- Συστήνεται στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών η Συντονιστική Αρχή Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου (εφεξής Συντονιστική Αρχή ΚΚΤ), ως ειδική υπηρεσία επιπέδου διεύθυνσης, η οποία υπάγεται στον αρμόδιο για ΚΚΤ και ΤΕ Υπουργό και λειτουργεί εντός της Ειδικής Υπηρεσίας ΚΚΤ και ΤΕ.
- Η Συντονιστική Αρχή ΚΚΤ αποτελείται από μονάδες, οι οποίες συστήνονται με απόφαση του αρμόδιου για το ΚΚΤ και ΤΕ Υπουργού.
- Η Συντονιστική Αρχή ΚΚΤ έχει ως σκοπό τη διαχείριση των πόρων που συνδέονται με την υλοποίηση των στόχων της κλιματικής ουδετερότητας και της απαλλαγής από ανθρακούχες εκπομπές για την υλοποίηση του Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου, στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου για τα έτη 2026-2032, όπως αποτυπώνονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/955 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 10ης Μαΐου 2023 για τη σύσταση Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα και για την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 (L 130).
- Η Συντονιστική Αρχή είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης και της τεχνικής βοήθειας.
Η Συντονιστική Αρχή έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α) τη διαχείριση μέτρων και επενδύσεων που περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο, καθώς και την κατανομή των ευθυνών και λειτουργιών,
β) την παρακολούθηση της υλοποίησης των στόχων του Ταμείου, τη διατύπωση προτάσεων, τη συμμετοχή στην εξειδίκευση των στόχων και τη σύνταξη εκθέσεων αξιολόγησης, σε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις αξιολόγησης και επανεξέτασης του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955, την παροχή τεκμηρίωσης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επίτευξη των στόχων και τη συμμετοχή σε διάλογο αναφορικά με την πρόοδο υλοποίησής τους,
γ) την επίβλεψη της διαδικασίας χρηματοδότησης των δικαιούχων στήριξης, της τήρησης των ορίων χρηματοδοτικής ενίσχυσης και της ανάκτησης των αδικαιολογήτως καταβληθέντων ή μη ορθώς χρησιμοποιηθέντων ποσών,
δ) τη διασφάλιση ότι οι τελικοί αποδέκτες λαμβάνουν τα ποσά που δικαιούνται, με την επιφύλαξη της διαθεσιμότητας χρηματοδότησης,
ε) τη διασφάλιση της εφαρμογής ισχυρών συστημάτων για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τη λήψη των αναγκαίων μέτρων και την πραγματοποίηση των προβλεπόμενων επενδύσεων,
στ) τη θέσπιση αποτελεσματικών και αναλογικών μέτρων και διαδικασιών κατά φαινομένων απάτης και παρατυπιών, προσαρμοσμένων στους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί στο πλαίσιο της στρατηγικής κατά της απάτης, την παρακολούθηση της συνολικής προόδου των στόχων του Ταμείου και τη συμβολή στην υιοθέτηση μέτρων αντιμετώπισης προβλημάτων, όπου απαιτείται,
ζ) τη διενέργεια διοικητικών επαληθεύσεων και επιτόπιων ελέγχων για τον έλεγχο της επίτευξης των οροσήμων και στόχων του Ταμείου, καθώς και της απουσίας σοβαρών παρατυπιών και φαινομένων απάτης, διαφθοράς, σύγκρουσης συμφερόντων και διπλής χρηματοδότησης,
η) την υλοποίηση δράσεων πληροφόρησης, επικοινωνίας και δημοσιότητας σχετικά με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με το άρθρο 23 του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955 και τη διασφάλιση διαφάνειας, συμπεριλαμβανομένης της δημοσιοποίησης των στοιχείων των τελικών αποδεκτών σε ενιαίο ιστότοπο,
θ) τη διασφάλιση της συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις της διαφάνειας και του κοινωνικού διαλόγου για το κλίμα, σύμφωνα με τα άρθρα 25 και 26 του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955,
ι) τον συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και την υλοποίηση των δράσεων, τη διαμεσολάβηση και επίλυση ζητημάτων υλοποίησης, τη λειτουργία ως ενιαίο σημείο επαφής και επικοινωνίας με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο και άλλα όργανα ή θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ια) τη συνεργασία με την Αρχή Πιστοποίησης και Εξακρίβωσης Συγχρηματοδοτούμενων Προγραμμάτων για τη συνυπογραφή της διαχειριστικής δήλωσης, με στόχο την αποτελεσματική παρακολούθηση και υποβολή των αιτημάτων πληρωμής,
ιβ) τον συντονισμό με την Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου ως φορέα ελέγχου, για την αποτελεσματική διενέργεια και παρακολούθηση των ελέγχων, καθώς και για την έγκαιρη ενημέρωση επί του χρονοδιαγράμματος επίτευξης των οροσήμων/στόχων και υποβολής αιτημάτων πληρωμής,
ιγ) την εξασφάλιση της τήρησης αποτελεσματικού ηλεκτρονικού συστήματος για τη συλλογή, καταγραφή και ασφαλή αποθήκευση δεδομένων και πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 21 του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955, με δυνατότητα πρόσβασης των ενδιαφερόμενων φορέων, αναφορικά με τα μέτρα, τις επενδύσεις, τα ορόσημα, τους στόχους και την υλοποίηση αυτών, καθώς και τα αποτελέσματα των ελέγχων και των διαχειριστικών επαληθεύσεων, καθώς και της παρακολούθησης αυτών, προκειμένου να διασφαλιστεί μια επαρκής διαδρομή ελέγχου,
ιδ) τη διασφάλιση της ευθυγράμμισης της λειτουργίας του Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου με εθνικές πολιτικές πρωτοβουλίες, καθώς και τη διασφάλιση της συνοχής και συμπληρωματικότητας μεταξύ του Εθνικού Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου και του Σχεδίου Δράσης για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων, των προγραμμάτων πολιτικής συνοχής, του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του Εθνικού Σχεδίου Ανακαίνισης Κτιρίων, του αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, του Σχεδίου Δίκαιης Μετάβασης, του Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας και του Εθνικού Κλιματικού Νόμου, και
ιε) την παρακολούθηση των εθνικών και διεθνών εξελίξεων στους τομείς πολιτικής του Εθνικού Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου.
Στην πιλοτική εφαρμογή του κοινωνικού leasing πρέπει να ενταχθούν πέραν των ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών και οι πληγείσες από φυσικές καταστροφές περιοχές όπως ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας από τον σεισμό της 27/9/2021 με προτεραιότητα όσων σεισμόπληκτων αναγκαστηκαν να φύγουν από τα σπίτια τους και διαμένουν αλλού μέχρι να τα επισκευάσουν.
Πρόταση υιοθέτησης της φιλοσοφίας του γαλλικού «Social Leasing» με προσαρμογή στις κοινωνικές και γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της Ελλάδας
Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, κατατίθεται πρόταση για τη διαμόρφωση ενός στοχευμένου και κοινωνικά δίκαιου προγράμματος «κοινωνικής μίσθωσης» ηλεκτρικών οχημάτων, βασισμένου στη φιλοσοφία του επιτυχημένου γαλλικού μοντέλου «Mon Leasing Électrique», με αναγκαίες προσαρμογές στην ελληνική πραγματικότητα.
Η πρόταση εδράζεται σε δύο βασικούς άξονες του γαλλικού μοντέλου (εισόδημα και ανάγκη μετακίνησης), ενισχυμένους με πρόσθετα κοινωνικά και γεωγραφικά κριτήρια:
Κριτήριο Ανάγκης Μετακίνησης (Απόσταση Κατοικίας – Εργασίας)
Προτείνεται η προτεραιοποίηση εργαζομένων των οποίων η απόσταση κατοικίας – τόπου εργασίας υπερβαίνει τα 15 χλμ. Το κριτήριο αυτό αποτυπώνει αντικειμενικά την καθημερινή ανάγκη μετακίνησης και ευθυγραμμίζεται πλήρως με την πρακτική του γαλλικού μοντέλου.
Εισοδηματική Στόχευση με Υποχρεωτική Κοινωνική Προτεραιοποίηση
Προτείνεται ανώτατο όριο φορολογητέου εισοδήματος τα 16.000€, κατά αντιστοιχία με το γαλλικό πλαίσιο.
Παράλληλα, προτείνεται η θεσμοθέτηση σαφούς προτεραιότητας για νοικοκυριά που περιλαμβάνουν:
μέλος ΑμεΑ
εξαρτώμενα τέκνα
Η ύπαρξη μέλους ΑμεΑ στο νοικοκυριό θα πρέπει να αποτελεί βασικό κοινωνικό κριτήριο προτεραιοποίησης στο πρόγραμμα, λόγω των αυξημένων αναγκών μετακίνησης, προσβασιμότητας και καθημερινής υποστήριξης.
Επιπλέον, για τα νοικοκυριά αυτά προτείνεται:
αυξημένη μοριοδότηση
δυνατότητα επιλογής μεγαλύτερων ή κατάλληλα διαμορφωμένων οχημάτων
ενισχυμένο ποσοστό επιδότησης
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η ουσιαστική ισότητα πρόσβασης και η στοχευμένη στήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Περιβαλλοντικό Κίνητρο Απόσυρσης (Οχήματα προ του 2007)
Προτείνεται η απόσυρση παλαιού οχήματος (πρώτης κυκλοφορίας πριν το 2007) να λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο ενίσχυσης και όχι ως προϋπόθεση αποκλεισμού από το πρόγραμμα.
Συγκεκριμένα, η απόσυρση να επιβραβεύεται με αυξημένη επιδότηση ή/και κάλυψη του συνόλου της προκαταβολής (100%), χωρίς να τίθεται ως περιοριστικός παράγοντας η ύπαρξη δεύτερου οχήματος στο νοικοκυριό, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την κάλυψη των καθημερινών μετακινήσεων (ιδίως για εργασία) άλλου ενήλικου μέλους.
Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται ο περιβαλλοντικός στόχος της ανανέωσης του στόλου, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την καθολική πρόσβαση στο πρόγραμμα.
Γεωγραφική Προτεραιοποίηση και Περιφερειακή Δικαιοσύνη
Προτείνεται ειδική μοριοδότηση ή κατά προτεραιότητα ένταξη για πολίτες που:
διαμένουν ή εργάζονται σε σεισμόπληκτες περιοχές (π.χ. Δήμος Μινώα Πεδιάδας)
διαμένουν σε περιοχές με υψηλή περιβαλλοντική επιβάρυνση ή αστική συμφόρηση (π.χ. Δήμος Ηρακλείου)
Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί ως εργαλείο άμεσης στήριξης και περιφερειακής ανασυγκρότησης.
Κρατική Εγγυοδοσία για την Άρση Χρηματοπιστωτικών Αποκλεισμών
Προτείνεται η θέσπιση μηχανισμού κρατικής εγγύησης (State Guarantee) προς τις εταιρείες leasing για ευάλωτα νοικοκυριά.
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η ύπαρξη δυσμενών οικονομικών στοιχείων (π.χ. καταχωρήσεις σε Τειρεσία) δεν θα αποτελεί λόγο αποκλεισμού από το πρόγραμμα.
Η παρέμβαση αυτή είναι κρίσιμη για την ουσιαστική κοινωνική στόχευση του μέτρου και ευθυγραμμίζεται με καλές ευρωπαϊκές πρακτικές.
Συμπερασματικά, η προτεινόμενη προσέγγιση:
αξιοποιεί αποδεδειγμένα επιτυχημένα ευρωπαϊκά πρότυπα,
ενσωματώνει κοινωνικά δίκαιες προσαρμογές,
αντιμετωπίζει υπαρκτά εμπόδια πρόσβασης (όπως ο τραπεζικός αποκλεισμός),
και συμβάλλει ταυτόχρονα στην ενεργειακή μετάβαση και την κοινωνική συνοχή.
Η υιοθέτηση ενός τέτοιου μοντέλου θα ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και την αποδοχή του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου στην ελληνική κοινωνία.
Στα προγράμματα του ταμείου που πρόκειται να έρθουν προσέξτε περισσότερο την μεσαία τάξη… ανεβάστε τα εισοδηματικά κριτήρια και επικεντρωθείτε σε περιοχές εκτός αστικού περιβάλλοντος που δεν έχουν οι πολίτες πρόσβαση σε αστική συγκοινωνία , σε φυσικό αέριο και γρήγορο ίντερνετ… δώστε σε αυτούς τους πολίτες δεύτερης ταχύτητας το δικαίωμα να ανασανουν απο το βάρος της ενέργειας
«Αξιότιμοι,
Στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το «Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο», θα ήθελα να επισημάνω την ανάγκη για ρητή και αυξημένη μοριοδότηση στο πρόγραμμα του κοινωνικού leasing για τις εξής κατηγορίες «μεταφορικά ευάλωτων» πολιτών:
1. Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ): Η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση είναι κρίσιμη για εμάς, καθώς χρειαζόμαστε ασφαλή και σύγχρονα οχήματα για τις συχνές μετακινήσεις που απαιτούνται για λόγους υγείας. Προτείνω η αναπηρία (άνω του 50%) να αποτελεί κριτήριο αυτόματης προτεραιότητας στη λίστα δικαιούχων.
2. Οικογένειες με Εξαρτώμενα Μέλη / Σπουδαστές: Το εισοδηματικό όριο για την ένταξη στο πρόγραμμα θα πρέπει να προσαυξάνεται κλιμακωτά για κάθε παιδί, με ειδική μέριμνα για σπουδαστές που παραμένουν εξαρτώμενα μέλη, ώστε να μην αποκλείονται οικογένειες με μεσαία εισοδήματα που αντιμετωπίζουν αυξημένα έξοδα.
3. Απόσυρση Παλαιών Οχημάτων: Η δυνατότητα απόσυρσης οχημάτων δεκαετίας (όπως Euro 5/6) θα πρέπει να επιδοτείται επιπλέον ή να υπολογίζεται ως η «προκαταβολή» του leasing, ώστε πολίτες χωρίς διαθέσιμο κεφάλαιο να μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε ένα καθαρό όχημα με μηδενικό αρχικό κόστος.
Με το συγκεκριμένο πλαίσιο, το πρόγραμμα θα γίνει πραγματικά δίκαιο και προσβάσιμο σε όσους το έχουν περισσότερο ανάγκη.»
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο έχει ως κύριο στόχο την ανακούφιση των ευάλωτων νοικοκυριών από το αυξημένο ενεργειακό κόστος. Η Συντονιστική Αρχή οφείλει να δίνει απόλυτη προτεραιότητα σε έργα στεγαστικής πολιτικής και κοινωνικής κατοικίας που εξασφαλίζουν σχεδόν μηδενικό κόστος λειτουργίας για τον τελικό χρήστη. Η απλή επιδότηση λογαριασμών ή η επιδερμική ανακαίνιση διαιωνίζουν την ενεργειακή εξάρτηση των ευάλωτων πολιτών. Απαιτείται ρητή οδηγία για χρηματοδότηση ολιστικών λύσεων, βασισμένων π.χ. στις αρχές σχεδιασμού του Παθητικού Κτιρίου, ώστε οι πολίτες αυτοί να απεγκλωβιστούν μόνιμα από την ενεργειακή φτώχεια.
Το σχόλιό μου εδώ προτείνει στους νομοθέτες να σκεφτούν αν είναι δυνατόν να ενδυναμώσουν την παράγραφο 4β, η οποία ήδη αναφέρεται στην «παρακολούθηση της υλοποίησης των στόχων του Ταμείου, τη διατύπωση προτάσεων, τη συμμετοχή στην εξειδίκευση των στόχων και τη σύνταξη εκθέσεων αξιολόγησης…», και αναφέρεται και σε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις αξιολόγησης επανεξέτασης του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/955.
Μιας και τα προγράμματα τα οποία σχετίζονται με αυτό το σχέδιο νόμου δύνανται να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση των κοινωνικών συνεπειών της πράσινης μετάβασης, θα μπορούσε να αναφέρεται σε νέα παράγραφο ότι η Συντονιστική Αρχή Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου θα συμβάλει και στην αξιολόγηση της αντιμετώπισης της κοινωνικής ανισότητας ύστερα από την εφαρμογή των σχετικών πολιτικών, αλλά και της αποτελεσματικότητάς τους στην αντιμετώπιση, λ.χ., της ενεργειακής φτώχειας, με αναφορά στο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας.
Να σκεφτούν οι νομοθέτες αν χρειάζεται περεταίρω αναφορά σε ξεχωριστή παράγραφο όχι μόνο των ζητημάτων που σχετίζονται με την παρακολούθηση γενικών στόχων, τη διαχείριση χρηματοδότησης και τον έλεγχο παρατυπιών, αλλά και της επιτυχίας των προγραμμάτων όσον αφορά στην αντιμετώπιση της κοινωνικής ανισότητας και των οικονομικών ζητημάτων που δύνανται να αντιμετωπίζουν ευάλωτες ομάδες λόγω της πράσινης μετάβασης.
Η παράγραφος ιδ είναι πολύ καίρια, μιας και συνδέει το έργο της Συντονιστικής Αρχής Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου με το υπάρχον πλαίσιο.
Υπάρχει αναφορά και στο Εθνικό Σχέδιο Ανακαίνισης Κτιρίων (ΕΣΑΚ). Η Ελλάδα, βεβαίως, έλαβε πρόσφατα και προειδοποιητική επιστολή από την ΕΕ, μιας και είναι εκτός προθεσμίας για την καταβολή του ΕΣΑΚ και έχει προθεσμία δύο μηνών. Εάν αυτή η διαδικασία δεν ολοκληρωθεί, να εξετάσουν οι νομοθέτες αν αυτό έχει συνέπειες στην αναφορά στο παρόν άρθρο ή εάν υπάρχει σχέδιο για την καταβολή του σχεδίου έως και την ψήφιση στην ολομέλεια.