ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 229
Αντικείμενο
Αντικείμενο του παρόντος Μέρους είναι η θέσπιση των εθνικών μέτρων εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης και ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου και για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1147 (L της 22.5.2024) καθώς και η ρύθμιση κάθε άλλου συναφούς ζητήματος που απαιτείται για την πλήρη εφαρμογή του ανωτέρω Κανονισμού στην ελληνική έννομη τάξη.
Άρθρο 230
Αρμόδια αρχή
Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 στην Ελλάδα ορίζεται το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΡΙΣΗΣ Η ΑΝΩΤΕΡΑΣ ΒΙΑΣ
Άρθρο 231
Αναγνώριση, παράταση και κατάργηση της κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας
1. Η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης, η Υπηρεσία Ασύλου, η Γενική Γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας και ο Εθνικός Συντονιστής για την Παράνομη Μετανάστευση ως καθ’ ύλην αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, παρακολουθούν συστηματικά τους καθορισμένους ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, οι οποίοι αφορούν στην κατάσταση των μεταναστευτικών ροών, την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία και την υποβολή των αιτήσεων διεθνούς προστασίας, και εισηγούνται εγγράφως στον Υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου την ύπαρξη ενδείξεων κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας, κατά το άρθρο 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359. Εφόσον, βάσει των σχετικών στοιχείων, κριθεί ότι συντρέχει περίπτωση κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου υποβάλλει το αιτιολογημένο αίτημα του άρθρου 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
2. Εφόσον εξακολουθούν να συντρέχουν οι περιστάσεις κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας και απαιτείται η τροποποίηση ή η παράταση των ειδικών παρεκκλίσεων ή του σχεδίου αλληλέγγυας αντίδρασης της παρ. 5 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359, μετά την παρέλευση της διάρκειας της παρ. 1 του άρθρου 5 του εν λόγω Κανονισμού, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου υποβάλλει προς την Επιτροπή νέο αίτημα σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 5 του εν λόγω Κανονισμού.
3. Σε περίπτωση που εκλείψουν οι λόγοι που οδήγησαν σε έκδοση των αποφάσεων των άρθρων 3 και 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359, ο Γενικός Γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής παρέχει στην Επιτροπή, σύμφωνα με τα ανωτέρω, ειδικές πληροφορίες που είναι απαραίτητες για να διενεργήσει την εξέταση της κατάργησης της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου, δυνάμει του πρώτου εδαφίου της παρ. 3 του άρθρου 6 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359.
Άρθρο 232
Ενεργοποίηση των μέτρων αλληλεγγύης και στήριξης και παρεκκλίσεις
1. Με απόφαση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, μετά την έκδοση της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου της παρ. 3 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359, ενεργοποιούνται και τίθενται σε εφαρμογή, κατά περίπτωση και κατά το μέρος που προβλέπονται στην ως άνω εκτελεστική απόφαση, τα μέτρα αλληλεγγύης και στήριξης του άρθρου 8 του εν λόγω Κανονισμού καθώς και οι παρεκκλίσεις των άρθρων 10 έως 13 του εν λόγω Κανονισμού, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Μέρους.
2. Οι καθ’ ύλην αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου υποχρεούνται, κατά την εφαρμογή των μέτρων αλληλεγγύης και στήριξης και των παρεκκλίσεων της παρ. 1, να ενεργούν σύμφωνα με τις αρχές της αναγκαιότητας και αναλογικότητας και μόνο σύμφωνα με τους όρους στους οποίους υπόκεινται τα εν λόγω μέτρα, όπως προβλέπεται στη σχετική εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου και την απόφαση της παρ. 1.
Άρθρο 233
Ενημέρωση των υπηκόων τρίτων χωρών ή ανιθαγενών
Οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς ενημερώνονται είτε εγγράφως είτε προφορικά από την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης, την Υπηρεσία Ασύλου, την Ελληνική Αστυνομία ή το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, σε γλώσσα που κατανοούν ή ευλόγως θεωρείται ότι κατανοούν, με απλό και προσιτό τρόπο, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 15 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 και την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 232 του παρόντος.
Άρθρο 234
Πρόσβαση σε εγκαταστάσεις κράτησης ή σε σημεία διέλευσης των συνόρων
Για την εφαρμογή της παρ. 10 του άρθρου 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 ισχύουν όσα ορίζονται στο άρθρο 13, στα άρθρα 25, 26 και 34, στο άρθρο 102 και στο άρθρο 158 του παρόντος.
Άρθρο 235
Ταχεία διαδικασία
Η ταχεία διαδικασία του άρθρου 14 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 υλοποιείται από την Υπηρεσία Ασύλου κατόπιν σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και για τις κατηγορίες αιτούντων που προσδιορίζονται στη σύσταση.
Άρθρο 236
Έκτακτα εθνικά μέτρα
Εφόσον, σε περίπτωση κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας κατά την έννοια του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359, τα μέτρα που προβλέπονται στον ανωτέρω Κανονισμό, την εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου και τις διατάξεις του παρόντος Μέρους δεν επαρκούν για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας και εφόσον τούτο είναι απολύτως αναγκαίο για την τήρηση της δημόσιας τάξης ή της διαφύλαξη της εσωτερικής ασφάλειας, δύνανται να λαμβάνονται περαιτέρω αναγκαία εθνικά μέτρα.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 237
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Μετά την έκδοση της απόφασης του άρθρου 232, με απόφαση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου ρυθμίζεται κάθε ειδικότερο, τεχνικό ή διαδικαστικό ζήτημα για την επιχειρησιακή εφαρμογή των μέτρων αλληλεγγύης και στήριξης των άρθρων 8 και 9 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359, καθώς και των παρεκκλίσεων ή ειδικών διαδικαστικών ρυθμίσεων των άρθρων 10 έως 13 του εν λόγω Κανονισμού, εντός των ορίων και υπό τους όρους που προβλέπονται σε αυτόν και, κατά περίπτωση, στην εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου που εκδίδεται κατ’ εφαρμογή του.
2. Με απόφαση του Διοικητή της Υπηρεσίας Ασύλου ρυθμίζεται η πρακτική εφαρμογή της ταχείας διαδικασίας του άρθρου 235, ιδίως ως προς τη ροή εργασιών, την προτεραιοποίηση, την τυποποίηση των αναγκαίων ενεργειών και κάθε συναφή οργανωτική λεπτομέρεια.
3. Με Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου, κατόπιν εισήγησης του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, λαμβάνονται τα έκτακτα εθνικά μέτρα της παρ. 1 του άρθρου 236.
Άρθρο 236 Έκτακτα εθνικά μέτρα
Δεν προβλέπεται στον Κανονισμό η δυνατότητα λήψης περαιτέρω εθνικών μέτρων πέραν όσων προβλέπονται περιοριστικώς σε αυτόν και, ως εκ τούτου, η σχετική αναφορά θα πρέπει να απαλειφθεί. Η πρόβλεψη δυνατότητας υιοθέτησης πρόσθετων εθνικών μέτρων, αφενός, εγείρει σοβαρά ζητήματα προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς εισάγει πρόσθετες παρεκκλίσεις από θεμελιώδεις εγγυήσεις, και, αφετέρου, αντιβαίνει στη λογική της ενιαίας ρύθμισης του ζητήματος μέσω Κανονισμού, υπονομεύοντας τη συνοχή και την ομοιόμορφη εφαρμογή του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου.
Άρθρο 236-237: Διατάξεις αντίθετες με τον Κανονισμό 2024/1359. Προβλέπεται η δυνατότητα με Πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου να λαμβάνονται επιπλέον από τα όσα ορίζει ο Κανονισμός 2024/1359 (Κανονισμός Κρίσης) εθνικά μέτρα σε περίπτωση κρίσης ή ανωτέρας βίας κατά την έννοια του Κανονισμού. Ωστόσο ο Κανονισμός ορίζει εξαντλητικά τόσο τη διαδικασία όσο και τα μέτρα που μπορούν ληφθούν σε περίπτωση κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας και δεν καταλείπεται ευχέρεια στα Κράτη Μέλη για να υιοθετήσουν με εθνική διάταξη άλλα -διάφορα από αυτά που προβλέπει ο Κανονισμός- μέτρα. Οι διατάξεις φωτογραφίζουν το παράνομο μέτρο της ‘αναστολής ασύλου’ το οποίο δεν επιτρέπεται από τον Κανονισμό Κρίσης.
Άρθρα 236 και 237 παρ. 1-Έκτακτα εθνικά μέτρα-Εξουσιοδοτικές διατάξεις
Η ενωσιακή νομοθεσία ορίζει εξαντλητικά τις περιπτώσεις στις οποίες είναι θεμιτή παρέκκλιση από τις διαδικασίες ασύλου και υποδοχής, ακριβώς επειδή πρόκειται για κατ’ εξαίρεση αναστολή θεμελιωδών εγγυήσεων. Η δυνατότητα του Υπουργικού Συμβουλίου να εισάγει επιπλέον μέτρα κατά την κρίση του αναιρεί το προστατευτικό περιεχόμενο του ίδιου του Κανονισμού και δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο αυθαίρετης διεύρυνσης των επιτρεπόμενων περιορισμών εις βάρος των δικαιωμάτων των αιτούντων διεθνή προστασία. Για τον λόγο αυτό, το άρθρο 236 και η παρ. 3 του άρθρου 237 πρέπει να διαγραφούν, καθώς εισάγουν μη προβλεπόμενες από το ενωσιακό δίκαιο εξουσιοδοτήσεις για λήψη πρόσθετων περιοριστικών μέτρων πέραν του πλαισίου που καθορίζει ο Κανονισμός Κρίσεων.
Άρθρο 231 – Κατάσταση κρίσης ή ανωτέρας βίας
Οι έννοιες της «κρίσης» και της «ανωτέρας βίας» διατυπώνονται με υπερβολικά ευρύ και αόριστο τρόπο, δημιουργώντας σοβαρό κίνδυνο διεύρυνσης εξαιρετικών μέτρων εις βάρος θεμελιωδών δικαιωμάτων αιτούντων διεθνή προστασία. Η εμπειρία προηγούμενων ετών καταδεικνύει ότι τέτοιες ρυθμίσεις οδηγούν συχνά σε παρατεταμένη εφαρμογή παρεκκλίσεων, υποβάθμιση διαδικαστικών εγγυήσεων και κανονικοποίηση της εξαίρεσης. Οι σχετικές διατάξεις πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται περιοριστικά, με πλήρη συμμόρφωση προς τις επιταγές του ενωσιακού δικαίου, την αρχή της αναλογικότητας και τις εγγυήσεις αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Ιδιαίτερες εγγυήσεις πρέπει να προβλέπονται για παιδιά και λοιπά ευάλωτα πρόσωπα, των οποίων τα δικαιώματα και οι ανάγκες προστασίας ενδέχεται να επηρεάζονται δυσανάλογα στο πλαίσιο μηχανισμών αντιμετώπισης κρίσεων και έκτακτων καταστάσεων
Άρθρα 236 και 237 – Έκτακτα εθνικά μέτρα
Πρέπει να διαγραφούν οι σχετικές διατάξεις, ως προδήλως αντίθετες προς τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1359, ο οποίος προβλέπει κατά τρόπο περιοριστικό τα επιτρεπτά μέτρα που δύνανται να λαμβάνουν τα κράτη μέλη σε περιπτώσεις κρίσης και ανωτέρας βίας. Η εξουσιοδότηση λήψης «περαιτέρω αναγκαίων εθνικών μέτρων» για λόγους δημόσιας τάξης ή εσωτερικής ασφάλειας δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο διεύρυνσης εξαιρετικών παρεκκλίσεων και χρήσης της διάταξης ως γενικής ρήτρας περιορισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων αιτούντων διεθνή προστασία.
Η πρόβλεψη πρόσθετων εθνικών μέτρων πέραν όσων προβλέπονται ρητά στο ενωσιακό πλαίσιο δεν συνάδει με την αρχή της ασφάλειας δικαίου ούτε με την αρχή της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου. Παράλληλα, οι διατάξεις διατυπώνονται με υπερβολικά αόριστο τρόπο, χωρίς σαφή όρια εφαρμογής, επαρκείς εγγυήσεις αναλογικότητας και αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο.
Άρθρο 236 & 237 – Έκτακτα εθνικά μέτρα
Η εξουσιοδότηση λήψης «περαιτέρω αναγκαίων εθνικών μέτρων» για λόγους δημόσιας τάξης ή εσωτερικής ασφάλειας εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1359 περί κρίσεων και ανωτέρας βίας, ο οποίος προβλέπει κατά τρόπο περιοριστικό τα επιτρεπτά μέτρα που δύνανται να λαμβάνουν τα κράτη μέλη σε περιπτώσεις κρίσης.
Η πρόβλεψη πρόσθετων εθνικών μέτρων πέραν όσων προβλέπονται ρητά στο ενωσιακό πλαίσιο δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο διεύρυνσης εξαιρετικών παρεκκλίσεων και χρήσης της διάταξης ως γενικής ρήτρας περιορισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων αιτούντων διεθνή προστασία. Παράλληλα, η διάταξη διατυπώνεται με υπερβολικά αόριστο τρόπο, χωρίς επαρκή όρια, σαφείς εγγυήσεις αναλογικότητας και αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο.
Ως εκ τούτου, οι σχετικές διατάξεις θα πρέπει να επανεξεταστούν και να απαλειφθούν.
Άρθρο 231 – Κατάσταση κρίσης ή ανωτέρας βίας
Οι έννοιες της «κρίσης» και της «ανωτέρας βίας» διατυπώνονται με υπερβολικά ευρύ τρόπο και δημιουργούν σοβαρό κίνδυνο διεύρυνσης εξαιρετικών μέτρων εις βάρος θεμελιωδών δικαιωμάτων. Υπάρχει κίνδυνος σταδιακής κανονικοποίησης της εξαίρεσης και αποδυνάμωσης των εγγυήσεων προστασίας.
Επαναφέρουμε την κριτική μας επί της αρχής ως προς τον Κανονισμό 2024/1359 και τις προσκρούσεις με βασικές αρχές και διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος. Πρόκειται για ανεπίτρεπτες παρεκκλίσεις από κρίσιμες προστατευτικές διατάξεις σε τομείς όπως η καταγραφή των αιτήσεων ασύλου, οι οποίες θα οδηγήσουν ευθέως σε ανασφάλεια δικαίου και σε αναιτιολόγητη καθυστέρηση και αποστέρηση της πρόσβασης των προσφύγων σε δικαιώματα και διαδικασίες. Οι, δε, παρεκκλίσεις από τους κανόνες εξέτασης των αιτήσεων ασύλου βάσει του ίδιου Κανονισμού, με κύριο αντικείμενο τη γενικευμένη εφαρμογή της συνοριακής διαδικασίας ασύλου του άρθρου 43 του Κανονισμού 2024/1347, συνεπάγονται έκθεση έτι περισσότερων ανθρώπων σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και εγκλωβισμό σε ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης και σε διαδικασίες που δεν εγγυώνται δίκαιη και αποτελεσματική αξιολόγηση των αιτημάτων τους (https://rsaegean.org/el/neo-symfono-gia-ti-metanastefsi-kai-to-asylo-2024/).
Έκτακτα εθνικά μέτρα: άρθρα 236 και 237
Πρέπει να διαγραφεί το άρθρο, ως προδήλως αντίθετο με τον Κανονισμό 2024/1359, στον οποίο παρατίθενται κατά τρόπο περιοριστικό τα επιτρεπτά μέτρα για την αντιμετώπιση κρίσεων και ανωτέρας βίας. Υπενθυμίζουμε ότι, σύμφωνα με την επίκαιρη νομολογία του ΔΕΕ, «Σε περιπτώσεις, όμως, στις οποίες ο νομοθέτης της Ένωσης έχει θεσπίσει κανόνες για τον καθορισμό ενός καθεστώτος που επιβάλλει ορισμένες υποχρεώσεις αποτελέσματος σε περίπτωση επελεύσεως αστάθμητων ή αναπόδραστων ή άλλων τυχηρών, ανεξαρτήτως των αιτίων των εν λόγω γεγονότων ή τυχηρών, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι οι υποχρεώσεις αυτές δεν μπορούν να αρθούν με επίκληση της επελεύσεως τέτοιων γεγονότων ή των τυχηρών που αφορά το επίμαχο καθεστώς» (ΔΕΕ C-97/24 Minister for Equality, 01-08-2025, σκ. 51). Για τον ίδιο λόγο πρέπει να διαγραφεί και η παρ. 3 του άρθρου 237.