Το άρθρο 128 του ν. 4389/2016 (Α’ 94), περί του σκοπού και των αρμοδιοτήτων της Δημόσιας Αρχής Λιμένων, αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 128
Αρμοδιότητες της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων
- Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α) την παρακολούθηση των ζητημάτων που συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη της περιβαλλοντικής ρύπανσης στη θαλάσσια, χερσαία και εναέρια λιμενική ζώνη, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
β) την εξασφάλιση της παροχής αξιόπιστων και ποιοτικών υπηρεσιών από τους φορείς διαχείρισης λιμένων, στους παραχωρημένους και τους υποπαραχωρημένους λιμένες, σε πλοία, επιβάτες και φορτία, σε υδατοδρόμια/υδάτινα πεδία, σύμφωνα με την αρχή της απαγόρευσης διάκρισης, την κείμενη νομοθεσία και τις ισχύουσες Συμβάσεις Παραχώρησης ή Υποπαραχώρησης,
γ) τον έλεγχο των καταγγελιών χρηστών υπηρεσιών λιμένων ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες με ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα ασφάλειας,
δ) τη συνεργασία με όλους τους αρμοδίους φορείς της Ελληνικής Δημοκρατίας για την εποπτεία, παρακολούθηση, κατοχύρωση και τον έλεγχο των εργασιακών δικαιωμάτων και των συνδικαλιστικών ελευθεριών στη λιμενική ζώνη κατά την παρακολούθηση της εφαρμογής των ισχυουσών Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας και της κατά περίπτωση εφαρμοστέας νομοθεσίας,
ε) την παρακολούθηση, την εποπτεία, τη λήψη μέτρων και την επιβολή κυρώσεων, σχετικά με την τήρηση των υποχρεώσεων των φορέων που προκύπτουν από τις συμβάσεις παραχώρησης, καθώς και την εισήγηση προς τους Υπουργούς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής σχετικά με την άσκηση των δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου που απορρέουν από τις εν λόγω συμβάσεις,
στ) τον έλεγχο των καταγγελιών και τη λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/352 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 2017, για τη θέσπιση πλαισίου όσον αφορά την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και κοινών κανόνων για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια των λιμένων (L 57), στους λιμένες στους οποίους αυτός εφαρμόζεται,
ζ) τη διενέργεια τακτικών και έκτακτων ελέγχων σε λιμένες, καθώς και την επιβολή κυρώσεων, συμπεριλαμβανομένων και προστίμων, όταν αυτό προβλέπεται, αναφορικά με την τήρηση του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/352, σε όλους τους λιμένες στους οποίους εφαρμόζεται,
η) τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με την ασφάλεια και την τήρηση των ελάχιστων προτύπων ασφάλειας για τα επιβατηγά πλοία, για λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμένες και την υποβολή αιτήματος συνδρομής κάθε συναρμόδιας δημόσιας αρχής, για την προαγωγή της ασφάλειας σε αυτά,
θ) την έκδοση μέχρι την 31η Δεκεμβρίου κάθε έτους, αναλυτικής έκθεσης τήρησης των κανόνων ασφαλείας σε επιβατηγά πλοία και σε λιμένες, στην οποία περιλαμβάνονται τα πορίσματα των ελέγχων και διαλαμβάνεται η κανονιστική συμμόρφωση σε θέματα ασφαλείας, η οποία δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής εντός ενός (1) μηνός από την παραλαβή της,
ι) την πρόταση στις αρμόδιες υπηρεσίες για τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων για την προστασία της ασφάλειας στους λιμένες. Ειδικώς, η Ε.Μ.Α.Λ.Π., μετά από έλεγχο κάθε περιστατικού ασφάλειας σε λιμενικές εγκαταστάσεις, και μετά από λήψη υπόψη εισηγήσεων, συστάσεων, πορισμάτων ελέγχων ή διερευνήσεων αρμόδιων υπηρεσιών επί θεμάτων ενίσχυσης της ασφαλείας των θαλασσίων μεταφορών, προτείνει τη λήψη κατάλληλων μέτρων μετά από νόμιμη κλήση προς ακρόαση του ελεγχόμενου φορέα ή του νομίμου εκπροσώπου του, όπως:
ια) τη λήψη πρόσθετων προληπτικών μέτρων ασφαλείας για την αντιμετώπιση ανάλογων περιστατικών, ιδίως μέτρων κατάλληλης σήμανσης, πρόσθετης ενημέρωσης του επιβατικού κοινού σε θέματα ασφαλείας, πρόσθετης επιμόρφωσης του προσωπικού λιμένων, υδατοδρομίων και εταιρειών σε θέματα ασφαλείας, πάσης φύσεως μέτρων συμμόρφωσης με βέλτιστες πρακτικές και επικαιροποιημένα πρότυπα ασφαλείας προς αποφυγή νέων ατυχημάτων, και την αποτελεσματικότερη συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες ασφαλείας σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
και
ιβ) την έκδοση συστάσεων για:
- i) την τροποποίηση των κανονισμών ασφαλείας των λιμενικών εγκαταστάσεων,
- ii) την ενίσχυση του προσωπικού του ελεγχόμενου φορέα και την επιφόρτισή του με συγκεκριμένα καθήκοντα ασφαλείας,
iii) την υπαγωγή του προσωπικού του ελεγχόμενου φορέα σε πρόσθετη εκπαίδευση για την αντιμετώπιση ανάλογων περιστατικών ασφαλείας,
- iv) την επικαιροποίηση του κανονιστικού πλαισίου με επαυξημένα πρότυπα και κανονισμούς ασφάλειας.
- Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. ασκεί, επίσης:
α) κάθε αρμοδιότητα, η οποία έχει ανατεθεί ή ασκείται κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος από τη Δημόσια Αρχή Λιμένων, εκτός αν άλλως ορίζεται στον παρόντα,
β) κάθε αρμοδιότητα και εξουσία διοίκησης λιμένα που περιέρχεται στον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με σύμβαση παραχώρησης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του φορέα εκμετάλλευσης και διοίκησης του λιμένα που έχει κυρωθεί νομοθετικά, εφόσον αυτή δεν απονέμεται με άλλη διάταξη νόμου ή κανονιστική πράξη σε άλλον φορέα. Η παρούσα εφαρμόζεται και στις συμβάσεις υποπαραχώρησης.
Οι αρμοδιότητες του παρόντος άρθρου ασκούνται, εφόσον δεν προσκρούουν στις αρμοδιότητες του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής και της Ελληνικής Υπηρεσίας Διερεύνησης Ναυτικών Ατυχημάτων του άρθρου 8 του ν. 4033/2011 (Α 264).
- Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, η Ε.Μ.Α.Λ.Π.:
α) αναλαμβάνει ενημερωτικές δράσεις για την προώθηση σχέσεων και δικτύων συνεργασίας, την προώθηση των συνδυασμένων μεταφορών και την εισαγωγή νέων τεχνολογιών, πληροφοριακών συστημάτων και εφαρμογών,
β) εισηγείται στο Ελληνικό Δημόσιο για την εκπόνηση και ανάθεση μελετών και ερευνών, σχετικών με το αντικείμενό της,
γ) εισηγείται την ανάληψη και υλοποίηση προγραμμάτων από το Ελληνικό Δημόσιο ή από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από διεθνείς οργανισμούς που εδρεύουν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, σχετικών με το αντικείμενό της,
δ) πραγματοποιεί έρευνες αγοράς, υλοποιεί ευρωπαϊκά διασυνοριακά προγράμματα και προγράμματα επανεκπαίδευσης και επιμόρφωσης εργαζομένων, αναλαμβάνει ρόλους συμβούλου, συμμετέχει σε διεθνείς εκθέσεις και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την προώθηση της έρευνας και καινοτομίας,
ε) παρέχει εκπαιδευτικά προγράμματα λιμενικών υπηρεσιών και εργασιών για τη συνεχή επιμόρφωση και δια βίου μάθηση των εργαζομένων στη λιμενική ζώνη οποιουδήποτε λιμένα της ελληνικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένων των παραχωρημένων και υποπαραχωρημένων λιμένων,
στ) συνεργάζεται με κάθε αρμόδια δημόσια αρχή για την εκπλήρωση των σκοπών της,
ζ) εποπτεύει τη διαχείριση των ιστορικών τεκμηρίων και των αρχείων του συνόλου των ελληνικών λιμένων,
η) σχεδιάζει, προγραμματίζει, αναθέτει, και εκτελεί πάσης φύσεως έργα και μελέτες σε οποιονδήποτε λιμένα της ελληνικής επικράτειας και πάσης φύσεως έργα που σχετίζονται με τη λιμενική δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένων των έργων λιμενικών υποδομών,
θ) σχεδιάζει και διενεργεί διαγωνιστικές διαδικασίες για τη σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών προς κάλυψη αναγκών εξειδικευμένου ή τεχνικού χαρακτήρα, σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α’ 160),
ι) συμμετέχει σε διεθνείς συναντήσεις σχετικά με την υποστήριξη των θέσεων της χώρας σε θέματα που σχετίζονται με την παροχή λιμενικών υπηρεσιών στους διεθνείς οργανισμούς και τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ια) αποτελεί τον «Οργανισμό», σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 2881/2001 (Α’ 16), περί του αρμόδιου οργάνου για τη διοίκηση και διαχείριση λιμένα, διώρυγας ή διαύλου,
ιβ) επεξεργάζεται και προτείνει στον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής νομοθετικές διατάξεις,
ιγ) εκδίδει Κανονισμό Καταγγελιών και Ακροάσεων,
ιδ) δύναται να συλλέγει κάθε αναγκαίο στοιχείο σύμφωνα με τη Σύμβαση Παραχώρησης και την κείμενη νομοθεσία.
- Κατά των πράξεων που εκδίδει η Ε.Μ.Α.Λ.Π. σύμφωνα με την παρ. 1, επιτρέπεται η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής ενώπιον της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων (Ρ.Α.Λ.). Η προσφυγή ασκείται με κατάθεση στη γραμματεία της Ρ.Α.Λ., μέσα σε αποκλειστική προθεσμία τριάντα (30) ημερών, από την κοινοποίηση ή γνωστοποίηση της πράξης στον αποδέκτη της. Η Ρ.Α.Λ. εκδίδει την απόφασή της μέσα σε εξήντα (60) ημέρες από την κατάθεση της προσφυγής. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία του προηγούμενου εδαφίου, η προσφυγή θεωρείται ότι έχει απορριφθεί σιωπηρά.».
Πεδίο αρμοδιοτήτων και αλληλοεπικαλύψεις.
Η εκτεταμένη έκταση και η ποικιλία των αρμοδιοτήτων της (Ε.Μ.Α.Λ.Π.) – ρυθμιστικές, εργασιακές, κυρωτικές, εκπαιδευτικές, τεχνικές, αναπτυξιακές, συμβουλευτικές και εκτελεστικές – ενέχει κινδύνους σύγχυσης των ρόλων, αλληλοεπικαλύψεων, καθώς και σύγκρουσης αρμοδιοτήτων με άλλες δημόσιες αρχές. Συγκεντρώνονται ετερόκλητες αρμοδιότητες οι οποίες σήμερα κατανέμονται σε πολλούς διακριτούς φορείς όπως κυρίως του Αρχηγείου Λιμενικού Σώματος – Ελληνική Ακτοφυλακή, τις Γενικές Γραμματείες και Υπηρεσίες του Υπουργείου, τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων, Υπηρεσίες Επιθεώρησης Πλοίων, Περιβάλλοντος και Εργασίας , διερεύνησης ναυτικών ατυχημάτων κ.ά.
Ενδεικτικά η διάταξη που προβλέπει ότι οι αρμοδιότητες της Ε.Μ.Α.Λ.Π. ασκούνται «εφόσον δεν προσκρούουν» στις αρμοδιότητες του Λιμενικού Σώματος ή της Ελληνικής Υπηρεσίας Διερεύνησης Ναυτικών Ατυχημάτων. Η φράση είναι γενική και δεν προσδιορίζει αντικειμενικά το περιεχόμενο της «πρόσκρουσης». Το Λιμενικό Σώμα έχει κατεξοχήν ρόλο στην ασφάλεια του λιμένα, την αποτροπή ατυχημάτων και ελέγχου των λιμενικών εγκαταστάσεων. Η νέα Μονάδα αναλαμβάνει επίσης ελέγχους μετά από περιστατικά ασφάλειας, κάτι που συνδέεται άμεσα με τον ρόλο της ΕΛ.Υ.Δ.Ν.Α. βάσει του ν. 4033/2011. Παράλληλα καλείται να συγκεντρώνει πληροφορίες ασφάλειας αλλά και προτύπων ασφάλειας πλοίων.
Η ανάθεση στην Ε.Μ.Α.Λ.Π. ελέγχων μετά από συμβάντα ασφάλειας και συγκέντρωσης πληροφοριών ενδέχεται να δημιουργήσει επικαλύψεις και αντιφατικές οδηγίες.
Χωρίς σαφή διαχωρισμό αρμοδιοτήτων, το προτεινόμενο πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικές δυσλειτουργίες, τροποποιήσεις επιχειρησιακών διαδικασιών και ενδεχόμενες επιπτώσεις στην ασφάλεια και συνοχή του συστήματος. Η απουσία καθορισμού τελικού αρμόδιου οργάνου επίλυσης διαφορών ενδέχεται να απαιτήσει μελλοντικά τη δημιουργία πρόσθετου μηχανισμού επίλυσης συγκρούσεων.
Παράλληλα, η Μονάδα συγκεντρώνει τόσο εποπτικά όσο και κυρωτικά και εκτελεστικά καθήκοντα, μεταξύ των οποίων και αρμοδιότητες «σχεδιασμού, ανάθεσης και εκτέλεσης έργων» σε λιμενικές εγκαταστάσεις. Η σύζευξη αυτή ενέχει κινδύνους για την αντικειμενικότητα των ελέγχων, τον ανταγωνισμό και τη συμμόρφωση με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ιδίως σε παραχωρημένους λιμένες. Η ταυτόχρονη άσκηση ελεγκτικού και εκτελεστικού ρόλου μπορεί να οδηγήσει σε ακυρωτικές αμφισβητήσεις.
Ευρωπαϊκά πρότυπα και κανονισμοί
Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. υπάγεται στο Υπουργείο και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/352 θέτει κοινά πρότυπα για παροχή λιμενικών υπηρεσιών, διαφάνεια και εποπτεία και απαιτεί ανεξαρτησία εποπτικής αρχής.
Ως προς τα Ευρωπαϊκά πρότυπα και κανονισμούς η Οδηγία 2005/65/ΕΚ για την ασφάλεια λιμένων προβλέπει σαφή διαχωρισμό ρόλων μεταξύ διοικητικών αρχών και των επιχειρησιακών Μονάδων. Παράλληλα ο Κανονισμός ISPS (Διεθνής Κώδικας για την Ασφάλεια Πλοίων και Λιμενικών Εγκαταστάσεων) απαιτεί τεκμηριωμένες διαδικασίες, εκπαίδευση και σύστημα αξιολόγησης κινδύνων. Ιδιαίτερη προσοχή και στα θέματα του Διεθνούς Κώδικα Ασφαλούς Διαχείρισης (ISM CODE) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) που καθορίζει πρότυπα για την ασφαλή διαχείριση πλοίων και την πρόληψη της ρύπανσης.
Διαχείριση καταγγελιών – ανάγκη για αντικειμενικά κριτήρια και ψηφιακή πλατφόρμα
Η διαχείριση καταγγελιών χρηστών λιμένων από την Ε.Μ.Α.Λ.Π. απαιτεί σαφείς διαδικασίες, φίλτρα παραδεκτού και τεχνική αξιολόγηση πριν την έναρξη έρευνας. Χωρίς τέτοιους μηχανισμούς, η Μονάδα κινδυνεύει να υπερφορτωθεί με υποθέσεις «παραπόνων» που δεν θα αφορούν ουσιαστικές παραβάσεις, επιβραδύνοντας την εξέταση σοβαρών θεμάτων.
Η περαιτέρω νομοθετική πρόβλεψη εξουσιοδότησης θέσπισης αντικειμενικών κριτηρίων αξιολόγησης, επιβεβαίωσης και ιεράρχησης καθώς και η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας διαφάνειας —όπως υποδεικνύει η εμπειρία άλλων ρυθμιστικών αρχών— είναι απαραίτητες.
Κυρωτικές αρμοδιότητες
Η αποτελεσματική επιβολή προστίμων και μέτρων συμμόρφωσης απαιτεί να έχει σαφή εξουσιοδοτική βάση και αναλυτικό καθορισμό διαδικασιών, κατηγοριών παραβάσεων, κριτηρίων επιμέτρησης κυρώσεων και εγγυήσεων νομιμότητας.
Ετήσια έκθεση ασφάλειας
Στην ετήσια έκθεση όπου προβλέπεται να δημοσιεύεται άμεσα και να περιλαμβάνει πορίσματα ελέγχων απαιτείται συγκεκριμένη μεθοδολογία αξιολόγησης. Ωστόσο θα πρέπει να διευκρινίζεται η σχέση της με τα πορίσματα όπως της ΕΛ.Υ.Δ.Ν.Α. ή άλλων αρμοδίων αρχών ώστε να αποφευχθούν πρόωρα ή εσφαλμένα συμπεράσματα.
Ενίσχυση του ρόλου της Μονάδας σε θέματα ακτοπλοϊκής λιμενικής διακυβέρνησης.
Ο ρόλος της Μονάδας πρέπει να ενισχυθεί σε τομείς όπου υπάρχουν διαπιστωμένες αδυναμίες του πλαισίου, ιδίως ως προς τον κρίσιμο ρόλο των 140 ακτοπλοϊκών λιμένων, του ακτοπλοϊκού δικτύου μεταφορών και των ακτοπλοϊκών πλοίων, για τη νησιωτικότητα, τη γεωγραφική συνέχεια, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και τον τουρισμό. Ενδεικτικά:
• Εποπτεία της άμεσης χρήσης των ανταποδοτικών λιμενικών τελών για έργα που βελτιώνουν τις υπηρεσίες προς επιβάτες και πλοία, ενισχύουν την ασφάλεια και την εύρυθμη λειτουργία του λιμένα, για λιμενικές εγκαταστάσεις φιλικότερης υποδοχής και εξυπηρέτησης των επιβατών και των πλοίων.
• Θεσμοθέτηση ετήσιου δημόσιου απολογισμού των έργων που υλοποιούνται από ανταποδοτικά έσοδα.
• Εποπτεία και έλεγχος της λιμενικής τιμολογιακής πολιτικής, ώστε να μην επιβαρύνουν αδικαιολόγητα το ναύλο ή το λειτουργικό κόστος των πλοίων. Η εισήγηση εμπεριστατωμένων μέτρων λιμενικών χρεώσεων (εκπτώσεων- απαλλαγών) με στόχο τη νησιωτικότητα.
• Ορθολογική κατανομή πόρων για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και την ενίσχυση των μικρών λιμένων και νησιών, ιδίως των «άγονων γραμμών» και
• fast-track αδειοδοτήσεων κρίσιμων υποδομών – έργων και άμεσων επεμβάσεων αποκατάστασης.
Συνοπτικά το σχέδιο νόμου αποτελεί σημαντικό βήμα προς έναν ενιαίο, ισχυρότερο μηχανισμό ελέγχου, καλύτερης εποπτείας των παραχωρήσεων και ενίσχυσης της ασφάλειας και της ποιότητας υπηρεσιών. Ωστόσο, η υπερβολική συγκέντρωση ετερογενών αρμοδιοτήτων ενδέχεται να μειώσει την αποτελεσματικότητα της Μονάδας, να δημιουργήσει επικαλύψεις και συγκρούσεις με άλλους φορείς και να την καταστήσει μια «υπερδομή» με δυσκολίες λειτουργικής διαχείρισης.
Στο Άρθρο 6 «Αρμοδιότητες της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων-Αντικατάσταση άρθρου 128 ν. 4389/2016», το νέο άρθρο 128 να συμπληρωθεί/τροποποιηθεί ως ακολούθως:
«Άρθρο 128
Αρμοδιότητες της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων
1. Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α) την παρακολούθηση των ζητημάτων που συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη της περιβαλλοντικής ρύπανσης στη θαλάσσια, χερσαία και εναέρια λιμενική ζώνη, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
β) την εξασφάλιση της παροχής αξιόπιστων και ποιοτικών υπηρεσιών από τους φορείς διαχείρισης λιμένων, στους παραχωρημένους και τους υποπαραχωρημένους λιμένες, σε πλοία, επιβάτες, συμπεριλαμβανομένων των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, και φορτία και σε υδατοδρόμια/υδάτινα πεδία, σύμφωνα με την αρχή της απαγόρευσης διάκρισης, την κείμενη νομοθεσία και τις ισχύουσες Συμβάσεις Παραχώρησης ή Υποπαραχώρησης,
γ) τον έλεγχο των καταγγελιών χρηστών υπηρεσιών λιμένων, συμπεριλαμβανομένων των καταγγελιών χρηστών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες με ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα ασφάλειας,
δ) […]
στ) τον έλεγχο των καταγγελιών και τη λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση τόσο με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/352 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 2017, για τη θέσπιση πλαισίου όσον αφορά την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και κοινών κανόνων για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια των λιμένων (L 57), στους λιμένες στους οποίους αυτός εφαρμόζεται όσο και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010 για τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, […]
η) τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με την ασφάλεια και την τήρηση των ελάχιστων προτύπων ασφάλειας για τα επιβατηγά πλοία, για λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμένες και την υποβολή αιτήματος συνδρομής κάθε συναρμόδιας δημόσιας αρχής, για την προαγωγή της ασφάλειας σε αυτά, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαιτέρως τις ανάγκες και τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, […]
ι) την πρόταση στις αρμόδιες υπηρεσίες για τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων για την προστασία της ασφάλειας στους λιμένες. Ειδικώς, η Ε.Μ.Α.Λ.Π., μετά από έλεγχο κάθε περιστατικού ασφάλειας σε λιμενικές εγκαταστάσεις, και μετά από λήψη υπόψη εισηγήσεων, συστάσεων, πορισμάτων ελέγχων ή διερευνήσεων αρμόδιων υπηρεσιών επί θεμάτων ενίσχυσης της ασφαλείας των θαλασσίων μεταφορών, προτείνει τη λήψη κατάλληλων μέτρων μετά από νόμιμη κλήση προς ακρόαση του ελεγχόμενου φορέα ή του νομίμου εκπροσώπου του, όπως:
ια) τη λήψη πρόσθετων προληπτικών μέτρων ασφαλείας για την αντιμετώπιση ανάλογων περιστατικών, με ειδική μέριμνα για την ασφάλεια των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, ιδίως μέτρων κατάλληλης σήμανσης, πρόσθετης ενημέρωσης του επιβατικού κοινού σε θέματα ασφαλείας, πρόσθετης επιμόρφωσης του προσωπικού λιμένων, υδατοδρομίων και εταιρειών σε θέματα ασφαλείας, πάσης φύσεως μέτρων συμμόρφωσης με βέλτιστες πρακτικές και επικαιροποιημένα πρότυπα ασφαλείας προς αποφυγή νέων ατυχημάτων, και την αποτελεσματικότερη συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες ασφαλείας σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, […]»
Αιτιολόγηση: Με τις προτεινόμενες προσθήκες διασφαλίζεται ότι η Ε.Μ.Α.Λ.Π. λαμβάνει συστηματικά υπόψη τις ανάγκες και τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας, εξασφαλίζοντας πλήρη συμμόρφωση με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010.
1. Στην παράγραφο 1 (α) θα πρέπει να εξεταστεί η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων με τη Διεύθυνση Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ.
Στην παράγραφο 1 (γ) θα πρέπει να εξεταστεί η αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων με τη Διεύθυνση Ελέγχου Διαχείρισης Ασφάλειας Πλοίων & Λιμενικών Εγκαταστάσεων του Κλάδου Ελέγχου Πλοίων του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ.
Στην παράγραφο 1 (στ) επισημαίνεται ότι η αρμοδιότητα του Κανονισμό (ΕΕ) 2017/352 είχε ανατεθεί στη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων με το άρθρο 113Α του ν.4389/2016, το οποίο είχε προστεθεί με το άρθρο 47 Ν.4597/2019, ΦΕΚ Α 35/28.2.2019 και καταργήθηκε με το άρθρο 50 Ν.4770/2021.ΦΕΚ Α 15/29.1.2021, όπως αναφέρεται στο σχολιασμό μας στο προηγούμενο άρθρο.
Στην παράγραφο 1(ζ) πρέπει να επισημανθεί ότι οι έλεγχοι τήρησης της νομιμότητας στα λιμάνια πραγματοποιούνται από τη λιμενική αστυνομία και δεν υφίσταται λόγος αλλά και δυνατότητα δημιουργίας νέου ελεγκτικού μηχανισμού ή σώματος, ο οποίος απαιτεί πλήθος προσωπικού. Επιπλέον όπως αναφέρθηκε ανωτέρω η αρμοδιότητα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/352 από την νέα Υπηρεσία δεν είναι σύμφωνη με τις προϋποθέσεις που ο ίδιος ο Κανονισμός ορίζει.
Στην παράγραφο 1(η) αναφέρονται τα πρότυπα ασφαλείας για επιβατηγά πλοία, λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμένες. Επισημαίνεται ότι τα κύρια πρότυπα / κανονισμοί ασφάλειας (safety) που εφαρμόζονται για επιβατηγά πλοία προβλέπονται από τη SOLAS — International Convention for the Safety of Life at Sea, που αφορά τον ασφαλή σχεδιασμό, κατασκευή, εξοπλισμό και λειτουργία των πλοίων, με ιδιαίτερες απαιτήσεις για τα επιβατηγά πλοία όπως διαμερισματοποίηση, διάσωση, πυροπροστασία και την έκδοση σχετικών πιστοποιητικών(π.χ. Passenger Ship Safety Certificate κ.λπ.). Η εν λόγω αρμοδιότητα σήμερα ασκείται από τη Διεύθυνση Μελετών και Κατασκευών Πλοίων του Κλάδου Ελέγχου Πλοίων του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, που στελεχώνεται από άκρως εξειδικευμένη ομάδα ναυπηγών, μηχανολόγων, ηλεκτρολόγων και άλλων ειδικοτήτων μηχανικών και ναυτικών και επουδενί δεν μπορεί να ασκηθεί από την προτεινόμενη με τον παρόν νόμο Υπηρεσία.
Όσον αφορά τις λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμένες δεσμευτικά διεθνή πρότυπα υφίστανται μόνο όσον αφορά την ασφάλεια ως security και όχι ως safety, συγκεκριμένα τα πρότυπα αυτά προβλέπονται από τον ISPS Code (SOLAS XI-2) — International Ship & Port Facility Security Code, τα οποία περιλαμβάνουν την ασφάλεια (security) για πλοία και λιμενικές εγκαταστάσεις: αξιολογήσεις κινδύνου, Σχέδιο Ασφάλειας Πλοίου (SSP), Σχέδιο Ασφάλειας Λιμενικής Εγκατάστασης (PFSP), CSO / SSO / PFSO, επίπεδα ασφάλειας. Η εφαρμογή και ο έλεγχος γίνεται σε εθνικό επίπεδο από το Λιμενικό/Ακτοφυλακή και αποτελεί αρμοδιότητα της Διεύθυνσης Ελέγχου Διαχείρισης Ασφάλειας Πλοίων & Λιμενικών Εγκαταστάσεων του Κλάδου Ελέγχου Πλοίων του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ.
Όσον αφορά την ασφάλεια ως safety για τα λιμάνια δεν υπάρχει ένα ένας ενιαίος διεθνής κώδικας όπως ο ISPS, αλλλά το πλαίσιο της ασφάλειας (safety) στα λιμάνια καλύπτεται από συνδυασμό εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας και τεχνικών προτύπων.
Συγκεκριμένα οι Γενικοί Κανονισμοί Λιμένα (ΓΚΛ είναι η κύρια πηγή κανόνων ασφάλειας (safety) στα ελληνικά λιμάνια, που έχουν ενσωματώσει τις Οδηγίες 2001/96/ΕΚ & 2002/84/ΕΚ για την ασφαλή φορτοεκφόρτωση, αλλά και τα πρότυπα του ΙΜΟ για την ασφαλή πρόσδεση, την ασφαλή επιβίβαση κ.α., καθώς ρυθμίζουν ζητήματα όπως:κανόνες πρόσδεσης / αγκυροβολίας, διαχείριση κινδύνων στους λιμένες, λιμενικά έργα και τεχνικές προδιαγραφές, λειτουργία χερσαίας ζώνης, φορτώσεις/εκφορτώσεις (ενσωμάτωση), ασφάλεια εργαζομένων και επιβατών και προστασία θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Οι Γενικοί Κανονισμοί Λιμένα αποτελούν αρμοδιότητα της Διεύθυνσης Λιμενικής Αστυνομίας, που υπάγεται στον Κλάδο Ασφάλειας και Αστυνόμευσης του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ, και εφαρμόζονται από τα κατά τόπους Λιμεναρχεία.
Οι ανωτέρω αναφερόμενες Υπηρεσίες, δηλαδή η Διεύθυνση Μελετών Κατασκευών Πλοίων, η Διεύθυνση Ελέγχου Διαχείρισης Ασφάλειας Πλοίων & Λιμενικών Εγκαταστάσεων και η Διεύθυνση Λιμενικής Αστυνομίας πραγματοποιούν ελέγχους και επιθεωρήσεις είτε με εξειδικευμένους επιθεωρητές (ναυπηγούς, ηλεκτρολόγους, μηχανολόγους κ.α.), είτε με τα στελέχη του λιμενικού στα κατά τόπους λιμεναρχεία.
Από τα ανωτέρω είναι σαφές ότι η προτεινόμενη με το παρόν νομοσχέδιο Υπηρεσία δεν είναι δυνατόν να αναλάβει τις ως άνω αρμοδιότητες ελέγχου και εποπτείας ασφάλειας λιμένων και πλοίων, αφενός επειδή αποτελούν αρμοδιότητες άλλων Υπηρεσιών του ίδιου Υπουργείου και θα προκληθεί διοικητική αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων και συνεπαγόμενη περιττή γραφειοκρατία και σπατάλη πόρων και αφετέρου επειδή στην στελέχωση της Υπηρεσίας δεν προβλέπεται ούτε επαρκής αριθμός στελεχών, ούτε στελέχη των απαιτούμενων ειδικοτήτων για να ασκηθούν αυτές οι αρμοδιότητες.
Επιπλέον, αναφέρεται ότι στο Υπουργείο υφίσταται η Διεύθυνση Ασφάλειας Ναυσιπλοϊας, που υπάγεται στον Κλάδο Ναυτιλίας του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ και μεριμνά για τον καθορισμό όρων ασφαλούς ναυσιπλοϊας προς προστασία της ανθρώπινης ζωής και περιουσίας στη θάλασσα, τη θέσπιση εθνικού κανονιστικού πλαισίου επί θεμάτων ασφαλούς ναυσιπλοϊας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τεχνικά θέματα κατασκευής και εξοπλισμού πλοίων καθώς και την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας σύμφωνα με τις Διεθνείς Συμβάσεις που κυρώνει η χώρα και την ενωσιακή νομοθεσία, την οργάνωση της διενέργειας και την άσκηση ελέγχων της ποιότητας των επιθεωρήσεων των υπό ελληνική σημαία πλοίων καθώς και πλοίων με ξένη σημαία που καταπλέουν σε ελληνικούς λιμένες σύμφωνα με το Μνημόνιο Κατανόησης των Παρισίων (Paris MOU) κ.α.
Το τελευταίο εδάφιο της παραγράφου 2 «οι αρμοδιότητες του παρόντος άρθρου ασκούνται, εφόσον δεν προσκρούουν στις αρμοδιότητες του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής και της Ελληνικής Υπηρεσίας Διερεύνησης Ναυτικών Ατυχημάτων του άρθρου 8 του ν. 4033/2011 (Α 264)», καθιστά τις ως άνω διατάξεις κενές περιεχομένου καθώς οι αρμοδιότητες ασφάλειας και ελέγχων ανήκουν όπως αναφέρθηκε σε Υπηρεσίες του Αρχηγείου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ.
Το αν οι ως άνω αρμοδιότητες ή μέρος αυτών πρέπει να εξέλθουν του Αρχηγείου ΛΣ ΕΛΑΚΤ αποτελεί τεράστιο οργανωσιακό κεφάλαιο του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, το οποίο φέρει προϋποθέσεις που δεν μπορεί να καλύψει η προτεινόμενη Υπηρεσία, καθώς ως οργανωσιακή αναδιάρθρωση απαιτεί μεγάλες τομές, σφαιρικό σχεδιασμό και νέες προσλήψεις μεγάλου αριθμού πολιτικού προσωπικού διαφόρων επιστημονικών ειδικοτήτων. Σχεδιασμό στον οποίο επί της αρχής συμφωνούμε και θα μπορούσαμε να εκφράσουμε τις απόψεις μας για την επιτυχή ολοκλήρωσή του, στα πλαίσια μιας γενικότερης ρηξικέλευθης αναμόρφωσης του ΥΝΑΝΠ.
2. Στην παράγραφο 3 (ια) θα πρέπει να αναφερθεί ρητά ότι η Υπηρεσία αποτελεί τον «Οργανισμό» σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 2881/2001 (Α’ 16), περί του αρμόδιου οργάνου για τη διοίκηση και διαχείριση λιμένα, διώρυγας ή διαύλου για τα λιμάνια και τις λιμενικές εγκαταστάσεις που έχουν παραχωρηθεί ή υποπαραχωρηθεί στην ιδιωτική οικονομία
3. Η παράγραφος 4 θα πρέπει να αναδιατυπωθεί υπό το πρίσμα ότι η προτεινόμενη Υπηρεσία δεν ικανοποιεί τις προϋποθέσεις που θέτει ο ίδιος ο κανονισμός (ΕΕ) 352/2017 για την εφαρμογή του και ως εκ τούτου ο εν λόγω κανονισμός δεν μπορεί να αποτελέσει αρμοδιότητα της Υπηρεσίας αυτής.
Συνεπώς, δεδομένου ότι η Υπηρεσία δεν θα έχει την αρμοδιότητα εφαρμογής του κανονισμού (ΕΕ) 352/2017, η ενδικοφανής προσφυγή θα πρέπει να ασκείται ενώπιον του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής στον οποίο υπάγεται ιεραρχικά.
Πεδίο αρμοδιοτήτων και αλληλοεπικαλύψεις.
Η εκτεταμένη έκταση και η ποικιλία των αρμοδιοτήτων της (Ε.Μ.Α.Λ.Π.) – ρυθμιστικές, εργασιακές, κυρωτικές, εκπαιδευτικές, τεχνικές, αναπτυξιακές, συμβουλευτικές και εκτελεστικές – ενέχει κινδύνους σύγχυσης των ρόλων, αλληλοεπικαλύψεων, καθώς και σύγκρουσης αρμοδιοτήτων με άλλες δημόσιες αρχές. Συγκεντρώνονται ετερόκλητες αρμοδιότητες οι οποίες σήμερα κατανέμονται σε πολλούς διακριτούς φορείς όπως κυρίως του Αρχηγείου Λιμενικού Σώματος – Ελληνική Ακτοφυλακή, τις Γενικές Γραμματείες και Υπηρεσίες του Υπουργείου, τη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων, Υπηρεσίες Επιθεώρησης Πλοίων, Περιβάλλοντος και Εργασίας , διερεύνησης ναυτικών ατυχημάτων κ.ά.
Ενδεικτικά η διάταξη που προβλέπει ότι οι αρμοδιότητες της Ε.Μ.Α.Λ.Π. ασκούνται «εφόσον δεν προσκρούουν» στις αρμοδιότητες του Λιμενικού Σώματος ή της Ελληνικής Υπηρεσίας Διερεύνησης Ναυτικών Ατυχημάτων. Η φράση είναι γενική και δεν προσδιορίζει αντικειμενικά το περιεχόμενο της «πρόσκρουσης». Το Λιμενικό Σώμα έχει κατεξοχήν ρόλο στην ασφάλεια του λιμένα, την αποτροπή ατυχημάτων και ελέγχου των λιμενικών εγκαταστάσεων. Η νέα Μονάδα αναλαμβάνει επίσης ελέγχους μετά από περιστατικά ασφάλειας, κάτι που συνδέεται άμεσα με τον ρόλο της ΕΛ.Υ.Δ.Ν.Α. βάσει του ν. 4033/2011. Παράλληλα καλείται να συγκεντρώνει πληροφορίες ασφάλειας αλλά και προτύπων ασφάλειας πλοίων.
Η ανάθεση στην Ε.Μ.Α.Λ.Π. ελέγχων μετά από συμβάντα ασφάλειας και συγκέντρωσης πληροφοριών ενδέχεται να δημιουργήσει επικαλύψεις και αντιφατικές οδηγίες.
Χωρίς σαφή διαχωρισμό αρμοδιοτήτων, το προτεινόμενο πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε πρακτικές δυσλειτουργίες, τροποποιήσεις επιχειρησιακών διαδικασιών και ενδεχόμενες επιπτώσεις στην ασφάλεια και συνοχή του συστήματος. Η απουσία καθορισμού τελικού αρμόδιου οργάνου επίλυσης διαφορών ενδέχεται να απαιτήσει μελλοντικά τη δημιουργία πρόσθετου μηχανισμού επίλυσης συγκρούσεων.
Παράλληλα, η Μονάδα συγκεντρώνει τόσο εποπτικά όσο και κυρωτικά και εκτελεστικά καθήκοντα, μεταξύ των οποίων και αρμοδιότητες «σχεδιασμού, ανάθεσης και εκτέλεσης έργων» σε λιμενικές εγκαταστάσεις. Η σύζευξη αυτή ενέχει κινδύνους για την αντικειμενικότητα των ελέγχων, τον ανταγωνισμό και τη συμμόρφωση με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ιδίως σε παραχωρημένους λιμένες. Η ταυτόχρονη άσκηση ελεγκτικού και εκτελεστικού ρόλου μπορεί να οδηγήσει σε ακυρωτικές αμφισβητήσεις.
Ευρωπαϊκά πρότυπα και κανονισμοί
Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. υπάγεται στο Υπουργείο και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/352 θέτει κοινά πρότυπα για παροχή λιμενικών υπηρεσιών, διαφάνεια και εποπτεία και απαιτεί ανεξαρτησία εποπτικής αρχής.
Ως προς τα Ευρωπαϊκά πρότυπα και κανονισμούς η Οδηγία 2005/65/ΕΚ για την ασφάλεια λιμένων προβλέπει σαφή διαχωρισμό ρόλων μεταξύ διοικητικών αρχών και των επιχειρησιακών Μονάδων. Παράλληλα ο Κανονισμός ISPS (Διεθνής Κώδικας για την Ασφάλεια Πλοίων και Λιμενικών Εγκαταστάσεων) απαιτεί τεκμηριωμένες διαδικασίες, εκπαίδευση και σύστημα αξιολόγησης κινδύνων. Ιδιαίτερη προσοχή και στα θέματα του Διεθνούς Κώδικα Ασφαλούς Διαχείρισης (ISM CODE) του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) που καθορίζει πρότυπα για την ασφαλή διαχείριση πλοίων και την πρόληψη της ρύπανσης.
Διαχείριση καταγγελιών – ανάγκη για αντικειμενικά κριτήρια και ψηφιακή πλατφόρμα
Η διαχείριση καταγγελιών χρηστών λιμένων από την Ε.Μ.Α.Λ.Π. απαιτεί σαφείς διαδικασίες, φίλτρα παραδεκτού και τεχνική αξιολόγηση πριν την έναρξη έρευνας. Χωρίς τέτοιους μηχανισμούς, η Μονάδα κινδυνεύει να υπερφορτωθεί με υποθέσεις «παραπόνων» που δεν θα αφορούν ουσιαστικές παραβάσεις, επιβραδύνοντας την εξέταση σοβαρών θεμάτων.
Η περαιτέρω νομοθετική πρόβλεψη εξουσιοδότησης θέσπισης αντικειμενικών κριτηρίων αξιολόγησης, επιβεβαίωσης και ιεράρχησης καθώς και η δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας διαφάνειας —όπως υποδεικνύει η εμπειρία άλλων ρυθμιστικών αρχών— είναι απαραίτητες.
Κυρωτικές αρμοδιότητες
Η αποτελεσματική επιβολή προστίμων και μέτρων συμμόρφωσης απαιτεί να έχει σαφή εξουσιοδοτική βάση και αναλυτικό καθορισμό διαδικασιών, κατηγοριών παραβάσεων, κριτηρίων επιμέτρησης κυρώσεων και εγγυήσεων νομιμότητας.
Ετήσια έκθεση ασφάλειας
Στην ετήσια έκθεση όπου προβλέπεται να δημοσιεύεται άμεσα και να περιλαμβάνει πορίσματα ελέγχων απαιτείται συγκεκριμένη μεθοδολογία αξιολόγησης. Ωστόσο θα πρέπει να διευκρινίζεται η σχέση της με τα πορίσματα όπως της ΕΛ.Υ.Δ.Ν.Α. ή άλλων αρμοδίων αρχών ώστε να αποφευχθούν πρόωρα ή εσφαλμένα συμπεράσματα.
Ενίσχυση του ρόλου της Μονάδας σε θέματα ακτοπλοϊκής λιμενικής διακυβέρνησης.
Ο ρόλος της Μονάδας πρέπει να ενισχυθεί σε τομείς όπου υπάρχουν διαπιστωμένες αδυναμίες του πλαισίου, ιδίως ως προς τον κρίσιμο ρόλο των 140 ακτοπλοϊκών λιμένων, του ακτοπλοϊκού δικτύου μεταφορών και των ακτοπλοϊκών πλοίων, για τη νησιωτικότητα, τη γεωγραφική συνέχεια, την οικονομική και κοινωνική συνοχή και τον τουρισμό. Ενδεικτικά:
• Εποπτεία της άμεσης χρήσης των ανταποδοτικών λιμενικών τελών για έργα που βελτιώνουν τις υπηρεσίες προς επιβάτες και πλοία, ενισχύουν την ασφάλεια και την εύρυθμη λειτουργία του λιμένα, για λιμενικές εγκαταστάσεις φιλικότερης υποδοχής και εξυπηρέτησης των επιβατών και των πλοίων.
• Θεσμοθέτηση ετήσιου δημόσιου απολογισμού των έργων που υλοποιούνται από ανταποδοτικά έσοδα.
• Εποπτεία και έλεγχος της λιμενικής τιμολογιακής πολιτικής, ώστε να μην επιβαρύνουν αδικαιολόγητα το ναύλο ή το λειτουργικό κόστος των πλοίων. Η εισήγηση εμπεριστατωμένων μέτρων λιμενικών χρεώσεων (εκπτώσεων- απαλλαγών) με στόχο τη νησιωτικότητα.
• Ορθολογική κατανομή πόρων για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και την ενίσχυση των μικρών λιμένων και νησιών, ιδίως των «άγονων γραμμών» και
• fast-track αδειοδοτήσεων κρίσιμων υποδομών – έργων και άμεσων επεμβάσεων αποκατάστασης.
Συνοπτικά το σχέδιο νόμου αποτελεί σημαντικό βήμα προς έναν ενιαίο, ισχυρότερο μηχανισμό ελέγχου, καλύτερης εποπτείας των παραχωρήσεων και ενίσχυσης της ασφάλειας και της ποιότητας υπηρεσιών. Ωστόσο, η υπερβολική συγκέντρωση ετερογενών αρμοδιοτήτων ενδέχεται να μειώσει την αποτελεσματικότητα της Μονάδας, να δημιουργήσει επικαλύψεις και συγκρούσεις με άλλους φορείς και να την καταστήσει μια «υπερδομή» με δυσκολίες λειτουργικής διαχείρισης.
2. Στο Άρθρο 6 «Αρμοδιότητες της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων-Αντικατάσταση άρθρου 128 ν. 4389/2016», το νέο άρθρο 128 να συμπληρωθεί/τροποποιηθεί ως ακολούθως:
«Άρθρο 128
Αρμοδιότητες της Εποπτικής Μονάδας Ασφάλειας Λιμένων και Πλοίων
1. Η Ε.Μ.Α.Λ.Π. έχει τις ακόλουθες αρμοδιότητες:
α) την παρακολούθηση των ζητημάτων που συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και την πρόληψη της περιβαλλοντικής ρύπανσης στη θαλάσσια, χερσαία και εναέρια λιμενική ζώνη, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
β) την εξασφάλιση της παροχής αξιόπιστων και ποιοτικών υπηρεσιών από τους φορείς διαχείρισης λιμένων, στους παραχωρημένους και τους υποπαραχωρημένους λιμένες, σε πλοία, επιβάτες, συμπεριλαμβανομένων των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, και φορτία και σε υδατοδρόμια/υδάτινα πεδία, σύμφωνα με την αρχή της απαγόρευσης διάκρισης, την κείμενη νομοθεσία και τις ισχύουσες Συμβάσεις Παραχώρησης ή Υποπαραχώρησης,
γ) τον έλεγχο των καταγγελιών χρηστών υπηρεσιών λιμένων, συμπεριλαμβανομένων των καταγγελιών χρηστών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες με ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα ασφάλειας,
δ) […]
στ) τον έλεγχο των καταγγελιών και τη λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση τόσο με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/352 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Φεβρουαρίου 2017, για τη θέσπιση πλαισίου όσον αφορά την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και κοινών κανόνων για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια των λιμένων (L 57), στους λιμένες στους οποίους αυτός εφαρμόζεται όσο και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010 για τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, […]
η) τη συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με την ασφάλεια και την τήρηση των ελάχιστων προτύπων ασφάλειας για τα επιβατηγά πλοία, για λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμένες και την υποβολή αιτήματος συνδρομής κάθε συναρμόδιας δημόσιας αρχής, για την προαγωγή της ασφάλειας σε αυτά, λαμβάνοντας υπόψη ιδιαιτέρως τις ανάγκες και τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, […]
ι) την πρόταση στις αρμόδιες υπηρεσίες για τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων για την προστασία της ασφάλειας στους λιμένες. Ειδικώς, η Ε.Μ.Α.Λ.Π., μετά από έλεγχο κάθε περιστατικού ασφάλειας σε λιμενικές εγκαταστάσεις, και μετά από λήψη υπόψη εισηγήσεων, συστάσεων, πορισμάτων ελέγχων ή διερευνήσεων αρμόδιων υπηρεσιών επί θεμάτων ενίσχυσης της ασφαλείας των θαλασσίων μεταφορών, προτείνει τη λήψη κατάλληλων μέτρων μετά από νόμιμη κλήση προς ακρόαση του ελεγχόμενου φορέα ή του νομίμου εκπροσώπου του, όπως:
ια) τη λήψη πρόσθετων προληπτικών μέτρων ασφαλείας για την αντιμετώπιση ανάλογων περιστατικών, με ειδική μέριμνα για την ασφάλεια των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, ιδίως μέτρων κατάλληλης σήμανσης, πρόσθετης ενημέρωσης του επιβατικού κοινού σε θέματα ασφαλείας, πρόσθετης επιμόρφωσης του προσωπικού λιμένων, υδατοδρομίων και εταιρειών σε θέματα ασφαλείας, πάσης φύσεως μέτρων συμμόρφωσης με βέλτιστες πρακτικές και επικαιροποιημένα πρότυπα ασφαλείας προς αποφυγή νέων ατυχημάτων, και την αποτελεσματικότερη συμμόρφωση με τους ισχύοντες κανόνες ασφαλείας σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, […]»
Αιτιολόγηση: Με τις προτεινόμενες προσθήκες διασφαλίζεται ότι η Ε.Μ.Α.Λ.Π. λαμβάνει συστηματικά υπόψη τις ανάγκες και τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας, εξασφαλίζοντας πλήρη συμμόρφωση με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010.
Α) Η οργανική υπαγωγή της Ε.Μ.Α.Λ.Π. απευθείας στον Υπουργό (Άρθρο 3) ενδέχεται να δημιουργήσει ζητήματα συμβατότητας κατά τον έλεγχο των φορέων που εποπτεύονται από το ίδιο Υπουργείο (Οργανισμοί Λιμένων ΑΕ, Λ., Δ.Λ.Τ.).
Στην παρ. 2 του άρθρου 16 του Κανονισμού 2017/352 του Ε.Κ. αναφέρεται ότι:
«Η διεκπεραίωση των καταγγελιών διενεργείται κατά τρόπον που αποφεύγει τις συγκρούσεις συμφερόντων και είναι λειτουργικά ανεξάρτητος από κάθε διαχειριστικό φορέα του λιμένα ή πάροχο λιμενικών υπηρεσιών. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τον ουσιαστικό λειτουργικό διαχωρισμό μεταξύ της διεκπεραίωσης των καταγγελιών, αφενός, και της κυριότητας και της διαχείρισης των λιμένων, της παροχής λιμενικών υπηρεσιών και της χρήσης των λιμένων, αφετέρου. Η διεκπεραίωση των καταγγελιών είναι αμερόληπτη και διαφανής και σέβεται δεόντως το δικαίωμα στην ελευθερία του επιχειρείν.»
Ο Κανονισμός ζητά ουσιαστικό και λειτουργικό διαχωρισμό μεταξύ:
• Της διεκπεραίωσης καταγγελιών (Ελεγκτής).
• Της κυριότητας και διαχείρισης των λιμένων (Ελεγχόμενος).
Στην περίπτωση των κρατικών λιμανιών (Οργανισμοί Λιμένων ΑΕ , Λ.Τ., Δ.Λ.Τ.), το Κράτος βρίσκεται και στις δύο πλευρές. Είναι και ιδιοκτήτης (μέσω του Υπουργείου Οικονομικών- Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής/ ΤΑΙΠΕΔ) και ελεγκτής (μέσω της Ε.Μ.Α.Λ.Π.). Δεν υπάρχει ουσιαστικός διαχωρισμός. Η προσφυγή κατά των διοικητικών πράξεων της Ε.Μ.Α.Λ.Π. στη ΡΑΛ δεν διασφαλίζει την «λειτουργική ανεξαρτησία» που απαιτεί ο Κανονισμός.
Β) Η γενική διατύπωση της παρ. 1 των περ. (ε) του άρθρου 6, η οποία αναθέτει στην Ε.Μ.Α.Λ.Π. την «παρακολούθηση, την εποπτεία, τη λήψη μέτρων και την επιβολή κυρώσεων, σχετικά με την τήρηση των υποχρεώσεων των φορέων που προκύπτουν από τις συμβάσεις παραχώρησης, καθώς και την εισήγηση προς τους Υπουργούς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής σχετικά με την άσκηση των δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου που απορρέουν από τις εν λόγω συμβάσεις», καθώς επίσης και η περ. (ζ) με την οποία αναθέτει στην Ε.Μ.Α.Λ.Π «την εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/352 σε όλους του λιμένες» έρχεται σε ευθεία νομική σύγκρουση με τους Κυρωτικούς Νόμους των Συμβάσεων Παραχώρησης (ν. 4404/2016 ΟΛΠ, ν. 4522/2018 ΟΛΘ κ.α.), οι οποίοι αναθέτουν ρητά τις αρμοδιότητες αυτές στη Ρ.Α.Λ.
Το Ελληνικό Δημόσιο έχει υπογράψει (και η Βουλή έχει κυρώσει π.χ. με τον ν.4522/2018) ότι ο «Ελεγκτής» της Σύμβασης θα είναι η Ρ.Α.Λ.
Ο επενδυτής (ΟΛΘ Α.Ε.) υπέγραψε γνωρίζοντας ότι θα ελέγχεται από μια Ανεξάρτητη Αρχή.
Αν το Δημόσιο έρθει τώρα με έναν νέο νόμο (για την Ε.Μ.Α.Λ.Π.) και πει «Άλλαξα γνώμη,τώρα θα σε ελέγχει το Υπουργείο», αυτό συνιστά μονομερή τροποποίηση ουσιώδους όρου της Σύμβασης.
Μια τέτοια ενέργεια εκθέτει το Ελληνικό Δημόσιο σε άμεσο κίνδυνο προσφυγών στη Διεθνή Διαιτησία, ακυρότητας των διοικητικών πράξεων επιβολής κυρώσεων και παραβίασης της απαίτησης για ανεξάρτητη εποπτεία.
Προτείνεται η ρητή εξαίρεση των Λιμένων που διαθέτουν Κυρωμένη Σύμβαση Παραχώρησης από την εφαρμογή της παρ. 1 των περ. (ε) και (ζ), ώστε να αρθεί η αντίφαση.
Έχοντας υπόψη ότι η ΕΜΑΛΠ θα είναι ο μηχανισμός του κράτους που εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ του ιδιωτικού συμφέροντος του παραχωρησιούχου (το κέρδος) και του ευρύτερου δημόσιου συμφέροντος (η ασφάλεια, το περιβάλλον, ο ανταγωνισμός και τα έσοδα του Δημοσίου) κρίνεται σκόπιμο αφενός, να ορισθούν με ακρίβεια τα όρια ευθύνης της, αφετέρου, οι αρμοδιότητες αυτής να ανταποκρίνονται στον συνεχώς εξελισσόμενο λειτουργικό ρόλο των λιμένων.
Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρονται τα ακόλουθα κρίσιμα σημεία και παρατηρήσεις:
Α. Ο Κίνδυνος Επικάλυψης Αρμοδιοτήτων
Η διεύρυνση αρμοδιοτήτων σε ζητήματα περιβαλλοντικά, ασφάλειας και ανταγωνισμού πρέπει να οριοθετηθεί σαφώς σε σχέση με τις αρμοδιότητες άλλων εποπτικών υπηρεσιών εντός κι εκτός του ΥΝΑΝΠ και αρχών (π.χ. ΔΙΠΘΑΠ, ΔΕΔΑΠΛΕ, ΔΛΑ του ΥΝΑΝΠ, στο Υπουργείο Περιβάλλοντος ή στην Επιτροπή Ανταγωνισμού, κτλ). Επίσης θα πρέπει να εκτιμηθεί το κόστος της εποπτείας σε σχέση με το ύψος των εισπραττόμενων πόρων και προστίμων της ΕΜΑΛΠ από τους φορείς εκμετάλλευσης λιμένων και τα πλοία.
Β. Η Μη Ρητή Συμπερίληψη Άλλων Σημαντικών Αρμοδιοτήτων
για την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και την αποτελεσματική διαχείριση του λιμενικού συστήματος της χώρας, όπως:
• Εποπτεία για τη διασφάλιση συγκεκριμένων επιτευγμάτων βιωσιμότητας και η ορθή αναφορά/ δημοσίευση αυτών από τους λιμένες (sustainability achievements και ESG score π.χ. σε εκπομπές CO₂, την ενεργειακή μετάβαση, τη ψηφιακή μετάβαση, την εστίαση στη καινοτομία, την κυκλική οικονομία κτλ). Επίσης, την εποπτεία (για ορισμένους λιμένες) συμμόρφωσης με την Ευρωπαϊκή Οδηγία για την Εταιρική Βιωσιμότητα (CSRD) η οποία επιβάλλει την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιδόσεις βιωσιμότητας.
• Παρακολούθηση της ανθεκτικότητας (resiliense) των λιμένων, της ικανότητας δηλαδή του λιμενικού συστήματος (υποδομές, λειτουργίες και οργάνωση) να απορροφά, να προσαρμόζεται, να ανακάμπτει γρήγορα και να συνεχίζει τη λειτουργία του μετά από ένα σημαντικό καταστροφικό γεγονός ή διαταραχή με στόχο τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης ασφάλειας εφοδιασμού και στρατηγικής αυτονομίας (αλλά και την ικανότητα επικοινωνίας και συντονισμού του λιμένα με άλλους κρίσιμους φορείς).
• Εποπτεία της καλής γειτνίασης των λιμένων με τους όμορους δήμους και περιοχές και της λιμενικής λειτουργίας κι ανάπτυξης σε ισορροπία με την κοινωνία, μέσω της διενέργειας διαβουλεύσεων και ερευνών. Την παρακολούθηση αποτελεσμάτων σχετικών ερευνών φήμης που δύναται να διεξαχθούν κατά παραγγελία από λιμένες, από ερευνητικά ιδρύματα ή εξειδικευμένες εταιρίες.
• Παρακολούθηση της ποιότητας των παρεχόμενων λιμενικών υποδομών και υπηρεσιών και του βαθμού ενσωμάτωσης των λιμένων στις αλυσίδες εφοδιασμού, αλλά και του βαθμού ικανοποίησης πελατών, χρηστών και πολιτών (Μέτρηση δηλαδή της ικανότητας διατήρησης και προσέλκυσης Επενδυτών και Χρηστών).
• Παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και το βαθμό επίτευξης των στόχων της Εθνικής Λιμενικής Πολιτικής.
απο το πΑΣΙΔΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΙΣΤΙΦΌΡΩΝ
Στο αρθρο 128
Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων
στο στ) προτείνουμε να συμπεριληφθεί και η δυνατότητα συμβουλευτικής συνεργασίας με σωματεία και φορείς που δραστηριοποιούνται ως σωματεία-χρήστες των λιμένων και οχι μονον συνεργασία με δημόσιους φορείς.