ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 154
Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής
1. Με το παρόν Μέρος θεσπίζονται τα εθνικά μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2021/1148 (L της 22.5.2024), καθώς και κάθε άλλη συναφής ρύθμιση που απαιτείται για την πλήρη εφαρμογή του ανωτέρω Κανονισμού στην ελληνική έννομη τάξη.
2. Το παρόν Μέρος εφαρμόζεται στους υπηκόους τρίτων χωρών και στους ανιθαγενείς που ορίζονται στην παρ. 1 του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
3. Το παρόν Μέρος δεν εφαρμόζεται στους πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι:
α) υπόκεινται σε απέλαση που επιβάλλεται με δικαστική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 72 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄95) ή υπόκεινται σε διαδικασίες έκδοσης σύμφωνα με τις διατάξεις διεθνούς σύμβασης που δεσμεύει τη Χώρα ή των άρθρων 436 έως 456 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α΄ 96) ή των άρθρων 1 έως 39 του ν. 3251/2004 (Α΄ 127) περί Ευρωπαϊκού Εντάλματος Σύλληψης ή
β) απολαμβάνουν του δικαιώματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το σημείο 5 του άρθρου 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9ης Μαρτίου 2016 περί κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (κώδικας συνόρων του Σένγκεν) (L 77 της 23.3.2016) και το π.δ. 106/2007 (Α΄ 135).
Άρθρο 155
Αρμόδιες αρχές
1. Αρμόδια αρχή για την εκτέλεση της απόφασης επιστροφής και την απομάκρυνση των πολιτών τρίτων χωρών κατά τη διαδικασία εφαρμογής του παρόντος είναι η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.). Για την εκτέλεση της επιστροφής, η ΕΛ.ΑΣ. δύναται να συνεργάζεται με την Υπηρεσία Ασύλου και την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, καθώς και άλλες κατά περίπτωση εθνικές αρχές και τον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (FRONTEX), όπου απαιτείται.
2. Ο συντονισμός των εμπλεκόμενων εθνικών αρχών για την εφαρμογή της διαδικασίας επιστροφής στα σύνορα πραγματοποιείται από τον Εθνικό Συντονιστή Επιστροφών, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, όπως αυτές καθορίζονται στην υπ’ αρ. 264465/25.4.2024 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Προστασίας του Πολίτη και Μετανάστευσης και Ασύλου «Αρμοδιότητες του Εθνικού Συντονιστή Επιστροφών και του Εθνικού Συντονιστή κατά της Παράνομης Διακίνησης Μεταναστών του άρθρο 191 του ν. 5078/2023 (Α’ 211)» (Β΄ 6046).
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ
Άρθρο 156
Διαδικασία επιστροφής στα σύνορα
1. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς των οποίων η αίτηση έχει απορριφθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, παραμένουν υπό καθεστώς μη εισόδου για τους σκοπούς της διαδικασίας επιστροφής, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349. Οι ειδικότεροι όροι διαμονής και η επιβολή κράτησης, καθορίζονται στο άρθρο 157 του παρόντος.
2. Στα πρόσωπα της παρ. 1, για τα οποία εκδίδεται απόφαση επιστροφής κατά το άρθρο 37 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 2024 για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας διεθνούς προστασίας στην Ένωση και την κατάργηση της οδηγίας 2013/32/ΕΕ (L της 22.5.2024), εφαρμόζεται η διαδικασία επιστροφής σύμφωνα με το άρθρο 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, καθώς και το άρθρο 4, την παρ. 1 του άρθρου 5, το άρθρο 6, το άρθρο 7, τις παρ. 2 και 3 του άρθρου 8, τα άρθρα 9 έως 13, την παρ. 1 του άρθρου 15, τις παρ. 2 έως 4 του άρθρου 16 και τα άρθρα 17 έως 19 του ν. 5226/2025 (Α’ 154).
3. Εάν η επιστροφή ή η απομάκρυνση δεν ολοκληρωθεί εντός της προθεσμίας της παρ. 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, τότε η διαδικασία επιστροφής συνεχίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους Β΄ του ν. 5226/2025, περί των ρυθμίσεων για την αναμόρφωση του ελληνικού νομοθετικού πλαισίου σύμφωνα με την Οδηγία 2008/115/ΕΚ, των διαδικασιών επιστροφής παρανόμως διαμενόντων πολιτών τρίτων χωρών και των σχετικών ποινικών κυρώσεων.
4. Η μη συμμόρφωση προς απόφαση επιστροφής επισύρει τις κυρώσεις του άρθρου 27 του ν. 5226/2025.
Άρθρο 157
Κράτηση
1. Για τα πρόσωπα που υπάγονται στη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1349, επιβάλλεται κράτηση σύμφωνα με το άρθρο 5 του εν λόγω Κανονισμού, κατόπιν ατομικής απόφασης, η οποία εκδίδεται εγγράφως από τον οικείο Αστυνομικό Διευθυντή και προκειμένου περί των Γενικών Αστυνομικών Διευθύνσεων Αττικής και Θεσσαλονίκης, από τον αρμόδιο για θέματα αλλοδαπών Αστυνομικό Διευθυντή ή ανώτερο αξιωματικό που ορίζεται από τον οικείο Γενικό Αστυνομικό Διευθυντή και εκτελείται αμέσως.
2. Η κράτηση στο πλαίσιο του παρόντος αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της εισόδου στην ελληνική επικράτεια, στην προετοιμασία της επιστροφής και στη διενέργεια της διαδικασίας απομάκρυνσης, σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349. Στα ανωτέρω πρόσωπα, η κράτηση δύναται, κατά περίπτωση, να συνεχίζεται, εφόσον είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα, ή να επιβάλλεται εκ νέου, εφόσον δεν είχε προηγουμένως επιβληθεί, ιδίως όταν:
α) υπάρχει κίνδυνος διαφυγής κατά την έννοια της περ. ζ) του άρθρου 4 του ν. 5226/2025 (Α’ 154), ή
β) ο υπήκοος τρίτης χώρας αποφεύγει ή παρεμποδίζει την προετοιμασία της επιστροφής ή τη διαδικασία απομάκρυνσης, ή
γ) συντρέχουν στο πρόσωπό του λόγοι εθνικής ασφάλειας, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας τάξης.
3. Οι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που τίθενται υπό κράτηση κρατούνται στα Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟ.ΚΕ.ΚΑ.) που λειτουργούν εντός των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (Κ.Υ.Τ.) ή των Κλειστών Ελεγχόμενων Δομών (Κ.Ε.Δ.), είτε αυτοτελώς πλησίον των εξωτερικών συνόρων, τα οποία υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
4. Αν δεν είναι δυνατή η κράτηση στα ανωτέρω σημεία που λειτουργούν στα εξωτερικά σύνορα ή πλησίον αυτών, αυτή μπορεί να λάβει χώρα και σε ΠΡΟ.ΚΕ.ΚΑ. εντός της λοιπής επικράτειας της χώρας. Η κράτηση αυτή δεν συνιστά είσοδο στη χώρα, κατά τα οριζόμενα στις παρ. 1 και 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 και στην παρ. 3 του άρθρου 5 του παρόντος.
5. Όταν η επιστροφή δεν ολοκληρώνεται εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην παρ. 2 του άρθρου 4 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, και συνεχίζεται η διαδικασία επιστροφής κατά τον ν. 5226/2025, οι αρμόδιες αρχές κράτησης δύνανται να επιβάλλουν εκ νέου κράτηση. Στην περίπτωση αυτή, η αρχική περίοδος κράτησης κατά τα ανωτέρω, περιλαμβάνεται στον υπολογισμό της μέγιστης περιόδου κράτησης που ορίζεται στις παρ. 5 και 6 του άρθρου 16 του ν. 5226/2025.
6. Για όσα θέματα δεν ρυθμίζονται ρητά από το παρόν και το άρθρο 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349, εφαρμόζονται αναλογικά τα άρθρα 16, 17 και 18 του ν. 5226/2025.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΕΙΣ ΣΕ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΗΣ
Άρθρο 158
Εφαρμογή παρεκκλίσεων
1. Αν η χώρα αντιμετωπίζει κατάσταση κρίσης ή ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου κατά την έννοια των παρ. 4 και 5 του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 14ης Μαΐου 2024 για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης, και ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου και για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1147 (L της 22.5.2024), o Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δύναται να υποβάλλει αίτημα για την εφαρμογή των παρεκκλίσεων του άρθρου 6 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349.
2. Εφόσον βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη διαδικασία για τη χορήγηση παρεκκλίσεων σύμφωνα με το άρθρο 2 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1359 και τα άρθρα 231 και 232 του παρόντος, το αίτημα εφαρμογής των παρεκκλίσεων της παρ. 1 περιλαμβάνεται στο αίτημα της εκκρεμούς διαδικασίας.
3. Η ΕΛ.ΑΣ. ενημερώνει τα πρόσωπα στα οποία εφαρμόζονται οι παρεκκλίσεις του άρθρου 6 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1349 για τα μέτρα που λαμβάνονται, τη διάρκειά τους και τις συνέπειες εφαρμογής τους, σε γλώσσα που τα πρόσωπα αυτά κατανοούν ή ευλόγως θεωρείται ότι κατανοούν.
4. Η πρόσβαση οργανώσεων και προσώπων που παρέχουν συμβουλές και καθοδήγηση σε υπηκόους τρίτων χωρών που βρίσκονται σε εγκαταστάσεις κράτησης γίνεται σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 17 του ν. 5226/2025 (Α’ 154). Περιορισμοί στην πρόσβαση αυτή επιβάλλονται, εφόσον είναι αναγκαίοι για λόγους ασφάλειας, δημόσιας τάξης ή ορθής διοικητικής λειτουργίας της εγκατάστασης, υπό τον όρο ότι δεν περιορίζουν την πρόσβαση υπερβολικά ούτε την καθιστούν αδύνατη.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 159
Κόμβοι επιστροφής (Return Hubs)
1. Η εκτέλεση της απόφασης επιστροφής υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς δύναται να υλοποιείται, πέραν των περιπτώσεων που ορίζονται στην περ. γ) του άρθρου 4 του ν. 5226/2025 (Α’ 154), και με τη μεταφορά του σε τρίτη χώρα η οποία λειτουργεί ως «κόμβος επιστροφής» (return hub), εφόσον υφίσταται σε ισχύ συμφωνία ή ρύθμιση επιστροφής μεταξύ της Ελλάδας ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ή της Ελλάδας και άλλων κρατών μελών της ΕΕ και της εν λόγω τρίτης χώρας.
2. Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου συνάπτει τις συμφωνίες της παρ. 1, σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο. Η συμφωνία ή η ρύθμιση της παρ. 1 καθορίζει ρητώς τις ειδικότερες διαδικασίες και τους όρους επιστροφής του υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς.
3. Από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος άρθρου εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
