Υπουργείο Εσωτερικών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄
ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΕΡΟΥΣ Β’

Άρθρο 381
Σκοπός
Σκοπός του Μέρους Β΄ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτελεί η διαμόρφωση ενός συνεκτικού και δομημένου θεσμικού πλαισίου όσον αφορά στα έσοδα των δήμων και των περιφερειών, του οποίου η ύλη καταστρώνεται με τρόπο που να το καθιστά εύχρηστο και αποτελεσματικό προς χρήση εργαλείο.

Άρθρο 382
Αντικείμενο
Αντικείμενο του Μέρους Β΄ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αποτελεί:
α) ο προσδιορισμός των εσόδων των δήμων και των περιφερειών,
β) η κατά είδος εσόδου ρύθμιση των ζητημάτων αναφορικά με τη βάση επιβολής του, τον καθορισμό των υπόχρεων, των διαδικασιών είσπραξης και των επιβαλλόμενων κυρώσεων,
γ) ο προσδιορισμός των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων των δήμων και των περιφερειών, και
δ) η εισαγωγή προβλέψεων επίλυσης αμφισβητήσεων με συμβιβασμό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΣΟΔΑ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Άρθρο 383
Προσδιορισμός εσόδων δήμων
Τα έσοδα των δήμων που προέρχονται από επιχορηγήσεις, χρηματοδοτικά προγράμματα, τέλη, εισφορές, πρόστιμα, αντισταθμιστικά οφέλη, παράβολα και λοιπά έσοδα είναι τα ακόλουθα:
1. Επιχορηγήσεις – κατανομές – χρηματοδοτικά προγράμματα:
α) Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι του άρθρου 434,
β) κατανομή σε δήμους στα διοικητικά όρια των οποίων λειτουργούν αλυκές, από τα μισθώματα κάθε έτους που καταβάλλονται από την εταιρεία «Ελληνικές Αλυκές Α.Ε.» προς το ελληνικό Δημόσιο, σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 25 του ν. 3066/2002 (Α΄252), περί παραχώρησης εκτάσεων από το ελληνικό Δημόσιο προς την ανώνυμη εταιρία «Ελληνικές Αλυκές Α.Ε.» και την παρ. 2 του άρθρου 38 του ν. 4484/2017 (Α΄110), περί ειδικών ρυθμίσεων για τη σύμπραξη του Υπουργού Οικονομικών στην έκδοση κανονιστικών διοικητικών πράξεων,
γ) κατανομή ποσού εσόδων από το Τέλος Διαφήμισης, Κατηγορίας Δ’ του άρθρου 418,
δ) επιχορήγηση στον Δήμο Παύλου Μελά για τις ανάγκες του μητροπολιτικού πάρκου του πρώην Στρατοπέδου Παύλου Μελά, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 115 του ν. 5225/2025 (Α΄152), περί επιχορήγησης δήμων της χώρας για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών,
ε) επιχορήγηση στον Δήμο Αθηναίων για τη λειτουργία και συντήρηση του Εθνικού Κήπου και την αντιμετώπιση της μισθοδοσίας του προσωπικού του, σύμφωνα με την παρ. 9 του άρθρου 25 του ν. 3274/2004 (Α΄195),
στ) του εθνικού σκέλους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του ν. 5140/2024 (Α΄154),
ζ) του συγχρηματοδοτούμενου σκέλους του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του ν. 5140/2024,
η) από προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
θ) από προγράμματα διεθνών οργανισμών.
2. Μισθώματα:
α) δημοτικών ακινήτων, του άρθρου 554,
β) καλλιεργήσιμης γης του άρθρου 571,
γ) παραχώρησης κοινόχρηστων χώρων για τοποθέτηση διαφημιστικών μέσων, σύμφωνα με το άρθρο 554,
δ) πάγια και αναλογικά μισθώματα δημοτικών λατομείων του άρθρου 573, περί εκμετάλλευσης δημοτικών λατομείων και της παρ. 4 του άρθρου 45 του ν. 4512/2018 (Α΄5), περί παραχώρησης του δικαιώματος εκμετάλλευσης και πάγιων και αναλογικών μισθωμάτων,
ε) δημοσίων λατομείων της παρ. 6 του άρθρου 45 του ν. 4512/2018,
στ) εκμετάλλευσης δημοτικών δασών και δασικών εκτάσεων του άρθρου 572 και του άρθρου 39 του ν. 998/1979 (Α΄289), περί εκμίσθωσης δημοσίων εκτάσεων προς αναδάσωση,
ζ) αναδασωτέων εκτάσεων του άρθρου 40 του ν. 998/1979, περί διάθεσης εκτάσεων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου προς αναδάσωση,
η) ιχθυοτροφείων σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 127/1975 (Α΄175), περί εκμίσθωσης ιχθυοτροφείων που ανήκουν σε δήμους, το άρθρο 75 ν. 2065/1992 (Α΄113), περί παραχωρήσεων ιχθυοτροφείων σε δήμους και την υπ’ αρ. 32489/26.4.1982 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως και Εσωτερικών «Αναμόρφωση Συλλογικών Οργάνων Γνωμοδοτικής και Αποφασιστικής αρμοδιότητας του Υπουργείου Εσωτερικών» (Β΄213),
θ) θαλάσσιων και λιμναίων υδάτινων εκτάσεων για μονάδες υδατοκαλλιέργειας, του άρθρου 12 του ν. 4282/2014 (Α΄182), περί εισπράξεως και αποδόσεως μισθωμάτων, δημόσιων φυσικών ιχθυοτροφείων, λιμνοθαλασσών σύμφωνα με τα άρθρα 65, 66, 67 και 68 του ν.δ. 420/1970 (Α΄27),
ι) περιπτέρων του Κεφαλαίου Ζ΄ του Μέρους Ε΄ του Βιβλίου Τέταρτου του παρόντος Κώδικα,
ια) κυλικείων εντός κτηρίων που στεγάζονται υπηρεσίες των δήμων του άρθρου 556 ,
ιβ) χρήσης δημοτικών κατοικιών του άρθρου 574, περί στεγαστικής αποκατάστασης δημοτών,
ιγ) κινητών πραγμάτων των δήμων του άρθρου 560, περί εκμίσθωσης κινητών πραγμάτων, και
ιδ) εκμίσθωσης δικαιωμάτων μεταλλειοκτησίας Δημοσίου του άρθρου 84 του ν.δ. 210/1973 (Α΄277).
3. Τέλη:
α) καθαριότητας – φωτισμού του Κεφαλαίου Γ’ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
β) τοπικής ανάπτυξης του Κεφαλαίου Δ’ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
γ) επί των ακαθαρίστων εσόδων των κέντρων διασκέδασης, εστιατορίων και συναφών καταστημάτων του Κεφαλαίου Ζ’, του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
δ) διαμονής παρεπιδημούντων του Κεφαλαίου ΣΤ’, του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
ε) χρήσης κοινόχρηστων χώρων του Κεφαλαίου Ε’, του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
στ) εμπορίας ποσίμων υδάτων του Κεφαλαίου Θ΄ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
ζ) χρήσης ιαματικών πηγών του Κεφαλαίου Η’ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
η) δυνητικά ανταποδοτικά τέλη του άρθρου 430,
θ) ύδατος του Κεφαλαίου ΙΑ΄ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
ι) βοσκής του άρθρου 427,
ια) χρήσης δημοτικών κτημάτων, έργων ή υπηρεσιών του άρθρου 429,
ιβ) χρήσης σφαγείων του άρθρου 424,
ιγ) λειτουργίας νεκροταφείων του άρθρου 423,
ιδ) διαφήμισης του Κεφαλαίου Ι, του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
ιε) συγκοινωνιακών φορέων για διαφημίσεις σε στάσεις και στέγαστρα λεωφορείων της παρ. 2 του άρθρου 13 του ν. 4974/2022 (Α΄185), περί στάσεων – στεγάστρων αναμονής επιβατών, εσόδων από διαφημίσεις επί στεγάστρων, στάσεων και λεωφορείων,
ιστ) συγκοινωνιακών φορέων για διαφημίσεις σε εσωτερικές και εξωτερικές επιφάνειες (ολικά ή μερικά) των αστικών και υπεραστικών λεωφορείων, της παρ. 4 του άρθρου 13 του ν. 4974/2022,
ιζ) οικοδομικών αδειών του άρθρου 426,
ιη) ανανεώσιμων πηγών ενέργειας του άρθρου 87 του ν. 4964/2022 (Α΄150), περί Ειδικού Τέλους Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας,
ιθ) λατομικών προϊόντων της παρ. 2 του άρθρου 62 του ν. 4512/2018, περί παραβόλων και ειδικού τέλους υπέρ δήμων,
κ) παροπλιζομένων πλοίων του άρθρου 3 του ν. 995/1979 (Α΄279), περί κατανομής τελών και της υπό στοιχεία 42760/Δ-Ε/1899/12.4.1980 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Εμπορικής Ναυτιλίας «Περί διαδικασίας βεβαιώσεως, εισπράξεως και αποδόσεως, του τέλους παροπλιζομένων πλοίων που επιβλήθηκε με τον Νόμο 995/1979» (Β΄421),
κα) επιβατών και οχημάτων του άρθρου 2 του π.δ. 242/2003 (Α΄219), περί τροποποίησης του άρθρου 6 του ν. 2399/1996 (Κ 90) και του άρθρου 20 του ν. 3622/2007 (Α΄281), περί λιμενικών τελών επιβατών και οχημάτων, σκοπού και τρόπου επιβολής τους,
κβ) παροχής υπηρεσιών ενίσχυσης ασφάλειας πλοίων, λιμενικών εγκαταστάσεων και λιμένων του ν. 3622/2007 (Α’ 281) και της υπ’ αρ. 3113.11/43730/2017/16.6.2017 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής «Καθορισμός ανταποδοτικών τελών για την παροχή υπηρεσιών ενίσχυσης της ασφάλειας πλοίων, λιμενικών εγκαταστάσεων και λιμένων» (Β΄2127),
κγ) δραστηριοποίησης υπαίθριου εμπορίου του άρθρου 23 του ν. 4849/2021 (Α΄207), περί καθορισμού τέλους θέσης και δικαιώματος δραστηριοποίησης στο υπαίθριο εμπόριο,
κδ) απαλλοτρίωσης του άρθρου 428,
κε) αμμοληψίας του άρθρου 429,
κστ) χρήσης αποκαλυπτομένων καλλιεργητικών εκτάσεων του άρθρου 570,
κζ) ψυχαγωγικών τεχνικών παιγνίων του άρθρου 8 του ν. 2515/1997 (Α΄154) και της παρ. 2 του άρθρου 49 του ν. 5177/2025 (Α΄21), περί ψυχαγωγικών τεχνικών παιγνίων,
κη) επανάχρησης κτηρίων τουριστικών καταλυμάτων της υποπερ. β) της περ. 3 της παρ. 7 του άρθρου 21 του ν. 1577/1985 (Α΄210), περί παρεκκλίσεων,
κθ) διέλευσης και χρήσης δικαιωμάτων διέλευσης, σε παρόχους δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών του άρθρου 151 του ν. 4727/2020 (Α΄184), περί δικαιωμάτων διέλευσης και της υπ’ αρ. 874/2/3.12.2018 απόφασης της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων «Κανονισμός καθορισμού των τελών διέλευσης και των τελών χρήσης δικαιωμάτων διέλευσης, κατ’ εφαρμογή της παρ. 9 του άρθρου 28 του ν. 4070/2012.» (Β΄ 6168),
λ) κρουαζιέρας σε δήμους εντός των διοικητικών ορίων των οποίων ευρίσκονται οι λιμένες αποβίβασης του άρθρου 27 του ν. 5162/2024 (Α΄198),
λα) μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%) επί των καταστημάτων των Ολυμπιακών Συγκροτημάτων του άρθρου 32 του ν. 4179/2013 (Α΄175), περί ρύθμισης θεμάτων ειδικών φόρων και τελών σε ακίνητα του ν. 3342/2005 (Α’ 131),
λβ) ελεγχόμενης στάθμευσης του άρθρου 425,
λγ) λιμενικών τελών του Κεφαλαίου ΙΒ΄ του Μέρους Β΄ του παρόντος Βιβλίου,
λδ) παραλαβής και επεξεργασίας αποβλήτων από πλοία του άρθρου 8 της υπ’ αρ. 3122.3-15/71164/2021/30.9.2021 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών, Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικών και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής «Προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας προς την Οδηγία (EE) 2019/883 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Απριλίου 2019 σχετικά με τις λιμενικές εγκαταστάσεις παραλαβής για την παράδοση αποβλήτων από πλοία, για την τροποποίηση της Οδηγίας 2010/65/ΕΕ και την κατάργηση της Οδηγίας 2000/59/ΕΚ» (Β΄4790),
λε) ειδικού πολιτιστικού τέλος Δήμου Ζαγορίου του άρθρου 94 του ν. 5179/2025 (Α΄26),
λστ) ειδικού τέλος φορέα εξερεύνησης διοξειδίου του άνθρακα σε γεωλογικούς σχηματισμούς της παρ. 6 του άρθρου 12 του ν. 5261/2025 (Α΄231).
4. Εισφορές:
α) Εισφορές / έσοδα πολεοδομικής νομοθεσίας κατά το άρθρο 24 του Συντάγματος, την περ. β της παρ. 1 του άρθρου 21 του ν. 4280/2014 (Α΄159), το άρθρο 33 του ν. 4067/2012 (Α΄79), τα άρθρα 12, 13, 16, 20, 21 και 22 του ν. 2508/1997 (Α’124), το π.δ. 5/1986 (Α΄2), τα άρθρα 8 και 34 του ν. 1337/1983 (Α΄33), το άρθρο 58 και την παρ. 2 του άρθρου 62 του ν. 947/1979 (Α΄169).
5. Πρόστιμα:
α) παραβάσεων Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας του άρθρου 107 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025, Α’100), περί επιβολής διοικητικών προστίμων από αστυνομικά όργανα,
β) παραβάσεων της νομοθεσίας για το υπαίθριο εμπόριο των άρθρων 52, 62 και 63 του ν. 4264/2014 (Α΄ 118),
γ) παραβάσεων της νομοθεσίας για την καθαριότητα και τη διαχείριση των αποβλήτων του άρθρου 66 του ν. 4819/2021 (Α΄129), περί επιβολής της εφαρμογής και κυρώσεων,
δ) λειτουργίας θεάτρων χωρίς άδεια του άρθρου 6 του ν. 4229/2014 (Α΄ 8), περί κυρώσεων,
ε) παράνομης λειτουργίας εμπορικής έκθεσης των άρθρων 113 και 116 του ν. 4512/2018 (Α΄5),
στ) μη καθαριότητας κτήματος σε αντιπυρική περίοδο του άρθρου 167 του ν. 4662/2020 (Α΄27), περί πυροσβεστικών διατάξεων και πυροπροστασίας και της υπό στοιχεία 21837 οικ. Φ.700.20/23.4.2024 απόφασης του Υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Έγκριση της υπ’ αρ. 20/2024 Πυροσβεστικής Διάταξης «Καθορισμός προληπτικών μέτρων πυροπροστασίας οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων που βρίσκονται σε περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων, εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο, σε εκτάσεις που βρίσκονται εντός ακτίνας 100 μ. από τα όρια των ανωτέρω περιοχών, καθώς και σε εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα»» (Β’ 2695),
ζ) παραβάσεων κοινής ησυχίας και καθαριότητας του άρθρου 356, περί των αρμοδιοτήτων δημοτικής αστυνομίας,
η) παραβάσεων του άρθρου 6 του ν. 3730/2008 (Α΄262),
θ) παράνομης εγκατάστασης σκηνών και στάθμευσης τροχόσπιτων του άρθρου 7 του ν. 4276/2014 (Α΄155), περί ελεγκτικής διαδικασίας και κυρώσεων και του άρθρου 107 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, περί επιβολής διοικητικών προστίμων από αστυνομικά όργανα,
ι) παραβάσεων νομοθεσίας δραστηριοποίησης υπαίθριου εμπορίου των άρθρων 58 και 63 του ν. 4849/2021 (Α΄207),
ια) παραβάσεων νομοθεσίας περί προστασίας των ζώων συντροφιάς και εξασφάλισης της ευζωίας τους του άρθρου 35 του ν. 4830/2021 (Α΄169), περί διοικητικών κυρώσεων,
ιβ) παράλειψης γνωστοποίησης για άσκηση οικονομικής δραστηριότητας με γνωστοποίηση του άρθρου 15 του ν. 4442/2016 (Α΄230), περί διοικητικών κυρώσεων σε ασκούντες οικονομική δραστηριότητα,
ιγ) εγκατάστασης ή λειτουργίας χωρίς την απαιτούμενη έγκριση και λοιπών παραβάσεων του άρθρου 117 του ν. 4442/2016, περί παραβάσεων και κυρώσεων,
ιδ) παραβάσεων των διατάξεων που θεσπίζονται με τοπικές κανονιστικές αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων, όπως σε ζητήματα τήρησης της καθαριότητας σε κοινόχρηστους και ιδιωτικούς υπαίθριους χώρους και διασφάλισης της αισθητικής των πόλεων και των οικισμών.
6. Αντισταθμιστικά οφέλη:
α) σε δήμους που φιλοξενούν ή επιβαρύνονται από τη λειτουργία εγκαταστάσεων μηχανικής – βιολογικής επεξεργασίας αποβλήτων και χώρων υγειονομικής ταφής του άρθρου 243 του ν. 4555/2018 (Α΄133), περί αντισταθμιστικού οφέλους,
β) του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς Α.Ε. της παρ. 3 του άρθρου 10 του ν. 4404/2016 (Α΄126), περί εσόδων λιμένα και τιμολογιακής πολιτικής,
γ) των Οργανισμών Λιμένων Α.Ε. των οποίων οι Συμβάσεις Παραχώρησης κυρώθηκαν με τον ν. 4597/2019 (Α΄35) και ειδικά της παρ. 3 του άρθρου 5 του ν. 4597/2019, περί ρυθμίσεων Οργανισμών Λιμένος Α.Ε. για τον ηλεκτροφωτισμό, την αποκομιδή απορριμμάτων και το εργασιακό καθεστώς σε περιοχές δικαιοδοσίας τους και αυξημένου αντισταθμιστικού τέλους,
δ) του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης Α.Ε των παρ. 3 και 4 του άρθρου 11 του ν. 4522/2018 (Α΄39), περί φορολόγησης και σχετικών θεμάτων,
ε) μετεγκατάστασης εγκαταστάσεων κράτησης Κορυδαλλού της παρ. 1 του άρθρου 186 του ν. 4662/2020 (Α’ 27), περί αντισταθμιστικών οφελών για τοπικές κοινωνίες,
στ) του αεροδρομίου Ελευθέριος Βενιζέλος υπέρ όμορων δήμων, του άρθρου 25.6 της Σύμβασης Ανάπτυξης Αεροδρομίου (Σ.Α.Α.), όπως αυτή κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν. 2338/1995 (Α΄202),
ζ) αντιστάθμισμα διέλευσης αγωγού τροφοδοσίας αεροπορικού καυσίμου του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» της περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 25 του ν. 3054/2002 (Α΄ 230), περί αγωγού αεροπορικών καυσίμων.
7. Παράβολα:
α) χορήγησης αδειών ίδρυσης και λειτουργίας καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος της υπό στοιχεία οικ.61167/17.12.2007 κοινής απόφασης των Υφυπουργών Εσωτερικών και Οικονομικών «Καθορισμός ύψους παραβόλου έκδοσης και αντικατάστασης άδειας ίδρυσης και λειτουργίας καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος» (Β΄2438),
β) άσκησης οικονομικής δραστηριότητας υπό καθεστώς γνωστοποίησης ή και έγκρισης του άρθρου 11 του ν. 4442/2016, περί παραβόλων,
γ) χορήγησης άδειας κυκλοφορίας ζωήλατων οχημάτων του άρθρου 92 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, περί άδειας κυκλοφορίας οχήματος και της υπ’ αρ. 65274/11.12.2025 απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών« Διαδικασία χορήγησης άδειας κυκλοφορίας ζωήλατων οχημάτων» (Β΄ 6947).
8. Λοιπά έσοδα:
α) εκποίησης ακινήτων του άρθρου 550,
β) εκποίησης κινητών πραγμάτων του άρθρου 557,
γ) από την παραχώρηση της απλής χρήσης αιγιαλού-παραλίας σε τρίτους της παρ. 3 του άρθρου 7 του ν. 5092/2024 (Α΄33), περί καθορισμού φορέα που παραχωρεί την απλή χρήση,
δ) καταβολής δημοτικών τελών στους δήμους όπου λειτουργούν μονάδες φιλοξενίας μεταναστών και χρηματοδότησης δήμων που επιβαρύνονται με μεταναστευτικές ροές του άρθρου 195 του ν. 4662/2020, περί καταβολής δημοτικών τελών στους δήμους όπου λειτουργούν μονάδες φιλοξενίας μεταναστών και χρηματοδότησης δήμων που επιβαρύνονται με μεταναστευτικές ροές για την κάλυψη έκτακτων αναγκών,
ε) εγκατάστασης αυτόματων μηχανήματων παραλαβής και παράδοσης ταχυδρομικών αντικειμένων του άρθρου 55 του ν. 4796/2021 (Α΄63), περί αυτόματων μηχανημάτων παράδοσης ταχυδρομικών αντικειμένων,
στ) της νομοθεσίας περί προστασίας των ζώων συντροφιάς και εξασφάλισης της ευζωίας τους των άρθρων 11, 14 και 35 του ν. 4830/2021 (Α΄169),
ζ) κατασκευής, ανακατασκευής, επισκευής ή συντήρησης πεζοδρομίων της παρ. 4 του άρθρου 23 της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/66006/2360/16.6.2023 απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Έγκριση Κτιριοδομικού Κανονισμού» (Β΄3985), περί πεζοδρομίων,
η) μεταβολής χρήσης κτηρίου που συνεπάγεται αύξηση των απαιτούμενων χώρων στάθμευσης και για αυθαίρετη μεταβολή της χρήσης των χώρων στάθμευσης του άρθρου 6 του ν. 960/1979 (Α΄194).

Άρθρο 384
Προσδιορισμός εσόδων περιφερειών
Τα έσοδα των περιφερειών που προέρχονται από επιχορηγήσεις, χρηματοδοτικά προγράμματα, τέλη, πρόστιμα, παράβολα και λοιπά έσοδα είναι τα ακόλουθα:
1. Επιχορηγήσεις – χρηματοδοτήσεις – μεταβιβασθείσες πιστώσεις:
α) Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι του άρθρου 435,
β) μεταβιβασθείσα πίστωση, για την ανταποδοτική υποστήριξη και ανατροφοδότηση του ελεγκτικού μηχανισμού της παρ. 4 του άρθρου 16 του ν. 4633/2019 (Α΄161), περί απαγόρευσης χρήσης προϊόντων καπνού,
γ) μεταβιβασθείσα πίστωση, για την κάλυψη πάσης φύσεως αναγκών που αφορούν τις εξετάσεις και τη διενέργεια δοκιμασιών προσόντων και συμπεριφοράς υποψήφιων οδηγών του άρθρου 13 του ν. 4599/2019 (Α΄40),
δ) του εθνικού Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του ν. 5140/2024 (Α΄154),
ε) του συγχρηματοδοτούμενου Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων του ν. 5140/2024,
στ) προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ζ) προγράμματα διεθνών οργανισμών,
η) επιχορήγηση για δαπάνες λειτουργίας των πάσης φύσεως προνοιακών ιδρυμάτων του άρθρου 5 του ν. 2646/1998 (Α΄236), περί μητρώων και ειδικής πιστοποίησης,
θ) επιχορήγηση από κατανομή των καθαρών εσόδων του Ειδικού Κρατικού Λαχείου Κοινωνικής Αντίληψης σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα του άρθρου τρίτου του ν. 4183/2013 (Α΄186), περί διάθεσης ποσών.
2. Μισθώματα:
α) ακινήτων των περιφερειών του άρθρου 554,
β) βοσκήσιμων γαιών του άρθρου 6 και της παρ. 2 του άρθρου 7 του ν. 4351/2015 (Α΄164), περί δικαιώματος χρήσης βόσκησης και μισθώματος δικαιώματος χρήσης βόσκησης, αντίστοιχα,
γ) κυλικείων εντός κτηρίων που στεγάζονται υπηρεσίες των περιφερειών του άρθρου 556,
δ) κινητών πραγμάτων των περιφερειών του άρθρου 560,
ε) πάγια και αναλογικά μισθώματα δημοτικών λατομείων του άρθρου 45 του ν. 4512/2018 (Α’ 5).
3. Τέλη:
α) δυνητικά τέλη του άρθρου 430 και δυνητικό Τέλος Περιφερειακής Ανάπτυξης της παρ. 1 του άρθρου 447,
β) χρήσης περιφερειακών κτημάτων, έργων ή υπηρεσιών του άρθρου 429,
γ) άδειας και μεταβίβασης οχημάτων του άρθρου 27 του ν. 3220/2004 (Α΄15), περί είσπραξης τέλους αδείας και τέλους μεταβίβασης αυτοκινήτων οχημάτων,
δ) διέλευσης και χρήσης δικαιωμάτων διέλευσης, σε παρόχους δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών του άρθρου 151 του ν. 4727/2020 (Α΄184), περί δικαιώματος διέλευσης και της υπ’ αρ. 874/2/3.12.2018 απόφασης της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων «Κανονισμός καθορισμού των τελών διέλευσης και των τελών χρήσης δικαιωμάτων διέλευσης, κατ’ εφαρμογή της παρ. 9 του άρθρου 28 του ν. 4070/2012» (Β΄6168),
ε) δραστηριοποίησης υπαίθριου εμπορίου του άρθρου 23 του ν. 4849/2021 (Α΄207), περί καθορισμού τέλους θέσης και δικαιώματος δραστηριοποίησης στο υπαίθριο εμπόριο,
στ) ανταποδοτικό τέλος απαλλοτριώσεων του άρθρου 428,
ζ) έκδοσης, τροποποίησης, ή επέκτασης των αδειών άσκησης των δραστηριοτήτων λιανικής εμπορίας πετρελαιοειδών προϊόντων και εμφιάλωσης υγραερίων του άρθρου 4 του ν. 3054/2002 (Α΄230), περί αδειών.
η) τεχνικού ελέγχου στα δημόσια Κέντρα Τεχνικού Ελέγχου Οχημάτων ορισμένης περιφέρειας, του άρθρου 19 του ν. 3446/2006 (Α΄49).
4. Πρόστιμα:
α) παραβάσεων νομοθεσίας δραστηριοποίησης υπαίθριου εμπορίου των άρθρων 52, 62 και 63 του ν. 4849/2021,
β) παράνομης λειτουργίας εμπορικής έκθεσης των άρθρων 113 έως 116 του ν. 4512/2018,
γ) μη συμμόρφωσης με τις απαιτήσεις της κείμενης νομοθεσίας ως προς τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές των άρθρων 23 έως 25 του ν. 4235/2014 (Α’ 32),
δ) λειτουργίας κτηνιατρείων, κτηνιατρικών κλινικών και ενδιαιτημάτων ζώων του άρθρου 12 του ν. 607/1977 (Α΄163),
ε) λειτουργίας καταστημάτων λιανικής πώλησης κτηνιατρικών φαρμάκων του άρθρου 10 του ν. 2538/1997 (Α’ 242), περί κυρώσεων,
στ) σε μελισσοκόμους για μη συμμόρφωση με την υπ’ αρ. 140/106513/16.4.2021 απόφαση της Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων «Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο» (Β΄1560),
ζ) σε φορείς κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων για μη συμμόρφωση με την παρ. 7 του άρθρου 12 του ν. 4056/2012 (Β΄52), περί διοικητικών κυρώσεων και μέτρων,
η) παραβάσεων περιβαλλοντικής νομοθεσίας της παρ. 3 του άρθρου 30 του ν. 1650/1986 (Α’ 160), περί διοικητικών κυρώσεων,
θ) παραβάσεων εγκατάστασης και λειτουργίας μεταποιητικών και συναφών δραστηριοτήτων του άρθρου 29 του ν. 3982/2011 (Α’ 143), περί κυρώσεων,
ι) παράλειψης γνωστοποίησης της παρ. 4 του άρθρου 15 του ν. 4442/2016 (Α΄ 230), περί διοικητικών κυρώσεων σε ασκούντες οικονομική δραστηριότητα,
ια) παραβάσεων που αφορούν στην εγκατάσταση και λειτουργία Κέντρων Αποθήκευσης και Διανομής του άρθρου 48ΙΑ του ν. 4442/2016, περί εξουσιοδότησης,
ιβ) παράλειψης γνωστοποίησης άσκησης οικονομικής δραστηριότητας με γνωστοποίηση του άρθρου 15 του ν. 4442/2016,
ιγ) λειτουργίας χωρίς την απαιτούμενη έγκριση του άρθρου 117 του ν. 4442/2016, περί παραβάσεων και κυρώσεων,
ιδ) παραβάσεων που αφορούν στις άδειες πετρελαιοειδών προϊόντων του άρθρου 17 του ν. 3054/2002 (Α΄230), περί διοικητικών κυρώσεων,
ιε) παραβάσεων της αρτοποιητικής νομοθεσίας του άρθρου 18 του ν. 3526/2007 (Α΄24), περί ποινικών και διοικητικών κυρώσεων,
ιστ) παραβάσεων αναφορικά με το Μητρώο επιχειρήσεων ναυπήγησης, μετατροπής, επισκευής και συντήρησης πλοίων του άρθρου 7 του ν. 3551/2007 (Α΄76), περί ελέγχου και διοικητικών κυρώσεων,
ιζ) παραβάσεων που αφορούν σε άδειες εγκατάστασης για ίδια χρήση ενεργειακών συστημάτων θέρμανσης – ψύξης χώρων της υπό στοιχεία Δ9Β,Δ/Φ166/οικ13068/ΓΔΦΠ2488/11.6.2009 απόφασης του Υφυπουργού Ανάπτυξης «Άδειες εγκατάστασης για ίδια χρήση ενεργειακών συστημάτων θέρμανσης – ψύξης χώρων μέσω εκμετάλλευσης της θερμότητας των γεωλογικών σχηματισμών και των νερών, επιφανειακών και υπόγειων, που δεν χαρακτηρίζονται γεωθερμικό δυναμικό» (Β΄1249),
ιη) παραβάσεων που αφορούν στον καθορισμό προδιαγραφών λειτουργίας, διαδικασίας και δικαιολογητικών που απαιτούνται για την υπαγωγή υπαίθριων και στεγασμένων χώρων παιδικής αναψυχής, αντίστοιχα, στο καθεστώς του άρθρου 15 του ν. 4442/2016,
ιθ) παραβάσεων των κανόνων ρύθμισης της αγοράς προϊόντων και της παροχής υπηρεσιών του άρθρου 22 του ν. 4177/2013 (Α΄173), περί διοικητικών κυρώσεων,
κ) παραβάσεων του προγράμματος ενημέρωσης και παροχής πληροφοριών προς τους καταναλωτές σχετικά με την οικονομία καυσίμου και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) των προς εμπορία νέων επιβατηγών αυτοκινήτων του άρθρου 24 του ν. 4177/2013, περί διαδικασίας επιβολής προστίμου,
κα) παραβάσεων για υποχρέωση αποδοχής μέσων πληρωμής με κάρτα του άρθρου 65 του ν. 4446/2016 (Α’ 240), περί υποχρέωσης αποδοχής μέσων πληρωμής με κάρτα,
κβ) σε Κέντρα Υγειονομικού Ενδιαφέροντος σε περίπτωση μη συμμόρφωσης σε σχέση με τις απαιτήσεις των διατάξεων στους τομείς των τροφίμων των άρθρων 24 και 25 του ν. 4235/2014 (Α΄32),
κγ) παραβάσεων της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών του άρθρου 13Α του ν. 2251/1994 (Α’ 191), περί κυρώσεων,
κδ) παραβάσεων σχετικά με την εγκατάσταση, επίβλεψη λειτουργίας και συντήρηση ατμολεβήτων, της υπό στοιχεία οικ. 10735/651/21.9.2012 απόφασης του Υπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων «Εγκατάσταση, Λειτουργία και Έλεγχος Ατμολεβήτων» (Β΄2656),
κε) παραβάσεων άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας (παροχής υπηρεσιών κακής ποιότητας) των άρθρων 3, 11 και 12 του ν. 3982/2011 (Α΄143),
κστ) παραβάσεων ιδιοκτητών-διαχειριστών, φορέων ελέγχου και επαγγελματιών κατά την άσκηση οποιασδήποτε δραστηριότητας στους ανελκυστήρες του άρθρου 13 της υπό στοιχεία οικ. Φ.Α/9.2/OIK. 28425/22.12.2008 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων «Συμπλήρωση διατάξεων σχετικά με την εγκατάσταση, λειτουργία, συντήρηση και ασφάλεια των ανελκυστήρων» (Β΄2604),
κζ) παραβάσεων που αφορούν τη γνωστοποίηση λειτουργίας των κέντρων δεδομένων (Data Centers) του άρθρου 328 του ν. 4442/2016, περί παραβάσεων – κυρώσεων,
κη) από Μικτά Κλιμάκια Ελέγχου Οχημάτων του άρθρου 1 του ν. 3446/2006 (Α’ 49),
κθ) οδηγών αυτοκινήτων και μοτοσικλετών, υποκαταστημάτων αυτών και Κέντρων Θεωρητικής Εκπαίδευσης Υποψήφιων Οδηγών (ΚΕ.Θ.Ε.Υ.Ο.) των άρθρων 15 και 220 του ν. 4446/2016,
κι) για πειθαρχικά παραπτώματα οδηγών επιβατηγών δημόσιας χρήσης (Ε.Δ.Χ.) αυτοκινήτων του άρθρου 8 του ν. 4530/2018 (Α’ 59), περί πειθαρχικών ποινών,
λ) παραβάσεων νομοθεσίας περί ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας των παρ. 5 έως 16 του άρθρου 40 του ν. 4070/2012 (Α’ 82), περί τυποποίησης και πιστοποίησης εξοπλισμού και υπηρεσιών και ηλεκτρομαγνητικής συμβατότητας,
λα) γνωστοποίησης λειτουργίας των πλυντηρίων και λιπαντηρίων οχημάτων των άρθρων 15 και 187 του ν. 4446/2016,
λβ) γνωστοποίησης λειτουργίας χώρων στάθμευσης βαρέων οχημάτων των άρθρων 15 και 204 του ν. 4446/2016,
λγ) γνωστοποίησης λειτουργίας χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων των άρθρων 15 και 179 του ν. 4446/2016,
λδ) προστίμων που επιβάλλονται για παραβάσεις του ν. 3868/2010 (Α΄129),
λε) λειτουργίας συνεργείων συντήρησης και επισκευής αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων του άρθρου 17 του π.δ. 78/1988 (Α΄34), περί κυρώσεων,
λστ) γνωστοποίησης λειτουργίας συνεργείων συντήρησης και επισκευής αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων των άρθρων 15 και 171 του ν. 4446/2016,
λζ) στους φορείς Ιδιωτικών Κέντρων Τεχνικού Ελέγχου Οχημάτων (ΚΤΕΟ), για παραβάσεις που αφορούν ελλείψεις οχημάτων ή παραβάσεις που αφορούν διοικητικής ή οικονομικής φύσης υποχρεώσεις των ιδιωτικών ΚΤΕΟ, των οργάνων και της διαδικασίας είσπραξης των προστίμων του άρθρου 41 του ν. 2963/2001 (Α΄268), περί διοικητικών κυρώσεων και ποινών,
λη) λειτουργίας συνεργείων ψηφιακού ταχογράφου του άρθρου 12 του ν. 3534/2007 (Α’ 40), περί κυρώσεων,
λθ) παραβάσεων των διατάξεων που αφορούν στα ολοκληρωμένα συστήματα παρακολούθησης εισροών-εκροών στα πρατήρια υγρών καυσίμων της παρ. 9 του άρθρου 31 του ν. 3784/2009 (Α΄137), περί Εθνικού Μητρώου Αδειών Πετρελαιοειδών Προϊόντων,
λι) στα πρατήρια καυσίμων του άρθρου 17 του ν. 3054/2002 (Α’ 230), περί διοικητικών κυρώσεων,
λκ) σε Επιβατηγά Δημοσίας Χρήσης (ΕΔΧ) του άρθρου 95 του ν. 4070/2012, περί ειδικής άδειας οδήγησης Ε.Δ.Χ. αυτοκινήτου,
μ) διακοπής λειτουργίας – ανάκλησης βεβαίωσης καλής λειτουργίας Ιδιωτικών Κλινικών των άρθρων 19 και 21 του ν. 4600/2019 (Α΄43),
μα) διακοπής λειτουργίας – ανάκλησης βεβαίωσης καλής λειτουργίας Ιδιωτικών Μονάδων Ημερήσιας Φροντίδας του άρθρου 19 της υπό στοιχεία Γ1β/Γ.Π./οικ.46632/15.6.2018 απόφασης του Υπουργού Υγείας «Όροι, προϋποθέσεις και προδιαγραφές λειτουργίας των αυτοτελών ιδιωτικών Μονάδων Ημερήσιας Νοσηλείας (Μ.Η.Ν.) ειδικότητας α) οφθαλμολογίας, β) πλαστικής/επανορθωτικής χειρουργικής, γ) ωτορινολαρυγγολογίας και δ) δερματολογίας/αφροδισιολογίας» (Β΄2283),
μβ) υπέρβασης του ωραρίου λειτουργίας φαρμακείων του άρθρου 257 του ν. 4512/2018 (Α΄5), περί ωραρίου λειτουργίας φαρμακείου,
μγ) πρόστιμο σε φαρμακείο που μένει κλειστό χωρίς άδεια αρμόδιου Περιφερειάρχη, του άρθρου 11 του ν. 5607/1932 (Α΄300),
μδ) σε φαρμακοποιό περί παράβασης νομοθεσίας ναρκωτικών του άρθρου 8 του ν. 4139/2013 (Α΄74), περί συνταγών χορήγησης ναρκωτικών και παραβατών αυτών,
με) αντιποίησης επαγγέλματος φαρμακοποιού του άρθρου 34 του ν. 5607/1932 (Α΄300),
μστ) παραβάσεων για αυτοτελή διαιτολογικά γραφεία και πολυδύναμες διαιτολογικές μονάδες του άρθρου 239 του ν. 4442/2016,
μζ) παραβάσεων για εργαστήρια αισθητικής του άρθρου 247 του ν. 4442/2016,
μη) για τους ασκούντες το επάγγελμα του οπτικού ή διατηρούντες κατάστημα οπτικών ειδών άνευ της σχετικής βεβαίωσης / αδείας του άρθρου 16 του ν. 971/1979 (Α΄223),
μθ) παραβάσεων αντιποίησης φυσικοθεραπευτικού επαγγέλματος του άρθρου 118 του ν. 4600/2019 (Α΄118),
μι) παραβάσεων Μονάδων/Κέντρων Φροντίδας Ηλικιωμένων του άρθρου 2 του ν. 2345/1995 (Α΄213), περί εποπτείας και κυρώσεων,
μκ) παραβάσεων Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών της παρ. 7 του άρθρου 1 του ν. 4756/2020 (Α΄235),
μλ) παραβάσεων Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Ατόμων και Παιδιών με Αναπηρία της παρ. 6 του άρθρου 2 του ν. 4756/2020,
ν) παραβάσεων Στεγών Υποστηριζόμενης Διαβίωσης Ατόμων με Αναπηρίες του άρθρου 2 του ν. 2345/1995 (Α’ 213),
να) παραβάσεων Κέντρων Διημέρευσης Ημερήσιας Φροντίδας για Άτομα με Αναπηρία του άρθρου 126 του ν. 4442/2016,
νβ) παραβάσεων Κέντρων Αποθεραπείας-Αποκατάστασης των άρθρων 18 και 19 του π.δ. 395/1993 (Α΄166), περί λειτουργίας χωρίς άδεια και ποινών, αντίστοιχα,
νγ) παραβάσεων Βρεφονηπιακών Σταθμών Ολοκληρωμένης Φροντίδας του άρθρου 2 του ν. 2345/1995,
νδ) παραβάσεων Μονάδων Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας του άρθρου 2 του ν. 2345/1995,
νε) παραβάσεων παιδικών κατασκηνώσεων της παρ. 4 του άρθρου 17 του ν. 2556/1997 (Α΄270), περί εσόδων Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
5. Παράβολα:
α) έγκρισης ίδρυσης κτηνιατρείων και κτηνιατρικών κλινικών του άρθρου 92 του ν. 4442/2016,
β) έγκρισης ίδρυσης δραστηριοτήτων εκτροφής, αναπαραγωγής και εμπορίας ζώων συντροφιάς του άρθρου 99 του ν. 4442/2016,
γ) εξέτασης για έκδοση αδειών άσκησης επαγγέλματος και αναγγελίας άσκησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων του άρθρου 5 του ν. 3982/2011 (Α΄143), περί έκδοσης αδειών και βεβαιώσεων αναγγελίας,
δ) άσκησης οικονομικής δραστηριότητας υπό καθεστώς γνωστοποίησης ή και έγκρισης των άρθρων 11, 75, 76, 78, 79, 127 και 239 του ν. 4442/2016,
ε) χορήγησης έγκρισης εγκατάστασης μεταποιητικών επιχειρήσεων του άρθρου 28 του ν. 3982/2011, περί παραβόλων,
στ) αντικατάστασης βοηθητικών αδειών με βεβαίωση αναγγελίας του άρθρου 32 του ν. 4608/2019 (Α΄66), περί αντιστοίχισης υφιστάμενων αδειών τεχνικών επαγγελματικών δραστηριοτήτων,
ζ) έγκρισης/γνωστοποίησης λειτουργίας έργων και δραστηριοτήτων «Συστημάτων περιβαλλοντικών Υποδομών» του άρθρου 78 του ν. 4549/2018 (Α΄105), περί απλούστευσης εγκατάστασης και λειτουργίας Συστημάτων Περιβαλλοντικών Υποδομών,
η) εγγραφής στο Ειδικό Μητρώο επιχειρήσεων ναυπήγησης, μετατροπής, επισκευής και συντήρησης πλοίων της παρ. 7 του άρθρου 6 του ν. 3551/2007 (Α΄76), περί διαδικασίας και δικαιολογητικών εγγραφής,
θ) ίδρυσης και λειτουργίας Κέντρων Αποθεραπείας Αποκατάστασης του άρθρου 10 του π.δ. 395/1993 (Α’ 166) περί απαιτούμενων δικαιολογητικών για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης,
ι) αδειοδότησης τεχνικών επαγγελματικών και μεταποιητικών δραστηριοτήτων του άρθρου 28 του ν. 3982/2011, περί παραβόλων,
ια) έγκρισης/γνωστοποίησης λειτουργίας έργων και δραστηριοτήτων «Συστημάτων περιβαλλοντικών Υποδομών» του άρθρου 78 του ν. 4549/2018 (Α’ 105),
ιβ) γνωστοποίησης συνεργείων επισκευής και συντήρησης αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων των άρθρων 11 και 171 του ν. 4442/2016,
ιγ) γνωστοποίησης χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων, μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων των άρθρων 11 και 179 του ν. 4442/2016,
ιδ) γνωστοποίησης χώρων στάθμευσης βαρέων οχημάτων των άρθρων 11 και 204 του ν. 4442/2016,
ιε) γνωστοποίησης πλυντηρίων ή/και λιπαντηρίων οχημάτων των άρθρων 11 και 187 του ν. 4442/2016,
ιστ) γνωστοποίησης σταθμών υπεραστικών λεωφορείων των άρθρων 11 και 195 του ν. 4442/2016,
ιζ) γνωστοποίησης της έναρξης λειτουργίας Σχολών Επαγγελματικής Κατάρτισης Οδηγών Οχημάτων Μεταφοράς Επικίνδυνων Εμπορευμάτων (Σ.Ε.Κ.Ο.Ο.Μ.Ε.Ε.) των άρθρων 11, 158 και 162 του ν. 4442/2016,
ιη) γνωστοποίησης της λειτουργίας επιχειρήσεων οδικής βοήθειας οχημάτων και συνεργατών οδικής βοήθειας οχημάτων των άρθρων 11 και 209 του ν. 4442/2016,
ιθ) γνωστοποίησης ίδρυσης και λειτουργίας Κέντρου Θεωρητικής Εκπαίδευσης Υποψήφιων Οδηγών (Κ.Ε.Θ.Ε.Υ.Ο.) και Σχολής Οδηγών των άρθρων 11 και 221 του ν. 4442/2016,
κ) έγκρισης λειτουργίας σχολών/κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης για τη χορήγηση πιστοποιητικού επαγγελματικής ικανότητας σε οδηγούς οχημάτων μεταφοράς επιβατών και εμπορευμάτων των άρθρων 11 και 230 του ν. 4442/2016,
κα) γνωστοποίησης της ίδρυσης και λειτουργίας αυτοτελών διαιτολογικών γραφείων και πολυδύναμων διαιτολογικών μονάδων των άρθρων 11 και 236 ν. 4442/2016,
κβ) γνωστοποίησης της ίδρυσης και λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής των άρθρων 11 και 244 του ν. 4442/2016,
κγ) χορήγησης έγκρισης άσκησης δραστηριοτήτων Κέντρων Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων (Κ.Η.Φ.Η) και Κέντρων Διημέρευσης Ημερήσιας Φροντίδας για άτομα με αναπηρία (Κ.Δ.Η.Φ) των άρθρων 11 και 127 του ν. 4442/2016,
κδ) ίδρυσης και λειτουργίας Κέντρων Αποθεραπείας Αποκατάστασης του άρθρου 10 του π.δ. 395/1993,
κε) έκδοσης αδειών και συμμετοχής στις εξετάσεις για την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας της εκτέλεσης, συντήρησης, επισκευής και λειτουργίας ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων του άρθρου 5 του ν. 3982/2011,
κστ) έκδοσης των αδειών συμμετοχής στις εξετάσεις για την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων που ρυθμίζονται με τα π.δ. 112/2012 (Α’ 197), 114/2012 (Α’ 199) και 115/2012 (Α’ 200) και το άρθρο 5 του ν. 3982/2011, περί έκδοσης αδειών και βεβαίωσης αναγγελίας,
κζ) έκδοσης αδειών και συμμετοχής στις εξετάσεις για την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας του χειρισμού μηχανημάτων έργου του άρθρου 5 του ν. 3982/2011,
κη) έκδοσης αδειών και συμμετοχής στις εξετάσεις για την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας της εκτέλεσης, συντήρησης, επισκευής και επιτήρησης της λειτουργίας ψυκτικών εγκαταστάσεων του άρθρου 5 του ν. 3982/2011,
κθ) υποβολής γνωστοποίησης εγκατάστασης και λειτουργίας μεταποιητικών επιχειρήσεων των άρθρων 11 και 48Δ του ν. 4442/2016,
κι) χορήγησης έγκρισης εγκατάστασης μεταποιητικών επιχειρήσεων του άρθρου 28 του ν. 3982/2011,
λ) χορήγησης έγκρισης εγκατάστασης, ή υποβολής γνωστοποίησης λειτουργίας Κέντρων Αποθήκευσης και Διανομής των άρθρων 11 και 48ΙΑ του ν. 4442/2016,
λα) έκδοσης απόφασης χορήγησης προθεσμίας για τη μεταφορά ή την τεχνική ανασυγκρότηση των εγκαταστάσεων των μεταποιητικών και συναφών δραστηριοτήτων του άρθρου 28 του ν. 3982/2011,
λβ) έκδοσης της βεβαίωσης αναγγελίας άσκησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων κατά την έννοια των άρθρων 2 και 3 του ν. 3982/2011 και του άρθρου 5 του ν. 3982/2011,
λγ) έκδοσης της βεβαίωσης αναγγελίας άσκησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων του π.δ. 108/2013 (Α΄ 141) και του άρθρου 5 του ν. 3982/2011,
λδ) αντικατάστασης βοηθητικών αδειών τεχνίτη υδραυλικού, τεχνίτη ψυκτικού, τεχνίτη εγκαταστάσεων καύσης, τεχνίτη μηχανικού εγκαταστάσεων με βεβαίωση αναγγελίας του άρθρου 32 του ν. 4608/2019, περί αντιστοίχισης υφιστάμενων αδειών τεχνικών επαγγελματικών δραστηριοτήτων,
λε) χορήγησης έγκρισης λειτουργίας υπαίθριων και στεγασμένων χώρων παιδικής αναψυχής του άρθρου 78 του ν. 4442/2016,
λστ) γνωστοποίησης λειτουργίας των κέντρων δεδομένων των άρθρων 11, 321 και 331 του ν. 4442/2016,
λζ) περιπτώσεις επιβολής πάγιου Ψηφιακού Τέλους Συναλλαγής επί αδειών του άρθρου 29 του Κώδικα εμμέσων φόρων επί των συναλλαγών του πεδίου εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, καθώς και λοιπών εμμέσων φόρων (ν. 5177/2025 , Α’21),
λη) χορήγησης οποιασδήποτε έγκρισης που προβλέπεται από τον ν. 4512/2018 (Α΄5).
6. Λοιπά έσοδα:
α) εκποίησης ακινήτων του άρθρου 550,
β) εκποίησης κινητών πραγμάτων του άρθρου 557,
γ) έσοδα του κατηργημένου λογαριασμού πρώτων κοινωνικών βοηθειών του άρθρου 7 του ν.δ. 57/1973 (Α΄149), περί συστάσεως Λογαριασμού Πρώτων Κοινωνικών Βοηθειών,
δ) έσοδα από διάθεση κυκλοφοριακών στοιχείων, της υπό στοιχεία Αριθ. ΤΚΦΣΤ 2004/οικ. 0188/ΦΚ 351/9.3.2006 απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων «Τροποποίηση και συμπλήρωση της υπ’ αριθμ. ΤΚΦ− ΣΤ2004/οικ/0766/ΦΚ351/26.7.2005 απόφασης Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., που αφορά στην «Παροχή κυκλοφοριακών στοιχείων από το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. σε τρίτους»» (Β΄600),
ε) έσοδο είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) επί των εισπράξεων από τα τέλη περιοδικού ελέγχου μέτρων και σταθμών των Διευθύνσεων Ανάπτυξης των Περιφερειών, της παρ. 9 του άρθρου 1 της υπό στοιχεία Φ2−2312/20.12.2012 απόφασης του Υφυπουργού Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας, Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων «Περιοδικός Έλεγχος Μέτρων και Σταθμών» (Β΄3460),
στ) δικαιώματα έρευνας λιγνίτη του άρθρου 7 του ν. 4533/2018 (Α΄75), περί ειδικού τέλους δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης λιγνίτη, και της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΔΗΕ/74784/1070/5.8.2021 απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Ειδικό τέλος δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης λιγνίτη του άρθρου 7 του ν. 4533/2018» (Β΄3730) υπέρ των περιφερειών Δυτικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου.

Άρθρο 385
Επιβολή τελών και εισφορών
1. Τα τέλη και οι εισφορές υπέρ δήμων και περιφερειών επιβάλλονται με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, σε όσες περιπτώσεις απαιτείται. Με την ίδια απόφαση προβλέπεται και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την εφαρμογή του πρώτου εδαφίου.
2. Η απόφαση της παρ. 1 λαμβάνεται τουλάχιστον δύο (2) μήνες πριν από την έναρξη κάθε οικονομικού έτους στο οποίο αφορά, και ισχύει από την 1η Ιανουαρίου του έτους αυτού, με την επιφύλαξη των ειδικότερων προβλέψεων του παρόντος Κώδικα, όπως αυτές του άρθρου 402, περί συντελεστή του τέλους διαμονής παρεπιδιμούντων, και του άρθρου 406 περί συντελεστή του τέλους επί των ακαθαρίστων εσόδων, με τις οποίες ορίζεται διαφορετική έναρξης ισχύος των σχετικών αποφάσεων.
3. Η συζήτηση και η ψήφιση για τη λήψη της απόφασης της παρ. 1 διεξάγονται επί της εισήγησης του δημάρχου ή του περιφερειάρχη, η οποία συντάσσεται μέσω της οικονομικής υπηρεσίας, και επί των εναλλακτικών προτάσεων παρατάξεων ή συμβούλων του άρθρου 386, περί εναλλακτικών προτάσεων τελών και εισφορών που τυχόν υποβλήθηκαν στο δημοτικό και στο περιφερειακό συμβούλιο. Στη συνεδρίαση του συμβουλίου παρίσταται ο προϊστάμενος οικονομικών υπηρεσιών του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα.
4. Η απόφαση της παρ. 1 αναρτάται από τον δήμο ή την περιφέρεια, στον ιστότοπο του προγράμματος «Διαύγεια» και περίληψη αυτής δημοσιεύεται σε εφημερίδα σύμφωνα με το άρθρο 134, περί δημοσίευσης αποφάσεων δήμων και περιφερειών σε εφημερίδα. Η παράλειψη δημοσίευσης σε εφημερίδα δεν επηρεάζει το κύρος της απόφασης του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου.
5. Κατόπιν της ανάρτησης στον ιστότοπο του προγράμματος «Διαύγεια» η απόφαση της παρ. 1 αναρτάται για έλεγχο νομιμότητας στο Πληροφοριακό Σύστημα Ελέγχου Νομιμότητας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Τ.Α.) του άρθρου 672.
6. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 133, περί δημοσίευσης αποφάσεων δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, τα επιβαλλόμενα τέλη κατόπιν του ελέγχου της παρ. 5 δημοσιεύονται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του οικείου δήμου ή της περιφέρειας διακεκριμένα ανά κατηγορία τέλους και παραμένουν διαθέσιμα καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος τους. Για το κάθε τέλος παρατίθενται, κατά τρόπο πλήρη και διαφανή, τα στοιχεία που συγκροτούν τη βάση υπολογισμού και τη μεθοδολογία καθορισμού του και περιλαμβάνονται ιδίως:
α) το ύψος των συντελεστών και η κατηγοριοποίησή τους,
β) οι κατηγορίες της βάσης επιβολής,
γ) τυχόν ζώνες διαφοροποιημένης επιβολής,
δ) οι προβλεπόμενες μειώσεις, απαλλαγές ή λοιπές ειδικές ρυθμίσεις ανά κατηγορία τέλους.

Άρθρο 386
Εναλλακτικές προτάσεις τελών και εισφορών
1. Εναλλακτικές προτάσεις παρατάξεων ή συμβούλων δύνανται να υποβάλλονται στο δημοτικό και περιφερειακό συμβούλιο, αντίστοιχα, κατά τη συζήτηση και ψήφιση των αποφάσεων καθορισμού τελών και εισφορών και γίνονται δεκτές προς συζήτηση, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) υπογράφονται από το σαράντα τοις εκατό (40%) του συνολικού αριθμού των μελών του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου,
β) προβλέπουν ισοσκέλιση εσόδων – δαπανών,
γ) συνοδεύονται από αιτιολογική έκθεση, η οποία συντάσσεται από αυτούς που τις καταθέτουν και
δ) συνοδεύονται από εισήγηση της οικονομικής υπηρεσίας του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα.
2. Οι εναλλακτικές προτάσεις συντάσσονται από τις ενδιαφερόμενες παρατάξεις ή συμβούλους με τη συνδρομή ως προς την παροχή κάθε σχετικού στοιχείου από τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου και της περιφέρειας. Το αίτημα για την έκδοση της εισήγησης της περ. δ) της παρ. 1 υποβάλλεται στην οικονομική υπηρεσία τουλάχιστον μια (1) πλήρη εργάσιμη ημέρα πριν από την ημέρα της συνεδρίασης του συμβουλίου.
3. Οι εναλλακτικές προτάσεις συζητούνται διακριτά, ανά γενικό ή ειδικό συντελεστή και τίθενται σε ψηφοφορία κατ’ αντιπαράθεση. Η πρόταση που συγκεντρώνει την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων μελών του συμβουλίου συνιστά και τον εγκεκριμένο, γενικό ή ειδικό συντελεστή. Αν καμία πρόταση δεν συγκεντρώσει την πλειοψηφία του δεύτερου εδαφίου, τότε η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται μεταξύ των δύο (2) πρώτων σε ψήφους προτάσεων και θεωρείται εγκεκριμένη η πρόταση που λαμβάνει τις περισσότερες ψήφους επί των παρόντων. Έγκυρες θεωρούνται οι ψήφοι υπέρ συγκεκριμένης πρότασης, είτε υπέρ της κατατεθείσας από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη είτε υπέρ εναλλακτικών προτάσεων. Οι λευκές ψήφοι δεν λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της πλειοψηφίας.

Άρθρο 387
Διοικητικές – χρηματικές κυρώσεις
1. Στις περιπτώσεις μη υποβολής ή υποβολής ανακριβούς ή εκπρόθεσμης υπεύθυνης δήλωσης όταν για βεβαίωση εσόδου των δήμων και των περιφερειών απαιτείται η υποβολή δήλωσης, ή μη εκπλήρωσης άλλων προβλεπόμενων σε νόμο υποχρεώσεων, και εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από ειδικότερες προβλέψεις, επιβάλλεται χρηματική κύρωση (πρόστιμο ή προσαύξηση) ως εξής:
α) σε περίπτωση μη υποβολής ή μη εκπλήρωσης άλλων προβλεπόμενων σε νόμο υποχρεώσεων, πρόστιμο ίσο προς το οφειλόμενο ποσό,
β) σε περίπτωση υποβολής ανακριβούς υπεύθυνης δήλωσης, την πληρωμή του ποσού του οποίου θα απέκρυπτε λόγω της δηλωθείσας ανακρίβειας, προσαυξημένου έως εξήντα τοις εκατό (60%),
γ) σε όλες τις περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής υπεύθυνης δήλωσης ή άλλων απαιτούμενων στοιχείων, προσαύξηση δύο τοις εκατό (2%) επί του οφειλόμενου ποσού, για κάθε μήνα καθυστέρησης, η οποία όμως δεν μπορεί να ξεπεράσει το εκατό τοις εκατό (100%) του οφειλόμενου κάθε φορά χρέους.
2. Σε περίπτωση μη υποβολής ή υποβολής ανακριβούς υπεύθυνης δήλωσης, καθώς και σε όλες τις περιπτώσεις μη εκπλήρωσης άλλων προβλεπόμενων σε νόμο υποχρεώσεων, το πρόστιμο επιβάλλεται με πράξη δημάρχου ή περιφερειάρχη, κατά περίπτωση, βάσει σχετικής έκθεσης της αρμόδιας υπηρεσίας, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά σε ειδικότερη διάταξη. Η πράξη επιβολής προστίμου αποτελεί τίτλο βεβαίωσης για την εγγραφή στον οικείο χρηματικό κατάλογο και την έκδοση και κοινοποίηση της σχετικής πράξης βεβαίωσης οφειλής του άρθρου 456, κατά της οποίας ο οφειλέτης δικαιούται να ασκήσει τα προβλεπόμενα ένδικα μέσα.
3. Πριν από την έκδοση πράξης επιβολής προστίμου της παρ. 2, καλείται σε ακρόαση ο οφειλέτης, εντός προθεσμίας δέκα (10) ημερών από την κοινοποίηση προς αυτόν αντιγράφου της έκθεσης της παρ. 2, σύμφωνα με τα άρθρα 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων και 743, περί εξαιρέσεων από αυτές. Η παρούσα δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που η επιβολή προστίμου και το ύψος αυτού προβλέπονται ευθέως από νόμο και δεν συντρέχει διακριτική ευχέρεια της διοίκησης.
4. Οι οφειλές προς τους δήμους και τις περιφέρειες καθίστανται ληξιπρόθεσμες σύμφωνα με το άρθρο 5 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄ 190) και υπόκεινται σε τόκους εκπρόθεσμης καταβολής, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ίδιου Κώδικα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄
ΕΝΙΑΙΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ – ΦΩΤΙΣΜΟΥ

Άρθρο 388
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής ενιαίου τέλους καθαριότητας – φωτισμού
1. Επί των κάθε είδους ακινήτων που βρίσκονται εντός της εδαφικής περιφέρειας του δήμου επιβάλλεται υπέρ αυτού ενιαίο ανταποδοτικό τέλος καθαριότητας – φωτισμού (Τ.Κ.Φ.). Τα εισπραττόμενα έσοδα από το τέλος διατίθενται αποκλειστικά για την κάλυψη των πάσης φύσεως δαπανών που απαιτεί η παροχή:
α) υπηρεσιών καθαριότητας, δηλαδή αποκομιδής και διαχείρισης των παραγόμενων απορριμμάτων,
β) υπηρεσιών φωτισμού των οδών, των πλατειών και όλων των κοινόχρηστων χώρων και
γ) κάθε άλλης υπηρεσίας που σχετίζεται ή είναι συναφής με αυτές και η οποία πάγια παρέχεται από τον δήμο.
2. Το Τ.Κ.Φ. υπολογίζεται επί της επιφάνειας του κάθε ακινήτου και προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό των τετραγωνικών μέτρων αυτής επί του συντελεστή του Τ.Κ.Φ., ο οποίος ορίζεται, ανά κατηγορία χρήσης των ακινήτων, με απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 385, περί επιβολής τελών και εισφορών, και παρέχει ακριβή, επίκαιρη και πλήρη αιτιολογία του καθορισμού των συντελεστών του τέλους στο προσήκον ύψος, το οποίο υποχρεωτικά καλύπτει το σύνολο των δαπανών της ανταποδοτικής υπηρεσίας.

Άρθρο 389
Συντελεστές ενιαίου τέλους καθαριότητας – φωτισμού
1. Οι συντελεστές του τέλους καθαριότητας-φωτισμού (Τ.Κ.Φ.), που καθορίζονται με την απόφαση της παρ. 2 του άρθρου 388, περί βάσης επιβολής και υπόχρεων καταβολής του ενιαίου τέλους καθαριότητας και φωτισμού, διακρίνονται σε γενικούς και ειδικούς συντελεστές. Οι γενικοί συντελεστές είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους, πέντε (5) κατ’ ανώτατο αριθμό και διαφοροποιούνται ανάλογα με τη χρήση κάθε ακινήτου ως εξής:
α) Πρώτος συντελεστής: ακίνητα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για κατοικία.
β) Δεύτερος συντελεστής: ακίνητα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για κατοικία δημοτών και κατοίκων, οι οποίοι αναγνωρίζονται ως ευάλωτοι με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, στη βάση της κατηγοριοποίησης και των κριτηρίων της παρ. 6 του άρθρου 526, περί επιχορηγήσεων και βοηθημάτων δήμων. Ο συντελεστής αυτός υπολογίζεται στο είκοσι τοις εκατό (20%) του πρώτου συντελεστή.
γ) Τρίτος συντελεστής: ακίνητα που χρησιμοποιούνται για την άσκηση πάσης φύσης οικονομικών δραστηριοτήτων οι οποίες, λόγω της φύσης των εργασιών τους, επιφέρουν σημαντική όχληση στο περιβάλλον.
δ) Τέταρτος συντελεστής: ακίνητα που χρησιμοποιούνται για την άσκηση πάσης φύσης οικονομικών δραστηριοτήτων, οι οποίες, λόγω της φύσης των εργασιών τους, δεν επιφέρουν σημαντική όχληση στο περιβάλλον. Ο συντελεστής αυτός υπολογίζεται στο πενήντα τοις εκατό (50%) του τρίτου συντελεστή.
ε) Πέμπτος συντελεστής: ακίνητα που χρησιμοποιούνται για κοινωφελείς, μη κερδοσκοπικούς και φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Για τον προσδιορισμό του βαθμού όχλησης του περιβάλλοντος και τη μετέπειτα κατάταξη μιας δραστηριότητας στον τρίτο ή στον τέταρτο συντελεστή λαμβάνονται υπόψη τόσο το πεδίο άσκησης οικονομικής δραστηριότητας όσο και η γενική κατηγοριοποίηση της δραστηριότητας παραγωγής προϊόντων και παροχής υπηρεσιών και η φύση των χρησιμοποιούμενων εργαλείων – υλικών. Η συνδυαστική χρήση των προηγούμενων κριτηρίων και η τελική επιλογή ένταξης μιας οικονομικής δραστηριότητας αιτιολογούνται στην απόφαση της παρ. 2 του άρθρου 388.
2. Το δημοτικό συμβούλιο δύναται να ορίσει και ειδικούς συντελεστές, ως διαβαθμίσεις των γενικών συντελεστών της παρ. 1, για συγκεκριμένες κατηγορίες ακινήτων, υπό την προϋπόθεση, ότι αυτό αιτιολογείται ειδικά λόγω της επιφάνειας, της χρήσης τους ή της γεωγραφικής ζώνης στην οποία βρίσκονται τα ακίνητα ή άλλων ιδιαίτερων αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους.
3. Κατά τον καθορισμό των γενικών και ειδικών συντελεστών, λαμβάνονται υπόψη οι ιδιότητες των ακινήτων, όπως το εμβαδό, στεγασμένο ή μη, ο χρόνος χρήσης, ο βαθμός κατά τον οποίο τα ακίνητα επιβαρύνουν τις παρεχόμενες από τον οικείο δήμο ανταποδοτικές υπηρεσίες, καθώς και την ευρύτερη λειτουργία αυτού. Σε κάθε περίπτωση, ο εκάστοτε ανώτατος σε ύψος γενικός ή ειδικός συντελεστής δεν μπορεί να οριστεί πέραν του δεκαπλάσιου του πρώτου γενικού συντελεστή της κατοικίας.
4. Ο υπολογισμός του Τ.Κ.Φ. δύναται να γίνεται και στη βάση της παραγωγής αποβλήτων ανά νοικοκυριό ή κτηριακό συγκρότημα, επαγγελματική δραστηριότητα, πολεοδομική ή δημοτική ενότητα, υπό την προϋπόθεση ότι ο οικείος δήμος διαθέτει σύστημα μέτρησης των παραγομένων αποβλήτων ή για κάποιο από τα ρεύματα των παραγόμενων αποβλήτων, σύμφωνα με το άρθρο 37, περί της θέσπισης του συστήματος «πληρώνω όσο πετάω» του ν. 4819/2021 (Α΄129).
5. Για χώρους που διαθέτουν ηλεκτρική εγκατάσταση, στεγασμένους ή μη και χρησιμοποιούνται για την άσκηση πάσης φύσης οικονομικής δραστηριότητας, ο συντελεστής του Τ.Κ.Φ. δύναται να ορίζεται μειωμένος για επιφάνειες συνολικού εμβαδού άνω των χιλίων (1.000) και μέχρι έξι χιλιάδων (6.000) τετραγωνικών μέτρων λαμβανομένης υπόψη της πραγματικής χρήσης του εξυπηρετούμενου χώρου, κατόπιν διαπίστωσης από τις δημοτικές υπηρεσίες. Ομοίως, ο συντελεστής του Τ.Κ.Φ δύναται να ορίζεται μειωμένος και για επιφάνειες συνολικού εμβαδού άνω των έξι χιλιάδων (6.000) τετραγωνικών μέτρων με κατώτατο όριο το εξήντα τοις εκατό (60%) του ορισθέντος συντελεστή για ανάλογους χώρους, οι οποίοι έχουν εμβαδόν μέχρι χίλια (1.000) τετραγωνικά μέτρα.
Ειδικά:
α) για υπαίθριους και στεγασμένους χώρους που λειτουργούν ως χώροι στάθμευσης δημόσιας χρήσης οχημάτων, το Τ.Κ.Φ. υπολογίζεται κατ’ ανώτατο όριο στο είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) της συνολικής επιφάνειάς τους,
β) για στεγασμένους ή μη χώρους, που αναγνωρίζονται ως Ελεύθερα Τελωνειακά Συγκροτήματα σύμφωνα με το άρθρο 34 του Εθνικού Τελωνειακού Κώδικα (ν. 5222/2025, Α΄134), περί Ελευθέρων Ζωνών και Ελευθέρων Τελωνειακών Συγκροτημάτων, ο συντελεστής του Τ.Κ.Φ. δεν μπορεί να ορίζεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του πενήντα τοις εκατό (50%) του ορισθέντος συντελεστή για τους αντίστοιχους χώρους άνω των έξι χιλιάδων (6.000) τετραγωνικών μέτρων.
6. Για στεγασμένους χώρους που δεν διαθέτουν ηλεκτρική εγκατάσταση και τελούν σε χρήση, το Τ.Κ.Φ. υπολογίζεται από την οικονομική υπηρεσία του δήμου στο ένα δέκατο (1/10) εκείνου που θα όφειλε εάν διέθετε παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.
7. Στον μειωμένο συντελεστή της παρ. 6 εντάσσονται:
α) οι στεγασμένοι χώροι με ηλεκτρική σύνδεση που χρησιμοποιούν ελάχιστο ρεύμα για λόγους ασφαλείας,
β) τα ακίνητα, τα οποία διαθέτουν ηλεκτροδότηση, η οποία διακόπτεται. Η ένταξη στον μειωμένο συντελεστή γίνεται αυτοδικαίως, από την ημερομηνία διακοπής της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, για την οποία ο Διαχειριστής Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) ή ο υπόχρεος ενημερώνει αμελλητί τον οικείο δήμο, η αρμόδια υπηρεσία του οποίου πραγματοποιεί τη μετάπτωση εντός ενός (1) μηνός από τη γνωστοποίηση.
8. Για τους χώρους των κάθε είδους επιχειρήσεων εποχικής λειτουργίας και για το χρονικό διάστημα μη λειτουργίας αυτών, το Τ.Κ.Φ. υπολογίζεται μειωμένο ανάλογα προς τον χρόνο λειτουργίας, όσον αφορά τις υπηρεσίες καθαριότητας της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 388. Για την εφαρμογή της παρούσας υποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση του υπόχρεου, στην οποία δηλώνονται:
α) το είδος της επιχείρησης,
β) η έδρα/διεύθυνση,
γ) το χρονικό διάστημα λειτουργίας,
δ) ο αριθμός του φορολογικού μητρώου,
ε) τα τετραγωνικά μέτρα που καλύπτει η επιχείρηση,
στ) ο αριθμός Γενικού Εμπορικού Μητρώου.
Δεν εντάσσεται στην έννοια της εποχικής λειτουργίας το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εκτελούνται εργασίες επισκευής ή συντήρησης εντός των χώρων των επιχειρήσεων της παρούσας.
Για την εξακρίβωση των στοιχείων της υποβληθείσας δήλωσης, οι αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου δύνανται να ενεργούν ελέγχους με κάθε πρόσφορο τρόπο και να αιτούνται τη χορήγηση στοιχείων σύμφωνα με το άρθρο 745, περί παροχής στοιχείων στους δήμους και τις περιφέρειες.
9. Ο προσδιορισμός της επιφανείας των κάθε είδους και χρήσης χώρων που υπόκεινται στο Τ.Κ.Φ. ενεργείται ως ακολούθως:
α) για χώρους κάθε είδους και χρήσης, στεγασμένους ή μη, που διαθέτουν παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, λαμβάνεται ως βάση υπολογισμού το εμβαδόν, το οποίο σημειώνεται από τους υπόχρεους στις υποβαλλόμενες προς τον Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. για τη σύνδεσή τους υπεύθυνες δηλώσεις. Ομοίως και για τους χώρους, οι οποίοι ηλεκτροδοτούνται για πρώτη φορά. Με την περιέλευση της υπεύθυνης δήλωσης στον αρμόδιο δήμο, οι υπηρεσίες του ενεργούν έλεγχο, είτε ζητώντας τη χορήγηση στοιχείων σύμφωνα με το άρθρο 745, είτε πραγματοποιώντας επιτόπιο έλεγχο, προκειμένου να επαληθεύσουν το ακριβές εμβαδόν. Κατά τον υπολογισμό των τετραγωνικών μέτρων, προσμετράται η συνολικά φωτιζόμενη επιφάνεια και ως στεγασμένοι χώροι νοούνται όλοι οι εσωτερικοί χώροι των κτηρίων, πλην των παταριών,
β) για στεγασμένους χώρους κάθε είδους και χρήσης που δεν διαθέτουν παροχή ρεύματος, οι υπηρεσίες του δήμου αναζητούν στοιχεία σύμφωνα με το άρθρο 745, ή πραγματοποιούν επιτόπιο έλεγχο, προκειμένου να διαπιστώσουν το ακριβές εμβαδόν,
γ) για τον υπολογισμό σε τετραγωνικά μέτρα της επιφανείας των κατοικιών, οι οποίες βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές, δεν λαμβάνονται υπόψη οι χώροι σταυλισμού των κάθε είδους ζώων και οι λοιποί χώροι εκτός της κυρίας κατοικίας, οι οποίοι δεν προορίζονται για κατοικία,
δ) για τον υπολογισμό σε τετραγωνικά μέτρα της επιφάνειας των θερμοκηπίων δεν λαμβάνονται υπόψη οι χώροι που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τη δημιουργία αγροτικών εκμεταλλεύσεων με ελεγχόμενες συνθήκες κλιματισμού,
ε) για τον υπολογισμό σε τετραγωνικά μέτρα της επιφάνειας των ξενοδοχείων, οι μεν χώροι που διατίθενται για ύπνο όπως και οι βοηθητικοί αυτών θεωρούνται ως κατοικίες και το τέλος υπολογίζεται με τον ισχύοντα για τις κατοικίες συντελεστή. Οι λοιποί χώροι θεωρούνται ως χώροι οικονομικής δραστηριότητας και το Τ.Κ.Φ. υπολογίζεται με τον αντίστοιχο συντελεστή, που καθορίζεται για την εν λόγω κατηγορία με απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου,
στ) για τον υπολογισμό σε τετραγωνικά μέτρα της επιφάνειας των διαμερισμάτων ακινήτων που διατίθενται για βραχυχρόνια μίσθωση μέσω συστήματος διαμοιρασμού (AirBnB), λαμβάνεται μεν υπόψη το σύνολο των διατιθεμένων τετραγωνικών μέτρων του ακινήτου πολλαπλασιαζόμενο όμως με διαφορετικό συντελεστή, ανάλογα το αν πρόκειται για μίσθωση επαγγελματική (επαγγελματικός συντελεστής) ή ατομική ευκαιριακή (οικιακός συντελεστής),
ζ) για τον υπολογισμό σε τετραγωνικά μέτρα της επιφάνειας των χώρων αθλητικών σωματείων, ενώσεων, ομοσπονδιών που έχουν αναγνωρισθεί από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού δυνάμει της εγγραφής τους στη διαδικτυακή ηλεκτρονική πλατφόρμα με τίτλο «Ηλεκτρονικό Μητρώο Αθλητικών Σωματείων με Ειδική Αθλητική Αναγνώριση», δεν λαμβάνονται υπόψη οι χώροι που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως γήπεδα άθλησης ή ως εγκαταστάσεις για την πραγματοποίηση των αθλητικών τους σκοπών, υπό την προϋπόθεση της χρήσης τους από τα μέλη του σωματείου-ένωσης-ομοσπονδίας χωρίς την καταβολή πρόσθετου αντιτίμου πέραν της συνδρομής μέλους,
η) οι κοινόχρηστοι χώροι επιβαρύνονται σύμφωνα με τα χιλιοστά ιδιοκτησίας καθενός νομέα ή ιδιοκτήτη.

Άρθρο 390
Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης ενιαίου τέλους καθαριότητας – φωτισμού
1. α) Η βεβαίωση και είσπραξη του τέλους καθαριότητας – φωτισμού (Τ.Κ.Φ.) για τα ακίνητα που έχουν μετρητή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας του Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) πραγματοποιείται ως εξής:
Οι δήμοι τηρούν μητρώα με τα ακίνητα της εδαφικής τους περιφέρειας, λαμβάνοντας τα απαραίτητα στοιχεία από τις δηλώσεις των υπόχρεων, καθώς και τα στοιχεία άλλων μητρώων που τηρούνται και παρέχονται σε αυτούς σύμφωνα με το άρθρο 745, περί παροχής στοιχείων στους δήμους και τις περιφέρειες.
Για την εξασφάλιση της ακρίβειας των στοιχείων τους, οι υπηρεσίες των δήμων δύνανται να πραγματοποιούν ελέγχους με κάθε πρόσφορο τρόπο.
Με βάση τα μητρώα ακινήτων, οι οικονομικές υπηρεσίες τηρούν πίνακες Τ.Κ.Φ. όπου καταχωρούν κατά υπόχρεο καταναλωτή τα στοιχεία του ακινήτου, συμπεριλαμβανομένου του μετρητή που αντιστοιχεί σε αυτό, την κατηγορία στην οποία αυτό εντάσσεται, τον συντελεστή στον οποίο εμπίπτει και το ποσό που οφείλει να πληρώσει ο υπόχρεος. Οι υπόχρεοι καταγράφονται είτε έχουν υποβάλει είτε όχι δήλωση ακινήτου.
Τα στοιχεία των πινάκων και η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου περί καθορισμού του συντελεστή του Τ.Κ.Φ., ο οποίος ισχύει από την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους, καταχωρούνται στη σχετική ηλεκτρονική εφαρμογή του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. μέχρι την 30η Νοεμβρίου εκάστου έτους, προκειμένου αυτός να ενημερώσει τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Η βεβαίωση του Τ.Κ.Φ. συντελείται με την καταχώρηση του προηγούμενου εδαφίου.
β) Το Τ.Κ.Φ. βαρύνει τον υπόχρεο στην πληρωμή του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος και συνεισπράττεται μαζί με αυτόν ενιαία, από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, σε δόσεις ίσες προς τον αριθμό των εκδιδομένων κατ’ έτος λογαριασμών.
γ) Το Τ.Κ.Φ. συνεισπράττεται από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, με δόσεις ίσες προς τον αριθμό των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, που εκδίδονται από αυτόν κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου στην οποία εκτείνεται ο κύκλος καταμέτρησης που εφαρμόζεται από αυτόν, ανεξάρτητα εάν ο κύκλος αυτός συμπίπτει με το ημερολογιακό έτος και ανεξάρτητα από τυχόν μεταβολή των συντελεστών. Για λογαριασμούς που εκδίδονται για χρονικό διάστημα μικρότερο ή μεγαλύτερο της εκάστοτε κανονισμένης χρονικής περιόδου, ενεργείται από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας ανάλογη χρέωση του Τ.Κ.Φ.
δ) Τα ποσά του Τ.Κ.Φ. που εισπράττει ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας αποδίδονται στους δικαιούχους δήμους εντός του τρίτου μήνα από τη λήξη του μήνα στον οποίο αφορούν λογιστικά οι σχετικοί λογαριασμοί. Τα οφειλόμενα ποσά προσαυξάνονται με τον νόμιμο τόκο, εάν καθυστερήσει η απόδοσή τους. Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας δύνανται να χορηγούν στους δικαιούχους δήμους χρηματικές προκαταβολές έναντι των ποσών που πρέπει να αποδώσουν από τις εισπράξεις του Τ.Κ.Φ. και μέχρι ποσοστού πενήντα τοις εκατό (50%) του προς είσπραξη ποσού. Για την αντιμετώπιση των δαπανών είσπραξης του Τ.Κ.Φ. οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας παρακρατούν από τις εισπράξεις ποσοστό δύο τοις εκατό (2%).
ε) Όταν ο υπόχρεος αρνείται να καταβάλλει το Τ.Κ.Φ., μη πληρώνοντας τρεις (3) συνεχόμενους μηνιαίους λογαριασμούς ή έναν τριμηνιαίο, ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας προβαίνει σε διακοπή της σύνδεσης και δεν την επαναφέρει μέχρι να εξοφληθεί το οφειλόμενο ποσό, προς τον ίδιο προμηθευτή και τον δικαιούχο δήμο. Εάν ο υπόχρεος δεν ενδιαφερθεί για την επαναχορήγηση ηλεκτρικού ρεύματος, ο προμηθευτής υποχρεούται να γνωστοποιήσει στον οικείο δήμο και ταυτόχρονα διαγράφει τον υπόχρεο από τους καταναλωτές.
στ) Στις περιπτώσεις διαδοχής του οφειλέτη καταναλωτή στη χρήση του ακινήτου από τρίτο, ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας υποχρεούται να γνωστοποιήσει στον οικείο δήμο τη διαδοχή, μαζί με το τυχόν, απομένον ανεξόφλητο ποσό τουΤ.Κ.Φ. που βαρύνει τον αποχωρούντα καταναλωτή.
2. α) Για τα ακίνητα που δεν έχουν μετρητή του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. η βεβαίωση και είσπραξη του Τ.Κ.Φ. γίνεται σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις για τη βεβαίωση και είσπραξη των εσόδων των δήμων του Μέρους Γ΄ του παρόντος Βιβλίου.
Στις περιπτώσεις αυτές, με βάση τα στοιχεία του μητρώου ακινήτων της εδαφικής τους περιφέρειας, οι οικονομικές υπηρεσίες των δήμων τηρούν πίνακες Τ.Κ.Φ., όπου καταχωρούν κατά υπόχρεο τα στοιχεία του ακινήτου, την κατηγορία στην οποία αυτό εντάσσεται, τον συντελεστή στον οποίο εμπίπτει και το ποσό που οφείλει να πληρώσει ο υπόχρεος. Οι οικονομικές υπηρεσίες των δήμων συντάσσουν χρηματικούς καταλόγους τόσο για τα δηλωθέντα, όσο και για τα αδήλωτα ακίνητα με βάση τα στοιχεία που διαθέτουν οι δήμοι στα μητρώα τους ή με αυτά που προκύπτουν ύστερα από έλεγχο για τον προσδιορισμό των αδήλωτων ακινήτων.
β) Το Τ.Κ.Φ. καταβάλλεται από τον υπόχρεο σε τρεις (3) τετραμηνιαίες δόσεις μέχρι τη λήξη του αντίστοιχου οικονομικού έτους, εκτός αν ο υπόχρεος επιθυμεί την εφάπαξ καταβολή του. Αν το Τ.Κ.Φ. δεν καταβληθεί μέσα στις ανωτέρω προθεσμίες, εφαρμόζεται ανάλογα η παρ. 4 του άρθρου 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων.
3. Από τη στιγμή της κοινοποίησης στους δήμους τελεσιδίκων δικαστικών αποφάσεων, με τις οποίες αναγνωρίζεται η υποχρέωσή τους να επιστρέψουν τα εισπραχθέντα ποσά, οφείλουν να το πράξουν εντός ενός (1) μήνα.

Άρθρο 391
Κυρώσεις
1. Οι υπόχρεοι σε καταβολή τέλους καθαριότητας – φωτισμού (Τ.Κ.Φ.) υποχρεούνται σε υποβολή συμπληρωματικής δήλωσης, εντός δύο (2) μηνών από τη αύξηση ή τη μείωση της επιφάνειας που υπόκειται στο τέλος.
2. Σε περίπτωση μη υποβολής ή υποβολής ανακριβούς δήλωσης, ο υπόχρεος υπόκειται σε χρηματικό πρόστιμο διπλάσιο του οφειλόμενο ποσό του Τ.Κ.Φ. που αντιστοιχεί στο ακίνητο. Κατά τα λοιπά για την επιβολή του προστίμου εφαρμόζεται το άρθρο 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄
ΤΕΛΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Άρθρο 392
Βάση επιβολής Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης
1. Επί της συνολικής αξίας της κάθε είδους ακίνητης περιουσίας που βρίσκεται εντός της εδαφικής περιφέρειας των δήμων, επιβάλλεται υπέρ αυτών τέλος τοπικής ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.), σύμφωνα με τα παρακάτω οριζόμενα:
α) στα πάσης φύσεως ακίνητα που βρίσκονται εντός εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως ή εντός των ορίων οικισμών υφιστάμενων προ του έτους 1923 ή εντός ορίων οικισμών πληθυσμού κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων,
β) στα κάθε είδους κτίσματα που βρίσκονται εκτός του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως ή εκτός ορίων οικισμών υφιστάμενων προ του έτους 1923 ή εκτός ορίων οικισμών πληθυσμού κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων. Σε αυτήν την περίπτωση, για τον υπολογισμό της αξίας λαμβάνεται υπόψη, από το δημοτικό συμβούλιο, η αξία των κτισμάτων συν την αξία της διπλάσιας έκτασης από εκείνης που καταλαμβάνουν τα κτίσματα,
γ) στο δικαίωμα υψούν («αέρας»), εφόσον έχει συμπεριληφθεί σε συμβόλαιο μεταβίβασης ακινήτου και όπως καταγράφεται σε αυτό.
2. Στο Τ.Τ.Α. δεν υπόκεινται τα πάσης φύσεως ακίνητα που ανήκουν:
α) στους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, σύμφωνα με την περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α’ 143), περί ορισμών,
β) στους Ναούς, στις Ιερές Μονές, στο Ιερό Κοινό του Παναγίου Τάφου, στην Ιερά Μονή του Θεοβαδίστου Όρους Σινά, στο Άγιο Όρος, στην Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος και στα θρησκευτικά γενικά ιδρύματα,
γ) στα αναγνωρισμένα ξένα θρησκεύματα και δόγματα, όταν τα χρησιμοποιούν αποκλειστικά για την άσκηση δημόσιας λατρείας και τη διεξαγωγή υποστηρικτικών υπηρεσιών θρησκευτικής φύσης,
δ) στα κοινωφελή ιδρύματα που είναι καταχωρημένα στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Ιδρυμάτων και Περιουσιών,
ε) στα ημεδαπά νομικά πρόσωπα που υπάρχουν ή θα συσταθούν και δεν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα, καθώς και στις περιουσίες του άρθρου 50 του Κώδικα κοινωφελών περιουσιών, σχολαζουσών κληρονομιών και λοιπών διατάξεων (ν. 4182/2013, Α΄185), εφόσον με τη λειτουργία τους επιδιώκονται από αυτά σκοποί εθνωφελείς ή φιλανθρωπικοί ή εκπαιδευτικοί ή καλλιτεχνικοί ή κοινωφελείς,
στ) στα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν σκοπούς όμοιους με αυτούς της περ. ε) υπό τον όρο της αμοιβαιότητας όπως αυτά καθορίζονται με την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων,
ζ) στα αθλητικά σωματεία, ενώσεις, ομοσπονδίες που έχουν νόμιμα αναγνωρισθεί από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού δυνάμει της εγγραφής τους στη διαδικτυακή ηλεκτρονική πλατφόρμα με τίτλο «Ηλεκτρονικό Μητρώο Αθλητικών Σωματείων με Ειδική Αθλητική Αναγνώριση» που τηρείται στη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού, και τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως γήπεδα ή χώροι αθλητικών εγκαταστάσεων για την πραγματοποίηση των αθλητικών τους σκοπών,
η) σε ξένα κράτη, όταν αυτά χρησιμοποιούνται ως χώροι διπλωματικής αποστολής ή προξενικής αρχής κατά την έννοια των Συμβάσεων της Βιέννης για τις διπλωματικές σχέσεις του 1961 (ν.δ. 503/1970, Α΄108) και για τις προξενικές σχέσεις του 1963 (ν. 90/1975, A΄150), αντίστοιχα, ή ως κατοικία του αρχηγού διπλωματικής αποστολής ή προξενικής αρχής, κατά τα προβλεπόμενα στις εν λόγω διεθνείς συμβάσεις, καθώς και σε διεθνείς οργανισμούς, εφόσον αυτό προβλέπεται από διεθνή συμφωνία.
3. Του Τ.Τ.Α. απαλλάσσονται:
α) οι χαρακτηρισμένοι ως κοινόχρηστοι χώροι πολυκατοικιών, ανεξαρτήτως παροχής ηλεκτρικού ρεύματος και
β) τα ακίνητα που έχουν χαρακτηρισθεί:
βα) ως δημόσιοι χώροι ταφής (νεκροταφεία),
ββ) ως διατηρητέα, με απόφαση του αρμόδιου Υπουργού, και δεν ιδιοχρησιμοποιούνται ή δεν αποφέρουν εισόδημα, σύμφωνα με τη φορολογική δήλωση του υπόχρεου,
βγ) ως μνημεία, σύμφωνα με τον Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς (ν. 4858/2021, Α΄218)
βδ) τα κτίσματα που βρίσκονται εκτός οικισμού ή σε αγροτικές περιοχές και χρησιμοποιούνται για τον σταυλισμό ζώων,
βε) τα ακίνητα για τα οποία υφίσταται απαγόρευση οποιασδήποτε χρήσης, σύμφωνα με τον ισχύοντα πολεοδομικό σχεδιασμό, ιδίως ρυμοτομικό βάρος, ρυμοτομική απαλλοτρίωση, δέσμευση ακινήτου για κοινωφελή ή κοινόχρηστο σκοπό ή για λόγους προστασίας μνημείων και αρχαιοτήτων, ιδίως αρχαιολογική δέσμευση για ανασκαφές, κήρυξη αρχαιολογικού χώρου, καθώς και για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος, που έχει επιβληθεί από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, αποκλειστικά κατά το μέρος για το οποίο υφίσταται η ως άνω απαγόρευση.
4. Ειδικότερα :
α) στα κτίσματα οικοδομής που ανεγείρεται, επιβάλλεται Τ.Τ.Α. μετά από την πάροδο επτά (7) ετών από τη χορήγηση της οικοδομικής άδειας, εκτός εάν κατά τη χρονική αυτή περίοδο τα διαμερίσματα εκμισθωθούν ή κατά οιονδήποτε τρόπο χρησιμοποιηθούν. Το Τ.Τ.Α. επιβάλλεται, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 393, περί συντελεστή του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης.
Μετά από:
αα) την πάροδο της επταετίας από τη χορήγηση της οικοδομικής άδειας ή
αβ) την εκμίσθωση ή τη χρησιμοποίησή τους με οποιονδήποτε τρόπο πριν από την πάροδο των επτά (7) ετών,
τα διαμερίσματα πολυκατοικίας που ανεγείρεται και δεν έχουν πωληθεί, τα οποία συμφωνήθηκε να μεταβιβασθούν στον εργολάβο ή σε τρίτα πρόσωπα πoυ αυτός θα υποδείξει, για την εφαρμογή του παρόντος, θεωρούνται, κατ’ αμάχητο τεκμήριο, ότι έχουν μεταβιβασθεί στον εργολάβο μαζί με το ποσοστό του οικοπέδου που τους αναλογεί.
Σε περίπτωση που ο εργολάβος υποσχέθηκε με συμβολαιογραφικό προσύμφωνο τη μεταβίβαση διαμερίσματος σε τρίτο πρόσωπο, το διαμέρισμα αυτό, θεωρείται, κατ’ αμάχητο τεκμήριο, ότι μεταβιβάσθηκε στον αγοραστή μαζί με το ποσοστό του οικοπέδου που αναλογεί από την παράδοσή του σ’ αυτόν, η οποία αποδεικνύεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο που καταρτίζεται μέσα σε δύο (2) μήνες από την παράδοση.
β) Στις περιπτώσεις ηλεκτροδότησης οποιασδήποτε κατασκευής κεραίας κινητής τηλεφωνίας που εγκαθίσταται και λειτουργεί σύμφωνα με τον ν. 4635/2019 (Α΄167), αρκεί η υποβολή στον Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, με κοινοποίηση στον οικείο δήμο, υπεύθυνης δήλωσης του αρμόδιου μηχανικού, η οποία περιλαμβάνει κάθε στοιχείο που απαιτείται για τον υπολογισμό του Τ.Τ.Α. και ιδίως:
βα) τα πλήρη στοιχεία αναφορικά με την οδό, τον αριθμό, τον Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου, το εμβαδόν του κτηρίου ή του υπαίθριου χώρου που πρόκειται να εγκατασταθεί η κατασκευή της κεραίας,
ββ) τον αριθμό του μετρητή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας που αντιστοιχεί στην κατασκευή της κεραίας, εφόσον αυτός υφίσταται,
βγ) τα πλήρη στοιχεία του κατόχου της παροχής ηλεκτρικής ενέργειας της εγκατάστασης, ο οποίος αποτελεί τον υπόχρεο καταβολής του Τ.Τ.Α..
5. Το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Ελληνικό Κτηματολόγιο», με την ολοκλήρωση καταχώρησης κάθε εγγραπτέας πράξης με την οποία μεταβιβάζεται η κυριότητα ή νομή ή επικαρπία ακίνητου, ενημερώνει εντός δέκα (10) ημερών τον δήμο, στην εδαφική περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το ακίνητο,
α) για τα πλήρη στοιχεία του ακινήτου αναφορικά με την οδό, τον αριθμό, τον όροφο, τον Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου, το εμβαδόν του ακίνητου, του οποίου η κυριότητα ή νομή ή επικαρπία μεταβάλλεται και
β) για τα στοιχεία του δικαιοπάροχου και του αποκτώντα την κυριότητα ή νομή ή επικαρπία του ακινήτου, όπως αυτά καταχωρήθηκαν στη βάση δεδομένων του Ελληνικού Κτηματολογίου.
Oφειλή Τ.Τ.Α., μέχρι την ημερομηνία της μεταβολής του πρώτου εδαφίου, βαρύνει τον δικαιοπάροχο.

Άρθρο 393
Συντελεστής Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης
1. Ο συντελεστής του τέλους τοπικής ανάπτυξης καθορίζεται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 385, περί επιβολής τελών και εισφορών, κυμαίνεται από μηδέν κόμμα τριάντα τοις χιλίοις (0,30‰) μέχρι μηδέν κόμμα εβδομήντα τοις χιλίοις (0,70‰) και δύναται να διαφοροποιείται ανά δημοτική ενότητα.
2. Για τον υπολογισμό της αξίας των ακινήτων λαμβάνονται υπόψη τα τετραγωνικά μέτρα, το ύψος της τιμής ζώνης και ο συντελεστής παλαιότητας, όπως καθορίζονται με την κατ’ εξουσιοδότηση της παρ. 2 του άρθρου 4 του ν. 5219/2025 (Α΄130), περί προσδιορισμού αξίας ακινήτων με βάση το σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού αξίας ακινήτων, απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Στις περιοχές που δεν έχει γίνει καθορισμός της τιμής των ακινήτων με αποφάσεις του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κατά την ανωτέρω διαδικασία, ο υπολογισμός της αξίας τους γίνεται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, το οποίο λαμβάνει υπόψη και τα τηρούμενα στην αρμόδια Φορολογική Αρχή στοιχεία καθώς και τα στοιχεία των άλλων μητρώων που τηρούνται και παρέχονται στους δήμους σύμφωνα με το άρθρο 745, περί παροχής στοιχείων στους δήμους και τις περιφέρειες.

Άρθρο 394
Υπόχρεοι καταβολής Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης
1. Το τέλος τοπικής ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.) βαρύνει τον κύριο του ακινήτου κατά την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους και σε περίπτωση επικαρπίας ή νομής τον επικαρπωτή ή νομέα.
2. Το Τ.Τ.Α. υπολογίζεται λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των ακινήτων της παρ. 1 του άρθρου 392, περί βάσης επιβολής του Τ.Τ.Α. που ανήκουν στον ίδιο υπόχρεο και βρίσκονται μέσα στην εδαφική περιφέρεια του δήμου κατά τις διακρίσεις της παρ. 1 του άρθρου 395 περί διαδικασιών βεβαίωσης και είσπραξης του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης, και το άρθρο 396, περί κυρώσεων. Σε περίπτωση συνιδιοκτησίας, το ποσό του Τ.Τ.Α. υπολογίζεται κατά τον λόγο της μερίδας κάθε συνιδιοκτήτη.
3. Ο καθιστάμενος για πρώτη φορά, ιδιοκτήτης ή επικαρπωτής ή νομέας ακινήτων, οφείλει να υποβάλει ηλεκτρονικά στον δήμο που βρίσκονται τα ακίνητα, μέσα σε έναν (1) μήνα από την πράξη αναγνώρισης του δικαιώματός του, δήλωση ακινήτων. Ομοίως, οφείλει να υποβάλλει με ηλεκτρονικό τρόπο νέα δήλωση, για τα ακίνητα εκείνα στα οποία έχει επέλθει μεταβολή στα στοιχεία της αρχικής δήλωσης, εντός δύο (2) μηνών από τη μεταβολή αυτή.

Άρθρο 395
Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης
1. Η βεβαίωση και είσπραξη του τέλους τοπικής ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.) για τα ακίνητα που έχουν μετρητή παροχής ηλεκτρικής ενέργειας του Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας (Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.) πραγματοποιείται με βάση τα μητρώα ακινήτων, τα οποία οι δήμοι τηρούν και στα οποία περιλαμβάνονται τα ακίνητα της εδαφικής τους περιφέρειας, λαμβάνοντας τα απαραίτητα στοιχεία από τις δηλώσεις των υπόχρεων, καθώς και τα στοιχεία που τηρούνται και παρέχονται σε αυτούς σύμφωνα με το άρθρο 745, περί παροχής στοιχείων στους δήμους και τις περιφέρειες. Για την εξασφάλιση της ακρίβειας των στοιχείων τους, οι υπηρεσίες των δήμων δύνανται να πραγματοποιούν ελέγχους με κάθε πρόσφορο τρόπο.
Οι οικονομικές υπηρεσίες τηρούν καταστάσεις υπόχρεων όπου καταχωρούν κατά υπόχρεο καταναλωτή τον αριθμό του μετρητή προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας που αντιστοιχεί στο ακίνητο, την αξία του εν λόγω ακινήτου ανά μετρητή και το ποσό που οφείλει να πληρώσει ο υπόχρεος. Το ποσό προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό της αξίας κάθε ακινήτου επί του συντελεστή του τέλους. Οι υπόχρεοι καταγράφονται είτε έχουν υποβάλει δήλωση ακινήτου είτε όχι.
Τα στοιχεία των καταστάσεων και η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου περί καθορισμού του συντελεστή του Τ.Τ.Α., ο οποίος ισχύει από την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους, καταχωρούνται στη σχετική ηλεκτρονική εφαρμογή του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε. μέχρι την 30η Νοεμβρίου εκάστου έτους, προκειμένου αυτός να ενημερώσει τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Η ταμειακή βεβαίωση του Τ.Τ.Α. συντελείται με την ως άνω καταχώρηση στη σχετική ηλεκτρονική εφαρμογή του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε..
2. Το Τ.Τ.Α. καταβάλλεται από τον υπόχρεο στην πληρωμή του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος και συνεισπράττεται μαζί με αυτόν ενιαία, από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, σε δόσεις ίσες προς τον αριθμό των εκδιδομένων κατ’ έτος λογαριασμών. Εάν ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος εκδίδεται στο όνομα του μισθωτή του ακινήτου, το Τ.Τ.Α. καταβάλλεται απ’ αυτόν μαζί με το λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος και αφαιρείται από το καταβαλλόμενο μίσθωμα.
3. Το Τ.Τ.Α. συνεισπράττεται από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, με δόσεις ίσες προς τον αριθμό των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, που εκδίδονται από αυτόν κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου στην οποία εκτείνεται ο κύκλος καταμέτρησης που εφαρμόζεται από αυτόν, ανεξάρτητα εάν ο κύκλος αυτός συμπίπτει με το ημερολογιακό έτος και ανεξάρτητα από τυχόν μεταβολή των συντελεστών. Για λογαριασμούς που εκδίδονται για χρονικό διάστημα μικρότερο ή μεγαλύτερο της εκάστοτε κανονισμένης χρονικής περιόδου, ενεργείται από τον προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας ανάλογη χρέωση του Τ.Τ.Α..
4. Τα ποσά του Τ.Τ.Α. που εισπράττει ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας αποδίδονται στους δικαιούχους δήμους εντός του τρίτου μήνα από τη λήξη του μήνα στον οποίο αφορούν λογιστικά οι σχετικοί λογαριασμοί. Σε περίπτωση καθυστερημένης απόδοσης, τα οφειλόμενα ποσά προσαυξάνονται με τον νόμιμο τόκο. Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας δύνανται να χορηγούν στους δικαιούχους δήμους χρηματικές προκαταβολές έναντι των ποσών που πρέπει να αποδώσουν από τις εισπράξεις του Τ.Τ.Α. και μέχρι ποσοστού πενήντα τοις εκατό (50%) του προς είσπραξη ποσού. Για την αντιμετώπιση των δαπανών είσπραξης του Τ.Τ.Α. οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας παρακρατούν από τις εισπράξεις ποσοστό δύο τοις εκατό (2%).
5. Όταν ο υπόχρεος αρνείται να καταβάλλει το τέλος, μη πληρώνοντας τρεις (3) συνεχόμενους μηνιαίους λογαριασμούς ή έναν τριμηνιαίο, ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας προβαίνει σε διακοπή της σύνδεσης και δεν την επαναφέρει μέχρι να εξοφληθεί το οφειλόμενο ποσό, προς τον ίδιο προμηθευτή και τον δικαιούχο δήμο. Εάν ο υπόχρεος δεν ενδιαφερθεί για την επαναχορήγηση ηλεκτρικού ρεύματος, ο προμηθευτής γνωστοποιεί τούτο στον οικείο δήμο, ταυτόχρονα με τη διαγραφή του υπόχρεου από τους καταναλωτές ώστε να μεριμνήσει εκείνος για την είσπραξη του οφειλόμενου Τ.Τ.Α. σύμφωνα με την παρ. 7 του παρόντος.
6. Στις περιπτώσεις διαδοχής του οφειλέτη καταναλωτή στη χρήση του ακινήτου από τρίτο, ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας γνωστοποιεί αμελλητί στον οικείο δήμο τη διαδοχή, μαζί με το τυχόν απομένον ανεξόφλητο ποσό από το Τ.Τ.Α..
7. Για τα ακίνητα που δεν έχουν μετρητή του Δ.Ε.Δ.Δ.Η.Ε.:
α) η βεβαίωση και είσπραξη του τέλους γίνεται σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Μέρους Γ΄ του παρόντος Βιβλίου.
Στις περιπτώσεις αυτές, με βάση τα στοιχεία του μητρώου ακινήτων της εδαφικής τους περιφέρειας, οι ταμειακές υπηρεσίες των δήμων τηρούν πίνακες Τ.Τ.Α., όπου καταχωρούν κατά υπόχρεο καταναλωτή τα στοιχεία του ακινήτου, την κατηγορία στην οποία αυτό εντάσσεται, τον συντελεστή στον οποίο εμπίπτει και το ποσό το οποίο οφείλει να πληρώσει ο υπόχρεος. Οι οικονομικές υπηρεσίες των δήμων συντάσσουν χρηματικούς καταλόγους τόσο για τα δηλωθέντα όσο και για τα αδήλωτα ακίνητα με βάση τα στοιχεία που διαθέτουν οι δήμοι στα μητρώα τους ή με αυτά που προκύπτουν ύστερα από έλεγχο για τον προσδιορισμό των αδήλωτων ακινήτων.
β) Το Τ.Τ.Α. καταβάλλεται από τον υπόχρεο σε τρεις (3) τετραμηνιαίες δόσεις μέχρι τη λήξη του αντίστοιχου οικονομικού έτους, εκτός αν ο υπόχρεος επιθυμεί την εφάπαξ καταβολή του. Αν το Τ.Τ.Α. δεν καταβληθεί μέσα στις ανωτέρω προθεσμίες, εφαρμόζεται ανάλογα η παρ. 4 του άρθρου 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων.
8. Οι δήμοι υποχρεούνται, εντός ενός (1) μηνός από την κοινοποίηση σε αυτούς τελεσιδίκων δικαστικών αποφάσεων, με τις οποίες δικαιώνονται πολίτες, να επιστρέψουν τα αχρεωστήτως εισπραχθέντα από αυτούς ποσά.
9. Τα έσοδα του Τ.Τ.Α. διατίθενται για την κάλυψη πάσης φύσης δαπανών του δήμου.

Άρθρο 396
Κυρώσεις
Σε περίπτωση μη υποβολής ή υποβολής ανακριβούς δήλωσης, ο υπόχρεος αυτής υπόκειται σε χρηματικό πρόστιμο διπλάσιο του οφειλόμενου τέλους τοπικής ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.) που αντιστοιχεί στο ακίνητο. Κατά τα λοιπά για την επιβολή του προστίμου εφαρμόζονται οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄
ΤΕΛΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΩΝ ΧΩΡΩΝ

Άρθρο 397
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων
Οι κοινόχρηστοι χώροι ή τα τμήματα αυτών των οποίων επιτρέπεται η παραχώρηση χρήσης, καθορίζονται με την απόφαση της παρ. 2 του άρθρου 577, περί παραχώρησης χρήσης κοινόχρηστων χώρων. Για την πρόσκαιρη ή διαρκή χρήση αυτών επιβάλλεται τέλος χρήσης κοινόχρηστων χώρων σε βάρος των χρηστών.

Άρθρο 398
Συντελεστής τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων
1. Με την απόφαση του άρθρου 397, περί βάσης επιβολής και υπόχρεων καταβολής του τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων, ή με όμοια απόφαση καθορίζεται το ύψος του τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων ανά τετραγωνικό μέτρο (τ.μ.) διατιθέμενης προς χρήση επιφάνειας, το οποίο ορίζεται ετήσιο ανεξάρτητα από τη διάρκεια της άδειας που προβλέπεται στο άρθρο 577, περί παραχώρησης χρήσης κοινόχρηστων χώρων και δύναται να διαφοροποιείται:
α) κατά χρονικές περιόδους που προσδιορίζονται επακριβώς,
β) κατά οικιστικές περιοχές που οριοθετούνται σαφώς με την εν λόγω απόφαση και
γ) κατά κατηγορίες καταστημάτων.
2. Ειδικά για περιπτώσεις κατάληψης πεζοδρομίου ή οδού για εκτέλεση οποιασδήποτε φύσης τεχνικοοικοδομικών εργασιών, το τέλος ορίζεται μηνιαίο, κατά ζώνες και κατά τετραγωνικά μέτρα κατειλημμένου χώρου. Για την πληρωμή του τέλους της παρούσας ευθύνονται από κοινού και εις ολόκληρο και εκείνος που πήρε την άδεια οικοδομής και ο ιδιοκτήτης του ακινήτου.
3. Δεν υπόκεινται στο τέλος χρήσης κοινόχρηστων χώρων, οι χρησιμοποιούντες κοινοχρήστους χώρους δήμων ή το υπέδαφος αυτών δυνάμει ειδικής διάταξης νόμου ή σύμβασης με το δημόσιο η οποία κυρώθηκε με νόμο, σε εκτέλεση των οποίων γίνεται χρήση των ως άνω δημοτικών χώρων εφόσον από τις διατάξεις αυτές προβλέπεται απαλλαγή από το τέλος.

Άρθρο 399
Διαδικασία είσπραξης τέλους χρήστης κοινόχρηστων χώρων
1. Το τέλος χρήσης κοινόχρηστων χώρων καταβάλλεται στον οικείο δήμο, πριν από την παράδοση της άδειας που προβλέπεται στο άρθρο 577, περί παραχώρησης χρήσης κοινόχρηστων χώρων. Η είσπραξη πραγματοποιείται κατόπιν σχετικού βεβαιωτικού σημειώματος του δικαιούχου δήμου και ο αριθμός του σχετικού γραμματίου είσπραξης αναγράφεται επί της άδειας. Με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της παρ. 1 του άρθρου 398, περί συντελεστή του τέλους χρήσης κοινοχρήστων χώρων, για την επιβολή του τέλους, δύναται:
α) να προβλέπεται η καταβολή του τέλους εντός του έτους σε ισόποσες δόσεις, χωρίς να απαιτείται η κατάθεση εγγυητικής επιστολής, εφόσον πριν από την παράδοση της άδειας καταβληθεί από τον υπόχρεο, ποσοστό του τέλους. Το ποσοστό του προηγούμενου εδαφίου, το οποίο δεν δύναται να είναι μικρότερο του τριάντα τοις εκατό (30%) της οφειλής, καθώς και ο αριθμός των δόσεων για την εξόφληση του υπολειπόμενου ποσού καθορίζονται με την ίδια απόφαση. Η άδεια χορηγείται υπό την αίρεση εξόφλησης όλων των δόσεων εντός των τασσόμενων προθεσμιών, και στο σώμα αυτής αναγράφονται τα στοιχεία του γραμματίου είσπραξης που αντιστοιχεί στο ποσό που καταβλήθηκε πριν από τη χορήγησή της, ο αριθμός των δόσεων που απομένουν προς εξόφληση και οι προθεσμίες καταβολής τους. Η εκπρόθεσμη καταβολή ή μη καταβολή έστω και μίας (1) δόσης συνεπάγεται αυτοδίκαια την ανάκληση της άδειας και την αυθαίρετη χρήση του κοινόχρηστου χώρου εκ μέρους του υπόχρεου. Ήδη καταβληθείσες δόσεις δεν επιστρέφονται. Η καταβολή των δόσεων αποδεικνύεται με την αναγραφή των στοιχείων των σχετικών γραμματίων είσπραξης, στο σώμα της άδειας, που θεωρείται από τον δήμο, ή
β) να προβλέπονται η προκαταβολή ποσοστού είκοσι τοις εκατό (20%) της οφειλής έως την 31η Μαρτίου και η εξόφληση του υπόλοιπου ποσού έως την 31η Οκτωβρίου του έτους χρήσης. Οι καταβολές αποδεικνύονται με την αναγραφή των στοιχείων των σχετικών γραμματίων είσπραξης, στο σώμα της άδειας. Από την ημερομηνία κατάθεσης της προκαταβολής της περ. α) ή της προκαταβολής της περ. β) και έως την 31η Δεκεμβρίου του έτους χρήσης, η χρήση του κοινόχρηστου χώρου θεωρείται νόμιμη.
2. Σε περίπτωση ανανέωσης της άδειας, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 577 και εφόσον η απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 398 έχει τροποποιηθεί, το ποσό του τέλους αναπροσαρμόζεται.
3. Η χορηγηθείσα άδεια ανακαλείται υποχρεωτικά από τον δήμαρχο εντός δέκα (10) ημερών από την έγγραφη ειδοποίησή του από την αστυνομική αρχή, ότι συντρέχουν λόγοι ασφαλείας της κυκλοφορίας πεζών ή οχημάτων ή λόγω μέτρων που λαμβάνονται από δημόσια ή δημοτική ή περιφερειακή αρχή ή κατόπιν δικαστικής απόφασης. Η ανάκληση συνεπάγεται επιστροφή μόνον του καταβληθέντος ποσού τέλους, το οποίο καθορίζεται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου και αντιστοιχεί στη χρονική περίοδο για την οποία ανακλήθηκε η χορηγηθείσα άδεια.

Άρθρο 400
Κυρώσεις αυθαίρετης χρήσης κοινόχρηστων χώρων
1. Σε περίπτωση παράβασης των όρων χορηγηθείσας άδειας χρήσης κοινόχρηστων χώρων επιβάλλεται σε βάρος του παραβάτη εκτός από το αναλογούν τέλος, και χρηματικό πρόστιμο τριπλάσιο αυτού.
2. Σε περίπτωση χρήσης κοινόχρηστου χώρου άνευ άδειας, επιβάλλεται σε βάρος του παραβάτη πρόστιμο, ίσο με το τριπλάσιο του μεγαλύτερου κατά τετραγωνικό μέτρο ποσού που καθορίσθηκε με την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 398, περί συντελεστή του τέλους χρήσης κοινοχρήστων χώρων, για τους χώρους για τους οποίους έχει επιτραπεί η παραχώρηση όμοιας χρήσης. Αν η αυθαίρετη χρήση χώρου του προηγούμενου εδαφίου αφορά οδεύσεις τυφλών ή ελεύθερη ζώνη πλάτους τριών κόμμα πέντε (3,5) μέτρων σε πεζόδρομο, επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το τετραπλάσιο του μεγαλύτερου κατά τετραγωνικό μέτρο ποσού που καθορίσθηκε με την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 398 για τους χώρους για τους οποίους έχει επιτραπεί η παραχώρηση όμοιας χρήσης.
3. Η χρήση κοινόχρηστου χώρου άνευ άδειας διαπιστώνεται από τις υπηρεσίες του δήμου ή την οικεία υπηρεσία δημοτικής αστυνομίας ή την οικεία αστυνομική αρχή, μετά από διενέργεια αυτοψίας. Στην οικεία έκθεση περιγράφονται αναλυτικά:
α) η κατάσταση του χώρου,
β) οι επεμβάσεις που έχουν γίνει σε αυτόν,
γ) το είδος της χρήσης και
δ) τα αντικείμενα που έχουν τοποθετηθεί.
Επισυνάπτεται δε σχετικό σχεδιάγραμμα και, αν απαιτείται, φωτογραφίες, ή ηλεκτρονικό αρχείο τους. Αντίγραφο της έκθεσης παραδίδεται στον ενεργούντα την αυθαίρετη χρήση του χώρου αυτού ή θυροκολλείται στο κατάστημα σε κάθε άλλη περίπτωση. Παράλληλα, επιδίδεται σύμφωνα με τα άρθρα 742, περί ηλεκτρονικών επιδόσεων και κοινοποιήσεων και 743, περί εξαιρέσεων από τις ηλεκτρονικές επιδόσεις και κοινοποιήσεις, στον παραβάτη εντολή να άρει την αυθαίρετη κατάληψη του κοινόχρηστου χώρου, αφαιρώντας τα κάθε είδους αντικείμενα που έχουν τοποθετηθεί σε αυτόν μέσα σε επτά (7) ημέρες από την επομένη της επίδοσης. Αν ο παραβάτης δεν συμμορφωθεί, τα εν λόγω αντικείμενα απομακρύνονται άμεσα από συνεργείο του δήμου, ο οποίος δύναται να ζητήσει, την άμεση συνδρομή των Αστυνομικών Αρχών.
Τα αντικείμενα που αφαιρούνται καταγράφονται σε ειδική έκθεση, η οποία υπογράφεται από τον επικεφαλής του συνεργείου του δήμου που τα απομακρύνει και δεν επιστρέφονται αν προηγουμένως δεν καταβληθεί ειδικό πρόστιμο για τα έξοδα μεταφοράς και αποθήκευσης αυτών, το οποίο καθορίζεται με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της παρ. 1 του άρθρου 398, περί συντελεστή τέλους χρήσης κοινόχρηστων χώρων. Αν το ανωτέρω ειδικό πρόστιμο δεν εξοφληθεί εντός τριών (3) μηνών από την ημερομηνία της αφαίρεσης, τα αφαιρεθέντα αντικείμενα κατάσχονται άμεσα και δύναται να διατίθενται, να εκποιούνται ή να καταστρέφονται από τον δήμο, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Κεφαλαίου Δ΄ του Μέρους Ε΄ του παρόντος Βιβλίου.
4. Αν, μετά την παρέλευση επτά (7) ημερών από την επομένη της επίδοσης της εντολής άρσης της αυθαίρετης κατάληψης, και εντός του έτους, ανεξάρτητα αν έχουν απομακρυνθεί ή όχι από τον δήμο τα εν λόγω αντικείμενα, διαπιστωθεί δεύτερη παράβαση, αφαιρείται η άδεια χρήσης κοινόχρηστου χώρου για χρονικό διάστημα έξι (6) μηνών. Ειδικά στην περίπτωση των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος, επιπλέον της αφαίρεσης της άδειας χρήσης για έξι (6) μήνες, επιβάλλεται είτε το διπλάσιο του προστίμου της παρ. 1 ή της παρ. 2 κατά περίπτωση ή σφράγιση από μία (1) έως δέκα (10) ημέρες. Σε περίπτωση παραβίασης της σφράγισης του καταστήματος, σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, και θέσης του σε λειτουργία, αφαιρείται οριστικά η άδεια λειτουργίας του καταστήματος ή εφόσον λειτουργεί με γνωστοποίηση αυτό σφραγίζεται για τριάντα (30) έως ενενήντα (90) ημέρες, χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο χώρος του καταστήματος δεν μπορεί να τεθεί σε γνωστοποίηση. Για κάθε επόμενη παράβαση, οι κυρώσεις επιβάλλονται εκ νέου. Αν το ανωτέρω χρονικό διάστημα των έξι (6) μηνών δεν συμπληρώνεται εντός του ημερολογιακού έτους που αφορά η άδεια χρήσης κοινόχρηστου χώρου, δεν χορηγείται στον παραβάτη νέα αντίστοιχη άδεια στο επόμενο ημερολογιακό έτος μέχρι συμπλήρωσης του χρονικού διαστήματος αυτού.
5. Το τέλος και τα πρόστιμα του παρόντος επιβάλλονται με απόφαση του δημάρχου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄
ΤΕΛΟΣ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΠΑΡΕΠΙΔΗΜΟΥΝΤΩΝ

Άρθρο 401
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής τέλους διαμονής παρεπιδημούντων
1. Επί του καταβαλλόμενου μισθώματος κλίνης, ενοικιαζόμενου δωματίου, διαμερίσματος, χώρου ή θέσης σε οργανωμένη κατασκήνωση, και επί της τιμής κλίνης για τις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις και τα τουριστικά καταλύματα κάθε λειτουργικής μορφής, όπως προβλέπονται στην παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4276/2014 (Α΄155), περί τουριστικών επιχειρήσεων, καθώς και επί του μισθώματος καταλύματος κάθε κατηγορίας βραχυχρόνιας μίσθωσης, επιβάλλεται τέλος διαμονής παρεπιδημούντων όταν η διαμονή διαρκεί λιγότερο από έξι (6) μήνες.
2. Το τέλος του παρόντος δύναται να διατίθεται για την πληρωμή οποιασδήποτε δαπάνης.

Άρθρο 402
Συντελεστής τέλους διαμονής παρεπιδημούντων
Το ποσοστό του τέλους του άρθρου 401, περί βάσης επιβολής του τέλους διαμονής παρεπιδημούντων και υπόχρεων καταβολής του τέλους, ορίζεται σε μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%). Το ποσοστό του πρώτου εδαφίου δύναται να αυξάνεται σε μηδέν κόμμα εβδομήντα πέντε τοις εκατό (0,75%), με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία ισχύει τρεις (3) μήνες μετά από τη δημοσίευσή της. Με την ίδια απόφαση το τέλος δύναται να διαφοροποιείται είτε κατά οικιστικές περιοχές που οριοθετούνται σαφώς είτε κατά τις μορφές-κατηγορίες καταλυμάτων.

Άρθρο 403
Διαδικασία είσπραξης τέλους διαμονής παρεπιδημούντων
1. Το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων βαρύνει τον διαμένοντα πελάτη, αναγράφεται επί των εκδιδόμενων φορολογικών στοιχείων, εισπράττεται από τον εκμισθωτή και αποδίδεται από αυτόν στον δικαιούχο δήμο με δήλωση, η οποία υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της ψηφιακής πύλης «myAADE» κατά τον ίδιο χρόνο που υποβάλλεται η δήλωση Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) και το δηλωθέν ποσό καταβάλλεται εμπρόθεσμα στον χρόνο καταβολής του φόρου αυτού. Για τους μη υπόχρεους σε υποβολή δήλωσης Φ.Π.Α., η δήλωση των τελών υποβάλλεται εμπρόθεσμα στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων μέχρι την τελευταία εργάσιμη για τις δημόσιες υπηρεσίες ημέρα του μήνα που ακολουθεί κάθε ημερολογιακό τρίμηνο.
2. Από το συνολικό ποσό των εισπραχθέντων κάθε μήνα εσόδων, ορίζεται ποσοστό παρακράτησης και απόδοσης στον Αναλυτικό Λογαριασμό Εξόδων (ΑΛΕ) 1440103001 του κρατικού προϋπολογισμού ύψους πέντε τοις εκατό (5%), κατά παρέκκλιση του άρθρου 98 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143), περί απόδοσης εσόδων υπέρ τρίτων.

Άρθρο 404
Κυρώσεις
Στις περιπτώσεις μη υποβολής δήλωσης για το τέλος διαμονής παρεπιδημούντων επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου πρόστιμο σύμφωνα με το άρθρο 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων. Στις περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής δήλωσης ή μη καταβολής των τελών, αντί του τόκου εκπρόθεσμης καταβολής του άρθρου 6 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190), επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου προσαύξηση δύο τοις εκατό (2%) επί του οφειλόμενου τέλους, για κάθε μήνα καθυστέρησης, η οποία όμως δεν μπορεί να υπερβεί το εκατό τοις εκατό (100%) του οφειλόμενου κάθε φορά χρέους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄
ΤΕΛΟΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΩΝ ΕΣΟΔΩΝ

Άρθρο 405
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής τέλους επί των ακαθάριστων εσόδων
1. Επί των ακαθαρίστων εσόδων των:
α) κάθε είδους, μορφής και ονομασίας καταστημάτων, στα οποία πωλούνται για κατανάλωση εντός των χώρων δραστηριοποίησης του καταστήματος ή σε πακέτο, φαγητά, ποτά, καφές, αναψυκτικά, γαλακτοκομικά προϊόντα και γλυκίσματα, εφόσον διαθέτουν πάγκους ή τραπεζοκαθίσματα,
β) ζυθοπωλείων και μπαρ, ανεξαρτήτως ιδιαίτερης ονομασίας και κατηγορίας,
γ) καντινών,
δ) νυχτερινών κέντρων, αιθουσών χορού και άλλων καταστημάτων με ποτά και θέαμα, καφωδείων, κέντρων διασκέδασης και χορευτικών κέντρων με μουσική,
ε) επιχειρήσεων καζίνο και των επιχειρήσεων που λειτουργούν εντός αυτού,
επιβάλλεται τέλος ακαθάριστων εσόδων υπέρ των δήμων, στην εδαφική περιφέρεια των οποίων ισχύει το σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων
2. Στους δήμους και στις περιοχές-τμήματα δήμων, όπου δεν ισχύει το σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων, το τέλος δύναται να επιβάλλεται με απόφαση του δημοτικού τους συμβουλίου.
3. Στο τέλος του παρόντος υπάγονται και τα κέντρα διασκέδασης και τα καταστήματα, των αναφερόμενων σε αυτή περιπτώσεων, που λειτουργούν μέσα σε ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, κάθε λειτουργικής μορφής και κατηγορίας, τα καταστήματα των πιο πάνω περιπτώσεων που λειτουργούν μέσα σε εμπορικά κέντρα, καθώς και στα οργανωμένα τμήματα των υπεραγορών (Super Markets) και των πολυκαταστημάτων, στα οποία πωλούνται έτοιμα φαγητά.
4. Το τέλος του παρόντος δύναται να επιβάλλεται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου στα καταστήματα ειδών λαϊκής τέχνης, ενθυμίων και δώρων, ενοικιάσεως σκαφών αναψυχής τοπικού χαρακτήρα, θαλάσσιων ποδηλάτων, ιστιοσανίδων, ειδών χρησιμοποιούμενων στην παραλία, σχολών εκμάθησης θαλάσσιων σπορ και καταδύσεων, γενικότερα ειδών που χρησιμοποιούνται στη θάλασσα από τους λουόμενους, ειδών χειμερινών σπορ, σκι και ορειβασίας, σχολών εκμάθησης χειμερινών σπορ, ενοικιάσεων αυτοκινήτων, μοτοποδηλάτων, ποδηλάτων και Ελαφρών Προσωπικών Ηλεκτρικών Οχημάτων (Ε.Π.Η.Ο.) και παρόχων Ε.Π.Η.Ο. προς κοινή χρήση και τουριστικών προϊόντων-αναμνηστικών κάθε είδους.
5. Το τέλος του παρόντος δύναται να διατίθεται για την πληρωμή οποιασδήποτε δαπάνης.

Άρθρο 406
Συντελεστής τέλους ακαθάριστων εσόδων
1. Τα ποσοστά του τέλους επί των ακαθάριστων εσόδων για τα καταστήματα της παρ. 1 του άρθρου 405, περί βάσης επιβολής και υπόχρεων καταβολής του τέλους επί των ακαθαρίστων εσόδων, υπολογίζονται ως εξής:
α) μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%) για τα καταστήματα των περ. α), β) και γ),
β) πέντε τοις εκατό (5%) για τα καταστήματα της περ. δ),
γ) δύο τοις εκατό (2%) για τα καταστήματα της περ. ε).
2. Το τέλος επί των ακαθαρίστων εσόδων των καταστημάτων της παρ. 1 δύναται να αυξάνεται σε ποσοστό μηδέν κόμμα εβδομήντα πέντε τοις εκατό (0,75%) με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η ισχύς της οποίας αρχίζει τρεις (3) μήνες μετά τη δημοσίευσή της. Με την ίδια απόφαση το τέλος δύναται να διαφοροποιείται είτε κατά οικιστικές περιοχές που οριοθετούνται σαφώς είτε κατά κατηγορίες καταστημάτων.
3. Στα καταστήματα της παρ. 4 του άρθρου 405 το ποσοστό του τέλους καθορίζεται σε μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%).

Άρθρο 407
Διαδικασία είσπραξης τέλους ακαθάριστων εσόδων
1. Το τέλος επί των ακαθάριστων εσόδων βαρύνει τον πελάτη, αναγράφεται ξεχωριστά επί των εκδιδόμενων φορολογικών στοιχείων, εισπράττεται από αυτόν που εκδίδει τον λογαριασμό και αποδίδεται από αυτόν στον δικαιούχο δήμο με δήλωση, η οποία υποβάλλεται ψηφιακά μέσω της ψηφιακής πύλης «myAADE» κατά τον ίδιο χρόνο που υποβάλλεται η δήλωση του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) και το δηλωθέν ποσό καταβάλλεται εμπρόθεσμα στον χρόνο καταβολής του φόρου αυτού. Για τους μη υπόχρεους σε υποβολή δήλωσης Φ.Π.Α., η δήλωση των τελών υποβάλλεται εμπρόθεσμα στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων μέχρι την τελευταία εργάσιμη για τις δημόσιες υπηρεσίες ημέρα του μήνα που ακολουθεί κάθε ημερολογιακό τρίμηνο.
2. Σε περίπτωση διάθεσης προϊόντων και υπηρεσιών στο πλαίσιο άσκησης πολλαπλών οικονομικών δραστηριοτήτων από τα καταστήματα της παρ. 4 του άρθρου 405 για τον προσδιορισμό του οφειλόμενου τέλους λαμβάνονται υπόψη τα ακαθάριστα έσοδα, τα οποία προέρχονται μόνο από τη λιανική πώληση των προϊόντων και των υπηρεσιών των καταστημάτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ανωτέρω άρθρου.
3. Από το συνολικό ποσό των εισπραχθέντων κάθε μήνα εσόδων, ορίζεται ποσοστό παρακράτησης και απόδοσης στον Αναλυτικό Λογαριασμό Εξόδων (ΑΛΕ) 1440103001 του κρατικού προϋπολογισμού ύψους πέντε τοις εκατό (5%), κατά παρέκκλιση του άρθρου 98 του ν. 4270/2014 (Α΄ 143), περί απόδοσης εσόδων υπέρ τρίτων.

Άρθρο 408
Κυρώσεις
Στις περιπτώσεις μη υποβολής δήλωσης για το τέλος επί των ακαθάριστων εσόδων επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου πρόστιμο σύμφωνα με το άρθρο 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων. Στις περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής δήλωσης ή μη καταβολής των τελών, αντί του τόκου εκπρόθεσμης καταβολής του άρθρου 6 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190), επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου προσαύξηση δύο τοις εκατό (2%) επί του οφειλόμενου τέλους, για κάθε μήνα καθυστέρησης, η οποία όμως δεν μπορεί να υπερβεί το εκατό τοις εκατό (100%) του οφειλόμενου κάθε φορά χρέους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄
ΤΕΛΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΙΑΜΑΤΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ

Άρθρο 409
Βάση επιβολής, συντελεστής και υπόχρεοι καταβολής τέλους χρήσης ιαματικών πηγών
1. Επί του αντίτιμου χρήσης των φυσικών ιαματικών πηγών δύναται να επιβάλλεται τέλος σε ποσοστό μέχρι δεκαπέντε τοις εκατό (15%), με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η ισχύς της οποίας αρχίζει τρεις (3) μήνες μετά τη δημοσίευσή της.
2. Το τέλος του παρόντος δύναται να διατίθεται για την πληρωμή οποιασδήποτε δαπάνης.

Άρθρο 410
Διαδικασία είσπραξης τέλους χρήσης ιαματικών πηγών
1. Το τέλος χρήσης ιαματικών πηγών βαρύνει τον χρήστη της υπηρεσίας και αναγράφεται ξεχωριστά στα εκδιδόμενα στοιχεία, εισπράττεται δε από αυτόν που εκδίδει τον λογαριασμό, ο οποίος υποχρεούται να το καταβάλλει στον οικείο δήμο μέχρι την τελευταία εργάσιμη για τις δημόσιες υπηρεσίες ημέρα του μήνα που ακολουθεί κάθε ημερολογιακό τρίμηνο.
2. Με την απόφαση της παρ. 4 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων, από το συνολικό ποσό των εισπραχθέντων κάθε μήνα εσόδων, ορίζεται ποσοστό παρακράτησης και απόδοσης στον Αναλυτικό Λογαριασμό Εξόδων (ΑΛΕ) 1440103001 του κρατικού προϋπολογισμού ύψους πέντε τοις εκατό (5%), κατά παρέκκλιση των όσων ορίζονται στο άρθρο 98 του ν. 4270/2014 (Α΄143), περί απόδοσης εσόδων υπέρ τρίτων.

Άρθρο 411
Κυρώσεις
Στις περιπτώσεις μη υποβολής δήλωσης για το τέλος επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου πρόστιμο σύμφωνα με το άρθρο 387, περί διοικητικών – χρηματικών κυρώσεων. Στις περιπτώσεις εκπρόθεσμης υποβολής δήλωσης ή μη καταβολής των τελών, αντί του τόκου εκπρόθεσμης καταβολής του άρθρου 6 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄ 190), επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου προσαύξηση δύο τοις εκατό (2%) επί του οφειλόμενου τέλους, για κάθε μήνα καθυστέρησης, η οποία όμως δεν μπορεί να υπερβεί το εκατό τοις εκατό (100%) του οφειλόμενου κάθε φορά χρέους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄
ΤΕΛΟΣ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΠΟΣΙΜΩΝ ΥΔΑΤΩΝ

Άρθρο 412
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων
1. Η εμπορία των ποσίμων ιαματικών ή μη ιαματικών νερών που διατίθενται είτε σε φυσική κατάσταση, είτε με ανάμειξη με χημικές ή άλλες ουσίες ή χυμούς και με οποιαδήποτε ονομασία, κατάσταση και συσκευασία, επιτρέπεται μόνο έπειτα από άδεια που χορηγείται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, στην εδαφική περιφέρεια του οποίου βρίσκονται τα νερά. Η άδεια χορηγείται κατόπιν αίτησης του ενδιαφερομένου, η οποία συνοδεύεται από την απόφαση περιβαλλοντικής αδειοδότησης του έργου ή της δραστηριότητας, εφόσον απαιτείται, καθώς και από σύμφωνη γνώμη του προϊσταμένου της υγειονομικής υπηρεσίας της οικείας περιφέρειας για την καταλληλότητα του νερού.
2. Στην απόφαση της παρ. 1 προσδιορίζεται και η διάρκεια της άδειας, σύμφωνα με τη διάρκεια ισχύος της υποβληθείσας απόφασης περιβαλλοντικής αδειοδότησης του έργου ή της δραστηριότητας. Αν τέτοια αδειοδότηση δεν απαιτείται, η διάρκεια της άδειας εμπορίας καθορίζεται με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου.
Η απόφαση της παρ. 1 εκδίδεται εντός προθεσμίας πενήντα (50) ημερών από την υποβολή της αίτησης και του πλήρους φακέλου από τον ενδιαφερόμενο. Σε περίπτωση άπρακτης παρόδου της ως άνω προθεσμίας, η άδεια εμπορίας τεκμαίρεται ότι εκδόθηκε με διάρκεια ισχύος ισόχρονη με την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου ή της δραστηριότητας και αν τέτοια δεν απαιτείται, με διετή διάρκεια ισχύος. Η απόδειξη ύπαρξης του σχετικού τεκμηρίου προκύπτει από την επίδειξη της αίτησης και των συνημμένων δικαιολογητικών, μετά την πάροδο της προθεσμίας της παρούσας.
3. Όταν το δικαίωμα εκμετάλλευσης των υδάτων που διατίθενται ανήκει στον δήμο, με την απόφαση της παρ. 1, προσδιορίζονται η ελάχιστη ποσότητα νερού, για την οποία καταβάλλεται το ανάλογο τέλος ανεξάρτητα από τη λήψη ή μη της ποσότητας αυτής, ο χρόνος καταβολής του τέλους και κάθε όρος που διασφαλίζει τα συμφέρονται του δήμου. Σε αντίθετη περίπτωση, ο αρμόδιος να χορηγήσει την άδεια, να ορίσει τη διάρκειά της, κατά την παρ. 1 και να προσδιορίσει το τέλος, κατά το άρθρο 413, περί συντελεστή του τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων, είναι ο δήμος, στην περιφέρεια του οποίου γίνεται η υδροληψία.
4. Στο τέλος του παρόντος δεν υπόκεινται τα εξαγόμενα προς κατανάλωση ύδατα. Η εξαγωγή βεβαιώνεται από την αρμόδια τελωνειακή αρχή.

Άρθρο 413
Συντελεστής τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων
Το ύψος του τέλους καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 412, περί βάσης επιβολής και υπόχρεων καταβολής του τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων σε ποσοστό:
α) από τρία τοις χιλίοις (3‰) έως πέντε τοις χιλίοις (5 ‰),
β) από τρία τοις χιλίοις (3‰) έως τρία κόμμα πέντε τοις χιλίοις (3,5 ‰), όταν γίνεται πρόσμιξη του νερού με χυμούς,
γ) σε περίπτωση άρνησης ή παράλειψης του δημοτικού συμβουλίου να εκδώσει την απόφαση καθορισμού του ποσοστού του τέλους εντός προθεσμίας πενήντα (50) ημερών από την έκδοση άδειας εμπορίας, το ύψος του τέλους εμπορίας τεκμαίρεται σε ποσοστό πέντε τοις χιλίοις (5‰) και σε ποσοστό τρία κόμμα πέντε τοις χιλίοις (3,5 ‰), όταν γίνεται πρόσμιξη του νερού με χυμούς.

Άρθρο 414
Διαδικασία είσπραξης τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων
1. Το ποσό του τέλους που προκύπτει βάσει του άρθρου 413, περί συντελεστή του τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων, καταβάλλεται από τον υπόχρεο στην ταμειακή υπηρεσία του δικαιούχου δήμου μέσα στο πρώτο δεκαήμερο του επόμενου μήνα από την έκδοση των παραστατικών των πωλήσεων.
2. Ο λήπτης της άδειας της παρ. 1 του άρθρου 412 υποχρεούται να καταβάλει υπέρ του δήμου για τις ποσότητες νερού που εμφιαλώνονται τέλος επί της συνολικής αξίας των αντίστοιχων πωλήσεων, όπως προκύπτουν από τα λογιστικά αρχεία (βιβλία και στοιχεία) της οντότητας και τα αποτελέσματα του ελέγχου από τη Φορολογική Αρχή. Η αξία των προϊόντων που διατίθενται δωρεάν υπολογίζεται με τιμή αναφοράς τη μέση τιμή πώλησης αυτών.
Ο λήπτης της αδείας υποχρεούται να τηρεί τους όρους που διασφαλίζουν τη γνησιότητα και την υγιεινή κατάσταση των υδάτων.

Άρθρο 415
Κυρώσεις
1. Σε περίπτωση μη καταβολής ή ελλιπούς ή εκπρόθεσμης καταβολής του τέλους, επιβάλλεται σε βάρος του υπόχρεου, με πράξη του δημάρχου, το αναλογούν τέλος εμπορίας πόσιμων υδάτων, προσαυξημένο με ισόποσο πρόστιμο. Η δημοτική αρχή υποχρεούται να διεξάγει ελέγχους περί της κανονικής έκδοσης του σχετικού παραστατικού και της καταβολής του τέλους.
2. Στους παραβάτες του τρίτου εδαφίου της παρ. 2 του άρθρου 414, περί διαδικασίας είσπραξης του τέλους εμπορίας πόσιμων υδάτων, που αφορούν στη γνησιότητα και υγιεινή των υδάτων επιβάλλεται χρηματική ποινή μέχρι χίλια (1.000) ευρώ.
3. Για οποιαδήποτε βεβαιωμένη παράβαση των όρων που περιέχονται στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, με την οποία χορηγείται η άδεια εμπορίας υδάτων που ανήκουν στον δήμο, το συμβούλιο με αιτιολογημένη απόφασή του δύναται να προβαίνει σε ανάκληση της άδειας.
4. Σε όποιον προβαίνει σε εμπορία ποσίμων υδάτων χωρίς άδεια, επιβάλλονται σε βάρος του, με απόφαση δημάρχου, το ανάλογο με την ποσότητα του ύδατος τέλος και ισόποσο πρόστιμο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄
ΤΕΛΟΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ

Άρθρο 416
Βάση επιβολής και υπόχρεοι καταβολής τέλους διαφήμισης

1. Στη δραστηριότητα της προβολής διαφήμισης κατά το παρόν Κεφάλαιο περιλαμβάνονται οι διαφημίσεις που αναλαμβάνονται από πολίτη ή συλλογικό φορέα κάθε κατηγορίας, με οποιονδήποτε τρόπο, μέσο και μορφή, μηνυμάτων κάθε μορφής, για τη γνωστοποίηση στο κοινό προϊόντος, γεγονότος ή δραστηριότητας, με απώτερο σκοπό την προώθηση στόχων οικονομικού ή κοινωνικού ή πολιτιστικού χαρακτήρα σε ανοιχτό ή κλειστό χώρο. Στις δραστηριότητες προβολής της διαφήμισης της παρούσας επιβάλλεται τέλος υπέρ του δήμου εντός των χωρικών ορίων του οποίου αυτές διενεργούνται.
2. Εξαιρούνται του τέλους:
α) οι διαφημίσεις που γίνονται στις εφημερίδες, στα περιοδικά, στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση και σε ιστοσελίδες, σε επιγραμμικές πλατφόρμες υπό την έννοια της περ. θ) του άρθρου 3 του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Οκτωβρίου 2022 σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/31/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (L 277) και σε επιγραμμικές μηχανές αναζήτησης υπό την έννοια της περ. ι) του άρθρου 3 του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2065 και οι κάθε είδους ενέργειες προβολής και προώθησης μηνυμάτων πολιτικού χαρακτήρα.
β) οι επιγραφές του άρθρου 6 του ν. 2946/2001 (Α΄224), περί επιγραφών,
γ) η επιγραφή περιορισμένου μεγέθους του παραγωγού κάποιου προϊόντος ή υπεύθυνου κάποιας δραστηριότητας, που προσαρτάται ή σημειώνεται διακριτά επί της συσκευασίας του προϊόντος ή της ανακοίνωσης της δραστηριότητας,
δ) κάθε επιγραφή γραμμένη ή προσηρτημένη ή αναρτημένη σε στέγες, τοίχους, παράθυρα, προθήκες, πόρτες καταστήματος, γραφείου ή κατοικίας που αφορά τις εργασίες αυτού,
ε) οι επιχειρήσεις δημόσιας ωφέλειας που εκτελούν συγκοινωνιακό έργο για διαφημίσεις, που τοποθετούνται στους χώρους και τις επιφάνειες των σταθμών, των στάσεων και των οχημάτων αυτών,
στ) η προβολή δραστηριοτήτων και μηνυμάτων του άρθρου 7 του ν. 2946/2001, περί παραχώρησης χώρων για την προβολή δραστηριοτήτων σε νομικά πρόσωπα που επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς.

Άρθρο 417
Συντελεστής τέλους διαφήμισης
1. Το ύψος του τέλους και η χρονική διάρκειά του διαφοροποιούνται κατά κατηγορίες διαφήμισης, ως εξής:
α) Κατηγορία Α΄: Διαφημίσεις με επιγραφές κάθε μορφής σε ανοιχτούς χώρους. Το τέλος υπολογίζεται από μηδέν κόμμα είκοσι πέντε (0.25) έως ένα (1) ευρώ εβδομαδιαίως το τετραγωνικό μέτρο (τ.μ.), για διαφημίσεις που αναγράφονται ή αναρτώνται ή επικολλώνται:
αα) μέσα σε μόνιμα και σταθερά ή προσωρινά και κινητά πλαίσια, τα οποία τοποθετούνται σε πλατείες, οδούς, πεζοδρόμια, δημόσιους και κοινόχρηστους γενικά χώρους, που καθορίζονται με απόφαση του οικείου δημοτικού συμβουλίου,
αβ) σε ιδιωτικά κτήρια, περίπτερα, οικόπεδα και στις περιφράξεις αυτών,
αγ) σε χώρους σιδηροδρομικών, λιμενικών και αεροπορικών σταθμών, σε γήπεδα εκτός σχεδίου και σε χώρους σταδίων,
αδ) σε στέγαστρα αφετηριών και στάσεων αναμονής επιβατών λεωφορείων αστικών και υπεραστικών συγκοινωνιών,
β) Κατηγορία Β΄: Διαφημίσεις με επιγραφές κάθε μορφής σε κλειστούς χώρους και σε οχήματα.
Το τέλος υπολογίζεται από μηδέν κόμμα πέντε (0,5) έως δύο (2) ευρώ μηνιαίως, ανεξαρτήτως του πραγματικού χρόνου λειτουργίας ή χρήσης του χώρου, για διαφημίσεις που προβάλλονται με επιγραφές σε κάθε είδους κλειστούς χώρους με δημόσια πρόσβαση, όπως, ιδίως, εστιατόρια, καφενεία, καταστήματα, κινηματογράφοι, θέατρα, γυμναστήρια, καθώς και για τις διαφημίσεις στα οχήματα σιδηροδρόμων, τροχιοδρόμων, ηλεκτροκίνητων αυτοκινήτων και κάθε τύπου οχήματα δημόσιας χρήσης ή στην εξωτερική επιφάνεια αυτών, διαστάσεων μέχρι τριάντα (30) επί πενήντα (50) εκατοστόμετρα (εκατ.). Για διαφημίσεις μεγαλύτερων διαστάσεων καταβάλλεται ανάλογο πολλαπλάσιο τέλος.
γ) Κατηγορία Γ΄: Φωτεινές ή φωτιζόμενες διαφημίσεις.
Για φωτεινές ή φωτιζόμενες διαφημίσεις σε οποιουσδήποτε χώρους, από δέκα (10) μέχρι πενήντα (50) ευρώ ετησίως το τετραγωνικό μέτρο.
Τα τέλη της παρούσας δεν επιβάλλονται εκ νέου όταν μεταβάλλεται, εντός του έτους, το διαφημιστικό μήνυμα.
δ) Κατηγορία Δ΄: Διαφημίσεις σε δώρα-αναμνηστικά κάθε μορφής και διαφημίσεις από αέρος.
Το τέλος της παρούσας ορίζεται σε ποσοστό δυο τοις εκατό (2%), επί της δαπάνης των διαφημίσεων που γίνονται σε κάθε είδους δώρα, όπως ημερολόγια, μπρελόκ, τετράδια, βιβλία, έντυπα άλλου τύπου, με παραστάσεις ή λέξεις σε αυτοκόλλητα ή είδη με διαφημιστικές παραστάσεις ή λέξεις, καθώς και επί διαφημίσεων που γίνονται από αέρος με οποιονδήποτε τρόπο.
Τα ένθετα διαφημιστικά φυλλάδια, που διανέμονται μαζί με τις εφημερίδες και τα περιοδικά, υπόκεινται στο παραπάνω τέλος διαφήμισης.
Για τις διαφημίσεις της παρούσας κατηγορίας που προβάλλονται σε συνέχειες, το τέλος υπολογίζεται μόνον επί των νέων, δηλαδή των προστιθέμενων δαπανών αυτών και όχι επί των αρχικών.
ε) Κατηγορία Ε΄: Διαφημίσεις μέσω προβολής προϊόντων και παροχής συναφών υπηρεσιών χάριν της διεξαγωγής της.
Το τέλος υπολογίζεται με συντελεστή δύο τοις εκατό (2%) επί της διαφημιστικής δαπάνης που καταβάλλεται για διαφημίσεις που γίνονται με προβολή προϊόντων σε χώρους καταστημάτων, είτε με την τοποθέτησή τους σε εμφανή σημεία εντός του καταστήματος είτε με διακριτές παραστάσεις, είτε με έντυπα, δώρα, επιγραφές κάθε είδους είτε με παροχή διευκολύνσεων, όπως αποθήκευση, διανομή προϊόντων ή άλλο τρόπο.
στ) Κατηγορία ΣΤ΄: Διαφημίσεις σε εκθέσεις.
Τέλος ένα τοις εκατό (1%) επί του μισθώματος του ειδικού χώρου (περιπτέρου) για διαφημίσεις που γίνονται στο πλαίσιο οργανωμένης επιχείρησης, και για ορισμένο χρόνο (εκθέσεων).
2. Για τις διαφημίσεις των περ. α), β), και γ) της παρ. 1 απαιτείται άδεια του δημάρχου, η οποία εκδίδεται με ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 5 του ν. 2946/2001 (Α’ 224), περί άδειας για την υπαίθρια διαφήμιση και την τοποθέτηση πλαισίων διαφημίσεων.
Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, τα τέλη των περιπτώσεων της παρούσας δύνανται να αναπροσαρμόζονται μέχρι δεκαπέντε τοις εκατό (15%) ετησίως.
3. Για διαφημίσεις των περ. δ), εξαιρουμένων των διαφημίσεων από αέρος με οποιοδήποτε τρόπο, ε) και στ) της παρ. 1 δεν απαιτείται άδεια.
4. Η μίσθωση κοινόχρηστων χώρων για τοποθέτηση διαφημιστικών πινακίδων δεν υπάγεται στις διατάξεις περί εμπορικών μισθώσεων.

Άρθρο 418
Διαδικασία είσπραξης τέλους διαφήμισης
1. Η καταβολή των τελών του άρθρου 417, περί συντελεστή του τέλους διαφήμισης, διενεργείται ως εξής:
α) για τις περ. α), β), γ) και στ) της παρ. 1 του άρθρου 417, δικαιούχος είναι ο δήμος στα όρια του οποίου πραγματοποιήθηκε η διαφήμιση και τα σχετικά ποσά καταβάλλονται στην ταμειακή του υπηρεσία ή με κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό που ο δήμος τηρεί σε χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Ειδικά για τα οχήματα της περ. β), δικαιούχος του τέλους είναι ο δήμος στον οποίο βρίσκεται η έδρα της επιχείρησης που εκμεταλλεύεται το όχημα.
β) Για την περ. δ) της παρ. 1, του άρθρου 417 ως δαπάνη διαφήμισης για την κατηγορία της παρούσας λογίζεται το ποσό που καταβάλλεται από τον διαφημιζόμενο για τη διενέργεια της διαφήμισης, στο οποίο περιλαμβάνεται και οποιαδήποτε άλλης φύσης δαπάνη που έγινε χάρη της διαφήμισης. Επί των διαφημίσεων της παρούσας το τέλος χρεώνεται επί του εκδιδομένου τιμολογίου της δαπάνης της διαφήμισης και καταβάλλεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, σύμφωνα με την υπ’ αρ. 25538/18.4.2022 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Εσωτερικών και Επικρατείας «Καταβολή τέλους διαφήμισης μέσω ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων» (Β΄2004). Το σύνολο των ποσών που καταβάλλονται αποτελούν πόρο του λογαριασμού του Υπουργείου Εσωτερικών που τηρείται σε αυτό και αποδίδονται στους δήμους με την απόφαση της παρ. 5 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
γ) Για την περ. ε) της παρ. 1 του άρθρου 417, το τέλος βαρύνει τον διαφημιζόμενο και εισπράττεται από τον παρέχοντα την υπηρεσία της διαφήμισης κατά τον χρόνο έκδοσης του σχετικού φορολογικού στοιχείου. Δικαιούχος είναι ο δήμος στη χωρική αρμοδιότητα του οποίου βρίσκεται η έδρα της επιχείρησης του διαφημιζόμενου και τα σχετικά ποσά καταβάλλονται στην ταμειακή υπηρεσία ή με κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό που ο δήμος τηρεί σε χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.
δ) Για την περ. στ) της παρ. 1 του άρθρου 417 το τέλος καταβάλλεται από κάθε διαφημιζόμενο-μισθωτή του ειδικού χώρου και εισπράττεται από την επιχείρηση-διοργανωτή της έκθεσης μαζί με το δικαίωμα συμμετοχής-μίσθωμα του ειδικού χώρου και αποδίδεται από αυτήν στον δήμο, στα διοικητικά όρια του οποίου εδρεύει η επιχείρηση, εντός έξι (6) μηνών. Μαζί με τα εισπραχθέντα από τους συμμετέχοντες διαφημιζόμενους μισθωτές, οι επιχειρήσεις διοργάνωσης εκθέσεων καταβάλλουν επιπλέον μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%) επί των ακαθαρίστων εσόδων τους ως δική τους συμμετοχή στη διενέργεια διαφήμισης.
6. Σε κάθε περίπτωση, για την καταβολή του τέλους και του τυχόν προστίμου, είναι υπόχρεοι εις ολόκληρο ο διαφημιστής, ο διαφημιζόμενος, καθώς και ο κύριος, ο νομέας και ο επικαρπωτής του χώρου στον οποίο γίνεται η διαφήμιση.
7. Η δαπάνη διαφήμισης δεν αναγνωρίζεται ως δαπάνη της διαφημιζομένης επιχείρησης, για τον προσδιορισμό των κερδών αυτής, των υπαγομένων σε φορολογία εισοδήματος, εάν δεν αποδεικνύεται η εμπρόθεσμη καταβολή του αναλογούντος τέλους είτε με παραστατικό από τον δικαιούχο δήμο είτε με παραστατικό ή οποιοδήποτε έγγραφο που εκδίδεται από τράπεζες ή άλλους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών για συναλλαγές που πραγματοποιούνται με ηλεκτρονικά μέσα, μέσω των συστημάτων τους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄
ΤΕΛΟΣ ΥΔΑΤΟΣ

Άρθρο 419
Επιβολή τέλους ύδατος
1. Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αρμοδιότητες ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης ασκούνται από τον δήμο, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 385, περί επιβολής τελών και εισφορών, επιβάλλονται ανταποδοτικά τέλη χρήσης των υπηρεσιών αυτών.
2. Τα τέλη των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης αποτελούνται από σειρά επιμέρους τελών και δαπανών, που αντιστοιχούν στις δραστηριότητες παροχής συγκεκριμένων υπηρεσιών. Ο τρόπος υπολογισμού τους καθορίζεται με βάση την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΓρΓΓΦΠΥ/103755/2994/26.9.2024 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Εσωτερικών, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων «Καθορισμός γενικών κανόνων κοστολόγησης και τιμολόγησης υπηρεσιών ύδατος, μέτρα βελτίωσης αυτών. Διαδικασίες και μέθοδος ανάκτησης κόστους των υπηρεσιών ύδατος στις διάφορες χρήσεις του» (Β΄ 5438) και τις δαπάνες που προκύπτουν από την παροχή των σχετικών υπηρεσιών στους τελικούς χρήστες και διακρίνεται σε σταθερά και μεταβλητά στοιχεία κόστους.
3. Ειδικότερα το τέλος κάθε υπηρεσίας δύναται να διαμορφώνεται, κατά περίπτωση ως εξής:
α) Τέλος υπηρεσίας ύδρευσης:
αα) η αξία του νερού που καταναλώνεται,
αβ) μηνιαίο πάγιο τέλος ύδρευσης, για την κάλυψη μέρους του ελάχιστου κόστους λειτουργίας του δικτύου ύδρευσης,
αγ) τέλος σύνδεσης με το δίκτυο ύδρευσης,
αδ) δαπάνη εσωτερικών εγκαταστάσεων και διακλάδωσης,
αε) εγγύηση χρήσης υδρομετρητή,
αστ) τέλος αντικατάστασης υδρομετρητή,
αζ) δαπάνη μετατόπισης αγωγών, διακλαδώσεων και συνδέσεων ύδρευσης, υδρομετρητών, ή άλλων συναφών εργασιών,
αη) ειδικό τέλος για τη μελέτη, κατασκευή και επέκταση έργων ύδρευσης.
β) Τέλος υπηρεσίας αποχέτευσης:
βα) η αξία του νερού για τη χρήση αποχέτευσης,
ββ) μηνιαίο πάγιο τέλος κάλυψης μέρους του ελάχιστου κόστους λειτουργίας του δικτύου αποχέτευσης,
βγ) δαπάνη διακλάδωσης και σύνδεσης προς τον αγωγό αποχέτευσης,
βδ) τέλος σύνδεσης με το δίκτυο αποχέτευσης,
βε) τέλος χρήσης δικτύων αποχέτευσης,
βστ) δαπάνη μετατόπισης αγωγών διακλάδωσης και συνδέσεων αποχέτευσης ή άλλων συναφών εργασιών,
βζ) ειδικό τέλος για τη μελέτη, κατασκευή και επέκταση έργων αποχέτευσης,
βη) τέλος διαχείρισης – ομβρίων.
γ) Τέλος υπηρεσίας άρδευσης:
γα) η αξία του νερού που καταναλώνεται,
γβ) μηνιαίο πάγιο τέλος κάλυψης μέρους του ελάχιστου κόστους λειτουργίας του δικτύου άρδευσης,
γγ) δαπάνη διακλάδωσης και σύνδεσης προς το δίκτυο άρδευσης,
γδ) τέλος σύνδεσης με το δίκτυο άρδευσης,
γε) τέλος χρήσης δικτύου άρδευσης,
γστ) εγγύηση χρήσης υδρομετρητή,
γζ) τέλος αντικατάστασης υδρομετρητή,
γη) δαπάνη μετατόπισης αγωγών, διακλαδώσεων και συνδέσεων άρδευσης, υδρομετρητών, ή άλλων συναφών εργασιών,
γθ) ειδικό τέλος για τη μελέτη, κατασκευή και επέκταση έργων άρδευσης.
5. Για την επιβολή του ειδικού τέλους της υποπερ. αη) της περ. α), της υποπερ. βη) της περ. β) και της υποπερ. γθ) της παρ. γ) της παρ. 4, η σχετική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου λαμβάνεται κατόπιν σύμφωνης γνώμης της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων. Το ειδικό τέλος της παρούσας υπολογίζεται σε ποσοστό μέχρι ογδόντα τοις εκατό (80%) επί της αξίας του καταναλισκόμενου ύδατος και αποτελεί ειδικευμένο έσοδο για την πραγματοποίηση μελέτης, κατασκευής, ανακατασκευής, συντήρησης ή επέκτασης έργων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης.
6. Η κατά προτεραιότητα εκτέλεση έργων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης προϋποθέτει την καταβολή σχετικών συνεισφορών από τους ωφελούμενους χρήστες, το ύψος των οποίων καθορίζεται κάθε φορά με την απόφαση της παρ. 1 του παρόντος ή με όμοια απόφαση.
7. Με την απόφαση της παρ. 1 δύνανται να καθορίζονται χωριστά τιμολόγια για κάθε υπηρεσία ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, να εξειδικεύονται τα επιμέρους ποσά, να διαφοροποιούνται κατά περιοχές ανάλογα με τα εκτελούμενα έργα ή το κόστος λειτουργίας των εγκαταστάσεων, τις χρήσεις ύδατος, τον καταναλισκόμενο όγκο ύδατος και άλλα συναφή κριτήρια και να καθορίζονται ειδικά τέλη και τιμολόγια για κατοίκους του δήμου ή των Δημοτικών Ενοτήτων, οι οποίοι εξυπηρετούνται με δίκτυο ανεξάρτητο από το ενιαίο δίκτυο του δήμου, υπό την επιφύλαξη της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΓρΓΓΦΠΥ/103755/2994/26.9.2024 κοινής απόφασης. Με την ίδια ή όμοια απόφαση δύναται να καθορίζονται ειδικά τέλη και τιμολόγια για δημότες και κατοίκους που αναγνωρίζονται ως ευάλωτοι σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση και τα κριτήρια της παρ. 6 του άρθρου 526, περί επιχορηγήσεων και βοηθημάτων δήμων.
8. Η οργάνωση, λειτουργία, και εκμετάλλευση των συστημάτων ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης του δήμου, οι όροι χρήσης αυτών, οι υπόχρεοι καταβολής, η συχνότητα καταμέτρησης της κατανάλωσης, η προθεσμία και ο τρόπος εξόφλησης των σχετικών λογαριασμών, το πρόγραμμα άρδευσης, οι επιθεωρήσεις και οι έλεγχοι των δικτύων, οι παραβάσεις και οι αντίστοιχες προς αυτές κυρώσεις, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του δήμου και των καταναλωτών, η ορθολογική χρήση των δικτύων και των συστημάτων, η αειφόρος διαχείριση και προστασία των επιφανειακών και υπογείων υδάτων των υδατικών πόρων της περιοχής σύμφωνα με τα ισχύοντα εθνικά και περιφερειακά σχέδια και προγράμματα διαχείρισης υδάτων και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την παροχή των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, ρυθμίζεται με κανονισμούς, οι οποίοι ψηφίζονται από το δημοτικό συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 318, περί δημοτικών κανονιστικών πράξεων τοπικού ενδιαφέροντος.
9. Τα έσοδα από τα τέλη της παρ. 1 καθώς και κάθε τιμολόγιο που αφορά σε αντικείμενο που περιλαμβάνεται στις δραστηριότητες των υπηρεσιών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης οφείλουν υποχρεωτικά να καλύπτουν τις αναγκαίες λειτουργικές δαπάνες, το κόστος επενδύσεων, το περιβαλλοντικό κόστος και το κόστος ανάκτησης υπηρεσιών ύδατος, σύμφωνα με το άρθρο 12 του ν. 3199/2003 (Α΄24), περί ανάκτησης κόστους για υπηρεσίες ύδατος, το άρθρο πέμπτο του ν. 4117/2013 (Α΄29), περί θεμάτων τιμολογιακής πολιτικής των υδάτων και λοιπών διατάξεων, και την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΓρΓΓΦΠΥ/103755/2994/26.9.2024 κοινή απόφαση.

Άρθρο 420
Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης τέλους ύδατος
1. Η βεβαίωση και είσπραξη του τέλους ύδατος από τους δήμους που ασκούν τις αρμοδιότητες ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης και παρέχουν τις σχετικές υπηρεσίες, ενεργούνται με μηχανογραφημένους λογαριασμούς, οι οποίοι εκδίδονται βάσει των ενδείξεων των υδρομετρητών.
2. Οι χρηματικοί κατάλογοι συντάσσονται από την αρμόδια για τη βεβαίωση των εσόδων υπηρεσία και από αυτούς εκδίδονται οι αντίστοιχοι λογαριασμοί κατανάλωσης. Η βεβαίωση των σχετικών εσόδων συντελείται με την έκδοση των λογαριασμών στους υπόχρεους.
3.Οι λογαριασμοί εξοφλούνται εντός της προθεσμίας που αναγράφεται σε αυτούς.
4. Η ενημέρωση των καταναλωτών για την έκδοση των λογαριασμών του παρόντος καθώς και η εξόφληση αυτών, δύναται να πραγματοποιούνται και μέσω ψηφιακών υπηρεσιών και ηλεκτρονικών μέσων, εφόσον αυτό υποστηρίζεται από τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του δήμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄
ΛΙΜΕΝΙΚΑ ΤΕΛΗ

Άρθρο 421
Επιβολή λιμενικών τελών
1. Επιβάλλονται ανταποδοτικά τέλη προσόρμισης, παραβολής, πρυμνοδέτησης και ειδικά τέλη ελλιμενισμού, το ύψος των οποίων και οι κατηγορίες των υπόχρεων καθορίζονται με την υπ’ αρ. 8122.1/29/2014/16.7.2014 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Ναυτιλίας και Αιγαίου «Αναπροσδιορισμός δικαιωμάτων Λιμενικών Ταμείων και Δημοτικών Λιμενικών Ταμείων» (Β΄ 2032).
2. Τα τέλη της παρ. 1 αποτελούν έσοδο των δημοτικών λιμενικών ταμείων ή των δήμων, κατά περίπτωση, βεβαιώνονται και εισπράττονται από αυτούς και διατίθενται αποκλειστικά για την κάλυψη δαπανών εκτέλεσης, συντήρησης και βελτίωσης των λιμενικών έργων και εγκαταστάσεων και των παρεχόμενων λιμενικών υπηρεσιών προς τους χρήστες.
3. Τα δημοτικά λιμενικά ταμεία ή οι δήμοι δύνανται με κανονισμούς, οι οποίοι ψηφίζονται από το διοικητικό ή το δημοτικό συμβούλιο, κατά περίπτωση, να ρυθμίζουν ζητήματα διαδικασίας επιβολής, προθεσμιών και τρόπου καταβολής των τελών της παρ. 1, τα απαιτούμενα κατά περίπτωση έγγραφα, πιστοποιητικά, άδειες και τον εν γένει χειρισμό θεμάτων που σχετίζονται με τη διοίκηση, διαχείριση και εκμετάλλευση των ζωνών λιμένων (χερσαίων και θαλάσσιων), της περιοχής αρμοδιότητάς τους.
4. Τα δημοτικά λιμενικά ταμεία ή οι δήμοι οφείλουν να συνεργάζονται αρμονικά με τις Λιμενικές Αρχές για την εφαρμογή του παρόντος και των συναφών διοικητικών πράξεων που κάθε φορά εκδίδονται.

Άρθρο 422
Διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης λιμενικών τελών
1. Η βεβαίωση και είσπραξη των τελών του άρθρου 421, περί επιβολής λιμενικών τελών, διενεργείται σύμφωνα με τις προβλέψεις του Μέρους Γ΄ του παρόντος Βιβλίου, από το προσωπικό των οικείων δήμων ή των δημοτικών λιμενικών ταμείων και τους εξουσιοδοτημένους προς τούτο υπαλλήλους τους.
2. Αν το προσωπικό των δήμων ή των δημοτικών λιμενικών ταμείων δεν επαρκεί για τη βεβαίωση και είσπραξη των τελών του άρθρου 421, οι εν λόγω υπηρεσίες δύνανται:
α) είτε να διενεργούνται από προσωπικό που προσλαμβάνεται για τον σκοπό αυτόν, με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου, σύμφωνα με τον ν. 4765/2021 (Α΄ 6),
β) είτε να ανατίθενται σε τρίτα νομικά ή φυσικά πρόσωπα, δυνάμει σύμβασης που συνάπτεται σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α΄ 147). Στην περίπτωση αυτή απαιτούνται βεβαίωση του δημάρχου ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου, κατά περίπτωση, περί μη επάρκειας του υπηρετούντος προσωπικού και σαφή αιτιολόγηση της προϋπολογισθείσας δαπάνης.
3. Ειδικότερα ζητήματα αναφορικά με τη διαδικασία βεβαίωσης και είσπραξης των τελών του άρθρου 421 δύνανται να ρυθμίζονται με τους κανονισμούς της παρ. 3 του ίδιου άρθρου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄
ΛΟΙΠΑ ΤΕΛΗ ΔΗΜΩΝ

Άρθρο 423
Τέλος λειτουργίας νεκροταφείων
1. Επί του συνόλου των ενεργειών ταφής ή αποτέφρωσης και διατήρησης της μνήμης, οι δήμοι επιβάλλουν υποχρεωτικά με τον κανονισμό λειτουργίας του νεκροταφείου και του κέντρου αποτέφρωσης νεκρών αντίστοιχα, τέλη, τα οποία διατίθενται αποκλειστικά για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών λειτουργίας των νεκροταφείων και των κέντρων αποτέφρωσης νεκρών.
2. Ως ενέργειες ταφής και διατήρησης μνήμης νοούνται:
α) η σύσταση οικογενειακού τάφου,
β) ο ενταφιασμός,
γ) η παράταση της ταφής πέραν του προβλεπόμενου από τον κανονισμό χρονικού ορίου,
δ) η ανακομιδή λειψάνων,
ε) η φύλαξη οστών σε οστεοφυλάκιο,
στ) η ανέγερση και χρήση ταφικού μνημείου,
ζ) η περιποίηση του περιβάλλοντος χώρου των τάφων και η γενικότερη ευταξία του νεκροταφείου.
3. Ως ενέργειες αποτέφρωσης νοούνται τόσο η αποτέφρωση νεκρού όσο και η αποτέφρωση οστών νεκρού.
4. Απαγορεύονται η επιβολή και η είσπραξη οποιουδήποτε είδους τελών από τους δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα, για τις ιεροτελεστίες που τελούνται από θρησκευτικούς λειτουργούς εντός των νεκροταφείων.

Άρθρο 424
Τέλος χρήσης σφαγείων
1. Οι δήμοι δύνανται να ιδρύουν και να λειτουργούν σφαγεία, τα οποία διέπονται από το π.δ. 79/2007 (Α΄ 95) και τον ν. 4442/2016 (Α΄230).
2. Η λειτουργία των σφαγείων ρυθμίζεται με κανονισμό λειτουργίας, ο οποίος ψηφίζεται από το δημοτικό συμβούλιο, ύστερα από γνώμη της αρμόδιας κτηνιατρικής αρχής.
3. Για τη χρήση των σφαγείων επιβάλλεται τέλος, το ύψος, οι όροι καταβολής και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια του οποίου καθορίζονται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 385, περί επιβολής τελών και εισφορών.

Άρθρο 425
Τέλη ελεγχόμενης στάθμευσης
1. Τα τέλη στάθμευσης, τα οποία καταβάλλονται μέσω μετρητών χρόνου στάθμευσης ή με οποιοδήποτε άλλο σύστημα χρονομέτρησης, καθορίζονται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται σύμφωνα με το άρθρο 385, περί επιβολής τελών και εισφορών, και διατίθενται αποκλειστικά για τη βελτίωση των κυκλοφοριακών συνθηκών του δήμου.
2. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς τις υποχρεώσεις που ισχύουν στους χώρους ελεγχόμενης στάθμευσης επιβάλλεται στον παραβάτη διοικητικό πρόστιμο κατά την παρ. 11 του άρθρου 7 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025, Α΄100).

Άρθρο 426
Τέλος οικοδομικών αδειών
1. Υπέρ των δήμων στους οποίους υφίσταται εγκεκριμένο σχέδιο πόλης επιβάλλεται τέλος σε κάθε άδεια ανέγερσης, συμπλήρωσης, προσθήκης, επέκτασης ή διαρρύθμισης οικοδομών.
2. Το τέλος υπολογίζεται επί της αξίας των οικοδομικών εργασιών, για τις οποίες εκδίδεται η άδεια, όπως αυτή προκύπτει από τον εγκεκριμένο προϋπολογισμό δαπάνης, και ανέρχεται σε ποσοστό μηδέν κόμμα πέντε τοις εκατό (0,5%) επί του τμήματος του προϋπολογισμού το οποίο υπερβαίνει το ποσό των διακοσίων ενενήντα (290) ευρώ. Η καταβολή του τέλους ενεργείται βάσει επισήμου αντιγράφου του εγκεκριμένου προϋπολογισμού δαπάνης, το οποίο χορηγείται από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.)
3. Η οικοδομική άδεια δεν χορηγείται από την Υ.ΔΟΜ., ούτε θεωρείται έγκυρη, εάν δεν προσκομισθεί από τον ενδιαφερόμενο διπλότυπο είσπραξης του τέλους υπέρ του οικείου δήμου, ο αριθμός και η χρονολογία του οποίου αναγράφονται στην άδεια.
4. Το τέλος καταβάλλεται στην ταμειακή υπηρεσία του δήμου βάσει σημειώματος θεωρημένου από την Υ.ΔΟΜ.
5. Τα έσοδα του τέλους του παρόντος διατίθενται αποκλειστικά για την εκτέλεση έργων και την πραγματοποίηση απαλλοτριώσεων προς εφαρμογή εγκεκριμένου σχεδίου πόλης.
6. Από την υποχρέωση καταβολής του τέλους απαλλάσσεται η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης για την ανέγερση, συμπλήρωση, προσθήκη, επέκταση ή διαρρύθμιση οικοδομών που διαθέτει για τη στεγαστική προστασία του εργατικού δυναμικού της χώρας.

Άρθρο 427
Τέλος βοσκής
1. Για τις βοσκήσιμες γαίες του άρθρου 10 του ν. 4351/2015 (Α΄ 164) επιβάλλεται τέλος βόσκησης ως εξής:
Δύο (2) τουλάχιστον μήνες πριν από την έναρξη του οικονομικού έτους, ο δήμαρχος δημοσιεύει προκήρυξη, με την οποία καλεί τους δημότες να υποβάλουν στον δήμο δήλωση, μέσα σε προθεσμία δέκα (10) ημερών από τη δημοσίευση, για τον αριθμό των μικρών και μεγάλων ζώων που θα οδηγήσουν για βοσκή στους βοσκήσιμους τόπους του δήμου κατά το επόμενο έτος. Στη δήλωση περιλαμβάνονται και τα ζώα των τυχόν προσληφθέντων ετεροδημοτών ποιμένων ή επίμορτων καλλιεργητών των αγρών που ανήκουν στους δημότες. Η δήλωση πρωτοκολλείται αυθημερόν κατά το άρθρο 12 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999, Α΄ 45). Η προκήρυξη δημοσιεύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο προκειμένου να καταστήσει γνωστό το περιεχόμενό της στους ενδιαφερόμενους.
2. Με βάση τις δηλώσεις που υποβλήθηκαν, η αρμόδια για τη βεβαίωση των εσόδων υπηρεσία του δήμου, μέσα σε πέντε (5) το αργότερο ημέρες από την παρέλευση της προθεσμίας της παρ. 1, καταρτίζει κατάσταση με τα ονόματα των δημοτών και των τυχόν προσληφθέντων ετεροδημοτών ή επίμορτων καλλιεργητών και τον αριθμό των μικρών και μεγάλων ζώων που έχει δηλώσει ο καθένας ότι θα οδηγήσει στις βοσκήσιμες εκτάσεις.
Για την οδήγηση των ζώων στις βοσκήσιμες εκτάσεις ισχύουν κατά περίπτωση τα άρθρα 18, 20, 33, 36 38 και 39 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025, Α΄ 100).
3. Η κατάσταση της παρ. 2 υποβάλλεται από τον δήμαρχο στο δημοτικό συμβούλιο, προκειμένου να εκδοθεί απόφαση με την οποία:
α) καθορίζεται το τέλος, το οποίο κυμαίνεται από μηδέν κόμμα είκοσι ένα (0,21) ευρώ έως μηδέν κόμμα τριάντα πέντε (0,35) ευρώ για κάθε μικρό ζώο και από μηδέν κόμμα τριάντα πέντε (0,35) ευρώ έως μηδέν κόμμα πενήντα τρία (0,53) ευρώ για κάθε μεγάλο ζώο,
β) ορίζονται λεπτομερώς κατά θέση και έκταση οι βοσκήσιμοι τόποι, ο τρόπος χρήσης αυτών και ο αριθμός των μικρών και μεγάλων ζώων των οποίων επιτρέπεται η βοσκή,
γ) ορίζεται το τυχόν περίσσευμα βοσκήσιμων τόπων που διατίθεται σε κτηνοτρόφους όμορων περιοχών,
δ) καθορίζεται ο συνολικός αριθμός των μικρών και μεγάλων ζώων που δικαιούται ο καθένας να εισάγει στις βοσκές και
δ) καθορίζεται κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
Με την ίδια ή όμοια απόφαση το δημοτικό συμβούλιο δύναται να εκμισθώνει βοσκήσιμες εκτάσεις που βρίσκονται σε βραχονησίδες.
4. Κατόπιν έκδοσης της απόφασης της παρ. 3 συντάσσεται χρηματικός κατάλογος, στον οποίο αναγράφονται, πέραν των στοιχείων του άρθρου 454, περί χρηματικών καταλόγων, οι αριθμοί των μικρών και μεγάλων ζώων που δικαιούται ο οφειλέτης να εισάγει στις βοσκήσιμες εκτάσεις, το καθορισμένο κατά κεφαλή ζώου τέλους βοσκής και το συνολικό οφειλόμενο ποσό.
5. Η άδεια βόσκησης εκδίδεται από τον δήμαρχο μετά από την πληρωμή του καταβλητέου ποσού τα στοιχεία δε του σχετικού τριπλοτύπου είσπραξης καταχωρούνται στο σώμα της άδειας.
6. Η αυθαίρετη βόσκηση διαπιστώνεται από υπαλλήλους του δήμου, από τη δασική υπηρεσία ή από την τριμελή επιτροπή, η οποία συγκροτείται με την απόφαση της παρ. 3 και αποτελείται από υπαλλήλους του δήμου και δημοτικούς συμβούλους ή μέλη του οικείου συμβουλίου της δημοτικής κοινότητας.
Η επιτροπή μεταβαίνει περιοδικά στις βοσκήσιμες εκτάσεις, διενεργεί ελέγχους και συντάσσει σχετική έκθεση, την οποία υποβάλλει στο δημοτικό συμβούλιο.
7. Σε περίπτωση διαπίστωσης βόσκησης χωρίς άδεια ή εφόσον από τη σχετική έκθεση ελέγχου προκύπτει ανακρίβεια των υποβληθεισών δηλώσεων, επιβάλλεται, με πράξη του δημάρχου σε βάρος των υπόχρεων, το τέλος που αντιστοιχεί στα μη δηλωθέντα ζώα, καθώς και διοικητικό πρόστιμο. Το ύψος του προστίμου καθορίζεται αναλόγως της βαρύτητας της παράβασης και δεν δύναται να υπερβαίνει το διπλάσιο του αναλογούντος τέλους. Πριν από την έκδοση πράξης επιβολής προστίμου της παρούσας καλείται σε ακρόαση ο οφειλέτης, εντός προθεσμίας δέκα (10) ημερών από την κοινοποίηση προς αυτόν αντιγράφου της έκθεσης. Το τέλος και το πρόστιμο βεβαιώνονται και εισπράττονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Μέρους Γ΄ του παρόντος Βιβλίου.
8. Όταν πρόκειται για δημοτικές βοσκήσιμες εκτάσεις, οι οποίες, κατόπιν επιλογής του δήμου, περιλαμβάνονται στα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης που εκπονούνται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σύμφωνα με το άρθρο 3 του ν. 4351/2015 (Α΄ 164), οι όροι χρήσης των εν λόγω εκτάσεων, συμπεριλαμβανομένου του μισθώματος, καθορίζονται με τα σχέδια αυτά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄
ΙΔΙΑ ΕΣΟΔΑ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Άρθρο 428
Ανταποδοτικό τέλος απαλλοτρίωσης
1. Για τις απαλλοτριώσεις των άρθρων 640 έως 643, δύναται να επιβάλλεται, με απόφαση του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, ανταποδοτικό τέλος. Με την ίδια απόφαση καθορίζονται το ύψος του τέλους, οι υπόχρεοι και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια επιβολής αυτού.
2. Τα έσοδα του τέλους διατίθενται για:
α) την αποζημίωση των ιδιοκτητών των απαλλοτριωμένων ακινήτων,
β) την κατεδάφιση και ανακατασκευή υφιστάμενων κτηρίων ή υποδομών,
γ) την κατασκευή νέων κτηρίων και υποδομών στα υπό απαλλοτρίωση ακίνητα,
δ) έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, αντιδιαβρωτικής θωράκισης, αποκατάστασης ζημιών από φυσικές ή τεχνολογικές καταστροφές, πρόληψης και μείωσης κινδύνων καθώς και κάθε έργο που αποσκοπεί άμεσα στην προστασία της ζωής, της υγείας, της περιουσίας των πολιτών και του φυσικού περιβάλλοντος.
3. Το τέλος του παρόντος δεν επιβάλλεται στα ακίνητα που βαρύνονται με την ειδική εισφορά της παρ. 2 του άρθρου 33 του ν. 4067/2012 (Α΄ 79), περί χρηματοδότησης και ειδικής εισφοράς εφαρμογής ρυμοτομικών σχεδίων.

Άρθρο 429
Τέλος χρήσης κτημάτων, έργων ή υπηρεσιών
1. Επί της χρήσης δημοτικών ή περιφερειακών κτημάτων, έργων ή υπηρεσιών, δύναται να επιβάλλονται τέλη υπέρ του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα, που ορίζονται με απόφαση του οικείου δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου. Με την ίδια απόφαση καθορίζονται τα κριτήρια υπολογισμού του τέλους, ο τρόπος είσπραξης και κάθε άλλη λεπτομέρεια επιβολής των τελών. Υπόχρεοι για την καταβολή των τελών είναι εκείνοι που κάνουν χρήση των κτημάτων, των έργων ή των υπηρεσιών.
2. Για τις περιπτώσεις χρήσης δημοτικού ή περιφερειακού κτήματος, έργου ή υπηρεσίας, χωρίς την πληρωμή του τέλους της παρ. 1, ο δήμος ή η περιφέρεια υποχρεούνται σε σχετική ενημέρωση της εισαγγελικής Αρχής και επιβολή προστίμου υπέρ του δήμου ή της περιφέρειας, αντίστοιχα, μέχρι του διπλάσιου του αναλογούντος για τη χρήση τέλους. Το πρόστιμο της παρούσας επιβάλλεται με πράξη του δημάρχου ή του περιφερειάρχη, αντίστοιχα.
3. Το παρόν εφαρμόζεται και για τους χώρους αμμοληψίας, των οποίων το δικαίωμα εκμετάλλευσης έχει παραχωρηθεί στους δήμους.

Άρθρο 430
Δυνητικά τέλη
1. Επί των υπηρεσιών που αναλαμβάνουν να παρέχουν οι δήμοι ή οι περιφέρειες και των έργων / δράσεων που αναλαμβάνουν να πραγματοποιήσουν, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, την ανάπτυξη της περιοχής τους, ή την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών από τις διάφορες τοπικές δομές, δύνανται να επιβάλλουν τέλη ή εισφορές.
2. Ως υπηρεσίες ή έργα που εμπίπτουν στην έννοια του παρόντος, νοούνται οι κάθε είδους δράσεις / ενέργειες που αναλαμβάνουν οι δήμοι ή οι περιφέρειες επιπλέον των όσων απαιτούνται για την κατ’ ελάχιστο ικανοποίηση των αναγκών των κατοίκων της περιοχής τους. Οι υπηρεσίες αυτές ή τα έργα δύνανται να παρέχονται ή να αναφέρονται αντίστοιχα, στα πεδία των κάθε κατηγορίας κρατικών αρμοδιοτήτων, τη διοίκηση των οποίων έχουν οι δήμοι ή οι περιφέρειες, είτε επειδή τους ανήκει είτε επειδή τους έχει εκχωρηθεί, όπως και στα πεδία δραστηριοποίησης φορέων της οικονομίας, της κοινωνίας των πολιτών και του πολιτισμού.
3. Το τέλος ή η εισφορά έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα και επιβάλλεται με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, στην οποία προσδιορίζεται με σαφήνεια η παρεχόμενη υπηρεσία ή το προς εκτέλεση έργο, καθώς και η συγκεκριμένη ωφέλεια που θα προκύψει από αυτά. Με την ίδια απόφαση καθορίζονται, επίσης, οι πραγματικοί και δυνητικοί ωφελούμενοι, οι οποίοι καθίστανται υπόχρεοι καταβολής, το ύψος του τέλους ή της εισφοράς, η χρονική διάρκεια επιβολής τους και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια.
4. Ως δαπάνη για την παροχή της υπηρεσίας ή την πραγματοποίηση του έργου υπολογίζεται οποιοδήποτε κόστος απαιτείται για την υλοποίησή τους, συμπεριλαμβανόμενου και του διοικητικού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄
ΓΕΝΙΚΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Άρθρο 431
Απαλλαγές από δημοτικά και περιφερειακά τέλη και εισφορές
1. Απαλλάσσονται από κάθε δημοτικό ή περιφερειακό τέλος και εισφορά:
α) οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014 (Α΄143), περί ορισμών,
β) οι ιεροί ναοί,
γ) εκείνοι οι οποίοι έχουν φορολογικές απαλλαγές και συμβάσεις που έχουν συνάψει με το ελληνικό Δημόσιο και κυρώθηκαν με νόμο και αναφέρουν ρητά την απαλλαγή από δημοτικά και περιφερειακά τέλη και εισφορές,
δ) οι δημόσιες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, που εκτελούν συγκοινωνιακό έργο, για την ακίνητη περιουσία τους, δομημένη και μη, που χρησιμοποιείται για τη δραστηριότητα και την ομαλή εκπλήρωση του έργου τους.
2. Δεν απαλλάσσονται από τα ανταποδοτικά τέλη, που επιβάλλουν οι δήμοι, οι αναφερόμενοι στην περ. γ) της παρ. 1.
3. Δεν απαλλάσσονται από τα τέλη του Κεφαλαίου ΙΑ,΄ περί τέλους ύδατος του παρόντος Μέρους, που επιβάλλουν οι δήμοι, οι φορείς της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 4270/2014.
4. Δεν επιβάλλονται ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας από δήμους σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες προς τους οποίους το ελληνικό Δημόσιο ή η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (Ε.Ε.ΣΥ.Π.) ή δήμοι και περιφέρειες ή νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου που ελέγχονται από το ελληνικό Δημόσιο, έχουν αναθέσει την παροχή υπηρεσίας ή την εκτέλεση έργου με σύμβαση παραχώρησης, που έχει κυρωθεί με τυπικό νόμο, εφόσον στην εν λόγω σύμβαση προβλέπεται ότι οι σχετικές υπηρεσίες παρέχονται από τα ανωτέρω πρόσωπα ή οντότητες.
5. Δεν επιβάλλονται ανταποδοτικά τέλη καθαριότητας και φωτισμού από τους δήμους στις ανώνυμες εταιρείες με την επωνυμία Οργανισμός Κεντρικών Αγορών και Αλιείας Α.Ε. και Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης Α.Ε., για υπηρεσίες ηλεκτροφωτισμού, αποκομιδής και διαχείρισης απορριμμάτων, που έχουν αναληφθεί με ίδια μέσα ή έχουν ανατεθεί σε ιδιώτες εργολάβους, με έξοδα που βαραίνουν τις ως άνω ανώνυμες εταιρείες.

Άρθρο 432
Απαλλαγές λόγω εξαιρετικών συνθηκών
1. Απαλλάσσονται από το ενιαίο Τέλος Καθαριότητας – Φωτισμού του Κεφαλαίου Γ΄ και το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης του Κεφαλαίου Δ΄ του παρόντος Μέρους, ακίνητα, τα οποία βρίσκονται σε περιοχές που έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης πολιτικής προστασίας λόγω φυσικής καταστροφής όπως σεισμού, πυρκαγιάς ή πλημμύρας και έχουν αποδεδειγμένα ολοσχερώς καταστραφεί ή υποστεί λειτουργικές ζημιές που τα καθιστούν μη κατοικήσιμα. Η απαλλαγή του πρώτου εδαφίου ισχύει για όσο χρονικό διάστημα τα ακίνητα είναι μη κατοικήσιμα και ως εκ τούτου δεν χρησιμοποιούνται. Για το ανωτέρω χρονικό διάστημα, το έλλειμμα που εμφανίζεται στο ισοζύγιο της ανταποδοτικής υπηρεσίας, εξαιτίας της απαλλαγής, δύναται να καλύπτεται από κάθε είδους, γενικά και μη προοριζόμενα για την κάλυψη συγκεκριμένης δαπάνης, έσοδα του προϋπολογισμού του οικείου δήμου.
2. Οι δήμοι στην εδαφική περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα ακίνητα της παρ. 1 αναζητούν αυτεπαγγέλτως τις εκθέσεις αυτοψίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας για τα μη κατοικήσιμα ακίνητα, προκειμένου οι αρμόδιες για την επιβολή και είσπραξη των παραπάνω εσόδων υπηρεσίες τους να παρακολουθούν τυχόν μεταβολές σε ό,τι αφορά την κατάστασή τους.

Άρθρο 433
Συμβιβαστική επίλυση αμφισβητήσεων σε δήμους και περιφέρειες
1. Συνιστάται σε κάθε δήμο και περιφέρεια επιτροπή συμβιβαστικής επίλυσης αμφισβητήσεων, για την αναγνώριση διαγραφής ή μείωσης οποιουδήποτε τέλους, εισφοράς και προστίμου, μεταξύ δήμου ή συνδέσμου δήμων ή περιφέρειας και οφειλετών τους. Σε δήμους με πληθυσμό μεγαλύτερο από εκατό χιλιάδες (100.000) κατοίκους δύναται να συνιστώνται περισσότερες από μία (1) επιτροπές.
Σε κάθε περιφέρεια δύνανται να συνιστώνται έως τρεις (3) επιτροπές.
2. Η επιτροπή της παρ. 1 συγκροτείται τον Ιανουάριο κάθε έτους, με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου αντίστοιχα, και αποτελείται από έναν δημοτικό ή περιφερειακό σύμβουλο, έναν υπάλληλο της οικονομικής υπηρεσίας και από τον συμπαραστάτη του δημότη και της επιχείρησης ή τον περιφερειακό συμπαραστάτη του πολίτη και της επιχείρησης, του άρθρου 152, αντίστοιχα. Στην περίπτωση μη συμμετοχής του συμπαραστάτη στην επιτροπή, αυτός αντικαθίσταται από έναν δημότη, ο οποίος υποδεικνύεται με τον αναπληρωτή του, είτε από το τοπικό εργατικό κέντρο, είτε από το τοπικό παράρτημα του επαγγελματικού επιμελητηρίου, είτε από σύλλογο καταναλωτών. Στην περίπτωση αδυναμίας εξεύρεσης προτεινόμενου εκπροσώπου, επιλέγεται δημότης από το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο. Με την απόφαση του πρώτου εδαφίου ορίζεται ο πρόεδρος της επιτροπής με τον αναπληρωτή του καθώς και ο δημοτικός ή περιφερειακός υπάλληλος που εκτελεί χρέη γραμματέα με τον αναπληρωτή αυτού.
Η επιτροπή βρίσκεται σε απαρτία όταν είναι παρόντα όλα τα μέλη ή οι αναπληρωτές τους.
3. Κάθε οφειλέτης που ασκεί προσφυγή στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, δικαιούται να ζητήσει, με το ίδιο δικόγραφο της προσφυγής και τη διά συμβιβασμού επίλυση της μεταξύ αυτού και του δήμου ή της περιφέρειας υφισταμένης αμφισβήτησης. Σε αυτή την περίπτωση, η υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας που παραλαμβάνει το δικόγραφο της προσφυγής υποχρεούται να διαβιβάσει χωρίς καθυστέρηση, αντίγραφο αυτής στην επιτροπή της παρ. 1.
4. Η επιτροπή υποχρεούται, εντός δέκα (10) ημερών από την παραλαβή του δικογράφου, να ορίσει ημερομηνία συζήτησης, η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει τις είκοσι (20) ημέρες από τη λήψη της απόφασης προσδιορισμού και να καλέσει τον προσφεύγοντα ή τον αντίκλητό του τρεις (3) τουλάχιστον ημέρες πριν από την ορισθείσα για τη συζήτηση της υπόθεσης ημερομηνία. Η πρόσκληση αποστέλλεται στην ταχυδρομική διεύθυνση ή στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του προσφεύγοντα ή του αντίκλητού του, όπως αυτές αναφέρονται στο δικόγραφο της προσφυγής.
5. Εάν κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, η επιτροπή διαπιστώσει ότι συντρέχουν λόγοι μείωσης ή διαγραφής του ποσού που βεβαιώθηκε, προτείνει στον προσφεύγοντα τη δέουσα μείωση ή τη διαγραφή και, αν εκείνος συμφωνήσει, συντάσσει πρακτικό εντός είκοσι (20) ημερών από τη συζήτηση της υπόθεσης, που υπογράφεται και από τον προσφεύγοντα ή τον αντίκλητό του.
6. Εάν η επιτροπή διαπιστώσει ότι δεν συντρέχουν λόγοι διαγραφής του ποσού που βεβαιώθηκε στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και πρόστιμο ή πρόκειται για αυτοτελές πρόστιμο, εφόσον εκτιμά πως συντρέχουν λόγοι επιεικείας, η μείωση του προστίμου δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη του πενήντα τοις εκατό (50%) αυτού.
7. Το πρακτικό της παρ. 5 διαβιβάζεται στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο αντίστοιχα, εντός πέντε (5) ημερών από τη λήξη των είκοσι (20) ημερών της ίδιας παραγράφου, προκειμένου αυτό κατά την πρώτη συνεδρίασή του να αποφασίσει για την αποδοχή ή μη της πρότασης της επιτροπής.
8. Ο συμβιβασμός ολοκληρώνεται με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου περί αποδοχής της πρότασης της επιτροπής και η ασκηθείσα προς τα δικαστήρια προσφυγή ανακαλείται με ευθύνη του προσφεύγοντος.
9. Εάν δεν επιτευχθεί συμβιβασμός κατά την παρ. 5 ή δεν ολοκληρωθεί η διαδικασία της παρ. 8, η οικονομική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας διαβιβάζει χωρίς καθυστέρηση την προσφυγή στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄
ΕΠΙΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΣΕ ΔΗΜΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

Άρθρο 434
Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι δήμων
1. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (Κ.Α.Π.) των δήμων αφορούν σε θεσμοθετημένους πόρους που αποδίδονται σε αυτούς προς εκπλήρωση της αποστολής τους. Οι Κ.Α.Π. των δήμων προέρχονται από τις παρακάτω πηγές εσόδων του Κρατικού Προϋπολογισμού:
α) τον Φόρο Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων (Φ.Ε.Φ.Ν.Π.) σε ποσοστό δεκαεννέα κόμμα πέντε τοις εκατό (19,5%) επί των συνολικών εισπράξεων του φόρου αυτού που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους,
β) τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) σε ποσοστό δώδεκα τοις εκατό (12%) επί των συνολικών εισπράξεων του φόρου αυτού που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους, και
γ) τον Ενιαίο Φόρο Ιδιοκτησίας Ακινήτων (ΕΝ.Φ.Ι.Α) σε ποσοστό έντεκα κόμμα τρία τοις εκατό (11,3%) επί των συνολικών εισπράξεων του φόρου αυτού που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους.
2. Τα έσοδα της παρ. 1 εγγράφονται στον Τακτικό Προϋπολογισμό και κατατίθενται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων σε λογαριασμό με τίτλο «Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των Δήμων». Ποσοστό μέχρι ένα τρίτο (1/3) των εσόδων της περ. α) της παρ. 1, διατίθεται για την κάλυψη επενδυτικών δαπανών των δήμων. Τα λοιπά έσοδα της ίδιας παραγράφου διατίθενται για την κάλυψη λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών των δήμων, καθώς και λοιπών υποχρεώσεων που βαρύνουν τους Κ.Α.Π..
3. Η απόδοση των ανωτέρω εσόδων από τον Τακτικό Προϋπολογισμό γίνεται με ισόποσες μηνιαίες προκαταβολές, βάσει των προεκτιμώμενων εσόδων του και η τελική εκκαθάριση γίνεται με βάση τα απολογιστικά στοιχεία εσόδων του αντίστοιχου οικονομικού έτους.
4. Η κατανομή των Κ.Α.Π. στους δήμους γίνεται με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εσωτερικών.

Άρθρο 435
Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι περιφερειών
1. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (Κ.Α.Π.) των περιφερειών αφορούν σε θεσμοθετημένους πόρους που αποδίδονται σε αυτές προς εκπλήρωση της αποστολής τους. Οι Κ.Α.Π. των περιφερειών προέρχονται από τις παρακάτω πηγές εσόδων του Κρατικού Προϋπολογισμού:
α) τον Φόρο Εισοδήματος Φυσικών και Νομικών Προσώπων (Φ.Ε.Φ.Ν.Π.) σε ποσοστό τέσσερα κόμμα δύο τοις εκατό (4,2%) επί των συνολικών εισπράξεων του φόρου αυτού που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους, και
β) τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.) σε ποσοστό τέσσερα τοις εκατό (4%) επί των συνολικών εισπράξεων του φόρου αυτού που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του οικονομικού έτους.
2. Τα έσοδα των περ. α) και β) της παρ. 1 εγγράφονται στον Τακτικό Προϋπολογισμό και κατατίθενται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων σε λογαριασμό με τίτλο «Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των Περιφερειών».
3. Η απόδοση των ανωτέρω εσόδων από τον Τακτικό Προϋπολογισμό γίνεται με ισόποσες μηνιαίες προκαταβολές, βάσει των προεκτιμώμενων εσόδων του και η τελική εκκαθάριση γίνεται με βάση τα απολογιστικά στοιχεία εσόδων του αντίστοιχου οικονομικού έτους.
4. Η κατανομή των Κ.Α.Π. στις περιφέρειες γίνεται με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εσωτερικών.

Άρθρο 436
Προκαταβολές Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων
Προκαταβολές από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (Κ.Α.Π.) προς τους δήμους και τις περιφέρειες από το Υπουργείο Εσωτερικών, καταβάλλονται εφόσον συντρέχουν τα ακόλουθα κριτήρια:
α) ο δήμος ή η περιφέρεια έχει εξαντλήσει το σύνολο των δημοσιονομικών του δυνατοτήτων και ιδίως αυτών που έχουν σχέση με την είσπραξη των ιδίων εσόδων,
β) το αντικείμενο της προκαταβολής αφορά στην κάλυψη ανελαστικής δαπάνης,
γ) υπάρχει δυνατότητα οικονομικής αναπλήρωσης εντός ενός ημερολογιακού έτους,
δ) η προκαταβολή δεν υπερβαίνει το ποσοστό του εκατόν πενήντα τοις εκατό (150%) του ύψος της μηνιαίας τακτικής επιχορήγησης του δήμου ή της περιφέρειας από τους Κ.Α.Π.

Άρθρο 437
Συμψηφισμός Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων δήμων και περιφερειών με οφειλές τους στο ελληνικό Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία
1. Βεβαιωμένες και ληξιπρόθεσμες οφειλές δήμων και περιφερειών στο ελληνικό Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και όσες έχουν υπαχθεί σε ρυθμίσεις ή διευκολύνσεις τμηματικής καταβολής που είναι σε ισχύ, επί του εναπομείναντος ποσού, καθώς και όσες τελούν σε αναστολή, δύνανται να συμψηφίζονται με ποσά που αναλογούν σε ποσοστό τουλάχιστον πέντε τοις εκατό (5%) επί των εσόδων τους από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (Κ.Α.Π.) που προορίζονται για κάλυψη των λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών τους. Ο συμψηφισμός διενεργείται με την απόφαση της παρ. 10 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
2. Οι αποφάσεις της παρ. 10 του άρθρου 446 εκδίδονται με μέριμνα της Διεύθυνσης Οικονομικής και Αναπτυξιακής Πολιτικής του Υπουργείου Εσωτερικών, κατόπιν αίτησης του δήμου ή της περιφέρειας, σχετικής απόφασης του οικείου δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου και συγκέντρωσης βεβαιωτικών στοιχείων, ως προς το ύψος και το είδος των οφειλών, από τους δικαιούχους φορείς. Με την απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, καθορίζεται το ύψος του επιπλέον του πέντε τοις εκατό (5%) ποσοστού επί των εσόδων των Κ.Α.Π. που ο δήμος ή η περιφέρεια επιθυμεί να παρακρατείται προς απόδοση στους δικαιούχους φορείς. Οι ανωτέρω βεβαιωμένες και ληξιπρόθεσμες στη Φορολογική Διοίκηση οφειλές δεν επιβαρύνονται από την ημερομηνία έκδοσης των αποφάσεων της παρ. 1 με προσαυξήσεις, τόκους και πρόστιμα εκπρόθεσμης καταβολής. Τα ανωτέρω ισχύουν από την έναρξη ισχύος του ν. 4316/2014 (Α΄270). Τυχόν καταβληθέντα ποσά δεν αναζητούνται.
3. Οι οφειλές της παρ. 1 απαλλάσσονται από πρόσθετους φόρους, τόκους, πρόστιμα εκπρόθεσμης καταβολής, καθώς και από κάθε είδους προσαυξήσεις και επιβαρύνσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών που προέκυψαν ή προκύπτουν από κάθε είδους φορολογικές παραβάσεις του ν. 4093/2012 (Α΄222) και από παραβάσεις περί του φόρου προστιθέμενης αξίας (Φ.Π.Α.) του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ν. 5144/2024, Α΄162), ανάλογα με τον χρόνο ολοκλήρωσης του συμψηφισμού από τη δημοσίευση της υπουργικής απόφασης της παρ. 1, ως εξής:
α) εντός ενός (1) έτους: απαλλαγή κατά ποσοστό ενενήντα τοις εκατό (90%),
β) εντός δύο (2) ετών: απαλλαγή κατά ποσοστό ογδόντα τοις εκατό (80%),
γ) εντός τριών (3) ετών: απαλλαγή κατά ποσοστό εβδομήντα τοις εκατό (70%),
δ) εντός τεσσάρων (4) ετών: απαλλαγή κατά ποσοστό εξήντα τοις εκατό (60%),
ε) εντός πέντε (5) ετών: απαλλαγή κατά ποσοστό πενήντα τοις εκατό (50%),
στ) εντός έξι (6) ετών: απαλλαγή κατά ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%).
ζ) Μετά την πάροδο της εξαετίας: δεν παρέχεται απαλλαγή.
Στην περίπτωση που δήμος ή περιφέρεια επιλέξει, σε οποιοδήποτε στάδιο της ρύθμισης, να εκχωρήσει προς παρακράτηση και συμψηφισμό τέτοιο ποσοστό επί των εσόδων των Κ.Α.Π, ώστε με το ποσό που προκύπτει να εξοφληθεί εφάπαξ με την υπουργική απόφαση της παρ. 10 του άρθρου 446 το υπόλοιπο ποσό της κύριας οφειλής, τυγχάνει όλων των απαλλαγών επί του εναπομείναντος αυτού ποσού.
4. Στους δήμους και τις περιφέρειες που υπάγονται στον συμψηφισμό, με την έκδοση της απόφαση της παρ. 10 του άρθρου 446 παρέχονται για τα ποσά που ρυθμίζονται τα ακόλουθα ευεργετήματα:
α) χορηγείται αποδεικτικό ενημερότητας σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 12 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024, Α΄58) και ασφαλιστικής ενημερότητας,
β) αναβάλλεται η εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε κατά το άρθρο 25 του ν. 1882/1990 (Α΄43), περί ποινικού αδικήματος μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο και τρίτους ή, εφόσον άρχισε η εκτέλεσή της, διακόπτεται. Αναστέλλεται η παραγραφή του αδικήματος κατά το χρονικό διάστημα της αναστολής της ποινικής δίωξης, κατά παρέκκλιση των χρονικών περιορισμών του άρθρου 113 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄95), περί αναστολής της παραγραφής,
γ) αναστέλλονται η λήψη αναγκαστικών μέτρων και η συνέχιση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης επί απαιτήσεων κινητών και ακινήτων. Οι κατασχέσεις που έχουν ήδη επιβληθεί στα χέρια τρίτων, αίρονται μετά από αίτηση του δήμου ή της περιφέρειας στην αρμόδια για την επιδίωξη της είσπραξης οφειλών Υπηρεσία, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας απόδοσης και αν βρίσκονται, μη εφαρμοζόμενης της παρ. 3 του άρθρου 30 του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190), περί αναγκαστικής εκχώρησης των απαιτήσεων. Ποσά που έχουν αποδοθεί, κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης δεν επιστρέφονται και η κατάσχεση ανατρέπεται μόνο ως προς τις υφιστάμενες ή μελλοντικές απαιτήσεις που δεν έχουν αποδοθεί. Οι διατάξεις του προηγούμενου εδαφίου εφαρμόζονται και στις περιπτώσεις που έχουν εκδοθεί δικαστικές αποφάσεις ανεξαρτήτως βαθμού σχετικά με το κύρος των κατασχέσεων στα χέρια τρίτου ή των δηλώσεων των τρίτων, εφόσον κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος οι τρίτοι δεν έχουν αποδώσει τα κατασχεθέντα ποσά στον κατασχόντα,
δ) δεν εφαρμόζονται το άρθρο 14 του ν. 2523/1997 (Α΄179), περί διασφάλισης των συμφερόντων του δημοσίου σε περίπτωση φοροδιαφυγής και το άρθρο 20 του ν. 2648/1998 (Α΄238), περί των δικαιωμάτων του δημοσίου, πλην της παρ. 2 αυτού και
ε) αναστέλλεται η ποινική δίωξη σε βάρος των υπευθύνων κατά τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 1 του α.ν. 86/1967 (Α΄136), περί ποινικοποίησης μη καταβολής ασφαλιστικών εισφορών και αναβάλλεται η εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε ή, εφόσον άρχισε η εκτέλεσή της, διακόπτεται.

Άρθρο 438
Επιχορήγηση δήμων για περιβαλλοντικές παρεμβάσεις
1. Ποσό που αντιστοιχεί σε ποσοστό τρία τοις εκατό (3%) των διαθεσίμων του Πράσινου Ταμείου, όπως αυτά προκύπτουν από τον δημοσιευμένο ετήσιο ισολογισμό του Ταμείου και τα οποία τηρούνται στον δεσμευμένο τομέα του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, μεταφέρεται υποχρεωτικά ετησίως, με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του Πράσινου Ταμείου, στον λογαριασμό «Κάλυψη των πάσης φύσεως αναγκών των ΟΤΑ κ.λπ.», που τηρείται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, κατ’ εξαίρεση κάθε αντίθετης γενικής ή ειδικής πρόβλεψης.
2. Η μεταφορά του ποσού της παρ. 1 πραγματοποιείται εντός ενός (1) μηνός από την έγκριση του ετήσιου ισολογισμού του Πράσινου Ταμείου από το διοικητικό συμβούλιο.
3. Το ποσό αυτό διατίθεται με την απόφαση της παρ. 11 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων, για:
α) τη χρηματοδότηση δράσεων περιβαλλοντικού χαρακτήρα των δήμων και
β) την ενίσχυση των πιστώσεων του ειδικού αποθεματικού, για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών και την αποκατάσταση των επιπτώσεών τους, της παρ. 2 του άρθρου 367 περί γενικού και ειδικών αποθεματικών.
Η απόφαση αυτή αξιοποιείται από το Πράσινο Ταμείο στο πλαίσιο της άσκησης των αρμοδιοτήτων του, σύμφωνα με το άρθρο 5 του ν. 3889/2010 (Α΄182), περί σκοπού και αρμοδιοτήτων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄
ΠΙΣΤΟΛΗΠΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Άρθρο 439
Σκοποί και προϋποθέσεις δανεισμού
1. Οι δήμοι και οι περιφέρειες δύνανται να συνομολογούν δάνεια με αναγνωρισμένα πιστωτικά ιδρύματα ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της Ελλάδας και του εξωτερικού στο πλαίσιο πραγματοποίησης σκοπών της αρμοδιότητας ή της δράσης τους, αποκλειστικά για:
α) τη χρηματοδότηση επενδύσεων εφόσον συντρέχουν, σωρευτικά, οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
αα) το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης της δημόσιας πίστης κάθε δήμου και περιφέρειας δεν υπερβαίνει ποσοστό των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.) για κάλυψη των λειτουργικών αναγκών με τους οποίους επιχορηγήθηκε την προηγούμενη χρήση, όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 12 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων και
αβ) το συνολικό χρέος του δήμου και της περιφέρειας που προβαίνει σε δανεισμό δεν υπερβαίνει ποσοστό των συνολικών εσόδων του, όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση της παρ. 13 του άρθρου 446. Ως συνολικό χρέος θεωρούνται οι συνολικές μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις τους. Στις υποχρεώσεις του πρώτου εδαφίου δεν συνυπολογίζονται δάνεια των οποίων η εξυπηρέτηση και η κάλυψη κάθε είδους εξόδων και λοιπών δαπανών συνομολόγησης και εξόφλησής τους δεν γίνονται σε βάρος των πιστώσεων του προϋπολογισμού του δήμου ή της περιφέρειας,
β) την κάλυψη του ελλείμματος του προϋπολογισμού τους,
γ) την αναχρηματοδότηση ήδη συναφθέντων δανείων τους,
δ) την εκπόνηση Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων, σύμφωνα με το άρθρο 70 του ν. 4509/2017 (Α΄201), περί επενδυτικών δανείων για εκπόνηση Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων,
ε) την ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτηρίων, σύμφωνα με το άρθρο 37 του ν. 4608/2019 (Α΄66), περί προγράμματος χρηματοδότησης για την ενεργειακή αναβάθμιση δημοσίων κτηρίων και δράσεων εξοικονόμησης ενέργειας,
στ) την υλοποίηση δράσεων βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένου του δημόσιου ηλεκτροφωτισμού, μηχανημάτων ή οχημάτων τους και εν γένει επενδυτικών σχεδίων, με την προϋπόθεση ότι, από τις ανωτέρω δράσεις και σχέδια, όπως προκύπτει από σχετική μελέτη, η οποία αξιολογείται από τον φορέα δανειοδότησης, επέρχεται μείωση του κόστους λειτουργίας τους και από την εξοικονόμηση αυτή, καλύπτεται και το κόστος εξυπηρέτησης των σχετικών τοκοχρεολυσίων,
ζ) την ένταξή τους σε ειδικά αναπτυξιακά και επενδυτικά προγράμματα,
η) τις περιπτώσεις που προβλέπονται από ειδική διάταξη νόμου.
2. Για να συναφθεί δάνειο για την εκτέλεση έργων ή προμηθειών, πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον προκαταρκτική τεχνική μελέτη των έργων ή των προμηθειών, για τα οποία θα συνομολογηθεί το δάνειο, που να έχει συνταχθεί και εγκριθεί από τα αρμόδια όργανα.
3. Απαγορεύεται να χρησιμοποιηθεί το δάνειο για σκοπό άλλον από εκείνο για τον οποίο συνομολογήθηκε. Αν και ο σκοπός αυτός ματαιωθεί, λύεται η δανειακή σύμβαση και το δάνειο ή το τμήμα αυτού επιστρέφεται στον δανειστή.

Άρθρο 440
Διαδικασία συνομολόγησης δανείου
1. Η απόφαση του δημοτικού ή του περιφερειακού συμβουλίου, η οποία αφορά στη σύναψη του δανείου λαμβάνεται, κατόπιν εισήγησης του δημάρχου ή του περιφερειάρχη, αντίστοιχα, με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών του, υπό την επιφύλαξη της παρ. 2. Με την ίδια απόφαση καθορίζονται ο σκοπός του δανείου, οι όροι του και η τοκοχρεωλυτική δόση.
2. Για τη συνομολόγηση δανείου ποσού:
α) άνω του τριών εκατομμυρίων (3.000.000) ευρώ από δήμο ή περιφέρεια με πληθυσμό έως πενήντα χιλιάδες (50.000) κατοίκους,
β) άνω των πέντε εκατομμυρίων (5.000.000) ευρώ από δήμο ή περιφέρεια με πληθυσμό άνω των πενήντα χιλιάδων ενός (50.001) κατοίκων,
γ) άνω των οκτώ εκατομμυρίων (8.000.000) ευρώ από δήμο ή περιφέρεια με πληθυσμό άνω των ογδόντα χιλιάδων ενός (80.001) κατοίκων,
δ) άνω των δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) ευρώ από δήμο ή περιφέρεια με πληθυσμό άνω των εκατόν πενήντα χιλιάδων ενός (150.001) κατοίκων,
ε) άνω των είκοσι εκατομμυρίων (20.000.000) ευρώ από δήμο ή περιφέρεια με πληθυσμό άνω των τριακοσίων χιλιάδων ενός (300.001) κατοίκων,
η σχετική απόφαση του οικείου συμβουλίου λαμβάνεται με αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) των μελών του.
Τα ποσά της παρούσας δύνανται να αναπροσαρμόζονται με την απόφαση της παρ. 14 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
3. Η αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) της παρ. 2 δεν απαιτείται για δάνεια που συνομολογούνται:
α) προς καταβολή αποζημιώσεων για αναγκαστικές απαλλοτριώσεις,
β) προς εξαγορά ακινήτων που προορίζονται για τη δημιουργία κοινοχρήστων ή κοινωφελών εγκαταστάσεων και
γ) σύμφωνα με τις περ. β) έως ζ) της παρ. 1 του άρθρου 439, περί σκοπών και προϋποθέσεων δανεισμού.
4. Προϋπόθεση για την υπογραφή της δανειακής σύμβασης, συμπεριλαμβανομένων των δανείων που συνομολογούνται με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, αποτελεί η πράξη της επιλεγείσας Αυτοτελούς Υπηρεσίας Εποπτείας Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, από την οποία προκύπτει η νομιμότητα της απόφασης του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου.

Άρθρο 441
Ασφάλεια και εξυπηρέτηση δανείου
1. Επιτρέπεται η λήψη δανείου με ασφάλεια την εκχώρηση εσόδων από εξειδικευμένες επιχορηγήσεις ή από το τμήμα των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.), που προορίζονται για επενδυτικές δραστηριότητες των δήμων και των περιφερειών υπό την προϋπόθεση ότι το δάνειο συνάπτεται για την εξυπηρέτηση ή εκτέλεση συγκεκριμένων ενεργειών ή δράσεων, που προβλέπονται από την επιχορήγηση. Ομοίως, επιτρέπεται η λήψη δανείου με εκχώρηση εσόδων για την ασφάλειά του από ανταποδοτικά τέλη με την προϋπόθεση ότι το δάνειο συνάπτεται για την εξυπηρέτηση της αντίστοιχης υπηρεσίας χάριν της οποίας επιβάλλονται τα ανταποδοτικά τέλη. Στους ανωτέρω περιορισμούς δεν περιλαμβάνονται τα κάθε είδους λοιπά έσοδα των δήμων και των περιφερειών τα οποία είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται για λήψη δανείων, κατόπιν εκχώρησης ή ενεχυρίασης, με την επιφύλαξη τυχόν ρητής αντίθετης πρόβλεψης.
2. Εφόσον υπάρχει ζήτημα ταμειακής ρευστότητας, η εξυπηρέτηση του δανείου επιτρέπεται να γίνεται σε ποσοστό πενήντα τοις εκατό (50%) από έσοδα που προέρχονται από εξειδικευμένες επιχορηγήσεις, ή από τα ανταποδοτικά τέλη, ή από το τμήμα των Κ.Α.Π. που προορίζονται για επενδυτικές δραστηριότητες των δήμων και των περιφερειών, τα οποία στη συνέχεια αναπληρώνονται εντός ενός (1) ημερολογιακού έτους.

Άρθρο 442
Δάνεια με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου
Εγγυήσεις του Δημοσίου για τη σύναψη δανείων δήμων και περιφερειών παρέχονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η εγγύηση δύναται να παρέχεται με όρους που αφορούν τη χρονική διάρκεια, τις προϋποθέσεις για την παροχή και εξόφληση του δανείου και τις ασφάλειες που πρέπει να παράσχει ο δανειζόμενος, στις οποίες δύναται να περιλαμβάνεται και η εκχώρηση πόρων.

Άρθρο 443
Ομολογιακά δάνεια
Οι δήμοι και οι περιφέρειες δύνανται να εκδίδουν ομολογιακά δάνεια, για την πραγματοποίηση των σκοπών της αρμοδιότητάς τους, ύστερα από έγκριση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.
Η σχετική απόφαση του δημοτικού και του περιφερειακού συμβουλίου λαμβάνεται με την πλειοψηφία που προβλέπεται στο άρθρο 440, περί διαδικασίας συνομολόγησης δανείου.

Άρθρο 444
Λοιπά τραπεζικά προϊόντα
Οι δήμοι και οι περιφέρειες, με σκοπό την κάλυψη των βραχυπρόθεσμων αναγκών ρευστότητάς τους και αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση των λειτουργικών τους δαπανών, δύνανται να συνομολογούν με αναγνωρισμένα πιστωτικά ιδρύματα ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της Ελλάδας ή του εξωτερικού και με κάθε είδους δημόσιους οργανισμούς και νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου:
α) βραχυπρόθεσμες πιστώσεις Ανοιχτών Αλληλόχρεων Λογαριασμών με όριο έως τέσσερα τοις εκατό (4%) του κυκλοφορούντος ενεργητικού της τελευταίας κατάστασης χρηματοοικονομικής θέσης τους,
β) συμβάσεις δημιουργίας χρεωστικού υπολοίπου σε λογαριασμούς καταθέσεων. Το χρεωστικό υπόλοιπο αυτό δεν μπορεί να υπερβαίνει το δέκα τοις εκατό (10%) του μέσου ετήσιου πιστωτικού υπολοίπου των τηρούμενων καταθετικών λογαριασμών τους.

Άρθρο 445
Δαπάνες για τη συνομολόγηση δανείων
1. Οι διατάξεις, που επιβάλλουν την παράσταση δικηγόρων κατά τη σύνταξη δανειστικών συμβολαιογραφικών εγγράφων, δεν εφαρμόζονται για τους δήμους και τις περιφέρειες. Οι συμβάσεις για τη συνομολόγηση των δανείων δεν επιβαρύνονται με τέλη και δικαιώματα υπέρ τρίτων.
2. Τα συμβολαιογραφικά δικαιώματα στις συμβάσεις συνομολόγησης δανείων εκ μέρους των δήμων και των περιφερειών μειώνονται στο ένα δεύτερο (1/2) και δεν δύνανται πάντως να υπερβούν το ποσό των διακοσίων (200) ευρώ. Τα κάθε είδους κτηματολογικά τέλη και δικαιώματα, για την εγγραφή υποθήκης, προσημείωσης ή κατάσχεσης σε βάρος δήμου και περιφέρειας, σε εκτέλεση συμβάσεων συνομολόγησης δανείων, μειώνονται στο ένα πέμπτο (1/5).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄
ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ – ΤΕΛΙΚΕΣ – ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Β΄

Άρθρο 446
Εξουσιοδοτικές διατάξεις
1. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών δύναται να καθορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία, για την απόδειξη της πραγματικής επιδίωξης των σκοπών για τα αλλοδαπά νομικά πρόσωπα καθώς και της εξασφάλισης του όρου της αμοιβαιότητας της περ. στ) της παρ. 2 του άρθρου 392, περί βάσης επιβολής του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, δύναται να καθορίζονται η διαδικασία ενημέρωσης του πρώτου εδαφίου της παρ. 5 του άρθρου 392 και ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα διαλειτουργητικοτήτων με άλλα πληροφοριακά συστήματα ή μητρώα του δημόσιου τομέα, τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την ασφάλεια της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και κάθε αναγκαία, τεχνική ή άλλη, λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης καθορίζονται οι ακριβείς όροι της διαδικασίας, η λειτουργία της κατάλληλης ψηφιακής εφαρμογής και οι τεχνικές λεπτομέρειες της είσπραξης των τελών των Κεφαλαίων ΣΤ΄ και του Ζ΄ του παρόντος Μέρους.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης δύναται να καθορίζονται οι ακριβείς όροι της διαδικασίας, η λειτουργία της κατάλληλης ψηφιακής εφαρμογής και οι τεχνικές λεπτομέρειες για τη διαδικασία ένταξης της είσπραξης του τέλους του Κεφαλαίου Η΄ του παρόντος Μέρους μέσω της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων.
5. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε.), καθορίζονται η διαδικασία, ο χρόνος, ο τρόπος, τα κριτήρια και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια, για την απόδοση των τελών της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 418, περί διαδικασιών είσπραξης τέλους διαφήμισης.
6. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία εκδίδεται κατ’ έτος ύστερα από γνώμη της Κ.Ε.Δ.Ε., καθορίζονται το ύψος των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.) του άρθρου 434 που προορίζονται για την κάλυψη επενδυτικών, λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών των δήμων, καθώς και λοιπών υποχρεώσεων, όπως επίσης τα κριτήρια και η διαδικασία κατανομής τους, στη βάση ιδίως των δημογραφικών, γεωμορφολογικών, διοικητικών, οικονομικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών εκάστου.
7. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία εκδίδεται κατ’ έτος ύστερα από γνώμη της Ένωσης Περιφερειών (ΕΝ.ΠΕ.), καθορίζεται το ύψος των Κ.Α.Π. του άρθρου 435 που προορίζονται για την κάλυψη επενδυτικών, λειτουργικών και λοιπών γενικών δαπανών των περιφερειών, καθώς και λοιπών υποχρεώσεων, όπως επίσης τα κριτήρια και η διαδικασία κατανομής τους στη βάση ιδίως των δημογραφικών, γεωμορφολογικών, διοικητικών, οικονομικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών εκάστης.
8. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, δύναται να αναπροσαρμόζεται το ποσό της παρ. 4 του άρθρου 38 του ν. 3986/2011 (Α΄152), περί ανώτατου ορίου μεταβιβάσεων από τον Κρατικό Προϋπολογισμό στους Κ.Α.Π.
9. Mε απόφαση του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Εσωτερικών δύναται να κατανέμονται πιστώσεις των Κ.Α.Π. των δήμων του άρθρου 434 απευθείας στους συνδέσμους αυτών, ειδικά για την κάλυψη δράσεων πυροπροστασίας.
10. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, και Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, διενεργείται ο συμψηφισμός της παρ. 1 του άρθρου 437, περί συμψηφισμού των Κ.Α.Π. δήμων και περιφερειών με οφειλές τους στο ελληνικό Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία. Με την ίδια ή όμοια απόφαση δύναται να καθορίζονται επιπλέον στοιχεία ως προς τη διαδικασία του συμψηφισμού των οφειλών, μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου, των ασφαλιστικών ταμείων και των δήμων και περιφερειών, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου 437.
11. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη της Κ.Ε.Δ.Ε., καθορίζονται τα κριτήρια και η διαδικασία κατανομής του ποσού στη βάση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών εκάστου δήμου, τα ποσά επιχορήγησης ανά δήμο, οι επιλέξιμες περιβαλλοντικές δράσεις που δύνανται να χρηματοδοτηθούν και κάθε σχετικό ζήτημα για την εφαρμογή του άρθρου 438, περί επιχορήγησης δήμων για περιβαλλοντικές παρεμβάσεις.
12. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΕΝ.ΠΕ., αντίστοιχα, καθορίζεται το ποσοστό της υποπερ. αα) της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 439, περί σκοπών και προϋποθέσεων δανεισμού, καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.
13. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών, η οποία εκδίδεται ύστερα από γνώμη της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΕΝ.ΠΕ., αντίστοιχα, καθορίζεται το ποσοστό της υποπερ. αβ) της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 439 καθώς και κάθε άλλη λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.
14. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δύναται να αναπροσαρμόζονται τα ποσά της παρ. 2 του άρθρου 440, περί διαδικασίας συνομολόγησης δανείου.
15. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, καθορίζονται οι ειδικότερες προϋποθέσεις, οι όροι και κάθε άλλο θέμα σχετικό με την έκδοση κάθε ομολογιακού δανείου, του άρθρου 443, περί ομολογιακών δανείων.
16. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης δύναται να ρυθμίζεται κάθε λεπτομέρεια για την εφαρμογή της παρ. 1 του άρθρου 447, περί τελικών διατάξεων.

Άρθρο 447
Τελικές διατάξεις
1. Με απόφαση του περιφερειακού συμβουλίου δύναται να επιβάλλεται Τέλος Περιφερειακής Ανάπτυξης (Τ.Π.Α.), με ανάλογη εφαρμογή του Κεφαλαίου Δ’ του Μέρους Β’ του παρόντος Βιβλίου, περί Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.). Οι συντελεστές του Τ.Π.Α. κυμαίνονται από μηδέν κόμμα δεκαπέντε τοις χιλίοις (0,15‰) μέχρι μηδέν κόμμα τριάντα πέντε τοις χιλίοις (0,35‰) και δύνανται να διαφοροποιούνται ανά Περιφερειακή Ενότητα. Τα έσοδα από το Τ.Π.Α. διατίθενται αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση έργων αρμοδιότητας της περιφέρειας.
2. Εάν στην οικεία διάταξη στην οποία προβλέπεται έσοδο υπέρ των δήμων και των περιφερειών δεν αναφέρεται διαδικασία βεβαίωσής του, νοείται η διαδικασία βεβαίωσης του Κεφαλαίου Β΄ του Μέρους Γ΄ του παρόντος Βιβλίου.
3. Με την επιφύλαξη της παρ. 1 του άρθρου 495, περί είσπραξης εσόδων, όπου στην ισχύουσα νομοθεσία αναφέρεται είσπραξη εσόδου υπέρ δήμου σύμφωνα με τον Κώδικα Δημοσίων Εσόδων (ν. 4978/2022, Α΄190) εφεξής εφαρμόζονται οι διατάξεις του παρόντος Βιβλίου.
4. Έσοδα, για τα οποία έχουν αποσταλεί αποσπάσματα βεβαιωτικών καταλόγων μέχρι την ημερομηνία της παρ. 1, βεβαιώνονται και εισπράττονται σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και ειδικότερα τα άρθρα 70, 71, 79 και 84 του β.δ. 24/9-20.10.1958 (Α΄171), 3, 4, 5, 52, 53, 68, 69, 84, και 85 του β.δ 17/5-15.6.1959 (Α΄114), 6 του β.δ. 542/1961 (Α΄136), 21 και 22 του ν.δ. 318/1969 (Α΄212), 3 του ν. 505/1976 (Α΄353), 61 του ν. 1416/1984 (Α΄18), 27 του ν. 1828/1989 (Α΄2), 54, 55 και 61 του π.δ. 16/1989 (Α΄6), 166Α του ν. 3463/2006 και 2 του ν. 4978/2022 (Α΄190).

Άρθρο 448
Μεταβατικές διατάξεις
1. Το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (Τ.Τ.Α.) επιβάλλεται από την 1η Ιανουαρίου 2027, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος και τις σχετικές κανονιστικές αποφάσεις των οικείων δημοτικών συμβουλίων, οι οποίες εκδίδονται εντός του 2026.
2. Ο Φόρος Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων (Φ.Η.Χ.) και το Τέλος Ακίνητης Περιουσίας (Τ.Α.Π.) επιβάλλονται από την έναρξη ισχύος του παρόντος και έως την 31η Δεκεμβρίου 2026, σύμφωνα με το άρθρο 10 του ν. 1080/1980 (Α’ 246) και το άρθρο 24 του ν. 2130/1993 (Α’ 62). Οφειλές από Φ.Η.Χ. και Τ.Α.Π. βεβαιώνονται και εισπράττονται, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κεφαλαίου Δ΄ του παρόντος Μέρους, περί του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης.
3. Διαδικασίες βεβαίωσης, είσπραξης, ρύθμισης, συμψηφισμού, επιστροφής ή αναγκαστικής εκτέλεσης που αφορούν οφειλές Φ.Η.Χ. και Τ.Α.Π. συνεχίζονται και μετά την 1η Ιανουαρίου 2027, χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε νέα πράξη ή διαδικασία λόγω της κατάργησης των εν λόγω τελών.
4. Οι κανονιστικές αποφάσεις επιβολής των τελών, εισφορών και δικαιωμάτων που αφορούν στο έτος 2026 συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2026.
5. Από την 31η Δεκεμβρίου 2026, ο λογαριασμός που τηρείται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων με τίτλο «Έσοδα υπέρ δήμων και κοινοτήτων από το τέλος ακίνητης περιουσίας (Τ.Α.Π)» κλείνει. Τυχόν χρηματικό υπόλοιπο μεταφέρεται στον λογαριασμό με τίτλο «Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των Δήμων», προστίθεται στους προς απόδοση Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των Δήμων και κατανέμεται στους δήμους της χώρας σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 446, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.
6. Η διάρκεια και η είσπραξη των φόρων, τελών, δικαιωμάτων και εισφορών που είχαν εκχωρήσει οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις ή εκχωρούν οι δήμοι και οι περιφέρειες για την ασφάλεια και την εξυπηρέτηση των δανείων, παρατείνονται αυτοδικαίως έως την πλήρη εξόφληση των δανείων αυτών.
7. Με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, τα αδιάθετα κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος υπόλοιπα από εισπραχθέντα ποσά των τελών:
α) της παρ. 5 του άρθρου 18 του ν. 3870/2010 (Α΄ 138) περί ειδικών ρυθμίσεων, και
β) της παρ. 13 (14) του άρθρου 25 του ν. 1832/1989 περί εσόδων δήμων και κοινοτήτων (Α΄54),
τα οποία καταργούνται με τις διατάξεις του παρόντος Κώδικα, δύνανται να διατίθενται για τους σκοπούς των περ. α) έως δ) της παρ. 2 του άρθρου 428, περί ανταποδοτικού τέλους απαλλοτρίωσης.