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις στην πλευρά της προσφοράς. Η απόκλιση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη σταδιακής δημιουργίας ενός μόνιμου και διαχειρίσιμου αποθέματος προσιτών και κοινωνικών κατοικιών, το οποίο θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς την ελεύθερη αγορά και θα απευθύνεται σε νοικοκυριά και ομάδες που δεν μπορούν να καλύψουν επαρκώς τις στεγαστικές τους ανάγκες με όρους αγοράς.

Για την αντιμετώπιση της πρόκλησης αυτής, ο Στόχος 2 εστιάζει στην ανάπτυξη ενός οργανωμένου αποθέματος προσιτών και κοινωνικών κατοικιών, συνδυάζοντας υφιστάμενα και νέα μέτρα πολιτικής.

Υφιστάμενες παρεμβάσεις, όπως η κοινωνική αντιπαροχή, η αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων και η ανακαίνιση κενών διαμερισμάτων, συμβάλλουν άμεσα στην ενίσχυση της προσφοράς, ενώ νέα εργαλεία όπως ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής, τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης και το εξειδικευμένο Ταμείο υποστηρίζουν τον συντονισμό, τη διαχείριση και τη μακροχρόνια αξιοποίηση του αποθέματος. Παράλληλα, τα πολεοδομικά κίνητρα στοχεύουν στην ενεργοποίηση ανενεργών πόρων και στη σύνδεση της ανάπτυξης κατοικιών με κοινωνική ανταπόδοση, συμβάλλοντας στη σταδιακή ενίσχυση της προσιτής στέγασης.

Η υλοποίηση του στόχου προϋποθέτει σαφές πλαίσιο επιλογής δικαιούχων, διαφανείς διαδικασίες διάθεσης κατοικιών, μηχανισμούς παρακολούθησης και μακροχρόνια διαχείριση του αποθέματος που θα δημιουργηθεί. Για τον λόγο αυτό, τα μέτρα κοινωνικής κατοικίας συνδέονται και με οριζόντια εργαλεία διακυβέρνησης, όπως η ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ κεντρικής διοίκησης, τοπικής αυτοδιοίκησης και φορέων υλοποίησης, η δημιουργία μητρώων κατοικιών και δικαιούχων, καθώς και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση της ζήτησης, της προσφοράς και της χρήσης των κατοικιών. Με τον τρόπο αυτό, η κοινωνική κατοικία μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο άμεσο μηχανισμό στήριξης ευάλωτων και στοχευμένων ομάδων, αλλά και μόνιμο θεσμό στεγαστικής πολιτικής, ικανό να ενισχύει την κοινωνική συνοχή και να λειτουργεί σταθεροποιητικά σε περιόδους έντονης στεγαστικής πίεσης.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Κοινωνική Αντιπαροχή

• Σκοπός: η Κοινωνική Αντιπαροχή αποτελεί στεγαστική παρέμβαση που στοχεύει στην αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και την εξασφάλιση κοινωνικής μίσθωσης, με δυνατότητα εξαγοράς, για δικαιούχους που επιλέγονται βάσει αντικειμενικών κοινωνικών κριτηρίων. Τα κριτήρια αυτά περιλαμβάνουν ιδίως το εισόδημα, την οικογενειακή κατάσταση και την ηλικία των τέκνων των δικαιούχων, ενώ τα ειδικότερα κριτήρια επιλεξιμότητας προβλέπεται να καθοριστούν σε επόμενο στάδιο. Το ύψος του μισθώματος που καταβάλλουν οι δικαιούχοι μισθωτές κοινωνικής κατοικίας υπολείπεται ουσιωδώς του μισθώματος που διαμορφώνεται σύμφωνα με τις συνθήκες της αγοράς για κατοικία αντίστοιχων ποιοτικών χαρακτηριστικών με την κοινωνική κατοικία.
• Η Κοινωνική Αντιπαροχή είναι σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ή ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού, με την ιδιότητα της αναθέτουσας αρχής, με ιδιώτη ανάδοχο, ο οποίος αναλαμβάνει, με δικές του δαπάνες, είτε την ανέγερση κατοικιών επί αδόμητου ακινήτου της αναθέτουσας αρχής, είτε την ανακαίνιση και επισκευή δομημένου ακινήτου της αναθέτουσας αρχής. Το αντάλλαγμα του αναδόχου συνίσταται είτε στη μεταβίβαση και παράδοση στον ανάδοχο ή σε τρίτο που αυτός υποδεικνύει μέρους των κατοικιών που κατασκευάζονται ή επισκευάζονται, είτε στο δικαίωμα της εκμετάλλευσης και διαχείρισης τους για ορισμένο χρονικό διάστημα. Κατά τη διαδικασία ωρίμανσης της σύμβασης κοινωνικής αντιπαροχής εκπονείται οικονομοτεχνική μελέτη, η οποία προσδιορίζει τη βέλτιστη για την αναθέτουσα αρχή αξιοποίηση του ακινήτου. Σε κάθε περίπτωση, το ποσοστό των κατοικιών το οποίο παραμένει στην κυριότητα της αναθέτουσας αρχής και το οποίο προορίζεται για εκμίσθωση σε δικαιούχους μισθωτές κοινωνικής κατοικίας, δεν μπορεί να είναι μικρότερο του 30%.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (ΥΚΟΙΣΟ)
• Ομάδα-στόχος: μισθωτές που επιλέγονται με κοινωνικά κριτήρια.
• Αποτελέσματα (κατ’ εκτίμηση): για το πρόγραμμα δεν προβλέπεται κρατική δαπάνη, καθώς την ανέγερση και διαχείριση των κατοικιών αναλαμβάνει ο ανάδοχος. Επί του παρόντος, έχουν καθοριστεί με κοινές υπουργικές αποφάσεις τα 8 ακίνητα σε Παιανία, Λάρισα, Καλαμάτα και Πύργο που θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο του α’ διαγωνισμού κοινωνικής αντιπαροχής, παράγοντας 130 μονάδες προσιτής κατοικίας, καθώς και οι όροι και ρήτρες της σύμβασης κοινωνικής αντιπαροχής, ενώ εκτιμάται ότι η διακήρυξη θα δημοσιευθεί μέσα στους επόμενους μήνες. Την ωρίμανση και τη διενέργεια διαγωνιστικών διαδικασιών για την αξιοποίηση των ακινήτων έχει αναλάβει η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ – Υπερταμείο).

Μέτρο 2: Κοινωνικές κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα

• Σκοπός: το πρόγραμμα βασίζεται σε μοντέλο αξιοποίησης αδρανούς δημόσιας περιουσίας για παροχή κοινωνικής στέγασης και αφορά την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα, μέσω προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Οι δικαιούχοι κοινωνικοί μισθωτές θα επιλέγονται με κοινωνικά κριτήρια, με στόχευση σε ευάλωτα νοικοκυριά, οικογένειες με παιδιά, μονογονεϊκές οικογένειες και άτομα με αναπηρία.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, ΥΠΕΘΑ
• Ομάδα-στόχος: Μισθωτές που επιλέγονται με κοινωνικά κριτήρια.
• Αποτελέσματα (κατ’ εκτίμηση): Για την πρώτη πιλοτική υλοποίηση του προγράμματος έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, συνολικού ποσού 435.000.000 €, προκειμένου να αξιοποιηθούν 4 ανενεργά στρατόπεδα που βρίσκονται, μεταξύ άλλων, στις Αχαρνές στην Αττική, στον Εύοσμο – Κορδελιό στην Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα. Αναμένεται να κατασκευαστούν 2.350 κοινωνικές κατοικίες υψηλής ενεργειακής κατηγορίας (Α+), ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και την κατασκευή 1 βρεφονηπιακού σταθμού σε κάθε στρατόπεδο.

Μέτρο 3: Κοινωνική στέγαση των πλέον ευάλωτων ομάδων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

• Σκοπός: Πρόκειται για πιλοτικό πρόγραμμα με σκοπό την παροχή στεγαστικής υποστήριξης σε ευάλωτες κατηγορίες του πληθυσμού που διαβιούν στους Δήμους Αθήνας και Θεσσαλονίκης και αντιμετωπίζουν ή απειλούνται από έλλειψη στέγης, μέσω της πλήρους ανακαίνισης αδρανών ιδιωτικών και δημοσίων κατοικιών και την διάθεσή τους σε δημότες που ζουν σε επισφαλείς συνθήκες στέγασης, έναντι μειωμένου μισθώματος. Το πρόγραμμα αναδεικνύει εκτός των άλλων τον ενεργό ρόλο που μπορούν να επιτελέσουν οι ΟΤΑ στην παροχή κοινωνικής κατοικίας.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, Αναπτυξιακή Αθήνας ΑΟΤΑ, Αναπτυξιακή Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης ΑΟΤΑ
• Ομάδα-στόχος: Μισθωτές που επιλέγονται με κοινωνικά κριτήρια.
• Αποτελέσματα: για την πιλοτική εφαρμογή εξασφαλίστηκε συνολικός προϋπολογισμός ποσού 1.407.063 € από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με την απορρόφηση να ανέρχεται σε 94,01%. Έχουν ανακαινιστεί συνολικά 50 διαμερίσματα, 10 στην Αθήνα και 40 στην Θεσσαλονίκη και έχουν στεγαστεί οι πρώτοι από τους κατ’ εκτίμηση 125 συνολικά ωφελούμενους.

Νέα προτεινόμενα μέτρα

Ι. Νέοι οργανισμοί δημοσίου για τον συντονισμό της στεγαστικής πολιτικής και την ανάπτυξη χαρτοφυλακίου κοινωνικών κατοικιών

Μέτρο 4: Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής

·         Περιγραφή: ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής προτείνεται ως κεντρικός μηχανισμός συντονισμού και εφαρμογής της εθνικής στεγαστικής πολιτικής, με στόχο την ενιαία οργάνωση, παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των επιμέρους στεγαστικών παρεμβάσεων. Ο Φορέας θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τον συντονισμό των αρμόδιων υπουργείων, δημόσιων φορέων, τοπικής αυτοδιοίκησης και λοιπών εμπλεκόμενων οργανισμών, ώστε να περιορίζεται ο κατακερματισμός και να ενισχύεται η συνέπεια στην υλοποίηση των μέτρων. Με την σύσταση του Φορέα επιχειρείται να καλυφθεί ένα θεσμικό κενό που δημιουργήθηκε το έτος 2012 με την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ), που ήταν ο βασικός οργανωμένος βραχίονας εφαρμογής στεγαστικών πολιτικών. Ακόμη αναγκαία είναι η διασύνδεση του φορέα με το κτηματολόγιο ώστε να υπάρχει αξιόπιστη λήψη δεδομένων για πρόταση πολιτικών αντιμετώπισης του στεγαστικού ζητήματος.

·         Ο ρόλος του Φορέα θα περιλαμβάνει την ανάλυση της αγοράς κατοικίας, την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των στεγαστικών προγραμμάτων, την υποστήριξη του σχεδιασμού νέων παρεμβάσεων και τη διασφάλιση συνέργειας μεταξύ των διαφορετικών εργαλείων πολιτικής. Παράλληλα, θα μπορεί να υποστηρίζει την ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων, μηχανισμών αξιολόγησης και δεικτών παρακολούθησης, ώστε η στεγαστική πολιτική να βασίζεται σε αξιόπιστα δεδομένα, σαφείς αρμοδιότητες και διαφανείς διαδικασίες εφαρμογής. Ο Φορέας θα είναι το κεντρικό σημείο σε ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο συνεργασίας με Υπουργεία, Τοπική Αυτοδιοίκηση α΄ και β΄ βαθμού, δημόσιους φορείς, τεχνικούς και ερευνητικούς οργανισμούς, τον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών. Η υλοποίηση του θα διασφαλίσει, παράλληλα, ισχυρό ρόλο κεντρικής διοίκησης στεγαστικής πολιτικής (management) για τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων, την ωρίμανση των έργων, την παρακολούθηση των χρηματοδοτικών ροών για προσιτή και κοινωνική κατοικία.

·         Συναφής διεθνής πρακτική:  Από την διεθνή εμπειρία προκύπτει ότι οι χώρες που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά το στεγαστικό ζήτημα διαθέτουν έναν κεντρικό φορέα ή μηχανισμό που αναλαμβάνει την υλοποίηση και παρακολούθηση της εθνικής στεγαστικής πολιτικής. Σε 12 χώρες αναφοράς — Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ισπανία, Ολλανδία, Γερμανία, Καναδάς, Πορτογαλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία και Σλοβενία — εντοπίζεται συστηματικά η ύπαρξη εξειδικευμένου φορέα με σαφείς αρμοδιότητες, χρηματοδοτικά εργαλεία και μετρήσιμους στόχους, παρότι τα διοικητικά μοντέλα διαφέρουν. Στη Δανία, για παράδειγμα, το Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και Στέγασης χαράσσει τη στρατηγική, ενώ η Αρχή Κοινωνικών Υπηρεσιών και Στέγασης αναλαμβάνει τον εκτελεστικό και εποπτικό ρόλο. Στη Γαλλία υφίσταται η κεντρική διεύθυνση στέγασης (DHUP), που συντονίζει τη ενιαία στρατηγική, ανεξάρτητη αρχή (ANCOLS) εποπτεύει τη λειτουργία και οικονομική υγεία των φορέων κοινωνικής κατοικίας, ενώ το εθνικό μητρώο (RPLS) συγκεντρώνει αναλυτικά στοιχεία για το σύνολο του κοινωνικού ενοικιαζόμενου αποθέματος. Σε χώρες με ομοσπονδιακή ή αποκεντρωμένη δομή, όπως η Γερμανία, ο Καναδάς, η Ισπανία και η Αυστραλία, ο κεντρικός φορέας επιτελεί κυρίως στρατηγικό και χρηματοδοτικό ρόλο, ενώ η εκτέλεση κατανέμεται στα ομόσπονδα κρατίδια ή τις περιφέρειες. Στον Καναδά, ο φορέας CMHC λειτουργεί ως ο βασικός εκτελεστικός και χρηματοδοτικός μηχανισμός της Εθνικής Στρατηγικής Στέγασης, παρέχοντας παράλληλα κεντρικό κόμβο δεδομένων και διαφάνειας. Στην Αυστραλία, η Housing Australia λειτουργεί ως εθνικός χρηματοδοτικός και εκτελεστικός φορέας, συντονίζοντας πολιτείες, δήμους και ιδιώτες για την επίτευξη των στόχων. Οι φορείς συνήθως δεν περιορίζονται στον σχεδιασμό πολιτικής, αλλά αναλαμβάνουν την εκτέλεση προγραμμάτων και την διαχείριση χρηματοδότησης, καθώς και την συλλογή δεδομένων για την αξιολόγηση αποτελεσμάτων.  Στην Ιρλανδία το Housing Activation Office παρακολουθεί τόσο τους δείκτες αποτελέσματος (ολοκληρωμένες κατοικίες) όσο και πρόδρομους δείκτες (οικοδομικές άδειες, ενάρξεις εργασιών), εξασφαλίζοντας έγκαιρη πρόβλεψη αποκλίσεων. Η εμπειρία καταδεικνύει ότι η απουσία ενιαίου φορέα συνεπάγεται κατακερματισμό πολιτικής και αδυναμία επίτευξης μακροπρόθεσμων στεγαστικών στόχων.

·         Εγγύτερη συναφής διεθνής πρακτική στον Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής αποτελεί το πορτογαλικό μοντέλο του Institute for Housing and Urban Rehabilitation (IHRU), το οποίο λειτουργεί ως κεντρικός φορέας στεγαστικής πολιτικής και αστικής αναβάθμισης, με αρμοδιότητα στη διαχείριση εθνικών στεγαστικών προγραμμάτων, στην υλοποίηση παρεμβάσεων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας και στη συνεργασία με δήμους, συνεταιρισμούς και ιδιωτικούς φορείς. Το IHRU διαθέτει και διαχειρίζεται περίπου 14.000 κατοικίες κοινωνικής και προσιτής στέγασης, ενώ συμμετέχει στην επέκταση της δημόσιας κατοικίας μέσω πόρων του πορτογαλικού Ταμείου Ανάκαμψης, κρατικού προϋπολογισμού και χρηματοδοτήσεων από ευρωπαϊκούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένης πρόσφατης δανειακής χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Παράλληλα, το πορτογαλικό πλαίσιο προβλέπει ενισχυμένο ρόλο παρακολούθησης μέσω του Observatory of Housing, Rental and Urban Rehabilitation (OHARU), καθώς και στενότερη συνεργασία με τοπικές αρχές για την εφαρμογή τοπικών στεγαστικών στρατηγικών. Το παράδειγμα αναδεικνύει τη σημασία ύπαρξης ενός ενιαίου φορέα με επιχειρησιακή, χρηματοδοτική και συντονιστική ικανότητα, ο οποίος μπορεί να συγκεντρώνει δεδομένα, να παρακολουθεί ανάγκες και αποτελέσματα, να συντονίζει προγράμματα και να επιταχύνει την παραγωγή κοινωνικής και προσιτής κατοικίας με αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων.

·         Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ ΥΚΟΙΣΟ

·         Πηγή χρηματοδότησης: ΕΣΠΑ 2021-2027, με χρηματοδότηση 3.000.000 €

Μέτρο 5: Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης

·         Περιγραφή: τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης προτείνονται ως τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης και υποστήριξης της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης, με στόχο τη σύνδεση διαθέσιμων κατοικιών με τη στεγαστική πολιτική σε επίπεδο πόλης ή δήμου. Θα μπορούν να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων, κοινωνικών υπηρεσιών και φορέων υλοποίησης, αναλαμβάνοντας την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων, την υποστήριξη διαδικασιών μίσθωσης και την παρακολούθηση της εφαρμογής των σχετικών όρων.

·         Τα Γραφεία θα οργανωθούν εντός των Κέντρων Κοινότητας των δήμων, ώστε να διασφαλίζεται η τοπική προσβασιμότητα και η διασύνδεσή τους με τις κοινωνικές υπηρεσίες ενώ ο συντονισμός του δύναται να διασφαλίζεται από τον Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής. Το μέτρο αυτό θα συμβάλει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένης τοπικής στεγαστικής πολιτικής, ενισχύοντας την ενεργοποίηση κενών ή ανενεργών κατοικιών και τη δημιουργία οργανωμένων μητρώων διαθέσιμων προσιτών κατοικιών. Παράλληλα, τα Γραφεία μπορούν να υποστηρίζουν τη συνεργασία με ιδιοκτήτες και ενδιάμεσους φορείς, να διευκολύνουν την εφαρμογή τυποποιημένων διαδικασιών και να ενισχύουν τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής μίσθωσης σε τοπικό επίπεδο.

·         Συναφείς πρακτικές: συναφή πρακτική αποτελεί ο Φορέας Κοινωνικής Μίσθωσης της Αναπτυξιακής Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης (ΜΑΘ) ΑΟΤΑ στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος λειτουργεί ως πρότυπο τοπικού μηχανισμού κοινωνικής μίσθωσης και κοινωνικής κατοικίας, με ρόλο διαχείρισης, διαμεσολάβησης και συντονισμού σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση. Αντίστοιχες διεθνείς λογικές εντοπίζονται σε χώρες όπως η Δανία, η Αυστρία, η Γαλλία και η Ιρλανδία, όπου δημόσιοι ή μη κερδοσκοπικοί ενδιάμεσοι φορείς υποστηρίζουν τη λειτουργία της προσιτής μίσθωσης μέσα από οργανωμένη διαχείριση, θεσμική εποπτεία και μακροχρόνια βιωσιμότητα.

·         Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ ΥΚΟΙΣΟ, Δήμοι

·         Πηγή χρηματοδότησης: ΕΣΠΑ 2021-2027, με χρηματοδότηση (κατ’εκτ.) 6.500.000 €

Μέτρο 6: Εξειδικευμένο Ταμείο Θεματοφύλακας με καταλυτική επίδραση για την ανάπτυξη αποθέματος κοινωνικών κατοικιών

·         Περιγραφή: το Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας προτείνεται ως ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Το Ταμείο θα συγκεντρώνει χρηματοδοτικούς πόρους και ώριμα δημόσια ακίνητα, με αποκλειστικό σκοπό την αξιοποίησή τους για στεγαστικές παρεμβάσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Μέσω της λειτουργίας του ως ανατροφοδοτούμενου μηχανισμού, τα έσοδα από μισθώσεις ή άλλες προβλεπόμενες χρήσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος.

·         Το Ταμείο προτείνεται να συγκροτηθεί ως εξειδικευμένος φορέας, συμπληρωματικός προς τον υπό σύσταση Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, με αποκλειστική αποστολή τη συγκέντρωση, ενεργητική διαχείριση και διαρκή ανακύκλωση του αποθέματος προσιτών και κοινωνικών κατοικιών. Ως μοναδικός θεματοφύλακας του χαρτοφυλακίου προσιτών – κοινωνικών κατοικιών, θα διαχειρίζεται ενεργά τόσο τα συνδεδεμένα ακίνητα όσο και τους χρηματοδοτικούς πόρους που τα υποστηρίζουν, σε λογική revolving fund, ώστε τα έσοδα από μισθώσεις, αποδόσεις ή λοιπές προβλεπόμενες ροές να επανεπενδύονται συστηματικά για τη συντήρηση, επέκταση και μακροχρόνια βιωσιμότητα του κοινωνικού αποθέματος. Με τον τρόπο αυτό, το Ταμείο δεν θα περιορίζεται σε παθητική κατοχή περιουσιακών στοιχείων, αλλά θα λειτουργεί ως επιχειρησιακός μηχανισμός διατήρησης του κοινωνικού χαρακτήρα των κατοικιών σε βάθος χρόνου, ενισχύοντας τη συνέχεια, την κλίμακα και τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα της στεγαστικής πολιτικής.

·         Συναφείς διεθνείς πρακτικές: αντίστοιχες διεθνείς πρακτικές εντοπίζονται στη Δανία, μέσω του Landsbyggefonden, το οποίο λειτουργεί ως ανατροφοδοτούμενος μηχανισμός για την ανανέωση και ανάπτυξη κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος, στην Αυστραλία, μέσω του Housing Australia Future Fund, που χρηματοδοτεί την παραγωγή νέων κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, καθώς και στον Καναδά και την Αίγυπτο, όπου ειδικοί δημόσιοι φορείς αξιοποιούν δημόσια γη, χρηματοδοτικά εργαλεία και θεσμική διαχείριση για την υλοποίηση στεγαστικών προγραμμάτων. Τα παραδείγματα αυτά αναδεικνύουν τη σημασία ενός εξειδικευμένου φορέα που συνδυάζει δημόσια αποστολή, επαγγελματική διαχείριση και μακροχρόνια προστασία του κοινωνικού αποθέματος.

·         Ομάδα-στόχος: Δικαιούχοι κοινωνικής και προσιτής κατοικίας.

ΙΙ. Πολεοδομικά κίνητρα

Μέτρο 7: Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας σε επιλεγμένες περιοχές

·         Σκοπός: το μέτρο αφορά τη θέσπιση εξειδικευμένου πολεοδομικού μηχανισμού για την ανάπτυξη προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε συγκεκριμένες περιοχές, μέσω ειδικών πολεοδομικών σχεδίων και στοχευμένων κινήτρων. Ο μηχανισμός θα επιτρέπει, κατά περίπτωση, την παροχή πολεοδομικών ευελιξιών (όπως ενδεικτικά η αύξηση του συντελεστή δόμησης και η επιτάχυνση των διαδικασιών για την επανάχρηση ανενεργών κτηρίων σε εντός ή εκτός σχεδίου περιοχές σε συνδυασμό με ανταποδοτικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες των κτηρίων αυτών)  υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των παραγόμενων κατοικιών θα διατίθεται για κοινωνική – προσιτή στέγαση. Με τον τρόπο αυτό, η πρόσθετη αναπτυξιακή δυνατότητα συνδέεται άμεσα με κοινωνική ανταπόδοση, ώστε η πολεοδομική υπεραξία να αξιοποιείται προς όφελος της στεγαστικής πολιτικής.

·         Ο μηχανισμός αυτός μπορεί να εφαρμοστεί σε δύο βασικές κατηγορίες περιοχών. Η πρώτη αφορά περιοχές πέριξ του αστικού ιστού, ιδίως σε δήμους της περιφέρειας των μεγάλων αστικών κέντρων όπου εξακολουθούν να υπάρχουν διαθέσιμες εκτάσεις και δυνατότητα ανάπτυξης νέων κατοικιών με οργανωμένο τρόπο, και σε συγκεκριμένους δήμους μέσω χρήσης πιλοτικού προγράμματος. Η δεύτερη αφορά μεγάλα ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα εντός ή πλησίον του αστικού ιστού, τα οποία, λόγω μεγέθους, πολυπλοκότητας ή υφιστάμενων πολεοδομικών περιορισμών, δεν μπορούν να επανενταχθούν αποτελεσματικά στην αγορά χωρίς ειδικές ρυθμίσεις. Στις περιπτώσεις αυτές, τα ειδικά πολεοδομικά σχέδια θα λειτουργούν ως εργαλείο ωρίμανσης και ενεργοποίησης των ακινήτων, συνδέοντας την πολεοδομική ευελιξία με την υποχρέωση παραγωγής κοινωνικών ή προσιτών κατοικιών.

·         Συναφείς διεθνείς πρακτικές: συναφείς διεθνείς πρακτικές εντοπίζονται στην Κύπρο και την Ισπανία, όπου πολεοδομικά, φορολογικά και αδειοδοτικά εργαλεία αξιοποιούνται για την αύξηση της προσφοράς προσιτής και κοινωνικής κατοικίας. Στην Κύπρο, προβλέπεται αύξηση συντελεστή δόμησης με υποχρεωτική διάθεση μέρους της ανάπτυξης για προσιτή στέγη ή καταβολή αντισταθμίσματος. Στην Ισπανία, και ιδίως στη Βαρκελώνη, εργαλεία inclusionary zoning προβλέπουν υποχρεωτικές ποσοστώσεις κοινωνικής ή προσιτής κατοικίας σε νέες αναπτύξεις και αναπλάσεις. Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι τα πολεοδομικά κίνητρα μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά όταν συνδέονται με σαφείς κοινωνικές υποχρεώσεις, μακροχρόνια διατήρηση της προσιτότητας και διαφανές πλαίσιο εφαρμογής.

·         Ομάδα-στόχος: Μισθωτές με χαμηλό εισόδημα.

3.1.3 Στόχος 3 – Ρύθμιση βραχυχρόνιας μίσθωσης και Golden Visa

Η έντονη αύξηση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας στην αγορά κατοικίας έχουν συμβάλει στον περιορισμό της διαθεσιμότητας κατοικιών για μακροχρόνια χρήση, επηρεάζοντας ιδιαίτερα περιοχές με υψηλή ζήτηση, όπως τα μεγάλα αστικά κέντρα και οι τουριστικοί προορισμοί. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την αύξηση των τιμών και τη συγκέντρωση της ζήτησης, εντείνει τη στεγαστική πίεση για νοικοκυριά που αναζητούν κύρια κατοικία, καθιστώντας αναγκαία τη ρύθμιση συγκεκριμένων χρήσεων του οικιστικού αποθέματος.

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών, ο στόχος 3 επικεντρώνεται στη ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και της επενδυτικής δραστηριότητας μέσω Golden Visa, συνδυάζοντας υφιστάμενα και νέα μέτρα. Υφιστάμενες παρεμβάσεις, όπως οι προσωρινοί περιορισμοί σε περιοχές υψηλής πίεσης, η φορολογική επιβάρυνση και η αυστηροποίηση του πλαισίου λειτουργίας των βραχυχρόνιων μισθώσεων, καθώς και οι ρυθμίσεις για τον περιορισμό της χρήσης ακινήτων Golden Visa σε βραχυχρόνια μίσθωση και η αύξηση των ορίων επένδυσης, στοχεύουν στη συγκράτηση της πίεσης στη μακροχρόνια αγορά κατοικίας. Παράλληλα, νέα μέτρα, όπως η επέκταση των περιορισμών σε πρόσθετες περιοχές και η εισαγωγή εξειδικευμένης κατηγορίας Golden Visa που συνδέεται με μακροχρόνια χρήση κατοικιών, επιδιώκουν να ενισχύσουν τη διαθεσιμότητα κατοικιών και να κατευθύνουν την επενδυτική δραστηριότητα προς χρήσεις που υποστηρίζουν τη στεγαστική επάρκεια.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Προσωρινοί περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις

• Σκοπός: το μέτρο αφορά νομοθετική ρύθμιση με την οποία τίθενται προσωρινοί περιορισμοί στη δυνατότητα νέας εγγραφής ακινήτων στο Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής. Συγκεκριμένα, με το άρθρο 29 του ν. 5162/2024 (Α’ 198), απαγορεύεται έως την 31-12-2025 η εγγραφή νέων ακινήτων που βρίσκονται στο 1ο, 2ο και 3ο δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Αθηναίων, δηλαδή σε περιοχές με αυξημένη πίεση από τη βραχυχρόνια μίσθωση. Το μέτρο επιδιώκει να περιορίσει προσωρινά την περαιτέρω αύξηση των ακινήτων βραχυχρόνιας διαμονής σε περιοχές υψηλής στεγαστικής πίεσης και να συμβάλει στη διατήρηση διαθέσιμου αποθέματος για μακροχρόνια κατοικία. Η ισχύς του μέτρου επεκτάθηκε πρόσφατα έως την 31-12-2026.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ), Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ)
• Ομάδα-στόχος: η ρύθμιση απευθύνεται σε ιδιοκτήτες ακινήτων στα συγκεκριμένα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις. Προβλέπεται επιβολή διοικητικής κύρωσης σε περίπτωση παράβασης, ενώ παρέχεται δυνατότητα παράτασης της απαγόρευσης με κανονιστική διοικητική πράξη.
• Αποτελέσματα: ως προς την αποτελεσματικότητα του μέτρου, τα στοιχεία της ΑΑΔΕ καταγράφουν θετικό αντίκτυπο. Ειδικότερα, για το 1ο, 2ο και 3ο Διαμέρισμα του δήμου Αθηναίων προκύπτει μείωση ενεργών Αριθμών Μητρώου Ακινήτου (ΑΜΑ), με σημείο αναφοράς την τελευταία ημέρα δυνατότητας λήψης του (31-12-2024) σε σύγκριση με δύο μεταγενέστερα χρονικά σημεία (21-1-2025 και 8-10-2025), από 29.589, σε 28.970 και σε 27.036 αντίστοιχα, ενώ μείωση αποτυπώνεται και στα λοιπά Διαμερίσματα (Πηγή: stegasi.gov.gr, Bulletin Απριλίου 2026).

Μέτρο 2: Επιβολή τέλους ανθεκτικότητας στις βραχυχρόνιες μισθώσεις

• Σκοπός: το μέτρο αφορά νομοθετική ρύθμιση με την οποία αυξάνεται, υπέρ του Δημοσίου, το τέλος ανθεκτικότητας στην κλιματική κρίση για ακίνητα που διατίθενται σε βραχυχρόνια μίσθωση. Η παρέμβαση εντάσσεται στο πλαίσιο ρύθμισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης και επιδιώκει την προσαρμογή της επιβάρυνσης ανάλογα με την εποχικότητα της δραστηριότητας, συμβάλλοντας παράλληλα στη συγκέντρωση δημόσιων πόρων που συνδέονται με την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: η ρύθμιση απευθύνεται σε φυσικά και νομικά πρόσωπα με ακίνητα σε βραχυχρόνια μίσθωση και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις. Η παρέμβαση εντάσσεται στο πλαίσιο ρύθμισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης και επιδιώκει την προσαρμογή της επιβάρυνσης ανάλογα με την εποχικότητα της δραστηριότητας, συμβάλλοντας παράλληλα στη συγκέντρωση δημόσιων πόρων που συνδέονται με την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.

Μέτρο 3: Επιβολή ΦΠΑ 13% και τέλους παρεπιδημούντων στις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων

• Σκοπός: το μέτρο αφορά νομοθετική ρύθμιση για τη ρύθμιση της αγοράς βραχυχρόνιων μισθώσεων και την αντιμετώπιση των δευτερογενών αρνητικών επιπτώσεων στις τιμές των ενοικίων. Από την 1η Ιανουαρίου 2024 επιβάλλεται ΦΠΑ 13% και τέλος παρεπιδημούντων στις βραχυχρόνιες μισθώσεις ακινήτων που πραγματοποιούνται από νομικά πρόσωπα και από φυσικά πρόσωπα με τρία ή περισσότερα εκμισθωμένα διαμερίσματα. Παράλληλα, έχει αυστηροποιηθεί ο ορισμός της βραχυχρόνιας μίσθωσης, με στόχο την ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης, τη διαφάνεια στην αγορά και τον περιορισμό στρεβλώσεων που επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα και το κόστος κατοικίας στη μακροχρόνια μίσθωση.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, ΑΑΔΕ
• Ομάδα-στόχος: η ρύθμιση αφορά φυσικά και νομικά πρόσωπα με τρία ή περισσότερα διαμερίσματα σε βραχυχρόνια μίσθωση, τα οποία πλέον υποχρεούνται να ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα.

Μέτρο 4: Απαγόρευση βραχυχρόνιας εκμίσθωσης των ακινήτων που αποκτήθηκαν μέσω Golden Visa

• Σκοπός: το μέτρο αφορά νομοθετική ρύθμιση με την οποία απαγορεύεται η βραχυχρόνια εκμίσθωση, στο πλαίσιο της οικονομίας του διαμοιρασμού, των ακινήτων που αποκτώνται κατά πλήρη κυριότητα και νομή από πολίτες τρίτων χωρών για την αρχική χορήγηση ή την ανανέωση άδειας διαμονής επενδυτή. Η ρύθμιση θεσπίστηκε με το άρθρο 64 του ν. 5100/2024 (A’ 49) και αποσκοπεί στη σύνδεση των επενδυτικών συναλλαγών με πραγματική στεγαστική χρήση, περιορίζοντας χρήσεις που μπορούν να αποσύρουν κατοικίες από τη μακροχρόνια αγορά μίσθωσης.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου (ΥΜΑ)
• Ομάδα-στόχος: η παρέμβαση απευθύνεται σε πολίτες τρίτων χωρών με ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ακίνητη περιουσία.

Μέτρο 5: Αύξηση ορίου ελάχιστης επένδυσης σε ακίνητα για απόκτηση Golden Visa

• Σκοπός: τo μέτρο αφορά την αύξηση του ελάχιστου ύψους επένδυσης σε ακίνητη περιουσία για την απόκτηση Golden Visa από πολίτες τρίτων χωρών. Με τη νομοθετική ρύθμιση του άρθρου 64 του ν. 5100/2024 (A’ 49), το ελάχιστο όριο επένδυσης αυξάνεται από 500.000 ευρώ σε 800.000 ευρώ για την Περιφέρεια Αττικής, την Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, τη Μύκονο, τη Σαντορίνη και όλα τα νησιά με πληθυσμό άνω των 3.100 κατοίκων. Στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας, το ελάχιστο όριο επένδυσης αυξάνεται από 250.000 ευρώ σε 400.000 ευρώ. Η παρέμβαση εντάσσεται στις ρυθμίσεις που αφορούν την αγορά ακινήτων και αποσκοπεί στην αναπροσαρμογή των όρων πρόσβασης στο πρόγραμμα Golden Visa, ιδίως σε περιοχές με αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον και στεγαστική πίεση.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, ΥΜΑ
• Ομάδα-στόχος: το μέτρο απευθύνεται σε πολίτες τρίτων χωρών με ενδιαφέρον για επενδύσεις σε ακίνητη περιουσία.

Μέτρο 6: Περιορισμός της επένδυσης για απόκτηση Golden Visa σε ένα ακίνητο άνω των 120 τ.μ.

• Σκοπός: το μέτρο αφορά νομοθετική ρύθμιση με την οποία τίθεται περιορισμός στην επένδυση σε ακίνητη περιουσία για την απόκτηση Golden Visa, προβλέποντας ότι η απαιτούμενη επένδυση πρέπει να αφορά ένα μοναδικό ακίνητο εμβαδού τουλάχιστον 120 τ.μ. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην αύξηση της διαθεσιμότητας ακινήτων στην αγορά, καθώς περιορίζει τη δυνατότητα σωρευτικής αγοράς περισσότερων μικρότερων ακινήτων για την κάλυψη των προϋποθέσεων απόκτησης Golden Visa. Με τον τρόπο αυτό, το μέτρο επιδιώκει να περιορίσει την απορρόφηση μικρότερων κατοικιών από επενδυτικές συναλλαγές και να διατηρήσει μεγαλύτερο μέρος του οικιστικού αποθέματος διαθέσιμο για την αγορά κατοικίας και μίσθωσης.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, ΥΜΑ
• Ομάδα-στόχος: η ρύθμιση θεσπίστηκε με το άρθρο 64 του ν. 5100/2024 (A’ 49) και απευθύνεται σε πολίτες τρίτων χωρών που ενδιαφέρονται για επενδύσεις σε ακίνητη περιουσία.

Νέο προτεινόμενο μέτρο    

Μέτρο 7: Εξειδικευμένη κατηγορία Golden Visa

• Περιγραφή: η εξειδικευμένη κατηγορία Golden Visa στοχεύει στη σύνδεση της επενδυτικής δραστηριότητας στην αγορά ακινήτων με την ενεργοποίηση κατοικιών για πραγματική στεγαστική χρήση. Το μέτρο προβλέπει τη δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος. Με αυτόν τον τρόπο, η επένδυση συνδέεται άμεσα με την αύξηση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών και τον περιορισμό των κενών ή αδρανών ακινήτων. Η εφαρμογή του μέτρου θα απαιτεί σαφές πλαίσιο επιλεξιμότητας, μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης των ακινήτων και ρητό αποκλεισμό χρήσεων που δεν εξυπηρετούν το στόχο της στεγαστικής προσφοράς, όπως η βραχυχρόνια μίσθωση. Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με πολιτικές ενεργοποίησης κενών κατοικιών, ανακαινίσεων και κοινωνικής ή προσιτής μίσθωσης, διασφαλίζοντας ότι η εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων δεν περιορίζεται σε παθητική κατοχή ακινήτων, αλλά συμβάλλει στη λειτουργική αξιοποίησή τους για στεγαστικούς σκοπούς.

• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ, ΥΜΑ

3.2 Πυλώνας 2^ος: Στεγαστική Συνδρομή

Ο πυλώνας της Στεγαστικής Συνδρομής περιλαμβάνει μέτρα άμεσης κοινωνικής στήριξης, με έμφαση στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν υπερβάλλον κόστος στέγασης και στα άτομα που αντιμετωπίζουν στεγαστική επισφάλεια ή αστεγία. Συγκροτείται γύρω από δύο βασικούς στόχους: την οικονομική ενίσχυση για τη μείωση του στεγαστικού κόστους (Στόχος 4) και την αντιμετώπιση της αστεγίας μέσω δράσεων στέγασης, φιλοξενίας και κοινωνικής επανένταξης (Στόχος 5).

3.2.1 Στόχος 4 – Οικονομική ενίσχυση

Όπως ήδη αναφέρθηκε στην ενότητα 1, η αύξηση του στεγαστικού κόστους έχει εντείνει την οικονομική πίεση στα νοικοκυριά, ιδίως στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Για την άμεση αντιμετώπιση αυτής της πίεσης, η κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει πέντε (5) μέτρα στήριξης, τα οποία στοχεύουν στη μείωση του κόστους στέγασης.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Επιστροφή Ενοικίου

• Σκοπός: το μέτρο ξεκίνησε να υλοποιείται τον Νοέμβριο 2025 με στόχο την ετήσια ενίσχυση των ενοικιαστών κύριας ή/και φοιτητικής κατοικίας, μέσω της επιστροφής ποσού που αντιστοιχεί σε ένα ενοίκιο ετησίως, το οποίο καταβάλλεται εφάπαξ στον τραπεζικό λογαριασμό IBAN που έχει δηλωθεί στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ)
• Ομάδα-στόχος: το μέτρο απευθύνεται σε ενοικιαστές κύριας ή/και φοιτητικής κατοικίας και εφαρμόζεται με εισοδηματικά κριτήρια αντίστοιχα του προγράμματος «Σπίτι μου ΙΙ»: έως 20.000 ευρώ για άγαμους, έως 28.000 ευρώ για έγγαμους με προσαύξηση 4.000 ευρώ ανά παιδί, και έως 31.000 ευρώ για μονογονεϊκές οικογένειες με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε επιπλέον παιδί πέραν του πρώτου. Το μέγιστο ποσό επιστροφής ανέρχεται σε 800 ευρώ για την κύρια κατοικία, με προσαύξηση 50 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο παιδί, και έως 800 ευρώ για τη φοιτητική κατοικία.
• Πηγή χρηματοδότησης: Τακτικός προϋπολογισμός (ΥΠΕΘΟΟ)
• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του μέτρου ανέρχεται σε 201,6 εκατ. ευρώ, με 877.267 ωφελούμενους και απορρόφηση προϋπολογισμού 100%.

Μέτρο 2: Επίδομα Στέγασης

• Σκοπός: πρόκειται για πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης μέσω επιδότησης ενοικίου για νοικοκυριά που μισθώνουν την κύρια κατοικία τους.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (ΥΚΟΙΣΟ), Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ), Δήμοι
• Ομάδα-στόχος: το μέτρο λειτουργεί ως παρέμβαση πρόληψης και αντιμετώπισης της στεγαστικής επισφάλειας για νοικοκυριά χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος που επιβαρύνονται με την καταβολή ενοικίου. Ειδικότερα, το εισόδημα του νοικοκυριού δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό, προσαυξανόμενο κατά 3.500 ευρώ για κάθε μέλος και έως ανώτατο όριο 21.000 ευρώ ετησίως, ενώ η αξία ακίνητης περιουσίας δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 120.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό, προσαυξανόμενη κατά 15.000 ευρώ για κάθε πρόσθετο μέλος και έως 180.000 ευρώ. Το μηνιαίο ποσό της ενίσχυσης κυμαίνεται από 70 έως 210 ευρώ, ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού, με βασικό ποσό 70 ευρώ για τον δικαιούχο και προσαύξηση 35 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος, έως το ανώτατο όριο των 210 ευρώ μηνιαίως.
• Πηγή χρηματοδότησης: Τακτικός προϋπολογισμός ΥΚΟΙΣΟ
• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του προγράμματος για το 2026 ανέρχεται σε 300 εκατ. ευρώ, με 425.060 ωφελούμενους από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2026 και απορρόφηση προϋπολογισμού 100%.

Μέτρο 3: Φοιτητικό Στεγαστικό Επίδομα

• Σκοπός: το επίδομα στοχεύει στην οικονομική στήριξη οικογενειών και φοιτητών που επιβαρύνονται με κόστος μίσθωσης κατοικίας λόγω σπουδών σε πόλη διαφορετική από την κύρια κατοικία τους.
• Ομάδα-στόχος: το επίδομα καταβάλλεται σε προπτυχιακούς φοιτητές ΑΕΙ, Έλληνες πολίτες ή πολίτες άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς ηλικιακά κριτήρια, υπό την προϋπόθεση μίσθωσης κατοικίας στην πόλη σπουδών και εφόσον πληρούνται τα προβλεπόμενα εισοδηματικά, περιουσιακά και ακαδημαϊκά κριτήρια. Το ύψος του επιδόματος έχει αυξηθεί από 1.000 ευρώ σε 1.500 ευρώ, φθάνει τα 2.000 ευρώ σε περίπτωση συγκατοίκησης, ενώ για φοιτητές που σπουδάζουν σε πανεπιστήμια εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης ανέρχεται σε 2.000 ευρώ και φθάνει τα 2.500 ευρώ ανά φοιτητή σε περίπτωση συγκατοίκησης.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ)
• Αποτελέσματα: το πρόγραμμα είχε προϋπολογισμό 90 εκατ. ευρώ για το 2024, 46.277 εγκεκριμένες αιτήσεις (εκ των οποίων 5.546 με εγκεκριμένη συγκατοίκηση) και απορρόφηση προϋπολογισμού 99,5%.

Μέτρο 4: Επίδομα στεγαστικής συνδρομής ανασφάλιστων υπερηλίκων

• Σκοπός: το Επίδομα Στεγαστικής Συνδρομής Ανασφάλιστων Υπερηλίκων απευθύνεται σε ανασφάλιστους μοναχικούς υπερήλικες άνω των 67 ετών που μισθώνουν την κύρια κατοικία τους, καθώς και σε ζεύγη ανασφαλίστων, εφόσον τουλάχιστον ένα από τα δύο μέλη έχει συμπληρώσει το 67ο έτος. Το ύψος του επιδόματος ισούται με το συμφωνηθέν μίσθωμα, με ανώτατο όριο τα 362 ευρώ μηνιαίως, και η αίτηση υποβάλλεται μέσω των αρμόδιων κοινωνικών υπηρεσιών των δήμων και των Κέντρων Κοινότητας.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, ΟΠΕΚΑ, Δήμοι
• Ομάδα-στόχος: για τη χορήγηση του επιδόματος εφαρμόζονται ηλικιακές, εισοδηματικές, ασφαλιστικές, ιδιοκτησιακές, εργασιακές και λοιπές προϋποθέσεις, όπως όρια ετήσιου εισοδήματος 4.320 ευρώ για μοναχικό ανασφάλιστο υπερήλικα και 8.640 ευρώ για ζεύγος, καθώς και όρια καταθέσεων 7.000 ευρώ και 10.500 ευρώ αντίστοιχα.
• Αποτελέσματα: το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τον τακτικό του ΥΚΟΙΣΟ, ο προϋπολογισμός του για το 2026 ανέρχεται σε 4 εκατ. ευρώ, με 531 ωφελούμενους από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 2026 και απορρόφηση προϋπολογισμού 100%, αποτυπώνοντας τη λειτουργία του ως σταθερού εργαλείου στεγαστικής στήριξης ανασφάλιστων υπερηλίκων.

Μέτρο 5: Πρόγραμμα ΚΑΛΥΨΗ

• Σκοπός: το πρόγραμμα καλύπτει το συνολικό κόστος μίσθωσης της κατοικίας για περίοδο τριών ετών, καθώς και δαπάνες επισκευών που διαπιστώνονται στα ακίνητα κατά τη διάρκεια ή με τη λήξη της μίσθωσης, όπως και δαπάνες μεταφοράς οικοσκευής.
• Ομάδα-στόχος: το πρόγραμμα στοχεύει στη διάθεση ιδιωτικών κατοικιών με επιδοτούμενη μίσθωση σε νέους ηλικίας 25 έως 39 ετών, οι οποίοι είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και δεν διαθέτουν ιδιόκτητη πρώτη κατοικία. Η επιλογή των δικαιούχων πραγματοποιείται με αντικειμενικά κριτήρια και μοριοδότηση για ειδικές περιπτώσεις, όπως μονογονεϊκές, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, άτομα με αναπηρία, νοικοκυριά με δικαστική απόφαση έξωσης ή διαταγή απόδοσης μισθίου, ανέργους και άτομα ή οικογένειες που φιλοξενούνται σε δομές γυναικών θυμάτων βίας.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, ΟΠΕΚΑ, Δήμοι
• Αποτελέσματα: το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τον τακτικό του ΥΚΟΙΣΟ, έχει προϋπολογισμό 21,5 εκατ. ευρώ, 414 ωφελούμενους και απορρόφηση προϋπολογισμού 27 %, αποτυπώνοντας την πορεία υλοποίησης ενός στοχευμένου εργαλείου στεγαστικής στήριξης νέων νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα.

Μέτρο 6: Κίνητρα για επανακατοίκηση Βορείου και Κεντρικού Έβρου

• Σκοπός: το πρόγραμμα προβλέπει οικονομική ενίσχυση για μονοπρόσωπα ή πολυπρόσωπα νοικοκυριά που μεταφέρουν την κύρια κατοικία και το κέντρο των βιοτικών δραστηριοτήτων τους στους Δήμους Σουφλίου, Διδυμοτείχου και Ορεστιάδας της Περιφερειακής Ενότητας Έβρου. Με νόμο, ο οποίος βρίσκεται υπό διαβούλευση, το πρόγραμμα πρόκειται να επεκταθεί στις Περιφερειακές Ενότητες Δράμας, Κιλκίς, Σερρών, Φλώρινας, Πέλλας και Καστοριάς.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, ΟΠΕΚΑ
• Ομάδα-στόχος: το πρόγραμμα απευθύνεται σε μονοπρόσωπα ή πολυπρόσωπα νοικοκυριά ενώ η ενίσχυση ανέρχεται σε 000 ευρώ όταν η εγκατάσταση γίνεται σε οικισμό με πληθυσμό έως 500 κατοίκους και σε 6.000 ευρώ όταν η εγκατάσταση γίνεται σε οικισμό άνω των 500 κατοίκων, με προσαύξηση 1.000 ευρώ για κάθε ανήλικο μέλος του νοικοκυριού και έως συνολικό ποσό 10.000 ευρώ.
• Αποτελέσματα: το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από τον τακτικό του ΥΚΟΙΣΟ, ο προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 10 εκατ. ευρώ, με μέγιστο αριθμό 1.000 ωφελούμενων μονάδων (226 στον Δήμο Σουφλίου, 293 στον Δήμο Διδυμοτείχου και 481 στον Δήμο Ορεστιάδας) ενώ δεν έχει ξεκινήσει ακόμη η εκτέλεση του προϋπολογισμού.

3.2.2 Στόχος 5 – Αντιμετώπιση Αστεγίας

Η αστεγία αποτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα στην Ελλάδα και η αντιμετώπισή της συνιστά βασικό στόχο της στεγαστικής πολιτικής. Η πολιτική για την αντιμετώπιση της αστεγίας αποτελεί διακριτή διάσταση της στεγαστικής πολιτικής και εξειδικεύεται ήδη με τους άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Αντιμετώπιση της Αστεγίας 2023-2027. Στρατηγικός στόχος είναι η περαιτέρω ανάπτυξη και εξειδίκευση μέσα από τη ανάπτυξη νέου Σχεδίου Δράσης για την περίοδο μετά το 2028, σε συμφωνία με τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας για την Καταπολέμηση της Έλλειψης Στέγης και την υπό κατάρτιση Ευρωπαϊκή Σύσταση για το Στεγαστικό Αποκλεισμό. Βασικές διαστάσεις αποτελούν η περαιτέρω ανάπτυξη πολιτικών με βάση την προσέγγιση Housing led, η εισαγωγή πολιτικών με βάση την προσέγγιση Housing first, η σύνδεσή τους με τη δημιουργία αποθέματος κοινωνικής κατοικίας και τις πολιτικές απασχόλησης, η αξιολόγηση και βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών στις δομές αστέγων, καθώς και η δημιουργία μηχανισμού έγκαιρου εντοπισμού και καταγραφής νοικοκυριών που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης ή επισφαλούς στέγασης.

Στην παρούσα φάση, σε εθνικό επίπεδο, η προσπάθεια αυτή υποστηρίζεται ήδη μέσα από τρία (3) υφιστάμενα μέτρα, τα οποία εστιάζουν αφενός στη στέγαση και κοινωνική επανένταξη των ατόμων που βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας ή στεγαστικής επισφάλειας και αφετέρου στην καταγραφή, τη φιλοξενία και υποστήριξή τους μέσω κατάλληλων δομών. Παράλληλα, στην παρούσα στρατηγική, αποτυπώνεται νέο μέτρο δημιουργίας θεσμικού πλαισίου, μηχανισμών και εργαλείων για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας, που έχει ήδη ενταχθεί για χρηματοδότηση στο Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Στέγαση και εργασία για αστέγους ΙΙ & ΙΙΙ

• Σκοπός: τα προγράμματα «Στέγαση και Εργασία για αστέγους ΙΙ» και «Στέγαση και Εργασία για αστέγους ΙΙΙ» απευθύνονται σε άτομα και οικογένειες που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης και παρέχουν συνδυασμένη υποστήριξη για την πρόσβαση σε κατοικία και την κοινωνική επανένταξη. Περιλαμβάνουν επιδότηση ενοικίου και κάλυψη βασικών αναγκών, ψυχοκοινωνική στήριξη και διασύνδεση με υπηρεσίες, καθώς και επιδότηση εργασίας και κατάρτισης. Το πρόγραμμα ΙΙ ξεκίνησε την Άνοιξη του 2022 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, ενώ το πρόγραμμα ΙΙΙ ξεκίνησε την Άνοιξη του 2025 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2028.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, Δήμοι, Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας, πιστοποιημένα ΝΠΙΔ παροχής υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας, ΟΠΕΚΑ
• Ομάδα-στόχος: η ένταξη στα προγράμματα αφορά, μεταξύ άλλων, άτομα που φιλοξενούνται σε δομές αστέγων ή έχουν καταγραφεί από κοινωνικές υπηρεσίες ως διαβιούντα στον δρόμο ή σε ακατάλληλα καταλύματα, με την υποβολή δικαιολογητικών όπως βεβαίωση διαμονής ή καταγραφής, κοινωνική έρευνα, αξιολόγηση από τον δικαιούχο φορέα και ατομικό ή οικογενειακό σχέδιο κοινωνικής επανένταξης.
• Πηγή χρηματοδότησης: τακτικός προϋπολογισμός ΥΚΟΙΣΟ
• Αποτελέσματα: το «Στέγαση και Εργασία για αστέγους ΙΙ» έχει προϋπολογισμό 10 εκατ. ευρώ, 868 ωφελούμενους — εκ των οποίων 228 και σε επιδότηση εργασίας/κατάρτισης — και απορρόφηση 89%, ενώ το «Στέγαση και Εργασία για αστέγους ΙΙΙ» έχει προϋπολογισμό 20 εκατ. ευρώ, 1.597 ωφελούμενους και απορρόφηση 49%. Παράλληλα, έχει ξεκινήσει ο σχεδιασμός για το “Στέγαση και Εργασία για αστέγους IV”.

Μέτρο 2: Δομές Φιλοξενίας Αστέγων

• Σκοπός: οι Δομές Φιλοξενίας Αστέγων αποτελούν δίκτυο υπηρεσιών προσωρινής φιλοξενίας και υποστήριξης για άτομα και οικογένειες που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης. Πανελλαδικά λειτουργούν Υπνωτήρια, Ξενώνες, Κέντρα Ημέρας / Υπηρεσίες Βραχείας Φιλοξενίας και Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων, παρέχοντας βασική προστασία, φιλοξενία και πρόσβαση σε υποστηρικτικές υπηρεσίες. Το υφιστάμενο Δίκτυο Δομών περιλαμβάνει 11 Υπνωτήρια, 8 Ξενώνες, 3 Κέντρα Ημέρας / Υπηρεσίες Βραχείας Φιλοξενίας και 12 Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων, με συνολική δυναμικότητα 1.122 κλινών.
• Φορέας υλοποίησης: Υ.ΚΟΙ.Σ.Ο., Δήμοι, Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), πιστοποιημένα ΝΠΙΔ παροχής υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας
• Ομάδα-στόχος: η αίτηση φιλοξενίας υποβάλλεται στις κατά τόπους δομές, ενώ για την ένταξη απαιτείται, μεταξύ άλλων, το άτομο να διαβιεί σε συνθήκες έλλειψης στέγης, να αποδέχεται τον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας της δομής και να πληροί βασικές προϋποθέσεις υγείας και αυτοεξυπηρέτησης.
• Αποτελέσματα: λειτουργούν συνολικά 34 δομές φιλοξενίας αστέγων, με δυναμικότητα 1.122 κλινών και 761 ωφελούμενους.

Μέτρο 3: Πλατφόρμα Διαχείρισης Στεγαστικών Αιτημάτων

• Σκοπός: H πλατφόρμα διαχείρισης στεγαστικών αιτημάτων www.astegoi.gov.gr/referral/  διασυνδέει ηλεκτρονικά τους φορείς που παρέχουν υπηρεσίες σε αστέγους. Παρέχει τη δυνατότητα υποβολής και ηλεκτρονικής διαχείρισης των στεγαστικών αιτημάτων, καταγραφής του αριθμού των στεγαστικών αιτημάτων και ταχύτερης εξυπηρέτησης τους μέσω on line παραπομπών και εξαγωγής στοιχείων για τον αριθμό και το προφίλ των ατόμων που εξυπηρετούνται από δομές αστέγων, καθώς και για το προσωπικό και τις παρεχόμενες υπηρεσίες των δομών αστέγων.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ, Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Υγείας και Κοινωνικής Ασφάλισης (ΗΔΥΚΑ), Δήμοι, ΕΟΠΑΕ, πιστοποιημένα ΝΠΙΔ παροχής υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας

• Ομάδα-στόχος: Φορείς και δομές παροχής υπηρεσιών σε αστέγους.

• Αποτελέσματα: Στην πλατφόρμα είναι εγγεγραμμένοι το σύνολο των Φορέων και Δομών παροχής υπηρεσιών σε αστέγους. Στην παρούσα φάση, το σύνολο των ατόμων στους οποίους παρέχεται φιλοξενία στις στεγαστικές δομές ανέρχεται σε 761.

Νέο προτεινόμενο μέτρο     

Μέτρο 4: Ανάπτυξη θεσμικού πλαισίου, μηχανισμών και εργαλείων για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής

·         Σκοπός: Στόχος είναι η δημιουργία μηχανισμού έγκαιρου εντοπισμού, καταγραφής, διάγνωσης αναγκών, άμεσης παρέμβασης και διασύνδεσης με υπηρεσίες για άτομα που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης και επισφαλούς στέγασης στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής.

·         Η μελέτη του μέτρου έχει ήδη ενταχθεί στο Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού και περιλαμβάνει σχέδιο θεσμικών παρεμβάσεων, σχέδιο ανάπτυξης πληροφοριακού συστήματος για την συγκέντρωση δεδομένων σχετικά με το σύνολο των κατηγοριών της έλλειψης στέγης και την επισφάλεια στέγης, μέτρων παρέμβασης, το σύστημα διακυβέρνησης παρακολούθησης και αξιολόγησης, καθώς και κοστολόγηση του μηχανισμού.

Στο πλαίσιο του έργου προβλέπονται επιπλέον, ως διακριτές διαστάσεις, η διεξαγωγή μελέτης αξιολόγησης των δομών παροχής υπηρεσιών σε αστέγους με στόχο τη βελτίωση των παρεχόμενων  υπηρεσιών, περιλαμβανομένων παρεμβάσεων αναβάθμισης των υποδομών τους, δράσεις επιμόρφωσης στελεχών που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αντιμετώπισης αστεγίας και δράσεις ευαισθητοποίησης για την καταπολέμηση του στίγματος της αστεγίας.

·         Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ

·         Ομάδα στόχος: Άτομα και οικογένειες που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης ή επισφαλούς στέγασης, επιστημονικό προσωπικό δομών και προγραμμάτων παροχής υπηρεσιών σε αστέγους, ιδιοκτήτες κατοικιών, εργοδότες και το ευρύ κοινό.

·         Πηγή χρηματοδότησης: ΕΣΠΑ 2021-2027

·         Αποτελέσματα: τη χρηματοδότηση του έργου ανέρχεται σε 1.813.259 € ενώ οι ωφελούμενοι των μη μεταρρυθμιστικών δράσεων εκτιμώνται σε περίπου 1.300 άτομα.

3.3 Πυλώνας 3ος: Διαμόρφωση Πλαισίου Εφαρμογής και Μακροχρόνιας Βιωσιμότητας

Οι παρακάτω τέσσερις (4) στόχοι συνθέτουν έναν ενιαίο πυλώνα που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο σταθερού, βιώσιμου και αποτελεσματικού πλαισίου στεγαστικής πολιτικής, συνδυάζοντας τις αναγκαίες δομικές μεταρρυθμίσεις, τη σωστή διακυβέρνηση και παρακολούθηση, την αναβάθμιση του οικιστικού αποθέματος και την ενίσχυση της πρόσβασης των νοικοκυριών σε ιδιόκτητη κατοικία.

3.3.1 Στόχος 6 – Ενίσχυση Ιδιοκατοίκησης

Το ποσοστό ιδιοκατοίκησης έχει μειωθεί από 77,2% το 2010 (ιστορικά υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης βάσει διαθέσιμων στοιχείων Eurostat, από το έτος 2003 έως το έτος 2025) σε 69,4% το έτος 2025 (Eurostat), γεγονός που το τοποθετεί στον ευρωπαϊκό μέσο όρο (68,5 το 2025, Eurostat). Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται τέσσερα (4) μέτρα ενίσχυσης της ιδιοκατοίκησης, τα οποία έχουν λειτουργούν συμπληρωματικά με τα μέτρα αύξησης της προσιτής ενοικιαζόμενης κατοικίας που εξετάστηκαν στον 1^ο Πυλώνα της Στρατηγικής. Τα δύο πρώτα μέτρα έχουν ήδη υλοποιηθεί ή υλοποιούνται και παρουσιάζονται ενιαία λόγω συνάφειας, πρόκειται για τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ». Στη βάση των επίσημων αποτελεσμάτων των δύο προγραμμάτων παρατίθενται, στη συνέχεια, δύο νέα προτεινόμενα μέτρα.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρα 1 & 2: Προγράμματα Σπίτι μου

• Σκοπός: τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ» αποτελούν βασικές παρεμβάσεις της στεγαστικής πολιτικής για την ενίσχυση της πρόσβασης νέων, ζευγαριών και οικογενειών στην απόκτηση πρώτης κατοικίας, μέσω της παροχής χαμηλότοκων ή άτοκων στεγαστικών δανείων.
• Ομάδα-στόχος: το αρχικό πρόγραμμα «Σπίτι μου Ι» υλοποιήθηκε με πόρους της ΔΥΠΑ και μέσω συνεργαζόμενων τραπεζών, παρέχοντας δάνεια για αγορά πρώτης κατοικίας, με το 75% του κεφαλαίου να χορηγείται άτοκα από τη ΔΥΠΑ και το υπόλοιπο 25% από τα πιστωτικά ιδρύματα. Για τρίτεκνους και πολύτεκνους, καθώς και για όσους αποκτούσαν την ιδιότητα αυτή κατά τη διάρκεια αποπληρωμής, προβλεπόταν πλήρης επιδότηση επιτοκίου, καθιστώντας το δάνειο άτοκο στο σύνολό του.
• Με το «Σπίτι ΙΙ», τα κριτήρια επιλεξιμότητας του «Σπίτι Ι» επεκτάθηκαν ως προς τέσσερα σημεία:
  • Προϋπολογισμός: Αυξήθηκε σημαντικά ο διαθέσιμος προϋπολογισμός από 1 δις. € στο πρόγραμμα «Σπίτι μου Ι» σε 2 δις. € και το νέο πρόγραμμα στοχεύει στη χρηματοδότηση 20.000 ωφελούμενων
  • Χαρακτηριστικά ακινήτου: στο «Σπίτι μου» τα επιλέξιμα ακίνητα έπρεπε να έχουν αξία έως 200.000 ευρώ, μέγεθος έως 150 τ.μ. και παλαιότητα τουλάχιστον 15 ετών, ενώ στο «Σπίτι μου ΙΙ» η αξία του ακινήτου δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 250.000 ευρώ, η επιφάνεια τα 150 τ.μ. και η παλαιότητα να φτάνει έως 31-12-2007.
  • Ηλικιακά όρια: Το πρώτο πρόγραμμα «Σπίτι μου Ι» απευθύνθηκε σε νέους και νέα ζευγάρια ηλικίας 25 έως 39 ετών, ενώ το «Σπίτι μου ΙΙ» διευρύνει το ηλικιακό εύρος των δικαιούχων σε 25 έως 50 ετών, ενισχύοντας σημαντικά την ομάδα-στόχο της παρέμβασης.
  • Ποσό δανείου και ύψος κάλυψης: Αυξήθηκε το ανώτατο ποσό δανείου από 150.000 € σε 190.000 €, ενώ το ποσοστό κάλυψης παρέμεινε έως 90%.
• Φορέας υλοποίησης: ΔΥΠΑ (Σπίτι μου Ι), ΥΠΕΘΟΟ, ΥΚΟΙΣΟ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ) – (Σπίτι μου ΙΙ)
• Πηγή χρηματοδότησης: Τακτικός προϋπολογισμός ΔΥΠΑ (Σπίτι μου Ι), ), Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) (Σπίτι μου ΙΙ)
• Αποτελέσματα: Σε επίπεδο υλοποίησης, το πρόγραμμα «Σπίτι μου Ι» συγκέντρωσε υψηλή ζήτηση, καθώς υποβλήθηκαν περισσότερες από 40.000 αιτήσεις, από τις οποίες 23.875 έλαβαν προέγκριση και 8.902 έχουν προχωρήσει στο στάδιο της έγκρισης, δεσμεύοντας το 86,54% του προϋπολογισμού του προγράμματος. Το «Σπίτι μου ΙΙ» συγκέντρωσε επίσης μεγάλο αριθμό αιτήσεων ενώ έως την κατάρτιση της Στρατηγικής (15-6-2026), οι εγκρίσεις ανέρχονταν σε 15.188 αντιστοιχώντας σε 95,14% του προϋπολογισμού του προγράμματος. Συνολικά, τα δύο προγράμματα έχουν συμβάλλει στην ενίσχυση της στεγαστικής πίστης και στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε ιδιόκτητη κατοικία, παρέχοντας περισσότερα από 20.000 δάνεια σε ωφελούμενους. Η μέχρι σήμερα εφαρμογή τους αναδεικνύει την ανάγκη συνέχισης και επέκτασης αντίστοιχων παρεμβάσεων, με στόχο τη στήριξη περισσότερων νοικοκυριών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην απόκτηση κατοικίας. Στο πλαίσιο αυτό, τα νέα μέτρα που βρίσκονται υπό εξέταση αφορούν τόσο την επέκταση των προγραμμάτων όσο και τη βελτίωση του τρόπου λειτουργίας τους, μέσα από πιο αποτελεσματικούς, βιώσιμους και στοχευμένους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.

Νέο προτεινόμενο μέτρο

Μέτρο 3: Επέκταση προγράμματος Σπίτι Μου

·         Περιγραφή: η επέκταση του προγράμματος «Σπίτι Μου» στοχεύει στη διαμόρφωση ενός πιο διαρκούς και βιώσιμου μηχανισμού πρόσβασης νέων και νοικοκυριών χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος στην απόκτηση πρώτης κατοικίας. Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς – κοινοτικούς πόρους, το μέτρο προβλέπει την παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, κατά τις περιπτώσεις που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους.

·         Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα εργαλεία ενίσχυσης της ιδιοκατοίκησης και μπορεί να συνδυαστεί με άλλες πολιτικές, όπως ο Λογαριασμός Στέγασης Νέων (βλ. Προτεινόμενο μέτρο 4), ιδίως για την κάλυψη της ιδίας συμμετοχής που απαιτείται για την αγορά πρώτης κατοικίας.

·         Συναφής ευρωπαϊκή πρακτική: Αντίστοιχη πρακτική εντοπίζεται στη Γαλλία, μέσω εργαλείων όπως το Prêt à Taux Zéro (PTZ), το οποίο στηρίζει την απόκτηση πρώτης κατοικίας με άτοκη ή ευνοϊκή χρηματοδότηση για επιλέξιμα νοικοκυριά, καθώς και το PSLA, που συνδυάζει μίσθωση και σταδιακή απόκτηση κατοικίας. Σε αντίθεση με το «Σπίτι μου ΙΙ», το οποίο χρηματοδοτείται μέσω πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και έχει προσωρινό χαρακτήρα, το γαλλικό μοντέλο βασίζεται σε φορολογικές πιστώσεις και είναι ενσωματωμένο στη συνήθη τραπεζική διαδικασία.

3.3.2 Στόχος 7 – Διασφάλιση μακροχρόνιας βιωσιμότητας οικιστικού αποθέματος

Το οικιστικό απόθεμα στην Ελλάδα είναι σε σημαντικό βαθμό γηράσκον, ενώ μεγάλο μέρος των κατοικιών παρουσιάζει χαμηλή ενεργειακή απόδοση. Τα χαρακτηριστικά αυτά αυξάνουν το κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών και καθιστούν αναγκαίες παρεμβάσεις αναβάθμισης, εξοικονόμησης ενέργειας και βελτίωσης της ποιότητας των κατοικιών. Τα τρία υφιστάμενα μέτρα που ακολουθούν αποσκοπούν στην κάλυψη αυτής της ανάγκης, στηρίζοντας τους  δικαιούχους στην ενεργειακή και λειτουργική αναβάθμιση των κατοικιών τους, με στόχο ένα πιο βιώσιμο, ασφαλές και οικονομικά αποδοτικό στεγαστικό απόθεμα.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Αναβαθμίζω το Σπίτι μου

• Σκοπός: το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου» στοχεύει στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και της ποιότητας στις υφιστάμενες κατοικίες, παρέχοντας άτοκη χρηματοδότηση σε φυσικά πρόσωπα-ιδιοκτήτες για την υλοποίηση παρεμβάσεων εξοικονόμησης ενέργειας και ενεργειακής αναβάθμισης.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ), Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (ΥΚΟΙΣΟ), Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ), Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ)
• Ομάδα-στόχος: δικαιούχοι του προγράμματος είναι φυσικά πρόσωπα με νόμιμο εμπράγματο δικαίωμα σε κύρια ή μη εκμισθωμένη δευτερεύουσα κατοικία, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχουν καταστεί ωφελούμενοι από άλλο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης με κοινοτικούς πόρους από 1-1-2020 και ότι υποβάλλουν αίτηση για μία μόνο κατοικία ανά ΑΦΜ. Το ύψος του δανείου κυμαίνεται από 5.000 έως 25.000 ευρώ, με διάρκεια αποπληρωμής από 3 έως 7 έτη, ενώ οι αιτήσεις υποβάλλονται μέσω συνεργαζόμενων τραπεζών.
• Πηγή χρηματοδότησης: Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ)
• Αποτελέσματα: Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 80 εκατ. ευρώ, ενώ, έως την κατάρτιση της Στρατηγικής (12-6-2026), οι εγκεκριμένες αιτήσεις ανέρχονταν σε 4.383 και η απορρόφηση προϋπολογισμού σε 98,64%.

Μέτρο 2: Εξοικονομώ 2025

• Σκοπός: το πρόγραμμα «Εξοικονομώ 2025» στοχεύει στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών, μέσω παρεμβάσεων που οδηγούν σε εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας άνω του 30% και σε αναβάθμιση κατά τουλάχιστον τρεις ενεργειακές κατηγορίες.
• Φορέας υλοποίησης: Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), ΥΠΕΝ, ΕΑΤ
• Ομάδα-στόχος: δικαιούχοι είναι φυσικά πρόσωπα με εμπράγματο δικαίωμα σε επιλέξιμη κύρια κατοικία, καθώς και μισθωτές με μισθωτήριο υπολειπόμενης διάρκειας τουλάχιστον επτά ετών, ενώ προβλέπονται αυξημένα ποσοστά επιχορήγησης για ευάλωτα νοικοκυριά, οικογένειες με μέλος/μέλη ΑμεΑ, τρίτεκνες οικογένειες και πληγέντες φυσικών καταστροφών.
• Πηγή χρηματοδότησης: ΤΑΑ
• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 924 εκατ. ευρώ και 20.840 ωφελούμενα νοικοκυριά.

Μέτρο 3: Εξοικονομώ-Ανακαινίζω για νέους

• Σκοπός: το πρόγραμμα «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για νέους» αποτελεί παρέμβαση ενεργειακής και λειτουργικής αναβάθμισης κατοικιών νέων δικαιούχων και διαρθρώνεται σε δύο σκέλη: το σκέλος «Εξοικονομώ», που αφορά παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας στον οικιακό κτηριακό τομέα, και το σκέλος «Ανακαινίζω», που αφορά παρεμβάσεις αισθητικής, λειτουργικής ανακαίνισης και αναβάθμισης, συμπληρωματικά προς τις ενεργειακές παρεμβάσεις.
• Φορέας υλοποίησης: ΤΕΕ, ΥΠΕΝ, ΥΚΟΙΣΟ, ΔΥΠΑ
• Ομάδα-στόχος: δικαίωμα συμμετοχής έχουν φυσικά πρόσωπα που έχουν γεννηθεί από την 1η Ιανουαρίου 1984 έως και την 31η Δεκεμβρίου 2005 και διαθέτουν εμπράγματο δικαίωμα σε επιλέξιμη κατοικία, με εισοδηματικά κριτήρια που διαφοροποιούνται ανά σκέλος και κατηγορία δικαιούχου.
• Πηγή χρηματοδότησης: ΤΑΑ (σκέλος Εξοικονομώ), Τακτικός προϋπολογισμός ΔΥΠΑ (σκέλος Ανακαινίζω)
• Αποτελέσματα: ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 300 εκατ. ευρώ και η παρέμβαση σχεδιάστηκε για περίπου 20.000 νέους, με επιλέξιμες δαπάνες έως 25.000 ευρώ για το σκέλος «Εξοικονομώ» και έως 10.000 ευρώ για το σκέλος «Ανακαινίζω».

Μέτρο 4: Ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση φοιτητικών εστιών διαχείρισης του ΙΝΕΔΙΒΙΜ

• Σκοπός: το πρόγραμμα αφορά φοιτητικές εστίες υπό την αρμοδιότητα του Ιδρύματος Νεολαίας και Δια Βίου Μάθησης (ΙΝΕΔΙΒΙΜ) και περιλαμβάνει ανακαινίσεις και ενεργειακές αναβαθμίσεις σε 10 συγκροτήματα φοιτητικών εστιών (συνολικά 17 κτήρια). Ειδικότερα, περιλαμβάνονται οι φοιτητικές εστίες του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του Πανεπιστημίου Αθηνών, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, της ΑΣΠΑΙΤΕ, του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και του Πανεπιστημίου Πατρών σε Ρίο και Κουκούλι.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΑΙΘΑ, ΙΝΕΔΙΒΙΜ
• Ομάδα-στόχος: φοιτητές σε περιοχές όπως ενδεικτικά η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, η Καλαμαριά, η Κομοτηνή και η Πάτρα.
• Πηγή χρηματοδότησης: Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (ΚΚΤ)

• Αποτελέσματα: ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 224 εκ. ευρώ. ενώ η παρέμβαση εκτιμάται ότι θα αποκαταστήσει ή θα διασώσει 2.429 θέσεις στέγασης για ευάλωτους φοιτητές, εκ των οποίων 1.500 είναι σήμερα μη κατοικήσιμες και 929 εκτιμάται ότι θα καταστούν μη κατοικήσιμες έως το έτος 2030 χωρίς την παρέμβαση.

3.3.3 Στόχος 8 – Δομικές μεταρρυθμίσεις και κινητοποίηση επενδύσεων

Η αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος απαιτεί δομικές μεταρρυθμίσεις και κινητοποίηση επενδύσεων, ώστε να ενισχυθεί η προσφορά κατοικιών, να μειωθούν τα φορολογικά βάρη και να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό και λειτουργικό πλαίσιο για την αγορά στέγασης.

Ο στόχος της κινητοποίησης επενδύσεων αποτελεί βασικό πυλώνα του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Προσιτή Στέγαση και καλύπτεται από πέντε υφιστάμενα μέτρα: φορολογικές ελαφρύνσεις στα εισοδήματα από ακίνητα, μειώσεις και απαλλαγές στον ΕΝΦΙΑ, διευκολύνσεις στις γονικές παροχές και δωρεές, καθώς και κίνητρα για ηλεκτρονικές συναλλαγές σε εργασίες επισκευής και συντήρησης κατοικιών.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Μείωση φορολογίας εισοδήματος από ακίνητα με την καθιέρωση ενδιάμεσου συντελεστή

• Σκοπός: το μέτρο αφορά την αναμόρφωση της κλίμακας φορολόγησης εισοδήματος από ακίνητη περιουσία, μέσω της καθιέρωσης ενδιάμεσου φορολογικού συντελεστή. Η παρέμβαση έχει νομοθετηθεί με το άρθρο 8 του ν. 5246/2025 (Α’ 198) και τίθεται σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026, με στόχο την πιο ομαλή και αναλογική φορολογική μεταχείριση των φυσικών προσώπων που αποκτούν εισόδημα από ακίνητα.
• Φορέας υλοποίησης: Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ)
• Ομάδα-στόχος: η ρύθμιση απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα με εισοδήματα από ακίνητη περιουσία και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις συμμετοχής. Μέσω της εισαγωγής ενδιάμεσου συντελεστή, επιδιώκεται η μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης σε συγκεκριμένα εισοδηματικά κλιμάκια και η ενίσχυση ενός πιο σταθερού και προβλέψιμου φορολογικού πλαισίου για τους ιδιοκτήτες ακινήτων.

Μέτρο 2: Κατάργηση ΕΝΦΙΑ σταδιακά για κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους

• Σκοπός: η ρύθμιση έχει θεσπιστεί με το άρθρο 10 του ν. 5246/2025 (Α’ 198)και τέθηκε σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026, με εξαίρεση τους οικισμούς της Περιφέρειας Αττικής, πλην της Περιφερειακής Ενότητας Νήσων. Για συγκεκριμένες περιοχές, και ειδικότερα για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, την Περιφερειακή Ενότητα Έβρου και τους δήμους των Περιφερειών Κεντρικής Μακεδονίας, Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και Ηπείρου που εφάπτονται με τα σύνορα της χώρας, το πληθυσμιακό όριο ορίζεται σε 1.700 κατοίκους.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: το μέτρο απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα με ακίνητα σε επιλέξιμους οικισμούς και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις, συμβάλλοντας στη μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της κύριας κατοικίας σε μικρούς και παραμεθόριους οικισμούς.

Μέτρο 3: Μείωση του ΕΝΦΙΑ για τα φυσικά πρόσωπα

• Σκοπός: το μέτρο αφορά τη μείωση του ΕΝΦΙΑ για τα φυσικά πρόσωπα που είναι ιδιοκτήτες ακινήτων, με στόχο τον περιορισμό της φορολογικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την κατοχή ακίνητης περιουσίας. Η μείωση εφαρμόστηκε με νομοθετική ρύθμιση και ανέρχεται μεσοσταθμικά σε 34%, έχοντας υλοποιηθεί αρχικά με μείωση 22% το έτος 2019 και στη συνέχεια με επιπλέον μείωση 13% το έτος 2022.
• Φορέας υλοποίησης: Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: η παρέμβαση απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα που διαθέτουν ακίνητη περιουσία και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις. Μέσω της μείωσης του φόρου κατοχής ακινήτων, το μέτρο συμβάλλει στη μείωση του συνολικού κόστους διατήρησης κατοικίας για τους ιδιοκτήτες, ενισχύοντας τη φορολογική ελάφρυνση των νοικοκυριών και τη σταθερότητα του πλαισίου φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας.

Μέτρο 4: Κατάργηση φόρου γονικών παροχών – δωρεών για συγγενείς Α’ βαθμού

• Σκοπός: το μέτρο αφορά την κατάργηση του φόρου γονικών παροχών και δωρεών για συγγενείς πρώτου βαθμού, για μεταβιβάσεις αξίας έως 800.000 ευρώ. Η ρύθμιση εφαρμόζεται από την 1η Οκτωβρίου 2021 και αποσκοπεί στη διευκόλυνση της μεταβίβασης ακίνητης περιουσίας εντός της οικογένειας, μειώνοντας το φορολογικό κόστος που συνδέεται με γονικές παροχές και δωρεές.
• Φορέας υλοποίησης: ΑΑΔΕ, ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: η παρέμβαση απευθύνεται σε γονείς που μεταβιβάζουν ακίνητο σε συγγενείς Α’ βαθμού και εφαρμόζεται για γονικές παροχές και δωρεές αξίας έως 800.000 ευρώ. Μέσω της φορολογικής ελάφρυνσης, το μέτρο μπορεί να συμβάλει στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε κατοικία μέσω οικογενειακών μεταβιβάσεων και στη μείωση του συνολικού κόστους απόκτησης ή μεταβίβασης κατοικίας για τα νοικοκυριά.

Μέτρο 5: Φορολογικά κίνητρα για χρήση ηλεκτρονικών συναλλαγών

• Σκοπός: το μέτρο αφορά την παροχή φορολογικού κινήτρου για δαπάνες επισκευής και συντήρησης κατοικίας που πραγματοποιούνται με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής προς συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματιών. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι το 30% των επιλέξιμων δαπανών, έως ποσού 5.000 ευρώ ετησίως, εκπίπτει από το φορολογητέο εισόδημα φυσικών προσώπων.
• Φορέας υλοποίησης: ΑΑΔΕ, ΥΠΕΘΟΟ
• Ομάδα-στόχος: η παρέμβαση απευθύνεται σε φυσικά πρόσωπα που πραγματοποιούν εργασίες επισκευής και συντήρησης της κατοικίας τους και εφαρμόζεται χωρίς ειδικές πρόσθετες προϋποθέσεις. Μέσω της σύνδεσης της φορολογικής έκπτωσης με τη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών, το μέτρο επιδιώκει να ενισχύσει την αναβάθμιση και συντήρηση του οικιστικού αποθέματος, να μειώσει το πραγματικό κόστος των σχετικών εργασιών για τα νοικοκυριά και να ενθαρρύνει τη διαφάνεια στις συναλλαγές με επαγγελματίες του κλάδου. Το μέτρο έχει παραταθεί και για το έτος 2026.

Νέο προτεινόμενο μέτρο

Μέτρο 6: Μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών

·         Περιγραφή: το προτεινόμενο μέτρο αποσκοπεί στο να παράσχει φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρίες προκειμένου να δραστηριοποιηθούν στην ανέγερση κατοικιών, οι οποίες στη συνέχεια θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Το μέτρο εντάσσεται στη λογική της πρόσφατης Οδηγίας 2022/542 (ΕΕ) 2022/542 του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 2022 για τον ΦΠΑ η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στον καθορισμό των μειωμένων συντελεστών. Ειδικότερα, μεταξύ των υπηρεσιών που μπορούν να υπαχθούν σε μειωμένο ΦΠΑ, έχει προστεθεί και «η παροχή και η κατασκευή κατοικιών, στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, όπως ορίζεται από τα κράτη μέλη». Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα προγράμματα ανέγερσης κατοικιών προσιτής και κοινωνικής στέγασης (κοινωνική αντιπαροχή, κοινωνικές κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα).

·         Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΘΟΟ

·         Συναφείς ευρωπαϊκές πρακτικές:

o   Πορτογαλία: μειωμένος συντελεστής 6% σε ανέγερση κατοικιών και ανακαίνιση, εφόσον το ακίνητο πωλείται για ιδιοκατοίκηση ή προορίζεται για οικονομικά προσιτή μίσθωση κατοικίας.

o   Γαλλία: μειωμένος συντελεστής 10%, για κατασκευή από ιδιωτικές κατασκευαστικές εταιρίες, σε ζώνες στεγαστικής πίεσης, ενοικίαση σε δικαιούχους με μεσαία εισοδήματα σε προσιτό μίσθωμα. Συνδυάζεται και με άλλα φορολογικά κίνητρα (ενδεικτικά, απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ).

3.3.4 Στόχος 9 – Διαμόρφωση συστήματος διακυβέρνησης στέγασης

Για τη διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού συστήματος διακυβέρνησης της στεγαστικής πολιτικής απαιτούνται αξιόπιστα δεδομένα, τεκμηριωμένα στοιχεία και μηχανισμοί παρακολούθησης της αγοράς κατοικίας. Η ύπαρξη διαθέσιμης πληροφόρησης επιτρέπει τον καλύτερο σχεδιασμό των παρεμβάσεων, την παρακολούθηση της προόδου τους και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους.

Στο πλαίσιο αυτό, υλοποιούνται ήδη δύο (2) υφιστάμενα μέτρα, η Ψηφιακή Πύλη Στεγαστικής Πολιτικής, η οποία συγκεντρώνει πληροφορίες για τα διαθέσιμα στεγαστικά προγράμματα, τις φορολογικές ρυθμίσεις και τις λοιπές παρεμβάσεις, και η Μελέτη για την Εθνική Στεγαστική Πολιτική, η οποία συμβάλλει στην αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης και των εθνικών αναγκών. Παράλληλα, εξετάζεται η ανάπτυξη ενός (1) νέου μέτρου, του Εθνικού Δείκτη Τιμών για τη διαφάνεια της αγοράς στέγασης, με στόχο την καλύτερη παρακολούθηση των εξελίξεων στις τιμές και την ενίσχυση της διαφάνειας στην αγορά κατοικίας.

Υφιστάμενα μέτρα

Μέτρο 1: Ψηφιακή πύλη στεγαστικής πολιτικής

• Σκοπός: η Ψηφιακή Πύλη Στεγαστικής Πολιτικής αφορά τον σχεδιασμό και τη λειτουργία ενός ενιαίου ψηφιακού σημείου ενημέρωσης για το σύνολο των προγραμμάτων στεγαστικής πολιτικής, των φορολογικών ρυθμίσεων και των λοιπών παρεμβάσεων που σχετίζονται με τη στέγαση. Μέσω της Πύλης, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται για τις διαθέσιμες πολιτικές και να εντοπίζουν ευκολότερα τα προγράμματα που ανταποκρίνονται στο προφίλ και τις ανάγκες τους αλλά και για τα αποτελέσματα των στεγαστικών προγραμμάτων τα οποία αναρτώνται σε μηνιαία βάση.
• Φορές υλοποίησης: Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας (ΥΚΟΙΣΟ)

• Ομάδα-στόχος: η Πύλη απευθύνεται σε όλους τους πολίτες, χωρίς ειδικές προϋποθέσεις πρόσβασης, ενισχύοντας τη διαφάνεια, την προσβασιμότητα και την καλύτερη κατανόηση των διαθέσιμων στεγαστικών εργαλείων. Με τη συγκέντρωση της πληροφόρησης σε μία ενιαία πλατφόρμα, διευκολύνεται η πλοήγηση των πολιτών στο σύστημα στεγαστικής πολιτικής, ενισχύεται η πολιτική λογοδοσία και υποστηρίζεται η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των υφιστάμενων και μελλοντικών παρεμβάσεων.

Μέτρο 2: Μελέτη Εθνικής Στρατηγικής Στεγαστικής Πολιτικής

• Σκοπός: η Μελέτη Εθνικής Στρατηγικής Στεγαστικής Πολιτικής στοχεύει στη συγκέντρωση και ανάλυση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων για τη στέγαση, με σκοπό τη στήριξη τεκμηριωμένων στρατηγικών αποφάσεων. Μέσα από τη μελέτη επιδιώκεται η διαμόρφωση μιας συνεκτικής και μακροπρόθεσμης πολιτικής στέγασης, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις στεγαστικές ανάγκες του πληθυσμού και θα ενσωματώνει τις αρχές της κοινωνικής συνοχής, της οικονομικής βιωσιμότητας και της περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Η στρατηγική που θα προκύψει από τη μελέτη αναμένεται να αποτελέσει τη βάση για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ολιστικής δέσμης μέτρων στεγαστικής πολιτικής, με έμφαση στη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
• Φορέας υλοποίησης: ΥΚΟΙΣΟ
• Ομάδα-στόχος: οι ωφελούμενοι της παρέμβασης είναι έμμεσα οι πολίτες που θα επωφεληθούν από τα στεγαστικά προγράμματα και τις πολιτικές που θα σχεδιαστούν στη βάση της Εθνικής Στρατηγικής.
• Πηγή χρηματοδότησης: Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ)

Νέο προτεινόμενο μέτρο

Μέτρο 3: Θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών

·         Περιγραφή:  η θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών ακινήτων στοχεύει στη δημιουργία ενός ενιαίου και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Ο δείκτης θα ενισχύσει τη διαφάνεια στην αγορά κατοικίας, θα επιτρέψει την έγκαιρη αναγνώριση περιοχών με αυξημένη στεγαστική πίεση και θα στηρίξει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για τον σχεδιασμό στεγαστικών πολιτικών.

·         Η λειτουργία του δείκτη μπορεί να βασιστεί στη συνδυαστική αξιοποίηση υφιστάμενων πηγών δεδομένων, όπως στοιχεία μεταβιβάσεων, μισθώσεων, τραπεζικών αποτιμήσεων, φορολογικών δηλώσεων και διαθέσιμων δεικτών της αγοράς. Μέσω τακτικής επικαιροποίησης και δημοσίευσης συγκρίσιμων στοιχείων, ο δείκτης θα μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο παρακολούθησης της προσιτότητας, αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των μέτρων και εντοπισμού στρεβλώσεων στην αγορά κατοικίας.

·         Συναφής διεθνής πρακτική: αντίστοιχη διεθνής πρακτική αποτελεί ο δείκτης τιμών της Γερμανίας (Mietspiegel) που λειτουργεί ως επίσημος τοπικός δείκτης αναφοράς μισθωμάτων και καταρτίζεται με βάση πραγματικά στοιχεία αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη χαρακτηριστικά όπως η περιοχή, το μέγεθος, η ποιότητα, ο εξοπλισμός και η γειτονιά του ακινήτου.

·         Προστιθέμενη αξία στο ελληνικό πλαίσιο: Ο εθνικός δείκτης τιμών μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη διάκριση μεταξύ ελεύθερης και ρυθμιζόμενης αγοράς μίσθωσης, με τρόπο στοχευμένο και τεκμηριωμένο. Μέσω αντικειμενικών δεδομένων για τις τιμές, την περιοχή, την ποιότητα και την ενεργειακή κατάσταση των κατοικιών, θα μπορεί να προσδιορίζεται πότε μια κατηγορία ακινήτων παραμένει στην ελεύθερη αγορά και πότε απαιτείται ειδικότερο πλαίσιο προστασίας των ενοικιαστών. Ιδίως για κατοικίες χαμηλής ποιότητας ή χαμηλής ενεργειακής απόδοσης, ο δείκτης θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως εργαλείο αναφοράς για τον καθορισμό ανώτατων ευρών μισθώματος ή άλλων κανόνων ρύθμισης της αγοράς. Παράλληλα, η αναβάθμιση του ακινήτου, μέσω της αξιοποίησης υφιστάμενων κινήτρων όπως τα προγράμματα «Εξοικονομώ» και «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου», θα μπορούσε να αποτελέσει προϋπόθεση για την επανένταξή του σε πιο ελεύθερο πλαίσιο διαμόρφωσης τιμών.