ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 154
Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής
1. Με το παρόν Μέρος θεσπίζονται τα εθνικά μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1148 (L της 22.5.2024), καθώς και κάθε άλλη συναφής ρύθμιση που απαιτείται για την πλήρη εφαρμογή του ανωτέρω Κανονισμού στην ελληνική έννομη τάξη.
2. Το παρόν Μέρος εφαρμόζεται στους υπηκόους τρίτων χωρών και στους ανιθαγενείς που ορίζονται στην παρ. 1 του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
3. Το παρόν Μέρος δεν εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι:
α) υπόκεινται σε απέλαση που επιβάλλεται με δικαστική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 72 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄95) ή υπόκεινται σε διαδικασίες έκδοσης σύμφωνα με τις διατάξεις διεθνούς σύμβασης που δεσμεύει τη Χώρα ή των άρθρων 436 έως 456 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α΄ 96) ή των άρθρων 1 έως 39 του ν. 3251/2004 (Α΄ 127) περί Ευρωπαϊκού Εντάλματος Σύλληψης ή
β) απολαμβάνουν του δικαιώματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το σημείο 5 του άρθρου 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016 περί κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (κώδικας συνόρων του Σένγκεν) (L 77 της 23.3.2016) και το π.δ. 106/2007 (Α΄ 135).
Άρθρο 155
Αρμόδιες αρχές
1. Αρμόδια αρχή για την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής και την απομάκρυνση των πολιτών τρίτων χωρών κατά τη διαδικασία εφαρμογής του παρόντος είναι η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.). Για την εκτέλεση της επιστροφής, η ΕΛ.ΑΣ. δύναται να συνεργάζεται με την Υπηρεσία Ασύλου και την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, καθώς και άλλες κατά περίπτωση εθνικές αρχές και τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (FRONTEX), όπου απαιτείται.
2. Ο συντονισμός των εμπλεκόμενων εθνικών αρχών για την εφαρμογή της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα πραγματοποιείται από τον Εθνικό Συντονιστή Επιστροφών, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, όπως αυτές καθορίζονται στην υπ’ αρ. 264465/25.4.2024 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Προστασίας του Πολίτη και Μετανάστευσης και Ασύλου «Αρμοδιότητες του Εθνικού Συντονιστή Επιστροφών και του Εθνικού Συντονιστή κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών του άρθρο 191 του ν. 5078/2023 (Α’ 211)» (Β΄ 6046).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ
Άρθρο 156
Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
1. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς των οποίων η αίτηση έχει απορριφθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, παραμένουν υπό καθεστώς μη εισόδου για τους σκοπούς της διαδικασίας επιστροφής, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349. Οι ειδικότεροι όροι διαμονής και η επιβολή κράτησης, καθορίζονται στο άρθρο 157 του παρόντος.
2. Στα πρόσωπα της παρ. 1, για τα οποία εκδίδεται απόφαση επιστροφής κατά το άρθρο 37 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 2024 για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας διεθνούς προστασίας στην Ένωση και την κατάργηση της οδηγίας 2013/32/ΕΕ (L της 22.5.2024), εφαρμόζεται η διαδικασία επιστροφής σύμφωνα με το άρθρο 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, καθώς και το άρθρο 4, την παρ. 1 του άρθρου 5, το άρθρο 6, το άρθρο 7, τις παρ. 2 και 3 του άρθρου 8, τα άρθρα 9 έως 13, την παρ. 1 του άρθρου 15, τις παρ. 2 έως 4 του άρθρου 16 και τα άρθρα 17 έως 19 του ν. 5226/2025 (Α’ 154).
3. Εάν η επιστροφή ή η απομάκρυνση δεν ολοκληρωθεί εντός της προθεσμίας της παρ. 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, τότε η διαδικασία επιστροφής συνεχίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους Β΄ του ν. 5226/2025, περί των ρυθμίσεων για την αναμόρφωση του ελληνικού νομοθετικού πλαισίου σύμφωνα με την Οδηγία 2008/115/ΕΚ, των διαδικασιών επιστροφής παρανόμως διαμενόντων πολιτών τρίτων χωρών και των σχετικών ποινικών κυρώσεων.
4. Η μη συμμόρφωση προς απόφαση επιστροφής επισύρει τις κυρώσεις του άρθρου 27 του ν. 5226/2025.
Άρθρο 157
Κράτηση
1. Για τα πρόσωπα που υπάγονται στη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1349, επιβάλλεται κράτηση σύμφωνα με το άρθρο 5 του εν λόγω Κανονισμού, κατόπιν ατομικής απόφασης, η οποία εκδίδεται εγγράφως από τον οικείο Αστυνομικό Διευθυντή και προκειμένου περί των Γενικών Αστυνομικών Διευθύνσεων Αττικής και Θεσσαλονίκης, από τον αρμόδιο για θέματα αλλοδαπών Αστυνομικό Διευθυντή ή ανώτερο αξιωματικό που ορίζεται από τον οικείο Γενικό Αστυνομικό Διευθυντή και εκτελείται αμέσως.
2. Η κράτηση στο πλαίσιο του παρόντος αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της εισόδου στην ελληνική επικράτεια, στην προετοιμασία της επιστροφής και στη διενέργεια της διαδικασίας απομάκρυνσης, σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349. Στα ανωτέρω πρόσωπα, η κράτηση δύναται, κατά περίπτωση, να συνεχίζεται, εφόσον είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, ή να επιβάλλεται εκ νέου, εφόσον δεν είχε προηγουμένως επιβληθεί, ιδίως όταν:
α) υπάρχει κίνδυνος διαφυγής κατά την έννοια της περ. ζ) του άρθρου 4 του ν. 5226/2025 (Α’ 154), ή
β) ο υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης, ή
γ) συντρέχουν στο πρόσωπό του λόγοι εθνικής ασφάλειας, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας τάξης.
3. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που τίθενται υπό κράτηση κρατούνται στα Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟ.ΚΕ.ΚΑ.) που λειτουργούν εντός των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κ.Υ.Τ.) ή των Κλειστών Ελεγχόμενων Δομών (Κ.Ε.Δ.), είτε αυτοτελώς πλησίον των εξωτερικών συνόρων, τα οποία υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
4. Αν δεν είναι δυνατή η κράτηση στα ανωτέρω σημεία που λειτουργούν στα εξωτερικά σύνορα ή πλησίον αυτών, αυτή μπορεί να λάβει χώρα και σε ΠΡΟ.ΚΕ.ΚΑ. εντός της λοιπής επικράτειας της χώρας. Η κράτηση αυτή δεν συνιστά είσοδο στη χώρα, κατά τα οριζόμενα στις παρ. 1 και 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 και στην παρ. 3 του άρθρου 5 του παρόντος.
5. Όταν η επιστροφή δεν ολοκληρώνεται εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παρ. 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, και συνεχίζεται η διαδικασία επιστροφής κατά τον ν. 5226/2025, οι αρμόδιες αρχές κράτησης δύνανται να επιβάλλουν εκ νέου κράτηση. Στην περίπτωση αυτή, η αρχική περίοδος κράτησης κατά τα ανωτέρω, περιλαμβάνεται στον υπολογισμό της μέγιστης περιόδου κράτησης που ορίζεται στις παρ. 5 και 6 του άρθρου 16 του ν. 5226/2025.
6. Για όσα θέματα δεν ρυθμίζονται ρητά από το παρόν και το άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, εφαρμόζονται αναλογικά τα άρθρα 16, 17 και 18 του ν. 5226/2025.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΕΙΣ ΣΕ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΗΣ
Άρθρο 158
Εφαρμογή παρεκκλίσεων
1. Αν η χώρα αντιμετωπίζει κατάσταση κρίσης ή ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου κατά την έννοια των παρ. 4 και 5 του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 2024 για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης, και ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου και για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1147 (L της 22.5.2024), o Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δύναται να υποβάλλει αίτημα για την εφαρμογή των παρεκκλίσεων του άρθρου 6 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349.
2. Εφόσον βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη διαδικασία για τη χορήγηση παρεκκλίσεων σύμφωνα με το άρθρο 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 και τα άρθρα 231 και 232 του παρόντος, το αίτημα εφαρμογής των παρεκκλίσεων της παρ. 1 περιλαμβάνεται στο αίτημα της εκκρεμούς διαδικασίας.
3. Η ΕΛ.ΑΣ. ενημερώνει τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζονται οι παρεκκλίσεις του άρθρου 6 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 για τα μέτρα που λαμβάνονται, τη διάρκειά τους και τις συνέπειες εφαρμογής τους, σε γλώσσα που τα πρόσωπα αυτά κατανοούν ή ευλόγως θεωρείται ότι κατανοούν.
4. Η πρόσβαση οργανώσεων και προσώπων που παρέχουν συμβουλές και καθοδήγηση σε υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται σε εγκαταστάσεις κράτησης γίνεται σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 17 του ν. 5226/2025 (Α’ 154). Περιορισμοί στην πρόσβαση αυτή επιβάλλονται, εφόσον είναι αναγκαίοι για λόγους ασφάλειας, δημόσιας τάξης ή ορθής διοικητικής λειτουργίας της εγκατάστασης, υπό τον όρο ότι δεν περιορίζουν την πρόσβαση υπερβολικά ούτε την καθιστούν αδύνατη.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 159
Κόμβοι επιστροφής (Return Hubs)
1. Η εκτέλεση της απόφασης επιστροφής υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς δύναται να υλοποιείται, πέραν των περιπτώσεων που ορίζονται στην περ. γ) του άρθρου 4 του ν. 5226/2025 (Α’ 154), και με τη μεταφορά του σε τρίτη χώρα η οποία λειτουργεί ως «κόμβος επιστροφής» (return hub), εφόσον υφίσταται σε ισχύ συμφωνία ή ρύθμιση επιστροφής μεταξύ της Ελλάδας ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ή της Ελλάδας και άλλων κρατών μελών της ΕΕ και της εν λόγω τρίτης χώρας.
2. Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου συνάπτει τις συμφωνίες της παρ. 1, σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο. Η συμφωνία ή η ρύθμιση της παρ. 1 καθορίζει ρητώς τις ειδικότερες διαδικασίες και τους όρους επιστροφής του υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς.
3. Από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος άρθρου εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Το Μέρος αυτό, επιβεβαιώνει για μία ακόμη φορά τον προσανατολισμό του εθνικού πλαισίου στην παρατεταμένη και γενικευμένη κράτηση ως εργαλείο διαχείρισης της μετανάστευσης, σε βαθμό ακόμα μεγαλύτερο από αυτόν τον οποίο επιτρέπει το ΚΕΣΑ, καταστρατηγώντας την αρχή της αναλογικότητας αυτής. Αυτό προκύπτει από
α) την επέκταση του πλάσματος μη εισόδου στα διαδικασία των επιστροφών στα σύνορα και συνεπώς τη συνεπαγόμενη κράτηση (ιδ. σχόλιο άρθρα 127-129)
β) την εκ της ανωτέρω εφαρμογής του πλάσματος αδυναμίας εφαρμογής εναλλακτικών της κράτησης μέτρων
γ) την παρά τη σιωπηρή μόνο συναίνεση του ευρωπαϊκού πλαισίου στην επέκταση της κράτησης, λανθασμένη στο άρθρο 157 μεταφορά του άρθρου 5 παρ. 1 του Κανονισμού 2024/1349 που ρητά προβλέπει την κράτηση ως έσχατη λύση.
δ) την επέκταση των επιτρεπόμενων από το ευρωπαϊκό πλαίσιο χρονικών ορίων της κράτησης πέραν από τα επιτρεπόμενα από την ισχύουσα οδηγία των επιστροφών, κατ’ εφαρμογή του αντίθετου σε αυτή εθνικού νομοθετήματος του ν.5226/2025.
Η επέκταση του πλάσματος μη εισόδου στη διαδικασία επιστροφής δε θα πρέπει να εφαρμοστεί ενώ θα πρέπει να επιβεβαιωθεί η κράτηση ως έσχατο μέσο, με ανώτατα χρονικά όρια αυτά που επιτρέπει η ισχύουσα Οδηγία των Επιστροφών.
Αντίθετη στον Κανονισμό ως μη προβλεπόμενη σε αυτόν είναι και η παραπομπή του άρθρου 156 σε ποινικές κυρώσεις μετά τη μη ολοκλήρωση της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα.
Άρθρο 157: Το άρθρο 5(1) του Κανονισμού 2024/1349 ρητά προβλέπει ότι η κράτηση στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα μπορεί να εφαρμοστεί «ως έσχατη λύση» και «εάν δεν μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά άλλα λιγότερο περιοριστικά μέτρα». Η διάταξη του 157(1) του σ/ν δεν περιλαμβάνει αυτές τις εγγυήσεις και μεταφέρει εσφαλμένα τη σχετική διάταξη του Κανονισμού 2024/1349. Αντίστοιχα, η παρ. 5 του άρθρου 157 παραπέμπει στο άρθρο 16 ν. 5226/2025 σε ότι αφορά τα ανώτατα όρια κράτησης, η οποία ωστόσο είναι αντίθετη με τη σχετική διάταξη του Δικαίου της Ένωσης (άρθρο 15 Οδηγία 2008/115).
Άρθρο 159: Η διάταξη αναφέρεται στη δυνατότητα μεταφοράς πολίτη τρίτης χώρας υπό επιστροφή σε «κόμβο επιστροφής» που λειτουργεί σε τρίτη χώρα προς υλοποίηση της απόφασης επιστροφής. Η λειτουργία των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» δεν αποτελούν μέχρι και σήμερα δίκαιο της Ένωσης και περιλαμβάνονται σε σχέδιο νομοθεσίας που βρίσκεται υπό επεξεργασία. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με πάγια νομολογία, η ευθύνη του Κράτους που διενεργεί τη μεταφορά στο ενδιάμεσο κράτος παραμένει ανέπαφη και αυτό δεν μπορεί να διαφύγει των υποχρεώσεων του, μεταξύ άλλων σύμφωνα με την αρχή της μη επαναπροώθησης και της απαγόρευσης έκθεσης σε βασανιστήρια, απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ( Άρθρο 3 ΕΣΔΑ), βασιζόμενο αποκλειστικά στις σχετικές συμφωνίες με το ενδιάμεσο κράτος.
Άρθρο 156 – Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
Η πρόβλεψη ότι τα πρόσωπα «παραμένουν υπό καθεστώς μη εισόδου» στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα είναι εξαιρετικά προβληματική και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους υπονόμευσης του δικαιώματος στο άσυλο και της αρχής της μη επαναπροώθησης. Η έννοια της «πλασματικής εισόδου» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ώστε να περιορίζονται οι υποχρεώσεις προστασίας του κράτους έναντι προσώπων που βρίσκονται υπό τον πραγματικό έλεγχο των ελληνικών αρχών, ιδίως όταν στερούνται της ελευθερίας τους ή αδυνατούν να αποχωρήσουν ελεύθερα από συνοριακές εγκαταστάσεις. Ο συνδυασμός επιταχυμένων συνοριακών διαδικασιών ασύλου με ταχείες διαδικασίες επιστροφής δημιουργεί δομικό κίνδυνο εσφαλμένων αποφάσεων, ανεπαρκούς εξέτασης των αναγκών διεθνούς προστασίας και αυξημένης έκθεσης προσώπων σε κίνδυνο επαναπροώθησης.
Ζητούμε να διασφαλιστεί ρητά ότι κάθε απόφαση επιστροφής βασίζεται σε πλήρη, εξατομικευμένη και ουσιαστική αξιολόγηση του κινδύνου παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, σύμφωνα με το ενωσιακό και διεθνές δίκαιο και τις εγγυήσεις της ΕΣΔΑ και του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Στις περιπτώσεις όπου τα πρόσωπα παραμένουν σε κλειστές ή αυστηρά ελεγχόμενες συνοριακές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επιστροφής, υφίσταται σοβαρός κίνδυνος de facto κράτησης χωρίς επαρκείς εγγυήσεις, δικαστικό έλεγχο και αποτελεσματική εποπτεία.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η σύνδεση των συνοριακών διαδικασιών με ταχείες διαδικασίες επιστροφής, καθώς δημιουργείται σοβαρός κίνδυνος αποδυνάμωσης των διαδικαστικών εγγυήσεων, περιορισμένης πρόσβασης σε νομική συνδρομή και ανεπαρκούς εξέτασης αιτημάτων διεθνούς προστασίας.
Άρθρο 157 – Επέκταση κράτησης
Το παρόν άρθρο επεκτείνει σημαντικά τη χρήση της διοικητικής κράτησης ως εργαλείου διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου, χωρίς να διασφαλίζονται επαρκώς οι εγγυήσεις εξατομικευμένης κρίσης, αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Οι προβλεπόμενοι λόγοι κράτησης παραμένουν σε αρκετές περιπτώσεις αόριστοι και υπερβολικά ευρείς, γεγονός που δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο γενικευμένης ή σχεδόν αυτόματης κράτησης στα σύνορα. Παράλληλα, η ευρεία χρήση του πλάσματος δικαίου της «μη εισόδου» ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας παρατεταμένης κατάστασης νομικής αβεβαιότητας και αποδυνάμωσης των εγγυήσεων που συνδέονται με την παρουσία των προσώπων στην επικράτεια, παρά το γεγονός ότι αυτά παραμένουν υπό τον ουσιαστικό έλεγχο και τη δικαιοδοσία των ελληνικών αρχών.
Ζητούμε να προβλεφθεί ρητά ότι, σε περιπτώσεις όπου δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις νόμιμης κράτησης σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο, το πρόσωπο αφήνεται ελεύθερο και δεν υπάγεται αυτομάτως σε εναλλακτικά μέτρα περιορισμού.
Παράλληλα, οι συνοριακές διαδικασίες, λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης και της λειτουργίας κλειστών εγκαταστάσεων, δυσχεραίνουν στην πράξη την αποτελεσματική εφαρμογή εναλλακτικών μέτρων και αυξάνουν τον κίνδυνο de facto κράτησης χωρίς ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο. Η κράτηση παιδιών, είτε ασυνόδευτων είτε συνοδευόμενων, δεν συνάδει με το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού και πρέπει να απαγορευθεί ρητά. Ιδιαίτερα τα ασυνόδευτα παιδιά δεν πρέπει να τοποθετούνται σε συνοριακές ή κλειστές δομές κράτησης, αλλά σε κατάλληλες δομές παιδικής προστασίας, με πρόσβαση σε φροντίδα, εκπαίδευση, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και εξειδικευμένη νομική συνδρομή.
Αντίστοιχα, πρέπει να διασφαλίζεται αυξημένη προστασία για εγκύους γυναίκες, λεχώνες, οικογένειες με μικρά παιδιά, άτομα με αναπηρίες, άτομα με σοβαρά προβλήματα υγείας, επιζώσες/ώντες βασανιστηρίων και έμφυλης βίας και λοιπά ευάλωτα πρόσωπα, τα οποία δεν πρέπει να τίθενται σε καθεστώς κράτησης ή παρατεταμένου περιορισμού ελευθερίας.
Άρθρο 158 – Εφαρμογή παρεκκλίσεων
Η πρόβλεψη εκτεταμένων παρεκκλίσεων σε περιπτώσεις κρίσης ή αυξημένων αφίξεων δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο κανονικοποίησης ενός καθεστώτος εξαίρεσης και αποδυνάμωσης βασικών εγγυήσεων προστασίας. Η εμπειρία προηγούμενων ετών έχει δείξει ότι αντίστοιχες ρυθμίσεις συχνά οδηγούν σε περιορισμό πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, παρατεταμένη κράτηση, ανεπαρκή καταγραφή αιτημάτων διεθνούς προστασίας και αυξημένο κίνδυνο παραβιάσεων της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Ζητούμε να προβλεφθούν σαφή, αυστηρά και χρονικά περιορισμένα κριτήρια ενεργοποίησης οποιασδήποτε παρέκκλισης, καθώς και ουσιαστικός δικαστικός και κοινοβουλευτικός έλεγχος της εφαρμογής τους.
Ακόμη και σε περιόδους αυξημένων αφίξεων, πρέπει να διασφαλίζονται πλήρως οι θεμελιώδεις εγγυήσεις προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε άσυλο, νομική συνδρομή, διερμηνεία, εξατομικευμένη αξιολόγηση και αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα.
Άρθρο 159 – Return Hubs
Η πρόβλεψη δημιουργίας «κόμβων επιστροφής» (Return Hubs) πρέπει να επανεξεταστεί ριζικά, καθώς εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τις υποχρεώσεις προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μοντέλο αυτό εξωτερικεύει τις υποχρεώσεις προστασίας, περιορίζει τη δημοκρατική λογοδοσία και δυσχεραίνει ουσιαστικά τον αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο και την πρόσβαση σε ένδικη προστασία. Παράλληλα, δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο άμεσης ή έμμεσης επαναπροώθησης σε χώρες όπου δεν διασφαλίζεται πραγματική και αποτελεσματική προστασία. Τα μοντέλα «κόμβων επιστροφής» ενέχουν τον κίνδυνο αναπαραγωγής επιβλαβών πρακτικών εξωτερικοποίησης, χωρίς ουσιαστική λογοδοσία, με αυξημένο κίνδυνο κράτησης και αποδυνάμωση της πρόσβασης σε αποτελεσματική προστασία και εγγυήσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ζητούμε να προβλεφθεί ρητά ότι καμία μεταφορά σε «κόμβο επιστροφής» δεν μπορεί να πραγματοποιείται χωρίς προηγούμενη εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου, πλήρη πρόσβαση σε διαδικασία ασύλου, αποτελεσματική νομική συνδρομή και δικαστικό έλεγχο με ανασταλτικό αποτέλεσμα.
Ιδιαίτερα σοβαροί είναι οι κίνδυνοι για ευάλωτα πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, οικογενειών, εγκύων γυναικών, θυμάτων εμπορίας ανθρώπων, επιζωσών/ώντων έμφυλης βίας και ατόμων με σοβαρά προβλήματα υγείας ή ψυχικό τραύμα. Τα πρόσωπα αυτά δεν πρέπει να μεταφέρονται σε εγκαταστάσεις εκτός του ουσιαστικού πλαισίου προστασίας και εποπτείας της ΕΕ. Η προστασία των παιδιών πρέπει να αποτελεί πρωταρχικό γνώμονα σε κάθε σχετική διαδικασία. Ασυνόδευτοι ανήλικοι και οικογένειες με παιδιά δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υπάγονται σε μηχανισμούς εξωτερικοποίησης επιστροφών ή σε καθεστώτα παρατεταμένου περιορισμού ελευθερίας σε τρίτες χώρες.
Άρθρο 156 – Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
Το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών εκφράζει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την πρόβλεψη ότι τα πρόσωπα που υπάγονται στη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα «παραμένουν υπό καθεστώς μη εισόδου». Η εισαγωγή της έννοιας αυτής υπονομεύει ουσιωδώς το δικαίωμα στο άσυλο και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Η ρύθμιση αυτή διευρύνει σημαντικά τη δυνατότητα επιβολής διοικητικής κράτησης και ενισχύει τον κίνδυνο συστηματικής στέρησης της ελευθερίας προσώπων που βρίσκονται υπό τον ουσιαστικό έλεγχο των ελληνικών αρχών, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις προστασίας και πρόσβασης σε αποτελεσματικά ένδικα μέσα.
Παράλληλα, η λογική της αντιμετώπισης της μετανάστευσης πρωτίστως μέσα από μηχανισμούς περιορισμού, κράτησης και απομάκρυνσης ενισχύει την ποινικοποίηση της μετανάστευσης και αποδυναμώνει τη θεμελιώδη αρχή ότι η αναζήτηση διεθνούς προστασίας αποτελεί δικαίωμα και όχι παραβατική συμπεριφορά.
Άρθρο 157 – Επέκταση κράτησης
Το παρόν άρθρο επεκτείνει σημαντικά τη χρήση της διοικητικής κράτησης ως εργαλείου διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου.
Οι προβλεπόμενοι λόγοι κράτησης παραμένουν σε αρκετές περιπτώσεις αόριστοι και υπέρμετρα ευρείς, χωρίς να διασφαλίζεται επαρκώς η εξατομικευμένη κρίση, η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα του μέτρου. Η κράτηση δεν μπορεί να εφαρμόζεται γενικευμένα ή προληπτικά, αλλά μόνο κατ’ εξαίρεση, ως έσχατο μέτρο, κατόπιν ουσιαστικής εξέτασης εναλλακτικών μέτρων και με πλήρη αιτιολόγηση.
Η περαιτέρω διεύρυνση της κράτησης ενδέχεται να οδηγήσει σε συστηματική στέρηση της ελευθερίας αιτούντων διεθνή προστασία και μεταναστών/μεταναστριών, κατά παράβαση των αρχών της αναλογικότητας και της προστασίας της προσωπικής ελευθερίας.
Άρθρο 158 – Εφαρμογή παρεκκλίσεων
Η πρόβλεψη εκτεταμένων παρεκκλίσεων σε περιπτώσεις κρίσης ή αυξημένων αφίξεων δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο κανονικοποίησης ενός καθεστώτος εξαίρεσης σε βάρος των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων διεθνή προστασία.
Οι εξαιρετικές διαδικασίες δεν μπορούν να μετατρέπονται σε πάγιο μηχανισμό διαχείρισης της μετανάστευσης, ούτε να δικαιολογούν περιορισμούς που θίγουν τον πυρήνα του δικαιώματος στο άσυλο και της προστασίας από επαναπροώθηση.
Άρθρο 159 – Return Hubs
Η πρόβλεψη για δημιουργία «κόμβων επιστροφής» (Return Hubs) πρέπει να επανεξεταστεί ριζικά, καθώς το συγκεκριμένο μοντέλο ενισχύει την εξωτερικοποίηση των υποχρεώσεων προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τρίτες χώρες, περιορίζοντας τη λογοδοσία και δυσχεραίνοντας τον αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο.
Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεταφοράς προσώπων σε τρίτες χώρες χωρίς επαρκείς εγγυήσεις πρόσβασης σε διαδικασία ασύλου, προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων και αποτελεσματικής ένδικης προστασίας, γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο άμεσης ή έμμεσης επαναπροώθησης.
Άρθρο 156 παρ.3 και 4 – Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
Η επιβολή ποινικών κυρώσεων σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης της επιστροφής/απομάκρυνσης παραβιάζει τον Κανονισμό. Πουθενά στον εν λόγω Κανονισμό δεν προβλέπεται η επιβολή ποινικών κυρώσεων. Ειδικότερα, τόσο στην υπ’ αριθ. 10 αιτιολογική σκέψη, όσο και στο άρθ. 4 παρ. 4 του Κανονισμού 1349/2024 ορίζεται « Όταν απόφαση επιστροφής δεν μπορεί να εκτελεστεί εντός της μέγιστης προθεσμίας που αναφέρεται στην παράγραφο 2, τα κράτη μέλη συνεχίζουν τις διαδικασίες επιστροφής σύμφωνα με την οδηγία 2008/115/ΕΚ», ήτοι δεν προκύπτει η δυνατότητα ποινικής μεταχείρισης.
Συνεπώς, εξακολουθεί να τίθεται ζήτημα ως προς τη συμβατότητα της ποινικοποίησης της παράνομης παραμονής υπηκόων τρίτων χωρών, υπό το φως μάλιστα της νομολογίας του ΔΕΕ, το οποίο στην ιστορική απόφαση-σταθμό C-61/11 PPU El Dridi, 28 Απριλίου 2011, έκρινε ότι η φυλάκιση υπηκόων τρίτων χωρών χωρίς νόμιμες διατυπώσεις, αποκλειστικά επειδή δεν συμμορφώθηκαν με διαταγή απέλασης, αντιβαίνει στην ευρωπαϊκή Οδηγία Επιστροφής 2008/115/ΕΚ. Σύμφωνα με τη σκέψη 62 της απόφασης C-61/11 PPU El Dridi «η οδηγία 2008/115, και ειδικότερα τα άρθρα 15 και 16 αυτής, έχει την έννοια ότι απαγορεύει νομοθεσία κράτους μέλους, η οποία προβλέπει την επιβολή ποινής φυλακίσεως σε παρανόμως διαμένοντα υπήκοο τρίτου κράτους για τον μοναδικό λόγο ότι αυτός, κατά παράβαση διαταγής εγκαταλείψεως του εδάφους του κράτους αυτού εντός ορισμένης προθεσμίας, παραμένει εντός του εν λόγω εδάφους χωρίς να συντρέχει δικαιολογητικός λόγος.»
Άρθρο 157 – Κράτηση
Η παράγραφος 1 του αρ. 157 πρέπει να τροποποιηθεί έτσι ώστε να αποδίδει ορθά το περιεχόμενο του άρθ. 5 παρ.1 του Κανονισμού το οποίο υιοθετεί την κράτηση ως έσχατη μόνο λύση, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά δυο κριτήρια, δηλαδή α. εάν αποδεικνύεται αναγκαία βάσει ατομικής εκτίμησης κάθε υπόθεσης και β. εάν δεν μπορούν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά άλλα λιγότερο περιοριστικά μέτρα.
Να προστεθεί ρητά το ένδικο βοήθημα των αντιρρήσεων κατά της απόφασης κράτησης και/ή παράτασης της κράτησης για λόγους ορθότητας και πληρότητας του άρθρου.
Άρθρο 159 – Κόμβοι επιστροφής (Return Hubs)
Η παρούσα διάταξη δεν αποτελεί αντικείμενο ρύθμισης του Κανονισμού 2024/1349 σχετικά με τις διαδικασίες επιστροφής στα σύνορα, συνεπώς το άρθρο δεν θα έπρεπε να περιληφθεί στο παρόν Σχέδιο Νόμου. Αντίθετα, το παρόν άρθρο ενσωματώνει ρύθμιση Κανονισμού, η οποία βρίσκεται υπό διαβούλευση και δεν έχει υιοθετηθεί ακόμα.
Σε κάθε δε περίπτωση στο παρόν άρθρο δεν αποτυπώνονται οι ελάχιστες εγγυήσεις που καθιερώνονται στην αντίστοιχη ρύθμιση του υπό διαβούλευση Κανονισμού (ενδεικτικά επισημαίνονται: οι αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης, οι διαδικασίες που εφαρμόζονται στη μεταφορά παράνομα διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών από το έδαφος των κρατών μελών στην τρίτη χώρα, οι όροι παραμονής του υπηκόου τρίτης χώρας στην τρίτη χώρα, οι υποχρεώσεις της τρίτης χώρας, οι συνέπειες σε περίπτωση παραβιάσεων της συμφωνίας ή της ρύθμισης ή σημαντικής αλλαγής, ανεξάρτητος φορέας ή μηχανισμός για την παρακολούθηση της αποτελεσματικής εφαρμογής της συμφωνίας ή της ρύθμισης)
1. Η Mobile Info Team εκφράζει έντονο προβληματισμό αναφορικά με τη σύνδεση διαδικασιών στα σύνορα με ταχείες διαδικασίες επιστροφής, καθότι αυτές υπονομεύουν την ουσιαστική, αποτελεσματική και δίκαιη πρόσβαση των αιτούντων στη διαδικασία διεθνούς προστασίας. Κάθε απόφαση επιστροφής οφείλει να εδράζεται σε πλήρη, εξατομικευμένη και ουσιαστική αξιολόγηση του κινδύνου παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, σύμφωνα με τις επιταγές του ενωσιακού και διεθνούς δικαίου. Οι ελάχιστες εγγυήσεις και τα δικαιώματα που απορρέουν από την έννοια της «αποτελεσματικής προστασίας» πρέπει να διασφαλίζονται τόσο σε νομοθετικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο. Προς τούτο, είναι αναγκαία η διασφάλιση ουσιαστικής πρόσβασης σε νομική συνδρομή, επαρκή και κατανοητή ενημέρωση, υπηρεσίες διερμηνείας και αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα, καθώς και η σύσταση ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης.
2. Η κράτηση δύναται να επιβάλλεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον κανένα λιγότερο περιοριστικό μέτρο δεν μπορεί να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό. Ωστόσο, στο πλαίσιο διαδικασιών στα σύνορα, ανακύπτουν σοβαρά νομικά και πρακτικά ζητήματα ως προς την εφαρμογή εναλλακτικών της κράτησης μέτρων. Τα ουσιώδη στοιχεία που καθιστούν αποτελεσματικά τα εναλλακτικά της κράτησης μέτρα δεν μπορούν να διασφαλιστούν στο πλαίσιο των διαδικασιών στα σύνορα, μεταξύ άλλων, λόγω της φύσης τους και της γεωγραφικής και λειτουργικής απομόνωσης των συνοριακών εγκαταστάσεων. Ωστόσο, όπου η κράτηση στα σύνορα επιβάλλεται χωρίς την τήρηση θεμελιωδών εγγυήσεων, όπως η αναγκαιότητα, η αναλογικότητα και η έκδοση εξατομικευμένης απόφασης, το άτομο θα πρέπει να αφήνεται ελεύθερο και όχι να υπάγεται σε εναλλακτικά μέτρα κράτησης, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FMS και λοιποί).
3. Αναφορικά με τους κόμβους επιστροφής, αυτοί συνιστούν κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων και υπονομεύουν τη δημοκρατική λογοδοσία. Τα Άρθρα 4 και 19 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων απαγορεύουν την απομάκρυνση, απέλαση ή έκδοση προσώπου σε κράτος όπου διατρέχει σοβαρό κίνδυνο να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου ή να υποβληθεί σε βασανιστήρια ή άλλη απάνθρωπη ή εξευτελιστική ποινή ή μεταχείριση. Οι κόμβοι επιστροφής δημιουργούν σαφείς κινδύνους παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ παράλληλα ανακύπτουν ειδικοί κίνδυνοι για πρόσωπα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των κοριτσιών (L.E. κατά Ελλάδος).
Άρθρο 156 – Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
Η πρόβλεψη ότι τα πρόσωπα «παραμένουν υπό καθεστώς μη εισόδου» στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα είναι εξαιρετικά προβληματική.
H εισαγωγή της έννοιας της «πλασματικής εισόδου», ως πλάσμα δικαίου, υπονομεύει το δικαίωμα στο άσυλο και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Η ρύθμιση αυτή διευρύνει σημαντικά τη δυνατότητα επιβολής διοικητικής κράτησης, οδηγώντας σε αυξημένο κίνδυνο στέρησης της ελευθερίας και περιορισμού πρόσβασης σε βασικές εγγυήσεις προστασίας.
Το πλάσμα δικαίου της «μη εισόδου» δεν μπορεί να αναιρεί την εφαρμογή της ΕΣΔΑ, του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και των εγγυήσεων προστασίας από αυθαίρετη κράτηση και επαναπροώθηση. Η ΕΣΔΑ εφαρμόζεται από τη στιγμή που οι κρατικές αρχές ασκούν αποτελεσματικό έλεγχο επί ενός προσώπου, ιδίως όταν αυτό στερείται της ελευθερίας του ή δεν μπορεί να αποχωρήσει ελεύθερα από συνοριακές ή κλειστές δομές. Ως εκ τούτου, η τεχνητή νομική κατασκευή περί «μη εισόδου» δεν δύναται να περιορίσει τις υποχρεώσεις προστασίας του κράτους ούτε να εξαιρέσει τα πρόσωπα αυτά από τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πρόβλεψη συνέχισης της διαδικασίας επιστροφής με εφαρμογή ποινικών κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς απόφαση επιστροφής, στοιχείο που ενισχύει περαιτέρω την ποινικοποίηση της μετανάστευσης.
Άρθρο 157 – Επέκταση κράτησης
Το παρόν άρθρο επεκτείνει σημαντικά τη χρήση της κράτησης ως εργαλείου διαχείρισης της μετανάστευσης και του ασύλου.
Οι προβλεπόμενοι λόγοι κράτησης παραμένουν σε αρκετές περιπτώσεις αόριστοι και ευρείς, χωρίς να διασφαλίζεται επαρκώς η εξατομικευμένη κρίση, η αναγκαιότητα, και η αναλογικότητα του μέτρου. Ως εκ τούτου, ελλοχεύει σοβαρός κίνδυνος γενικευμένης και σχεδόν αυτόματης κράτησης στα σύνορα κατά τη διαδικασία επιστροφής.
Κάθε απόφαση επιστροφής οφείλει να εδράζεται σε πλήρη, εξατομικευμένη και ουσιαστική αξιολόγηση του κινδύνου παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης, σύμφωνα με τις επιταγές του ενωσιακού και διεθνούς δικαίου.
Σε περίπτωση που συντρέχει νόμιμος λόγος επιβολής διοικητικής κράτησης, οφείλεται να εξετάζεται κατά προτεραιότητα η δυνατότητα εφαρμογής εναλλακτικών μέτρων αντί της κράτησης. Η διοικητική κράτηση δύναται να επιβάλλεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον κανένα λιγότερο περιοριστικό μέτρο δεν μπορεί να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό. Ωστόσο, στο πλαίσιο των συνοριακών διαδικασιών, ανακύπτουν σοβαρά νομικά και πρακτικά ζητήματα ως προς την εφαρμογή εναλλακτικών της κράτησης μέτρων. Από νομικής απόψεως, τα εναλλακτικά μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν μόνο εφόσον υφίσταται καταρχήν νόμιμη βάση επιβολής κράτησης. Σε περιπτώσεις, όμως, όπου η κράτηση στα σύνορα επιβάλλεται χωρίς την τήρηση θεμελιωδών εγγυήσεων, όπως η αναγκαιότητα, η αναλογικότητα και η έκδοση εξατομικευμένης απόφασης, το πρόσωπο θα πρέπει να αφήνεται ελεύθερο και όχι να υπάγεται σε εναλλακτικά μέτρα κράτησης, σύμφωνα και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από πρακτικής απόψεως, τα ουσιώδη στοιχεία που καθιστούν αποτελεσματικά τα εναλλακτικά της κράτησης μέτρα δεν μπορούν να διασφαλιστούν στο πλαίσιο των διαδικασιών στα σύνορα, μεταξύ άλλων, λόγω της φύσης τους και της γεωγραφικής και λειτουργικής απομόνωσης των συνοριακών εγκαταστάσεων.
Άρθρο 158 – Εφαρμογή παρεκκλίσεων
Η πρόβλεψη εκτεταμένων παρεκκλίσεων σε περιπτώσεις κρίσης ή αυξημένων αφίξεων δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο κανονικοποίησης ενός καθεστώτος εξαίρεσης.
Η εμπειρία προηγούμενων ετών έχει δείξει ότι τέτοιες ρυθμίσεις συχνά οδηγούν σε αυθαίρετα μέτρα αναστολής της διαδικασίας ασύλου, σε παρατεταμένη κράτηση, και σε αποδυνάμωση βασικών διαδικαστικών εγγυήσεων.
Άρθρο 159 – Return Hubs
Η πρόβλεψη για δημιουργία «κόμβων επιστροφής» (Return Hubs) πρέπει να επανεξεταστεί ριζικά.
Το μοντέλο αυτό εξωτερικεύει τις υποχρεώσεις προστασίας της ΕΕ, περιορίζει τη λογοδοσία, δυσχεραίνει τον αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο, και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο αλυσιδωτής επαναπροώθησης.
Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μεταφοράς προσώπων σε τρίτες χώρες χωρίς επαρκείς εγγυήσεις πρόσβασης σε διαδικασία ασύλου, προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων, και αποτελεσματικής ένδικης προστασίας.
Το Ελληνικό Φόρουμ Προσφύγων εκφράζει σοβαρή ανησυχία για τη σύνδεση των διαδικασιών στα σύνορα με ταχείες διαδικασίες επιστροφής. Καμία επιστροφή δεν πρέπει να πραγματοποιείται χωρίς πλήρη και ατομική εξέταση του κινδύνου παραβίασης της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Πρέπει να διασφαλίζεται πραγματική πρόσβαση σε νομική συνδρομή, διερμηνεία, ενημέρωση, αποτελεσματική προσφυγή και ανεξάρτητη παρακολούθηση. Η επιστροφή δεν μπορεί να είναι αυτόματη συνέπεια μιας γρήγορης διαδικασίας στα σύνορα, ιδίως όταν υπάρχουν ενδείξεις ευαλωτότητας, τραύματος, οικογενειακών δεσμών ή ανάγκης διεθνούς προστασίας.
ΣΩΣΤΑ ΤΑ RETURN HUBS