ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

ΣΚΟΠΟΣ – ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ – ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΕΡΟΥΣ ΣΤ΄

Άρθρο 604

Σκοπός

Σκοπός του Μέρους ΣΤ’ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η συγκέντρωση και κωδικοποίηση των διατάξεων που αφορούν τις διαδικασίες σύναψης και εκτέλεσης των συμβάσεων έργων, μελετών, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, προμηθειών και γενικών υπηρεσιών των δήμων, των περιφερειών και των νομικών προσώπων αυτών, η εναρμόνισή τους με τον ν. 4412/2016 (Α΄ 147) και η αποσαφήνιση του ρόλου των εμπλεκόμενων στις ως άνω διαδικασίες οργάνων.

Άρθρο 605

Αντικείμενο

Αντικείμενο του Μέρους ΣΤ΄ του Βιβλίου Τέταρτου του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι ο καθορισμός των αποφαινόμενων και γνωμοδοτούντων οργάνων κατά τη διαδικασία σύναψης, την εποπτεία, την παρακολούθηση και την παραλαβή των συμβάσεων έργων, μελετών, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, προμηθειών και γενικών υπηρεσιών των δήμων, των περιφερειών, των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου του άρθρου 187, καθώς και των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου των άρθρων 188 και 189, εφόσον συνιστούν αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς σύμφωνα με τις περ. 1, 3 και 4 της παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4412/2016 (Α’ 147).

Άρθρο 606

Πεδίο εφαρμογής

Στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος Μέρους εμπίπτουν όλα τα έργα, οι μελέτες, οι παροχές τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, οι προμήθειες και οι γενικές υπηρεσίες που ανατίθενται και εκτελούνται από τους δήμους, τις περιφέρειες, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου τοπικής αυτοδιοίκησης του άρθρου 187, τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου τοπικής αυτοδιοίκησης του άρθρου 188 καθώς και τα λοιπά νομικά πρόσωπα στα οποία συμμετέχουν δήμοι και περιφέρειες του άρθρου 189, εφόσον συνιστούν αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς κατά τις περ. 1, 3 και 4 της παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4412/2016 (Α΄147).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΩΝ-ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΗΜΩΝ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Άρθρο 607

Διευθύνουσα υπηρεσία ή επιβλέπουσα υπηρεσία

Ως «διευθύνουσα υπηρεσία» ή «επιβλέπουσα υπηρεσία» για τα έργα, τις μελέτες και παροχές τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών νοείται:

α) για τους δήμους και τις περιφέρειες, η αρμόδια τεχνική υπηρεσία (διεύθυνση ή τμήμα αυτής). Εάν ο δήμος έχει αναθέσει με διαδημοτική, διαπεριφερειακή ή διαβαθμιδική συνεργασία του άρθρου 331 την τεχνική του υπηρεσία σε άλλο δήμο ή περιφέρεια, καθήκοντα διευθύνουσας υπηρεσίας αναλαμβάνει η τεχνική διεύθυνση ή τμήμα αυτής του αντισυμβαλλόμενου φορέα, όπως προσδιορίζεται στη συγκεκριμένη σύμβαση,

β) για τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, η τεχνική τους υπηρεσία και όπου αυτή δεν υφίσταται:

βα) η τεχνική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας που τα έχει συστήσει ή

ββ) η τεχνική υπηρεσία δήμου ή περιφέρειας μέλους τους, που ορίζεται με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου.

Άρθρο 608

Αρμόδια όργανα που αποφασίζουν κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης και κατά την εκτέλεση των συμβάσεων έργων, μελετών, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών

1. Η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, όπως αυτές ειδικότερα προσδιορίζονται στον ν. 4412/2016 (Α΄ 147) κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων έργων, μελετών, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών.
2. Η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ασκεί τις αρμοδιότητες της προϊσταμένης αρχής κατά το στάδιο εκτέλεσης των συμβάσεων έργων, μελετών, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, όπως αυτές ορίζονται στον ν. 4412/2016,
3. Το διοικητικό συμβούλιο των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
4. Η εκτελεστική επιτροπή των νομικών προσώπων με τη μορφή συνδέσμου ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
5. Οι παρ. 1 έως 4 δεν εφαρμόζονται στις συμβάσεις απευθείας ανάθεσης, που υπάγονται στην αρμοδιότητα του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων αντίστοιχα.
6. Για τις συμβάσεις που υλοποιούνται με σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα του ν. 3389/2005 (Α’ 232), η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ασκεί τα καθήκοντα προϊσταμένης αρχής και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών και αποφασίζει για την τροποποίηση του φυσικού ή οικονομικού αντικειμένου τους, κατά τους όρους της σύμβασης σύμπραξης και της, κατά περίπτωση, εφαρμοζόμενης νομοθεσίας.

Άρθρο 609

Τεχνικό συμβούλιο

1. Το τεχνικό συμβούλιο συστήνεται στην έδρα της οικείας περιφέρειας, συγκροτείται με απόφαση του περιφερειάρχη και αποτελείται από:

α) δύο (2) τεχνικούς υπαλλήλους με τους αναπληρωτές τους, κατηγορίας Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΠΕ) με βαθμό Α΄ ή Β΄, που υπηρετούν στις διευθύνσεις Τεχνικών Έργων της περιφέρειας ή των περιφερειακών ενοτήτων ή άλλες διευθύνσεις της με ομοειδές αντικείμενο και, σε περίπτωση μη ύπαρξης, από τεχνικούς υπαλλήλους κατηγορίας Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (ΤΕ) με βαθμό Α΄ ή Β΄,

β) έναν (1) τεχνικό υπάλληλο με τον αναπληρωτή του κατηγορίας ΠΕ με βαθμό Α΄ ή Β΄ και, σε περίπτωση μη ύπαρξης, από τεχνικό υπάλληλο κατηγορίας ΤΕ με βαθμό Α΄ ή Β. Ο ανωτέρω υπάλληλος με τον αναπληρωτή του υποδεικνύεται από τον δήμαρχο και ορίζεται από την τεχνική υπηρεσία του δήμου της έδρας του νομού που εδρεύει το τεχνικό συμβούλιο,

γ) ένα (1) νομικό με τον αναπληρωτή του, της νομικής υπηρεσίας της περιφέρειας. Σε περίπτωση μη ύπαρξης νομικού, είναι δυνατή η συμμετοχή υπαλλήλου κάτοχου πτυχίου νομικής σχολής, της οικείας περιφέρειας. Η συμμετοχή του μέλους της παρούσας είναι υποχρεωτική όταν ανακύπτει νομικό ζήτημα,

δ) έναν (1) εκπρόσωπο του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.), ο οποίος υπηρετεί στον δημόσιο τομέα, με τον αναπληρωτή του, που ορίζεται από τα μέλη του Τ.Ε.Ε. που είναι εγκατεστημένα στην οικεία περιφέρεια,

ε) έναν (1) εκπρόσωπο δήμου της οικείας περιφέρειας με τον αναπληρωτή του, που ορίζεται από την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας,

στ) έναν (1) εκπρόσωπο των πανελλήνιων εργοληπτικών οργανώσεων με τον αναπληρωτή του, που υποδεικνύεται από τις οργανώσεις αυτές.

Στις περιπτώσεις που συζητούνται θέματα μελετών, συμμετέχει με δικαίωμα ψήφου και ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της περιφέρειας, με τον νόμιμο αναπληρωτή του.

Στις περιπτώσεις που κρίνονται ζητήματα χορήγησης ή αναθεώρησης των εμπειροτεχνικών εργοληπτικών βεβαιώσεων, συμμετέχει με δικαίωμα ψήφου και ένας (1) εκπρόσωπος του κλάδου των Εμπειροτεχνών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων, που ορίζεται από την οικεία επαγγελματική οργάνωση, με τον αναπληρωτή του.

2. Με την απόφαση της παρ. 1 ορίζονται ο πρόεδρος του τεχνικού συμβουλίου και ο αναπληρωτής του, που προέρχονται από τους υπαλλήλους της περ. α) αυτής και ο γραμματέας με τον αναπληρωτή του, που προέρχονται από τεχνικούς υπαλλήλους των αρμοδίων διευθύνσεων της περιφέρειας.
3. Η θητεία των μελών του τεχνικού συμβουλίου και του γραμματέα είναι διετής.
4. Εισηγητής του τεχνικού συμβουλίου είναι ο προϊστάμενος του αρμόδιου τμήματος για το θέμα που συζητείται κάθε φορά, ο οποίος αναπληρώνεται, σε περίπτωση κωλύματος ή απουσίας, από τον νόμιμο αναπληρωτή του.
5. Η συγκρότηση, η σύνθεση και η λειτουργία του τεχνικού συμβουλίου της παρ. 1 διέποεαι από το Δεύτερο Κεφάλαιο του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999, Α΄45).
6. Το τεχνικό συμβούλιο είναι αρμόδιο να γνωμοδοτήσει για θέματα έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών που εκτελούνται από τις τεχνικές υπηρεσίες του δήμου, της περιφέρειας ή της περιφερειακής ενότητας και των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, για τα οποία απαιτείται γνωμοδότηση σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α΄147).
7. Με απόφαση του περιφερειάρχη, μετά από γνώμη του τεχνικού συμβουλίου της έδρας της περιφέρειας, δύναται η μελέτη, εκτέλεση και συντήρηση τεχνικού έργου μίας περιφερειακής ενότητας να εκτελείται από τη διεύθυνση τεχνικών έργων άλλης περιφερειακής ενότητας.
8. Με απόφαση του περιφερειάρχη, δύναται να συσταθούν και άλλα τεχνικά συμβούλια με τοπική αρμοδιότητα σε μία ή περισσότερες περιφερειακές ενότητες. Με την ίδια απόφαση ορίζεται η έδρα τους σε μία από τις έδρες των περιφερειακών ενοτήτων που εξυπηρετούν.
9. Τα τεχνικά συμβούλια της παρ. 8 γνωμοδοτούν:

α) για θέματα έργων, μελετών και τεχνικών υπηρεσιών αρμοδιότητας των διευθύνσεων τεχνικών έργων των περιφερειακών ενοτήτων που εξυπηρετούν, και

β) για θέματα έργων, μελετών και τεχνικών υπηρεσιών των δήμων, των συνδέσμων τους, των ιδρυμάτων τους, των νομικών τους προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής χωρικής αρμοδιότητας των περιφερειακών ενοτήτων που εξυπηρετούν.

10. Για έργα, μελέτες και παροχές τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών που εκτελούνται από τις τεχνικές υπηρεσίες της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Ε.Τ.Α.Α.) Α.Ε και του Δικτύου Ελληνικών Πόλεων για την Ανάπτυξη (Δ.Ε.Π.ΑΝ.) Α.Ε. τεχνικό συμβούλιο είναι αυτό της Περιφέρειας Αττικής.

Άρθρο 610

Απευθείας ανάθεση – Συμβάσεις ενεργειών τεχνικής βοήθειας

1. Η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης έργου, μελέτης ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών επιτρέπεται, όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης είναι ίση ή κατώτερη από το εκάστοτε ισχύον χρηματικό όριο, όπως αυτό κάθε φορά διαμορφώνεται, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 118 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί απευθείας ανάθεσης.
2. Η απευθείας ανάθεση συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών διενεργείται με απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, αντίστοιχα, χωρίς προηγούμενη απόφαση του οικείου δημοτικού ή περιφερειακού ή διοικητικού συμβουλίου, αντίστοιχα. Τα όργανα του πρώτου εδαφίου εγκρίνουν τα συντασσόμενα τεύχη και αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει, τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων απευθείας ανάθεσης έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
3. Σε περίπτωση ανάθεσης συμβάσεων μελετών ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών με τη διαδικασία των άρθρων 118 και 118Α του ν. 4412/2016, οι οποίες αφορούν σε ενέργειες τεχνικής βοήθειας των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων του Εταιρικού Συμφώνου για την Περιφερειακή Ανάπτυξη (Ε.Σ.Π.Α.), του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.) ή άλλων ενωσιακών ή διεθνών προγραμμάτων ή ταμείων, καθώς και των τομεακών, περιφερειακών και ειδικών προγραμμάτων του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (Ε.Π.Α.), η σύναψή τους, σύμφωνα με το άρθρο 119 του ν. 4412/2016, διενεργείται με αιτιολογημένη απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων του άρθρου 606, αντίστοιχα. Τα ίδια όργανα αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων απευθείας ανάθεσης, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.

Άρθρο 611

Εκτέλεση έργων με αυτεπιστασία

1. Η εκτέλεση έργων με αυτεπιστασία, διενεργείται σύμφωνα με το άρθρο 177 του ν. 4412/2016 (Α΄147). Ως προϊσταμένη αρχή νοείται η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή, αντίστοιχα και ως διευθύνουσα υπηρεσία η εκάστοτε αρμόδια τεχνική υπηρεσία (διεύθυνση ή τμήμα αυτής).
2. Για την εκτέλεση ενός έργου με αυτεπιστασία από τον δήμο ή την περιφέρεια, απαιτείται απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, μετά από εισήγηση της εκάστοτε αρμόδιας τεχνικής διεύθυνσης.
3. Για την εκτέλεση έργων με αυτεπιστασία από τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, ως προϊσταμένη αρχή νοείται το διοικητικό συμβούλιο αυτών και ως διευθύνουσα υπηρεσία η τεχνική τους υπηρεσία και όπου αυτή δεν υφίσταται:

α) η τεχνική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας που τα έχει συστήσει ή

β) η τεχνική υπηρεσία δήμου ή περιφέρειας μέλους, που ορίζεται με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου.

4. Για τα νομικά πρόσωπα με τη μορφή συνδέσμου, ως προϊσταμένη αρχή νοείται η εκτελεστική τους επιτροπή και ως διευθύνουσα υπηρεσία η τεχνική τους υπηρεσία και, σε περίπτωση που αυτή δεν υφίσταται, η τεχνική υπηρεσία δήμου ή περιφέρειας μέλους τους.

Άρθρο 612

Σύσταση επιτροπών παραλαβής έργων

1. Οι επιτροπές παραλαβής των έργων, η εκτιμώμενη αξία των οποίων υπερβαίνει το εκάστοτε ισχύον χρηματικό όριο μέχρι του οποίου επιτρέπεται η απευθείας ανάθεση, συγκροτούνται με απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής και για τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου, αντίστοιχα, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 172 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί παραλαβής.

Η εκτελεστική επιτροπή των νομικών προσώπων με τη μορφή συνδέσμου αποφασίζει για τη συγκρότηση επιτροπών παραλαβής συμβάσεων έργων.

2. Η συγκρότηση των επιτροπών παραλαβής συμβάσεων έργων, εκτιμώμενης αξίας ίσης ή κατώτερης του χρηματικού ορίου της απευθείας ανάθεσης, διενεργείται με απόφαση του δημάρχου, ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων, αντίστοιχα.
3. Κατά τα λοιπά, αναφορικά με τη σύσταση επιτροπών παραλαβής έργων, εφαρμόζεται το άρθρο 172 του ν. 4412/2016.

Άρθρο 613

Διοικητική και δικαστική επίλυση συμβατικών διαφορών

1. Κατά των εκτελεστών πράξεων ή παραλείψεων της διευθύνουσας υπηρεσίας ή της προϊσταμένης αρχής ή του κυρίου του έργου, που προσβάλλουν για πρώτη φορά δικαίωμα του αναδόχου, χωρεί ένσταση.
2. Για τις ενστάσεις, οι οποίες αφορούν έργα τα οποία εκτελούνται από τους δήμους ή τις περιφέρειες ή τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, με προϋπολογισμό κατώτερο του εκάστοτε ισχύοντος ορίου εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, αποφασίζει ο Γραμματέαςτης οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, κατόπιν γνώμης του Τεχνικού Συμβουλίου της οικείας περιφέρειας. Για συμβάσεις έργων προϋπολογισμού μεγαλύτερου του εκάστοτε ισχύοντος ορίου εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου, αποφασίζει ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, μετά από γνώμη του τεχνικού συμβούλιου Δημόσιων Έργων του άρθρου 5 της υπ’ αρ. 80855/5439/6.8.1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Προεδρίας της Κυβέρνησης και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων και του Υφυπουργού Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημόσιων Έργων «Περιορισμός συλλογικών οργάνων του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων» (Β΄573).
3. Επί των ενστάσεων που αφορούν εκτελούμενες συμβάσεις μελετών ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών με προεκτιμώμενη αμοιβή κατώτερη των πεντακοσίων χιλιάδων (500.000) ευρώ, χωρίς τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.), οι οποίες εκτελούνται από τους δήμους, τις περιφέρειες και τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, αποφασίζει ο Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, κατόπιν γνώμης του τεχνικού συμβουλίου της οικείας περιφέρειας. Για συμβάσεις μελετών ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών με προεκτιμώμενη αμοιβή μεγαλύτερη των πεντακοσίων χιλιάδων (500.000) ευρώ μη συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α., αποφασίζει ο Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, μετά από γνώμη του Τεχνικού Συμβούλιου Δημόσιων Έργων του άρθρου 5 της υπ’ αρ. 80855/5439/6.8.1992 κοινής απόφασης.
4. Για τη δικαστική επίλυση των διαφορών που προκύπτουν μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών, κατά την εκτέλεση των δημόσιων συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, εφαρμόζονται τα άρθρα 175 και 198 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί δικαστικής επίλυσης διαφορών και διοικητικής και δικαστικής επίλυσης διαφορών, αντίστοιχα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΗΜΩΝ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Άρθρο 614

Αρμόδια όργανα για τη σύναψη και εκτέλεση συμβάσεων προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών

1. Η δημοτική και περιφερειακή επιτροπή ασκούν τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, όπως αυτά ειδικότερα προσδιορίζονται στον ν. 4412/2016 (Α΄147) τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
2. Το διοικητικό συμβούλιο των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
3. Στο πλαίσιο της ανάθεσης και εκτέλεσης συμβάσεων προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών για τα νομικά πρόσωπα με τη μορφή συνδέσμου, η εκτελεστική επιτροπή ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της ανάθεσης της σύμβασης, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτής.
4. Οι παρ. 1 έως 3 δεν εφαρμόζονται στις συμβάσεις με απευθείας ανάθεση που υπάγονται στην αρμοδιότητα του δημάρχου, του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων αντίστοιχα.
5. Εξαιρούνται της υποχρέωσης ανάρτησης, όπως αυτή προβλέπεται στο Κεφάλαιο ΙΑ’ του ν. 4727/2020 (Α‘ 184), περί ψηφιακής διαφάνειας και προγράμματος «Διαύγεια», οι αποφάσεις της δημοτικής και περιφερειακής επιτροπής, καθώς και οι αποφάσεις των διοικητικών συμβουλίων των νομικών προσώπων του άρθρου 606, με τις οποίες εγκρίνονται τα πρακτικά της επιτροπής διαγωνισμού στις συμβάσεις προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών, που προηγούνται της κατακύρωσης σύμφωνα με το άρθρο 100 του ν. 4412/2016, περί αποσφράγισης και αξιολόγησης προσφορών και αιτήσεων συμμετοχής στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών.

Άρθρο 615

Απευθείας ανάθεση – Συμβάσεις ενεργειών τεχνικής βοήθειας

1. Η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης προμηθειών και γενικών υπηρεσιών επιτρέπεται όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης είναι ίση ή κατώτερη από το εκάστοτε ισχύον χρηματικό όριο, όπως αυτό ορίζεται στην παρ. 1 του άρθρου 118 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί απευθείας ανάθεσης.
2. Για συμβάσεις κοινωνικών και άλλων ειδικών υπηρεσιών των άρθρων 107 έως 110 του ν. 4412/2016, η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης επιτρέπεται, όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης είναι ίση ή κατώτερη από το εκάστοτε ισχύον χρηματικό όριο, όπως αυτό ορίζεται στην παρ. 1 του άρθρου 109Α του ν. 4412/2016, περί διαδικασίας ανάθεσης.
3. Η απευθείας ανάθεση συμβάσεων προμηθειών, γενικών υπηρεσιών και κοινωνικών και άλλων ειδικών υπηρεσιών των δήμων, των περιφερειών και των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, διενεργείται με απόφαση του δημάρχου, ή του περιφερειάρχη, ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου, αντίστοιχα, χωρίς προηγούμενη απόφαση του οικείου δημοτικού, περιφερειακού ή διοικητικού συμβουλίου.
4. Για τις συμβάσεις της παρ. 3, που ανατίθενται απευθείας, τα συντασσόμενα τεύχη εγκρίνονται από τον δήμαρχο, τον περιφερειάρχη ή τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου. Τα ίδια όργανα αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων απευθείας ανάθεσης, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
5. Σε περίπτωση ανάθεσης συμβάσεων προμηθειών ή υπηρεσιών με τη διαδικασία των άρθρων 118 και 118Α του ν. 4412/2016, οι οποίες αφορούν σε ενέργειες τεχνικής βοήθειας των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων του Εταιρικού Συμφώνου για την Περιφερειακή Ανάπτυξης (Ε.Σ.Π.Α.), του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.) ή άλλων ενωσιακών ή διεθνών προγραμμάτων ή ταμείων, καθώς και των τομεακών, περιφερειακών και ειδικών προγραμμάτων του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (Ε.Π.Α.), η σύναψή τους διενεργείται με αιτιολογημένη απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του νομικού προσώπου αντίστοιχα. Τα ίδια όργανα αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων απευθείας ανάθεσης, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.

Άρθρο 616

Σύσταση επιτροπών παραλαβής και παρακολούθησης συμβάσεων προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών

1. Οι επιτροπές παρακολούθησης και παραλαβής συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών, εκτιμώμενης αξίας μεγαλύτερης των δυο χιλιάδων πεντακοσίων (2.500) ευρώ, συγκροτούνται με απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής, ή του διοικητικού συμβούλιου των νομικών προσώπων του άρθρου 606, αντίστοιχα, για συγκεκριμένη ή περισσότερες συμβάσεις ή σε ετήσια βάση για τις συμβάσεις που συνάπτει η αναθέτουσα αρχή. Για τη συγκρότηση επιτροπών συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών των νομικών προσώπων με τη μορφή συνδέσμου αποφασίζει η εκτελεστική επιτροπή αυτών.
2. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι περί παρακολούθησης και παραλαβής προμηθειών και γενικών υπηρεσιών διατάξεις του ν. 4412/2016 (Α΄ 147).
3. Στις περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης συμβάσεων προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών δεν είναι υποχρεωτική η συγκρότηση επιτροπής παραλαβής κατά τα άρθρα 208 και 219 του ν. 4412/2016.

Άρθρο 617

Διοικητικές προσφυγές κατά τη διαδικασία εκτέλεσης των συμβάσεων προμηθειών και γενικών υπηρεσιών

Επί των προσφυγών του αναδόχου που ασκούνται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 205 του ν. 4412/2016 (Α΄147), αποφασίζει το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο ή το διοικητικό συμβούλιο των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, ύστερα από γνωμοδότηση του προβλεπόμενου στις περ. β) και δ) της παρ. 11 του άρθρου 221 του ν. 4412/2016 οργάνου.

Άρθρο 618

Μελέτες και τεύχη προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών

1. Οι μελέτες προμηθειών και παροχής γενικών υπηρεσιών των δήμων, των περιφερειών και των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, καθώς και τα τεύχη που τις συνοδεύουν (περιγραφή, συγγραφές υποχρεώσεων και τεχνικές προδιαγραφές), για την εκτέλεση των οποίων δεν απαιτούνται τεχνικές γνώσεις ή τεχνική εμπειρία, δύνανται να συντάσσονται από υπάλληλο της υπηρεσίας που διαχειρίζεται την πίστωση, και θεωρούνται από τον προϊστάμενο της αντίστοιχης κατά περίπτωση αρμόδιας υπηρεσίας, τηρουμένων κατά τα λοιπά των ισχυουσών διατάξεων. Σε περίπτωση έλλειψης προϊσταμένου, η αρμοδιότητα θεώρησης ασκείται από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη ή τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου αντίστοιχα.
2. Η επίβλεψη, η παρακολούθηση και εποπτεία των ανωτέρω συμβάσεων γίνεται από τις αντίστοιχες καθ’ ύλην αρμόδιες υπηρεσίες των φορέων, κατ’ εφαρμογή του ν. 4412/2016 (Α΄147).
3. Για τις υπηρεσίες και προμήθειες, εφόσον η δαπάνη τους δεν υπερβαίνει το ποσό μέχρι του οποίου γίνεται απευθείας ανάθεση, η ανάθεση γίνεται, κατόπιν έρευνας αγοράς, με βάση την προϋπολογιζόμενη δαπάνη, την περιγραφή της υπηρεσίας, την περιγραφή της προμήθειας και τα λοιπά στοιχεία, τα οποία περιέχονται σε σχετική απόφαση του δημάρχου, του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου του αντίστοιχου νομικού προσώπου η οποία υποκαθιστά τη μελέτη και τα ανωτέρω τεύχη.

Άρθρο 619

Διαδικασίες σύναψης, εποπτεία και παρακολούθηση δημοσίων συμβάσεων προμηθειών και παροχής υπηρεσιών

1. Επιτρέπεται η διεξαγωγή των διαδικασιών σύναψης, η εποπτεία και η παρακολούθηση δημοσίων συμβάσεων προμηθειών και παροχής υπηρεσιών από δήμο ή περιφέρεια με βάση τον ν. 4412/2016 (Α’ 147) για λογαριασμό των νομικών τους προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, μετά από σχετική απόφαση του οικείου διοικητικού συμβουλίου με μεταφορά και της σχετικής πίστωσης στον προϋπολογισμό του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα.
2. Το δημοτικό συμβούλιο μπορεί, κατά την κρίση του, να αποφασίζει για τη σύναψη δημόσιας σύμβασης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4412/2016 για την εκτέλεση συγκεκριμένων υπηρεσιών συλλογής και μεταφοράς στερεών αποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών, καθαριότητας κοινόχρηστων χώρων και δημοτικών κτηρίων, συντήρησης χώρων πρασίνου και ηλεκτροφωτισμού. Με την απόφαση καθορίζονται ιδίως, το αντικείμενο των παρεχόμενων υπηρεσιών, η διάρκεια και η περιοχή, εντός της οποίας αυτές παρέχονται.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄

ΘΕΩΡΗΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΗΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΗΜΩΝ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Άρθρο 620

Σύνταξη και θεώρηση μελετών από το προσωπικό της τεχνικής υπηρεσίας δήμων και περιφερειών

1. Με την επιφύλαξη του άρθρου 189 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί έγκρισης των μελετών και παραλαβής του αντικειμένου των συμβάσεων, οι μελέτες έργων και παροχής τεχνικών και συναφών επιστημονικών υπηρεσιών και τα τεύχη δημόσιου διαγωνισμού ανάθεσης μελετών ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών των δήμων και των περιφερειών συντάσσονται από υπάλληλο της τεχνικής τους υπηρεσίας (διεύθυνσης ή τμήματος αυτής) και θεωρούνται από τον προϊστάμενό της. 2. Η μελέτη θεωρείται εντός χρονικού διαστήματος ενός (1) μηνός από την υποβολή της στον προϊστάμενο της τεχνικής υπηρεσίας. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, η θεώρηση λογίζεται ότι έχει εκδοθεί. Η μελέτη μετά τη θεώρησή της, αποστέλλεται, με επιμέλεια του προϊσταμένου της τεχνικής υπηρεσίας, στη δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή αντίστοιχα, η οποία εντός ενός (1) μηνός την αποδέχεται ή την επιστρέφει στην τεχνική υπηρεσία με παρατηρήσεις.

Άρθρο 621

Σύνταξη και θεώρηση μελετών από το προσωπικό της τεχνικής υπηρεσίας νομικών προσώπων

1. Οι μελέτες έργων και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών και τα τεύχη δημόσιου διαγωνισμού ανάθεσης μελετών, ή παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, συντάσσονται από το προσωπικό της τεχνικής υπηρεσίας (διεύθυνσης ή τμήματος αυτής) και θεωρούνται από τον προϊστάμενό της και, σε περίπτωση που αυτή δεν υφίσταται ή αδυνατεί:

α) από την τεχνική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας που τα έχει συστήσει ή

β) από την τεχνική υπηρεσία δήμου ή περιφέρειας μέλους, που ορίζεται με απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου.

2. Η μελέτη θεωρείται εντός χρονικού διαστήματος ενός (1) μηνός από την υποβολή της στον προϊστάμενο της τεχνικής υπηρεσίας. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει άπρακτη, η θεώρηση λογίζεται ότι έχει εκδοθεί. Η μελέτη μετά τη θεώρησή της αποστέλλεται, με επιμέλεια του προϊσταμένου της τεχνικής υπηρεσίας, στο διοικητικό συμβούλιο του νομικού προσώπου για αποδοχή, το οποίο, εντός ενός (1) μηνός, την αποδέχεται ή την επιστρέφει στην τεχνική υπηρεσία με παρατηρήσεις.

Άρθρο 622

Αδυναμία σύνταξης μελέτης

1. Η αδυναμία σύνταξης μελέτης από τον δήμο ή την περιφέρεια ή τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, βεβαιώνεται από τον προϊστάμενο της τεχνικής τους υπηρεσίας. Στην περίπτωση αυτή, επιτρέπεται, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση της δημοτικής ή περιφερειακής επιτροπής ή του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου αντίστοιχα, η ανάθεση εκπόνησης πάσης φύσεως μελετών σε ιδιώτες μελετητές και ιδιωτικά γραφεία μελετών σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α΄147). Για τις περιπτώσεις της απευθείας ανάθεσης η αιτιολογημένη απόφαση εκδίδεται από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη ή τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του οικείου νομικού προσώπου.
2. Αν οι φορείς της παρ. 1 έχουν αναθέσει με προγραμματική σύμβαση τη διεξαγωγή της διαδικασίας σύναψης, την εποπτεία και την επίβλεψη δημόσιας σύμβασης έργου ή μελέτης, σε άλλον φορέα, κατά την παρ. 1 του άρθρου 44 του ν. 4412/2016, περί κεντρικών δραστηριοτήτων αγορών και κεντρικών αρχών αγορών η σύνταξη και θεώρηση λαμβάνουν χώρα από τη νέα τεχνική υπηρεσία, κατ’ ανάλογη εφαρμογή της παρ. 1.

Άρθρο 623

Όρια θεώρησης μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, με γνωμοδότηση τεχνικού συμβουλίου

1. Η θεώρηση μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών των δήμων και των νομικών προσώπων αυτών του άρθρου 606, διενεργείται:

α) από την τεχνική τους υπηρεσία, κατόπιν γνώμης του αρμόδιου τεχνικού συμβουλίου, εφόσον το όριο προϋπολογισμού των μελετών έργων και υπηρεσιών υπερβαίνει το ποσό των δέκα εκατομμυρίων (10.000.000) ευρώ, μη συμπεριλαμβανομένου του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α.),

β) από την αρμόδια υπηρεσία της αποκεντρωμένης διοίκησης, ύστερα από σύμφωνη γνώμη του τεχνικού συμβουλίου αυτής, εφόσον το όριο προϋπολογισμού των μελετών έργων και υπηρεσιών:

βα) για τους Δήμους Αθηναίων, Πειραιά και Θεσσαλονίκης και τα νομικά πρόσωπα αυτών, υπερβαίνει το ποσό των είκοσι πέντε εκατομμυρίων (25.000.000) ευρώ, μη συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.,

βγ) για τους λοιπούς δήμους και τα νομικά πρόσωπα αυτών υπερβαίνει το ποσό των είκοσι εκατομμυρίων (20.000.000) ευρώ, μη συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α..

2. Η γνώμη του κάθε φορά αρμόδιου τεχνικού συμβουλίου παρέχεται μέσα σε αποκλειστική προθεσμία δεκαπέντε (15) εργάσιμων ημερών από την πρωτοκόλληση υποβληθέντος αιτήματος.

Αν εντός της ανωτέρω προθεσμίας ζητηθούν συμπληρωματικά στοιχεία, αυτή παρατείνεται κατά δέκα (10) εργάσιμες ημέρες από την πρωτοκόλληση των συμπληρωματικών στοιχείων. Αν η ταχθείσα προθεσμία παρέλθει άπρακτη, η αναθέτουσα ή προϊσταμένη αρχή δύναται να προχωρήσει στις περαιτέρω ενέργειες, χωρίς τη γνώμη του τεχνικού συμβουλίου.

3. Τα χρηματικά όρια του παρόντος δύνανται να αναπροσαρμόζονται με την απόφαση της παρ. 1 του άρθρου 654, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.

Άρθρο 624

Συγκρότηση Τεχνικού Συμβουλίου αποκεντρωμένης διοίκησης

1. Με απόφαση του Γραμματέα της αποκεντρωμένης διοίκησης συγκροτείται στην έδρα της τεχνικό συμβούλιο το οποίο αποτελείται από:

α) τον γενικό διευθυντή Χωροταξικής και Περιβαλλοντικής Πολιτικής της Αποκεντρωμένης Διοίκησης ως πρόεδρο με αναπληρωτή του τον προϊστάμενο της Διεύθυνσης Τεχνικού Ελέγχου της αποκεντρωμένης διοίκησης,

β) έναν (1) μηχανικό της αποκεντρωμένης διοίκησης με τον αναπληρωτή του,

γ) έναν (1) μηχανικό της περιφέρειας στην έδρα της αποκεντρωμένης διοίκησης με τον αναπληρωτή του,

δ) έναν (1) κοινό εκπρόσωπο των πανελλήνιων εργοληπτικών οργανώσεων, που υποδεικνύεται μαζί με τον αναπληρωτή του από τις οργανώσεις αυτές,

ε) έναν (1) εκπρόσωπο της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων με τον αναπληρωτή του.

2. Η θεώρηση μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών των δήμων και των νομικών προσώπων αυτών του άρθρου 606, ασκείται από την αρμόδια υπηρεσία της αποκεντρωμένης διοίκησης, ύστερα από σύμφωνη γνώμη του τεχνικού συμβουλίου της παρ. 1.
3. Με απόφαση του Γραμματέα της αποκεντρωμένης διοίκησης, δύναται να συσταθούν και άλλα τεχνικά συμβούλια και να καθορίζονται η χωρική αρμοδιότητα και η έδρα αυτών. Στα τεχνικά συμβούλια της παρούσας, ως πρόεδρος ορίζεται ένας προϊστάμενος που υπηρετεί στη Γενική Διεύθυνση Χωροταξικής και Περιβαλλοντικής Πολιτικής της αποκεντρωμένης διοίκησης, με τον αναπληρωτή του. Κατά τα λοιπά για τα τεχνικά συμβούλια της παρούσας εφαρμόζονται αναλογικά οι περ. β) έως ε) της παρ. 1 και η παρ. 2.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΔΗΜΩΝ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Άρθρο 625

Αρμόδια όργανα για τη σύναψη και εκτέλεση συμβάσεων καλλιτεχνικών έργων

1. Η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ή το διοικητικό συμβούλιο των νομικών προσώπων του άρθρου 606, αντίστοιχα, ασκεί όλα τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής, όπως αυτές ειδικότερα προσδιορίζονται στον ν. 4412/2016 (Α΄147) τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων καλλιτεχνικών έργων, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
2. Η εκτελεστική επιτροπή των νομικών προσώπων των δήμων και των περιφερειών με τη μορφή συνδέσμου ασκεί όλα τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες της αναθέτουσας αρχής τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων καλλιτεχνικών έργων, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.
3. Η παρ. 1 δεν εφαρμόζονται για τις συμβάσεις απευθείας ανάθεσης, που υπάγονται στην αρμοδιότητα του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων αντίστοιχα.
4. Η ανάθεση των συμβάσεων καλλιτεχνικών έργων σε κάθε περίπτωση αποβλέπει στην επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος από καλλιτεχνικής και αισθητικής αντίληψης, αρτιότητας και πληρότητας και δεν βασίζεται υποχρεωτικά στη μειοδοσία επί της αξίας του έργου, αλλά δύναται να βασίζεται και στην πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, η οποία εκτιμάται βάσει κριτηρίων σύμφωνα με τα οριζόμενα στο σχέδιο της σύμβασης ή της διακήρυξης.
5. Για τα ζητήματα που αφορούν στην εκτέλεση, παρακολούθηση και παραλαβή καλλιτεχνικού έργου, ανεξαρτήτως προϋπολογιζόμενης δαπάνης αυτού, τα οποία δεν ρυθμίζονται με το παρόν Κεφάλαιο, έχουν εφαρμογή τα άρθρα 216, 219 και 221 του ν. 4412/2016.

Άρθρο 626

Επιτροπή κρίσης καλλιτεχνικών έργων

1. Η επιτροπή κρίσης καλλιτεχνικών έργων (Επιτροπή), συστήνεται σε κάθε δήμο και περιφέρεια με απόφαση του δημάρχου και του περιφερειάρχη, αντίστοιχα και αποτελείται από:

α) έναν (1) αρχιτέκτονα εκπρόσωπο του οικείου Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.), στη χωρική αρμοδιότητα του οποίου εκτελείται το καλλιτεχνικό έργο του δήμου ή της περιφέρειας, με τον αναπληρωτή του, που υποδεικνύεται από το Τ.Ε.Ε.,

β) δύο (2) μέλη του οικείου Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος (Ε.Ε.Τ.Ε.) με τους αναπληρωτές τους και, σε περίπτωση μη ύπαρξης, από καλλιτέχνες εικαστικών τεχνών, που υποδεικνύονται από το Ε.Ε.Τ.Ε.,

γ) έναν (1) μηχανικό υπάλληλο του δήμου ή της περιφέρειας, κατηγορίας Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΠΕ) με τον αναπληρωτή του και, σε περίπτωση μη ύπαρξης, από μηχανικό κατηγορίας Τεχνολογικής Εκπαίδευσης (ΤΕ), που ορίζεται με την απόφαση της παρούσας,

δ) δημοτικούς και περιφερειακούς συμβούλους ή μέλη του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου, αντίστοιχα, με τον αναπληρωτή τους, που ορίζονται με την απόφαση της παρούσας.

Με την απόφαση του πρώτου εδαφίου της παρούσας ορίζονται ο πρόεδρος και ο γραμματέας της Επιτροπής.

Η Επιτροπή διατυπώνει τη γνώμη της σε πρακτικό, το οποίο υπογράφεται από τα μέλη της.

Στις συνεδριάσεις της Επιτροπής δύνανται να συμμετέχουν, κατόπιν πρόσκλησης του προέδρου της, πρόσωπα, που διαθέτουν τις απαιτούμενες ειδικές γνώσεις και προσόντα σχετικά με το καλλιτεχνικό έργο της υπό ανάθεση σύμβασης. Τα πρόσωπα της παρούσας δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.

Η Επιτροπή υποκαθιστά το έργο των οργάνων διενέργειας των διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων της παρ. 1 του άρθρου 221 του ν. 4412/2016 (Α’ 147), περί οργάνων διενέργειας διαδικασιών ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων.

2. Εάν οι φορείς των περ. α) και β) δεν ανταποκριθούν εντός είκοσι (20) ημερών από την κοινοποίηση του αιτήματος ορισμού, επιλέγονται από τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη, ένα (1) μέλος του Τ.Ε.Ε. και δυο (2) εικαστικοί καλλιτέχνες.
3. Η Επιτροπή συγκροτείται κατά περίπτωση για συγκεκριμένη σύμβαση μέχρι την ολοκλήρωση και παραλαβή του καλλιτεχνικού έργου.
4. Έργο της Επιτροπής αποτελεί η παροχή γνώμης για κάθε σχετικό θέμα που άπτεται της ανάθεσης εργασιών πολιτιστικού χαρακτήρα καθώς και:

α) ζητήματα προδιαγραφών των εικαστικών έργων που αποκτώνται, δημιουργούνται και τοποθετούνται σε δημόσιους χώρους και κτήρια,

β) ζητήματα προδιαγραφών συντήρησης εικαστικών έργων,

γ) ζητήματα καλλιτεχνικής αρτιότητας του εικαστικού έργου,

δ) τα ειδικά επαγγελματικά προσόντα που απαιτούνται για την επιλογή του καλλιτέχνη.

5. Η Επιτροπή καθίσταται το αρμόδιο όργανο γνωμάτευσης επί ζητημάτων ανάθεσης της παρακολούθησης της εκτέλεσης του καλλιτεχνικού έργου κατά τα διάφορα στάδια, της ποιοτικής παραλαβής του και της σύνταξης του τελικού πρωτοκόλλου σύμφωνα με τους εγκεκριμένους όρους της προκήρυξης/διακήρυξης του σχετικού καλλιτεχνικού διαγωνισμού.

Άρθρο 627

Απευθείας ανάθεση καλλιτεχνικών έργων

1. Η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης συμβάσεων καλλιτεχνικών έργων των δήμων και των περιφερειών επιτρέπεται, όταν η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης είναι ίση ή κατώτερη από το εκάστοτε ισχύον χρηματικό όριο, όπως αυτό κάθε φορά διαμορφώνεται, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 118 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί απευθείας ανάθεσης.
2. Η απευθείας ανάθεση των συμβάσεων της παρ. 1 διενεργείται, με απόφαση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη ή του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, η οποία λαμβάνεται ύστερα από γνώμη της Επιτροπή κρίσης καλλιτεχνικών έργων του άρθρου 626.
3. Στην περίπτωση αυτή τα συντασσόμενα τεύχη εγκρίνονται από τον δήμαρχο, τον περιφερειάρχη ή τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου. Τα ίδια όργανα αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων απευθείας ανάθεσης καλλιτεχνικών έργων, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών.

Άρθρο 628

Διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη δημοσίευση

1. Η προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης, χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, για την ανάθεση καλλιτεχνικών έργων των δήμων, των περιφερειών και των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, διενεργείται δυνάμει της υποπερ. αα) της περ. β) της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν. 4412/2016 (Α’ 147). Η ανάθεση διενεργείται με απόφαση της δημοτικής ή της περιφερειακής επιτροπής, ή του διοικητικού συμβουλίου του νομικού προσώπου, αντίστοιχα, η οποία η οποία λαμβάνεται ύστερα από γνώμη της Επιτροπή κρίσης καλλιτεχνικών έργων του άρθρου 626. Η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ή το διοικητικό συμβούλιο του νομικού προσώπου, αντίστοιχα, εγκρίνει και τα συντασσόμενα τεύχη.
2. Για τα νομικά πρόσωπα των δήμων και των περιφερειών με τη μορφή συνδέσμου αποφασίζει η εκτελεστική τους επιτροπή, η οποία εγκρίνει και τα συντασσόμενα τεύχη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄

ΛΟΙΠΕΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑΣ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 

Άρθρο 629

Ανάδειξη προμηθευτών δήμων, περιφερειών και νομικών προσώπων αυτών

1. Η διαδικασία ανάδειξης προμηθευτών, για προμήθειες

α) τροφίμων,

β) λοιπών αναλώσιμων ειδών παντοπωλείου, καθώς και παροχών των σχετικών υπηρεσιών,

γ) πετρελαιοειδών και

δ) φαρμάκων και αναλώσιμου υγειονομικού υλικού για τις ανάγκες των δήμων και των περιφερειών, και των νομικών προσώπων του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, πραγματοποιείται από τους οικείους δήμους και τις περιφέρειες.

2. Τα ανωτέρω νομικά πρόσωπα των δήμων και των περιφερειών δύναται να διενεργούν και αυτοτελώς τις διαδικασίες ανάδειξης προμηθευτών για τις δικές τους ανάγκες των ειδών της παρ. 1.
3. Οι προμήθειες των παρ. 1 και 2 πραγματοποιούνται σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α΄147).

Άρθρο 630

Συμπράξεις δήμων και περιφερειών με τον ιδιωτικό τομέα

Για την εκτέλεση έργων και την παροχή υπηρεσιών, οι δήμοι και οι περιφέρειες δύνανται να συνάπτουν συμβάσεις με νομικά πρόσωπα του ιδιωτικού τομέα, σύμφωνα με τους όρους και τις διαδικασίες των ν. 3389/2005 (Α΄232) και 4412/2016 (Α΄147).

Άρθρο 631

Έλεγχος ασφάλειας και λειτουργίας έργων

Ο έλεγχος και η εποπτεία για την ασφάλεια και λειτουργικότητα των δημοτικών και περιφερειακών έργων ασκούνται από τις αρμόδιες τεχνικές υπηρεσίες των δήμων και των περιφερειών. Οι υπηρεσίες αυτές προτείνουν στον κύριο του έργου τα αναγκαία μέτρα, για την αποτροπή κινδύνων και τις αναγκαίες εργασίες για αποκατάσταση σε περίπτωση βλαβών στα έργα.

Άρθρο 632

Παρεκκλίσεις έργων και εγκαταστάσεων από πολεοδομικές διατάξεις

Τα τεχνικά έργα και οι εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν την ύδρευση και αποχέτευση, την τηλεθέρμανση δήμων, την άρδευση περιοχών τους, καθώς και την κατασκευή και λειτουργία χώρων υγειονομικής ταφής απορριμμάτων και υπολειμμάτων, Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων και Κέντρων Υπερυψηλής Τάσης και Υποσταθμών, με τα συνοδά τους έργα, δεν υπόκεινται στους όρους και περιορισμούς των πολεοδομικών διατάξεων και για την κατασκευή τους δεν απαιτείται η έκδοση άδειας δόμησης από τις αρμόδιες αρχές, εφόσον προβλέπονται από τεχνικές μελέτες. Στο πρώτο εδάφιο υπάγονται και οι Πράσινες Γωνιές Ανακύκλωσης, τα Ολοκληρωμένα Κέντρα Ανακύκλωσης και τα Πολυκέντρα Ανακύκλωσης, συνολικού εμβαδού έως τριάντα (30) τετραγωνικών μέτρων, και οι συνοδοί αυτών χώροι αποθήκευσης ανακυκλώσιμου υλικού, συνολικού εμβαδού έως τριάντα (30) τετραγωνικών μέτρων και υπό την προϋπόθεση ότι, κατά την εγκατάστασή τους σε κοινόχρηστους χώρους παραμένει λωρίδα ελεύθερης διέλευσης πεζών τουλάχιστον ενός μέτρου και ογδόντα (1,80) εκατοστών. Όσα από τα τεχνικά έργα και εγκαταστάσεις του παρόντος έχουν μεγάλο όγκο ή ύψος, εκτελούνται ύστερα από γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής του άρθρου 7 του ν. 4495/2017 (Α΄167), περί Συμβούλιων Αρχιτεκτονικής, συγκρότησης και αρμοδιοτήτων.

Άρθρο 633

Διενέργεια τομών ή εκσκαφών στο οδικό δίκτυο δήμων και περιφερειών

1. Για τη διενέργεια οποιασδήποτε τομής ή εκσκαφής οδοστρώματος, ερείσματος, πεζόδρομου ή πεζοδρομίου εθνικής, επαρχιακής, δημοτικής οδού, η οποία είναι απαραίτητη για την κατασκευή έργου, που εκτελείται από επιχείρηση κοινής ωφέλειας, οργανισμό, νομικό ή φυσικό πρόσωπο εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 51 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 5209/2025, Α΄100), περί εργασιών και εναπόθεσης υλικών στις οδούς.
2. Η άδεια, που προβλέπεται από την περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 51 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, για να γίνει τομή ή εκσκαφή οδοστρώματος, ερείσματος πεζόδρομου ή πεζοδρομίου εθνικής, επαρχιακής και δημοτικής οδού για την κατασκευή έργου από επιχείρηση κοινής ωφέλειας, οργανισμό, νομικό ή φυσικό πρόσωπο χορηγείται από την αρμόδια για τη συντήρηση της οδού υπηρεσία, ήτοι την τεχνική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα, η οποία θεωρείται πριν από την έναρξη των εργασιών από την αρμόδια αστυνομική αρχή. Για τη χορήγηση της άδειας, προϋπόθεση είναι η κατάθεση από τον ενδιαφερόμενο εγγυητικής επιστολής αναγνωρισμένης τράπεζας που έχει εκδοθεί στο όνομά του. Το ύψος του ποσού για το οποίο εκδίδεται η εγγυητική επιστολή ορίζεται από την τεχνική υπηρεσία του δήμου ή της περιφέρειας αντίστοιχα.
3. Στην περίπτωση που ο δήμος δεν έχει δική του τεχνική υπηρεσία, η χορήγηση της άδειας, καθώς και ο καθορισμός του ύψους του ποσού της εγγυητικής επιστολής γίνονται από την τεχνική υπηρεσία του δήμου της έδρας του νομού ή άλλου φορέα που έχει αναλάβει καθήκοντα τεχνικής υπηρεσίας, μέσω προγραμματικής σύμβασης ή συνεργασίας.
4. Οι τεχνικές προδιαγραφές και απαιτήσεις αποκατάστασης των τομών στους κοινόχρηστους χώρους, καθώς και η διαδικασία και ο χρόνος τυχόν έκπτωσης της εγγυητικής επιστολής δύνανται να καθορίζονται με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, ύστερα από εισήγηση της τεχνικής υπηρεσίας του οικείου δήμου. Σε περίπτωση παραβίασης του πρώτου εδαφίου εφαρμόζεται το άρθρο 286 του Ποινικού Κώδικα (ν. 4619/2019, Α΄195), περί παραβίασης των όρων της οικοδομικής.
5. Στην άδεια της παρ. 2 παρατίθενται οι τεχνικές προδιαγραφές και απαιτήσεις αποκατάστασης των τομών ή εκσκαφών και εξειδικεύονται οι όροι βάσει των οποίων υποχρεούται ο ενδιαφερόμενος να επαναφέρει το οδόστρωμα, έρεισμα ή πεζοδρόμιο στη προηγούμενη κατάσταση σύμφωνα με τα ειδικότερα οριζόμενα στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου του πρώτου εδαφίου της παρ. 4.
6. Οι αρμόδιες υπηρεσίες συντήρησης των οδών υποχρεούνται, μετά την παρέλευση της προθεσμίας η οποία ορίζεται στην άδεια, να αποκαθιστούν τις γενόμενες φθορές και να καταλογίζουν τη σχετική δαπάνη σε βάρος του οργανισμού, της επιχείρησης ή του προσώπου που εκτελεί ή για λογαριασμό του οποίου εκτελείται το έργο, κατά τις διατάξεις του Κεφαλαίου Β’ του Μέρους Γ’ του παρόντος Βιβλίου, περί βεβαίωσης εσόδων δήμων και περιφερειών.
7. Στο πεδίο εφαρμογής των παρ. 1 έως 6 δεν εμπίπτουν οι εταιρείες που εκτελούν εργασίες εγκατάστασης, τακτικής και έκτακτης συντήρησης των υπογείων δικτύων διανομής και παροχετεύσεων φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των εργασιών εγκατάστασης, τακτικής και έκτακτης συντήρησης των μετρητικών και των ρυθμιστικών διατάξεων φυσικού αερίου, καθώς και οι εταιρείες παραγωγής και διανομής θερμικής ενέργειας για την εγκατάσταση υπογείων δικτύων διανομής θερμότητας, για τις οποίες εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 7 του ν. 2364/1995 (Α΄252), περί λοιπών ρυθμίσεων.
8. Η διαδικασία χορήγησης δικαιωμάτων διέλευσης για την εγκατάσταση και λειτουργία δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και κάθε άλλο σχετικό θέμα ρυθμίζονται με τον ν. 4727/2020 (Α΄184).
9. Οι όροι και οι προϋποθέσεις βάσει των οποίων διενεργούνται οι τομές ή εκσκαφές, καθώς και οι τεχνικές προδιαγραφές και απαιτήσεις αποκατάστασης αυτών, δύνανται να καθορίζονται με την απόφαση της παρ. 2 του άρθρου 654, περί εξουσιοδοτικών διατάξεων.

Άρθρο 634

Συμβάσεις παραχώρησης έργων ή υπηρεσιών δήμων, περιφερειών και νομικών προσώπων αυτών

1. Οι δήμοι, οι περιφέρειες, και τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, δύνανται να αναθέτουν με τη διενέργεια διαγωνισμού σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου ή κοινοπραξίες την εκτέλεση έργων, την παροχή υπηρεσιών προς την αναθέτουσα αρχή ή τον αναθέτοντα φορέα ή προς τους δημότες και τους κατοίκους, καθώς και την εφαρμογή προγραμμάτων, σύμφωνα με τον ν. 4413/2016 (A’ 148). Η ανάθεση του έργου ή της υπηρεσίας του παρόντος συνοδεύεται είτε αποκλειστικά με την παραχώρηση του δικαιώματος εκμετάλλευσης του έργου ή της υπηρεσίας, είτε με το δικαίωμα εκμετάλλευσης του έργου ή της υπηρεσίας σε συνδυασμό με την καταβολή πληρωμής κατά ειδικότερα οριζόμενα στον ν. 4413/2016.
2. Η δημοτική ή περιφερειακή επιτροπή ή το διοικητικό συμβούλιο των νομικών προσώπων, αντίστοιχα, αποφασίζουν για κάθε ζήτημα που ανακύπτει τόσο κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης των συμβάσεων παραχώρησης έργου ή υπηρεσίας, όσο και κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτών. Επίσης συγκροτούν τις επιτροπές για τη διενέργεια των διαδικασιών ανάθεσης και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων αυτής, καθώς και την επιτροπή εκδίκασης προσφυγών. Ορίζουν, με απόφασή τους, τα γνωμοδοτικά όργανα των συμβάσεων ή τις οργανωτικές μονάδες που είναι ενταγμένες στη διοικητική δομή της αναθέτουσας αρχής ή του αναθέτοντα φορέα, κατά το στάδιο εκτέλεσης των συμβάσεων παραχώρησης.

Άρθρο 635

Ανάθεση συμβάσεων όμοιων ή ομοειδών δαπανών

1. Όμοιες ή ομοειδείς δαπάνες δύνανται να εγγραφούν σε ξεχωριστές πιστώσεις κατά ειδικό φορέα και λογαριασμό προϋπολογισμού στον εγκεκριμένο προϋπολογισμό και να εκτελεστούν αυτοτελώς,

α) στην περίπτωση περιφέρειας εφόσον αφορούν σε διαφορετικές περιφερειακές ενότητες και

β) στην περίπτωση δήμου και Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης, εφόσον η χωρική τους αρμοδιότητα περιλαμβάνει άνω των δύο (2) δημοτικών ενοτήτων και εκτελούνται ανά ομάδα δημοτικών ενοτήτων με μέγιστο αριθμό ομάδων τις πέντε (5) Οι ομάδες της παρούσας ορίζονται με απόφαση του δημοτικού ή διοικητικού συμβουλίου, αντίστοιχα.

2. Οι όμοιες ή ομοειδείς δαπάνες για τις πάσης φύσεως προμήθειες υλικών των σχολικών μονάδων ανά βαθμίδα εκπαίδευσης δύνανται να εγγράφονται σε διαφορετικούς λογαριασμούς του προϋπολογισμού του δήμου και να εκτελούνται αυτοτελώς ανά βαθμίδα εκπαίδευσης.

Άρθρο 636

Ανάθεση συμβάσεων δημοτικών έργων ανά δημοτική κοινότητα ή οργανωμένους οικισμούς νησιωτικών δήμων

Επιτρέπονται η εκτέλεση δημοτικών έργων και η σύνταξη των αντίστοιχων μελετών, με αναγραφή στον προϋπολογισμό του δήμου πιστώσεων για την εκτέλεση αυτών, ανά δημοτική κοινότητα ή σε οργανωμένους οικισμούς με λιγότερους από διακόσιους (200) κατοίκους των νησιωτικών δήμων με πληθυσμό μέχρι δύο χιλιάδες (2.000) κατοίκους.

Για την εφαρμογή του παρόντος οι συνεχιζόμενες από το προηγούμενο έτος δημόσιες συμβάσεις δεν συσχετίζονται με τις ομοειδείς συμβάσεις του τρέχοντος έτους, έστω και αν η πληρωμή της δαπάνης των συμβάσεων αυτών λαμβάνει χώρα εντός του ιδίου οικονομικού έτους.

Άρθρο 637

Κατηγοριοποίηση έργων περιφερειών

1. Τα έργα των περιφερειών δύνανται να κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

α) Μείζονος σημασίας έργα. Ως τέτοια νοούνται τα έργα γενικότερης σημασίας για την οικονομία όλης της χώρας, κοινής ωφέλειας υπέρ του δημοσίου, τα οποία εξυπηρετούν ανάγκες υπερτοπικού χαρακτήρα επ’ ωφελεία του κοινωνικού συνόλου,

β) Έργα ειδικής κατάστασης πολιτικής προστασίας. Ως τέτοια νοούνται τα έργα που απαιτούνται για την πρόληψη, ετοιμότητα, αντιμετώπιση και αποκατάσταση καταστροφών και λοιπών απειλών σε υπερτοπικό επίπεδο και την προστασία της ζωής, της ασφάλειας, της υγείας και της περιουσίας των πολιτών, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος, των υποδομών και των υπηρεσιών ζωτικής σημασίας από έκτακτες και επείγουσες καταστάσεις ανάγκης, φυσικά ή τεχνολογικά φαινόμενα και θεομηνίες.

2. Η ένταξη των έργων στις περ. α) και β) της παρ. 1 πραγματοποιείται ως εξής:

α) στην περ. α), με απόφαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας της υπ’ αρ. 16/2021 Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου «Συγκρότηση και λειτουργία Κυβερνητικής Επιτροπής Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας» (Α΄91), που εκδίδεται ύστερα από σχετική εισήγηση των οικείων περιφερειακών συμβουλίων, η οποία συνοδεύεται από το τεχνικό δελτίο κάθε έργου,

β) στην περ. β), με κοινή απόφαση των Υπουργών Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Εσωτερικών, που εκδίδεται ύστερα από σχετική εισήγηση των οικείων περιφερειακών συμβουλίων.

3. Για έργα της παρ. 1 που απαιτούν περιβαλλοντική αδειοδότηση ακολουθείται η διαδικασία εκτίμησης της συνδρομής των προϋποθέσεων εξαίρεσης της περ. α) της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4014/2011 (Α΄209), περί κατάταξης έργων και δραστηριοτήτων.
4. Με την επιφύλαξη της παρ. 3, καθώς και των προβλεπόμενων στην παρ. 5 του άρθρου 16 και στην παρ. 3 του άρθρου 25 του ν. 998/1979 (Α΄289), περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας, για τα έργα της παρ. 1, κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης, η έγκριση των αδειοδοτικών απαιτήσεων πραγματοποιείται από τις κατά περίπτωση αρμόδιες διευθύνσεις της περιφέρειας, εντός αποκλειστικής προθεσμίας εξήντα (60) ημερών.
5. Οι ένδικες διαφορές που σχετίζονται με κάθε είδους ζήτημα που αφορά στα έργα της παρ. 1, εισάγονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας και εκδικάζονται εντός αποκλειστικής προθεσμίας τριάντα (30) ημερών. Η σχετική δικαστική απόφαση εκδίδεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας δύο (2) μηνών από την εκδίκαση. Το Δικαστήριο δύναται να αναβάλει τη συζήτηση για σπουδαίο λόγο, μόνο για μία (1) φορά, σε ρητή δικάσιμο, που δεν δύναται να απέχει περισσότερο από τριάντα (30) ημέρες.

Άρθρο 638

Εκτέλεση έργου και εκπόνηση μελέτης ή παροχής τεχνικής υπηρεσίας από φυσικό ή νομικό πρόσωπο χωρίς επιβάρυνση Δημοσίου

1. Ως προς την εκτέλεση έργου και την εκπόνηση μελέτης ή παροχής τεχνικής υπηρεσίας από ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, με δαπάνη του χωρίς καμία επιβάρυνση του Δημοσίου εφαρμόζεται η παρ. 3 του άρθρου 49 του ν. 4412/2016 (Α΄147), περί επάρκειας προϋπολογισμού, ωριμότητας και μελετών.

Αρμόδιο όργανο για την έγκριση της εκτέλεσης έργου ή τμήματός του που αφορά τους δήμους, τις περιφέρειες ή τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 606, περί πεδίου εφαρμογής, από φυσικό ή νομικό πρόσωπο, με δαπάνη του και χωρίς καμία επιβάρυνση του δήμου ή της περιφέρειας είναι το δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο ή το διοικητικό συμβούλιο του νομικού προσώπου αντίστοιχα, το οποίο καθορίζει και τους όρους με τους οποίους θα εκτελεστεί το έργο και θα γίνει η επίβλεψη και παραλαβή του.

2. Το αρμόδιο όργανο της παρ. 1, με απόφασή του, δύναται να θέσει οποιουσδήποτε όρους κρίνει σκόπιμους για την πλήρη και έντεχνη εκτέλεση του έργου, όπως ιδίως:

α) την εκτέλεση του έργου βάσει μελέτης η οποία θα εγκριθεί από την τεχνική υπηρεσία του εκάστοτε φορέα, προκειμένου να διασφαλιστεί η κατασκευή του με τον τεχνικοοικονομικά προσφορότερο τρόπο σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές και τους κανόνες της επιστήμης και της τέχνης,

β) την έγκριση κατασκευής του έργου από συγκεκριμένο εργολάβο, ο οποίος διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα και εμπειρία, καθώς και την απαιτούμενη τεχνική ικανότητα για την έγκαιρη, έντεχνη και άρτια κατασκευή του έργου,

γ) την επίβλεψη της κατασκευής του έργου είτε από μηχανικό τον οποίο θα επιλέξει το ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο και ο οποίος εγκρίνεται από το αρμόδιο όργανο της παρ. 1, είτε από την τεχνική υπηρεσία του εκάστοτε φορέα,

δ) την παραλαβή του έργου από την τεχνική υπηρεσία του εκάστοτε φορέα αφού προηγουμένως διαπιστωθεί ότι το έργο εκτελέστηκε σύμφωνα με τους όρους που τίθενται στην απόφαση του αρμοδίου οργάνου.

3. Η παρ. 2 εφαρμόζεται αναλογικά και για τις περιπτώσεις εκπόνησης μελέτης ή μέρους της για τις ανάγκες κατασκευής έργων των δήμων, των περιφερειών και των νομικών προσώπων αυτών από ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο με δαπάνη του και μετά από σχετική έγκριση του αρμοδίου οργάνου της παρ. 1, το οποίο καθορίζει και τους όρους με βάση τους οποίους εκπονείται, εγκρίνεται και παραλαμβάνεται η σχετική μελέτη. Στην προκειμένη περίπτωση το αρμόδιο όργανο της παρ. 1 δύναται να θέσει όρους, όπως ιδίως:

α) την έγκριση εκπόνησης της μελέτης από μελετητή, ο οποίος διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα, εμπειρία και την αντίστοιχη ειδικότητα για την άρτια εκπόνησή της, ενώ παράλληλα κατέχει και τα προβλεπόμενα από το π.δ. 99/2018 (Α΄187) επαγγελματικά δικαιώματα για τη συγκεκριμένη ειδικότητα μηχανικού,

β) την επίβλεψη και έγκριση της μελέτης από την τεχνική υπηρεσία του εκάστοτε φορέα προκειμένου να πιστοποιηθεί η τήρηση όλων των προδιαγραφών, κανονισμών και τεχνικών οδηγιών που ισχύουν κατά το χρόνο σύνταξής της και να βεβαιωθεί η ποιοτική και ποσοτική της επάρκεια,

γ) την παραλαβή της μελέτης από την τεχνική υπηρεσία του εκάστοτε φορέα αφού προηγουμένως διαπιστωθεί ότι εκπονήθηκε με βάση τους όρους που έχουν τεθεί στην απόφαση του αρμοδίου οργάνου, διασφαλίζοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την κατασκευή του έργου με τον τεχνικοοικονομικά προσφορότερο τρόπο και σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές και τους κανόνες της επιστήμης και της τέχνης.

4. Με την απόφαση του αρμοδίου οργάνου της παρ. 1 δύναται να ορισθούν και οι συνέπειες της τυχόν παράβασης των ανωτέρω όρων εκ μέρους του φυσικού ή νομικού προσώπου, όπως η ανάκληση της εγκριτικής απόφασης, η αποβολή του εργολάβου από τις εγκαταστάσεις, η απόρριψη της μελέτης λόγω ελλείψεων ή σφαλμάτων και η αντικατάσταση του μελετητή.
5. Για δήμους ή νομικά πρόσωπα που δεν έχουν δική τους τεχνική υπηρεσία εφαρμόζεται αναλόγως το άρθρο 607, περί διευθύνουσας υπηρεσίας ή επιβλέπουσας υπηρεσίας.

Άρθρο 639

Τεχνική υποστήριξη νησιωτικών δήμων Περιφερειακής Ενότητας Νήσων της Περιφέρειας Αττικής

1. Το τμήμα τεχνικής υποστήριξης νησιωτικών δήμων της Περιφερειακής Ενότητας Νήσων της Περιφέρειας Αττικής, το οποίο συστήθηκε και λειτουργεί με το άρθρο 52 του ν. 3979/2011 (Α΄138), περί μετάταξης προσωπικού του πρώην ΤΥΔΚ από δήμο Πειραιά σε περιφερειακή ενότητα Πειραιά, αναλαμβάνει, τη διεξαγωγή των διαδικασιών σύναψης, τη διοίκηση, επίβλεψη και παραλαβή των συμβάσεων έργων, μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, καθώς και προμηθειών που απαιτούν τεχνικές γνώσεις των νησιωτικών δήμων της εν λόγω περιφέρειας, οι οποίοι δεν έχουν δική τους τεχνική υπηρεσία ή η τεχνική τους υπηρεσία δεν είναι επαρκής μετά από σχετικό αίτημα των δήμων, σύμφωνα με τον ν. 4412/2016 (Α΄147).

Το τμήμα τεχνικής υποστήριξης του πρώτου εδαφίου ασκεί όσες άλλες αρμοδιότητες του έχουν μεταβιβαστεί ή ανατεθεί σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και περιλαμβάνονται στον εκάστοτε ισχύοντα οργανισμό εσωτερικών υπηρεσιών της περιφέρειας.

2. Για τους λοιπούς φορείς ή νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που εποπτεύονται από τους ως άνω νησιωτικούς δήμους της παρ. 1 η διοίκηση, παρακολούθηση και παραλαβή των συμβάσεων έργων, μελετών παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, καθώς και προμηθειών που απαιτούν τεχνικές γνώσεις γίνεται από την τεχνική υπηρεσία του νησιωτικού δήμου που τα έχει συστήσει και, σε περίπτωση που αυτή δεν υπάρχει, από το ανωτέρω τμήμα τεχνικής υποστήριξης μετά από σχετικό αίτημα των εν λόγω φορέων.
3. Για την τεχνική υποστήριξη από το τμήμα τεχνικής υποστήριξης της παρ. 1, των νησιωτικών δήμων και των λοιπών φορέων που εποπτεύονται από αυτούς, δεν απαιτείται η σύναψη προγραμματικής σύμβασης ή σύμβασης διαβαθμιδικής συνεργασίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ

ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ

Άρθρο 640

Απαλλοτρίωση, δουλεία, εξαγορά επιχειρήσεων

1. Επιτρέπεται να απαλλοτριωθούν αναγκαστικά υπέρ των δήμων και περιφερειών, για λόγους δημόσιας ωφέλειας, αστικά ή αγροτικά ακίνητα ή να συσταθεί δουλεία εις βάρος τους, για την υλοποίηση κάθε σκοπού που εμπίπτει στις αρμοδιότητές τους.
2. Αναγνωρίζεται δικαίωμα προτιμήσεως υπέρ δήμων και περιφερειών απέναντι σε άλλους δημόσιους φορείς, σε περίπτωση εξαγοράς επιχειρήσεων ή αναγκαστικής συμμετοχής σε αυτές, σύμφωνα με τις παρ. 3 έως 5 του άρθρου 106 του Συντάγματος.

Άρθρο 641

Κήρυξη απαλλοτρίωσης και σύσταση δουλείας

1. Η απαλλοτρίωση κηρύσσεται με απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, αντίστοιχα, η οποία λαμβάνεται με την απόλυτη πλειοψηφία των μελών του.
2. Η απόφαση της παρ. 1 περιέχει επί ποινή ακυρότητας σαφή προσδιορισμό του ακινήτου που απαλλοτριώνεται ή του δικαιώματος δουλείας που συνιστάται και της δημόσιας ωφέλειας, για την οποία γίνεται η απαλλοτρίωση ή η σύσταση δουλείας.
3. Οι κείμενες διατάξεις για τις αναγκαστικές απαλλοτριώσεις του δημοσίου εφαρμόζονται και στις απαλλοτριώσεις ή τις συστάσεις δουλειών, υπέρ δήμων και περιφερειών, εφόσον δεν είναι αντίθετο με το παρόν Κεφάλαιο.

Άρθρο 642

Προϋποθέσεις κήρυξης απαλλοτρίωσης και σύστασης δουλείας

1. Για την έκδοση της απόφασης του άρθρου 641, περί κήρυξης απαλλοτρίωσης και σύστασης δουλείας, τηρούνται οι προϋποθέσεις και η διαδικασία των παρ. 1 έως 6 του άρθρου 3 και του άρθρου 6 του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ν. 2882/2001, Α΄17), εφόσον δεν είναι αντίθετες με τον παρόντα. Η ανακοίνωση της παρ. 5 του άρθρου 3 του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων, δημοσιεύεται σε μία εφημερίδα της πρωτεύουσας του νομού, όπου βρίσκεται η απαλλοτριωτέα έκταση ή το μεγαλύτερο τμήμα της. Επιπροσθέτως, απαιτείται να έχει προηγηθεί η έκδοση απόφασης ανάληψης υποχρέωσης ή πολυετούς υποχρέωσης, η οποία μνημονεύεται στο προοίμιο της πράξης κήρυξης της απαλλοτρίωσης.
2. Η απόφαση με την οποία κηρύσσεται η απαλλοτρίωση ή συνιστάται εμπράγματο δικαίωμα, κοινοποιείται στον καθ’ ου η απαλλοτρίωση ή σύσταση εμπράγματου δικαιώματος, εφόσον είναι γνωστός, με όργανο του οικείου δήμου και της περιφέρειας αντίστοιχα ή άλλο δημόσιο όργανο, που συντάσσει αποδεικτικό κοινοποίησης. Αν ο καθ’ ου είναι άγνωστος, η κοινοποίηση γίνεται σύμφωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, Α΄182). Ο καθ’ ου έχει δικαίωμα προσφυγής σύμφωνα με το άρθρο 691, περί δικαιώματος άσκησης ειδικής διοικητικής προσφυγής, εντός αποκλειστικής προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση της απόφασης.
3. Σε περίπτωση απαλλοτρίωσης υπέρ δήμων, αν κηρυχθεί απαλλοτρίωση ή γίνει σύσταση δουλείας σε ακίνητο που βρίσκεται έξω από τη διοικητική περιφέρεια του δήμου, η σχετική απόφαση επιδίδεται σύμφωνα με τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας στον δήμο, στη διοικητική περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το ακίνητο. Το δημοτικό συμβούλιο του δήμου αυτού υποχρεούται να γνωμοδοτήσει αιτιολογημένα μέσα σε αποκλειστική προθεσμία ενός (1) μηνός, η οποία αρχίζει από την επόμενη της επίδοσης του πρώτου εδαφίου. Αν παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αυτή, η διαδικασία της απαλλοτρίωσης ή της σύστασης δουλείας συνεχίζεται και χωρίς τη γνωμοδότηση αυτή.

Άρθρο 643

Δημοσίευση απόφασης κήρυξης απαλλοτρίωσης και σύστασης δουλείας

1. Αν κριθεί ότι νόμιμα εκδόθηκε η απόφαση του άρθρου 641, περί κήρυξης απαλλοτρίωσης και σύστασης δουλείας, το πλήρες κείμενο αυτής δημοσιεύεται με φροντίδα του οικείου δήμου ή της οικείας περιφέρειας, μια (1) φορά σε εφημερίδα της πρωτεύουσας του νομού όπου βρίσκεται η απαλλοτριωτέα έκταση ή το μεγαλύτερο τμήμα της.
2. Με τις δημοσιεύσεις αυτές ολοκληρώνεται η διαδικασία κήρυξης της απαλλοτρίωσης ή σύστασης δουλείας. Αν ακυρωθεί η απόφαση απαλλοτρίωσης ή σύστασης δουλείας, επαναλαμβάνονται οι δημοσιεύσεις της παρ. 1.

Άρθρο 644

Λοιπές επεμβάσεις στην ιδιοκτησία

1. Οι κύριοι ή κάτοχοι κτημάτων και οικοπέδων υποχρεούνται να ανέχονται τη διενέργεια δοκιμαστικών γεωτρήσεων και εκσκαφών μέσα σε αυτά από τους δήμους, τις περιφέρειες ή τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, όταν τούτο προβλέπεται από τεχνική ή γεωλογική μελέτη ή έκθεση για την ανεύρεση υδάτων, καθώς και την αξιοποίηση υφιστάμενων πηγών ή την τοποθέτηση σωλήνων ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης. Η μετατόπιση των σωλήνων ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης, που τοποθετούνται, γίνεται ύστερα από αίτηση του κυρίου ή του κατόχου του ακινήτου, με απόφαση του οικείου συμβουλίου, που εκδίδεται μέσα σε είκοσι (20) ημέρες. Στην περίπτωση αυτή η σχετική δαπάνη επιβαρύνει τον δήμο ή την περιφέρεια.

Επίσης, οι κύριοι ή κάτοχοι ακινήτων υποχρεούνται να ανέχονται την τοποθέτηση ενδεικτικών πινακίδων, για την κυκλοφορία και την ονοματοθεσία οδών και πλατειών, καθώς και τη στήριξη φωτιστικών σωμάτων.

2. Αν προκληθεί ζημιά από τις ενέργειες της παρ. 1, η οφειλόμενη αποζημίωση ορίζεται με πρωτόκολλο που συντάσσει η τεχνική υπηρεσία του οικείου δήμου ή της περιφέρειας.
3. Όποιος έχει έννομο συμφέρον δύναται να ασκήσει στο Μονομελές Πρωτοδικείο της περιφέρειας του ακινήτου αίτηση για αύξηση του ποσού της οφειλόμενης αποζημίωσης. Η αίτηση αυτή ασκείται μέσα σε προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών, αφότου το πρωτόκολλο κοινοποιήθηκε στον ενδιαφερόμενο και εκδικάζεται με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ

Άρθρο 645

Συμβαλλόμενοι φορείς προγραμματικών συμβάσεων

1. Για τη μελέτη και εκτέλεση έργων και προγραμμάτων ανάπτυξης μιας περιοχής, καθώς και για την παροχή υπηρεσιών και την υλοποίηση προμηθειών κάθε είδους, οι δήμοι, οι περιφέρειες, οι σύνδεσμοι δήμων, τα δίκτυα δήμων και περιφερειών, οι περιφερειακές ενώσεις δήμων, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε.) και η Ένωση Περιφερειών (ΕΝ.ΠΕ.), τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (ν.π.δ.δ.), τα οποία έχουν συστήσει ή στα οποία συμμετέχουν οι προαναφερόμενοι φορείς, καθώς και νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (ν.π.ι.δ.), στα οποία συμμετέχουν ή έχουν συστήσει η Κ.Ε.Δ.Ε. και η ΕΝ.ΠΕ., οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, η Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, τα Περιφερειακά Ταμεία Ανάπτυξης, οι Φορείς Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων οποιασδήποτε νομικής μορφής, τα δημοτικά και περιφερειακά ιδρύματα, τα ιδρύματα και κληροδοτήματα που επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς και τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα δύνανται να συνάπτουν προγραμματικές συμβάσεις μεταξύ τους, ή με το δημόσιο ή με την Εγνατία Οδό Α.Ε. ή με τη Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων (ΜΟΔ) Α.Ε. ή με την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤ.Α.Δ. Α.Ε.) ή με την Ελληνική Εταιρεία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης Μονοπρόσωπη Α.Ε. (ΜΕΤΑΒΑΣΗ Μ.Α.Ε.) ή με την εταιρεία με την επωνυμία «ΓΑΙΑΟΣΕ Α.Ε.», κατόπιν σύμπραξης της εταιρείας με την επωνυμία «Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος Ανώνυμη Εταιρεία» (Ο.Σ.Ε. Α.Ε.), όπου απαιτείται σύμφωνα με τον ν. 3891/2010 (Α΄188), ή με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων ή με τον ΕΛ.Γ.Ο. – ΔΗΜΗΤΡΑ ή με τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα (ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.), ή με ν.π.δ.δ. ή με τους φορείς των παρ. 1 έως 5 του άρθρου 12 του ν. 4412/2016 (Α΄147), μεμονωμένα ή από κοινού.
2. Τα ιδρύματα και τα κληροδοτήματα που επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς, κατά την εκτέλεση των προγραμματικών συμβάσεων, θεωρούνται φορείς κατασκευής του έργου κατά την έννοια του άρθρου 2 του ν. 4412/2016 και εκτελούν τις συμβάσεις αυτές, ορίζοντας όργανα και υπηρεσίες που συγκροτούν με αποφάσεις των διοικητικών τους συμβουλίων.
3. Στις προγραμματικές συμβάσεις στις οποίες μετέχει το δημόσιο, δύναται να εκπροσωπείται και από τον Γραμματέα της αποκεντρωμένης διοίκησης, στη χωρική αρμοδιότητα της οποίας εκτελείται η προγραμματική σύμβαση.
4. Οι ανωτέρω συμβάσεις υπόκεινται στον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου του άρθρου 324 του ν. 4700/2020 (Α’ 127), περί υπαγωγής στον προσυμβατικό έλεγχο.
5. Οι συμβαλλόμενοι φορείς στις προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 1 με αντικείμενο τη διεξαγωγή της διαδικασίας σύναψης, την εποπτεία και την παρακολούθηση δημόσιας σύμβασης έργου, μελέτης, παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, προμηθειών και γενικών υπηρεσιών πρέπει να αποτελούν αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς κατά την έννοια των περ. 1, 3 και 4 της παρ. 1 του άρθρου 2 του ν. 4412/2016.

Άρθρο 646

Προγραμματικές συμβάσεις με αναπτυξιακούς οργανισμούς

Πέραν των περιπτώσεων του άρθρου 645, περί συμβαλλόμενων φορέων προγραμματικών συμβάσεων, οι δήμοι, οι περιφέρειες, οι σύνδεσμοι δήμων, τα δίκτυα δήμων, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου της τοπικής αυτοδιοίκησης του άρθρου 187 και οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης δύνανται να συμβάλλονται με τους αναπτυξιακούς οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης για την υποστήριξη της άσκησης αυτοδιοικητικών αρμοδιοτήτων και την παροχή υπηρεσιών προς όφελος της τοπικής κοινωνίας.

Άρθρο 647

Προγραμματικές συμβάσεις πολιτισμικής ανάπτυξης

1. Σε προγραμματική σύμβαση με αντικείμενο έργα, προγράμματα και υπηρεσίες πολιτιστικού χαρακτήρα, όπως ιδίως η ανάδειξη, προστασία και συντήρηση μνημείων, παρεμβάσεις σε διατηρητέα ή παραδοσιακά κτήρια και οικισμούς, συμβάλλεται υποχρεωτικά το Υπουργείο Πολιτισμού.
2. Στις προγραμματικές συμβάσεις που αφορούν στη διάσωση και διάδοση στοιχείων του πολιτισμού, στην ανέγερση και λειτουργία χώρων πολιτισμικών λειτουργιών, στην υποστήριξη δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων που αφορούν την επιστήμη, τα γράμματα και τις τέχνες, το Υπουργείο Πολιτισμού συμβάλλεται δυνητικά.
3. Οι προγραμματικές συμβάσεις του παρόντος καλούνται «προγραμματικές συμβάσεις πολιτισμικής ανάπτυξης». Στο πλαίσιο των προγραμματικών συμβάσεων του πρώτου εδαφίου δύναται να συμφωνηθεί η επιβολή τέλους ανταποδοτικού χαρακτήρα για τη χρηματοδότηση έργων, εργασιών, προγραμμάτων και υπηρεσιών της προγραμματικής σύμβασης, το οποίο καλείται «Πολιτιστικό Τέλος» και επιβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 430, περί δυνητικών τελών.

Άρθρο 648

Σύναψη προγραμματικών συμβάσεων στον τομέα πολιτικής προστασίας σε νησιωτικούς δήμους

1. Σε νησιωτικούς δήμους είναι δυνατή η σύναψη προγραμματικών συμβάσεων με αντικείμενο δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος και πολιτικής προστασίας μεταξύ των φορέων του άρθρου 645, περί συμβαλλόμενων φορέων προγραμματικών συμβάσεων, και αστικών μη κερδοσκοπικών εταιρειών, εφόσον:

α) πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 4412/2016 (Α’ 147) και

β) πρόκειται για δράσεις:

βα) πολιτικής προστασίας και δασοπυρόσβεσης, κατόπιν σχετικής πιστοποίησής τους από την Πυροσβεστική Ακαδημία, ή

ββ) των άρθρων 23 και 23Α του ν. 4662/2020 (Α’ 27).

2. Κατά την εκτέλεση των προγραμματικών συμβάσεων του παρόντος οι ανωτέρω εταιρείες θεωρούνται φορείς κατασκευής του έργου, σύμφωνα με το άρθρο 2 του ν. 4412/2016 και εκτελούν τις συμβάσεις αυτές, ορίζοντας όργανα και υπηρεσίες που συγκροτούν με αποφάσεις των διοικητικών συμβουλίων τους.
3. Με το παρόν δεν θίγονται το άρθρο 54 του ν. 4662/2020, περί αποστολής και δράσης των εθελοντικών οργανώσεων πολιτικής προστασίας και ο ν. 4029/2011 (Α’ 245), περί εθελοντισμού στο Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή και στο Πυροσβεστικό Σώμα.
4. Στο πλαίσιο των προγραμματικών συμβάσεων του παρόντος δεν επιτρέπεται η πιστοποίηση ή εκπαίδευση εθελοντικών ή άλλων οργανώσεων για δραστηριοποίηση στον τομέα της πολιτικής προστασίας.

Άρθρο 649

Συμμετέχοντες φορείς στις προγραμματικές συμβάσεις

Στις προγραμματικές συμβάσεις επιτρέπεται η συμμετοχή επικουρικά των νομικών προσώπων του άρθρου 189, περί λοιπών νομικών προσώπων στα οποία συμμετέχουν δήμοι και περιφέρειες, των Κέντρων Επαγγελματικής Κατάρτισης (Κ.Ε.Κ.) με οποιαδήποτε νομική μορφή και αν λειτουργούν, των επιμελητηρίων, των επιστημονικών φορέων δημοσίου δικαίου, των Ερευνητικών Πανεπιστημιακών Ινστιτούτων (Ε.Π.Ι.), των συνεταιρισμών, των ενώσεων συνεταιρισμών, των εργοδοτικών και εργατοϋπαλληλικών ενώσεων και της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής του άρθρου δέκατου τρίτου του ν. 4639/2019 (Α΄185). Επιπλέον, επιτρέπεται η συμμετοχή συστάδων σύμπραξης φορέων και επιχειρήσεων (clusters), που λειτουργούν ως αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρείες σε περιφερειακό επίπεδο και στις οποίες συμμετέχουν ως μέλη τουλάχιστον τέσσερις (4) από τους φορείς του άρθρου 645, περί συμβαλλόμενων φορέων προγραμματικών συμβάσεων.

Άρθρο 650

Συμβάσεις έργου της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης Ανώνυμη Εταιρεία

1. Για την εκτέλεση των προγραμματικών συμβάσεων της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 44 του ν. 4412/2016 (Α΄147), η Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Ε.Τ.Α.Α. Α.Ε.) δύναται, στο πλαίσιο των συμφωνούμενων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των συμβαλλομένων, να συνάπτει συμβάσεις έργου με μηχανικούς της απαιτούμενης ειδικότητας, κατά παρέκκλιση του άρθρου 6 του ν. 2527/1997 (Α΄206), μέσω μητρώου μηχανικών που η ίδια τηρεί. Ως προς το περιεχόμενο της προγραμματικής σύμβασης, τις ευθύνες που προκύπτουν από αυτή, τους εκπροσώπους των μερών και τα αποφαινόμενα όργανα, εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα στα άρθρα 651, περί περιεχομένου προγραμματικών συμβάσεων και 652, περί χρηματοδότησης και προϋπολογισμού.
2. Για τον υπολογισμό της αμοιβής των συμβάσεων έργου του παρόντος, εφαρμόζεται η υπ’ αρ. 114947/29.11.2022 απόφαση του Υφυπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων «Εθνικοί κανόνες επιλεξιμότητας δαπανών για τα προγράμματα του ΕΣΠΑ 2021-2027» (Β΄6132).

Άρθρο 651

Περιεχόμενο προγραμματικών συμβάσεων

1. Στις προγραμματικές συμβάσεις ορίζονται τουλάχιστον:

α) το αντικείμενο, ο σκοπός και η διάρκεια της σύμβασης,

β) το περιεχόμενο των μελετών, των έργων, των προγραμμάτων, των προμηθειών ή των υπηρεσιών και ο προϋπολογισμός αυτών,

γ) τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των συμβαλλομένων μερών,

δ) το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσης της σύμβασης, το απαιτούμενο προσωπικό για την κάθε επιμέρους εργασία, οι πόροι από τους οποίους καλύπτονται οι αναλαμβανόμενες οικονομικές υποχρεώσεις, ο τρόπος κάλυψής τους και η διαδικασία καταβολής τους. Εάν στους απαιτούμενους πόρους περιλαμβάνονται «λειτουργικά έξοδα», ως τέτοια λογίζονται ιδίως, οι πάσης φύσεως αμοιβές προσωπικού και οι δαπάνες χρήσης ακινήτων, μηχανημάτων, μέσων και υλικοτεχνικής υποδομής,

ε) οι ποινικές ρήτρες και άλλες συνέπειες σε βάρος του συμβαλλόμενου που επιβάλλονται σε περίπτωση υπαίτιας πλημμελούς εκπλήρωσης των υποχρεώσεών του και παραβίασης των όρων της σύμβασης,

στ) το όργανο παρακολούθησης της εφαρμογής της σύμβασης και οι αρμοδιότητές του, καθώς και τα αποφαινόμενα όργανα των εκτελεστικών συμβάσεων.

Για την εκπλήρωση του σκοπού της προγραμματικής σύμβασης, ο κάθε συμβαλλόμενος αναλαμβάνει συγκεκριμένο αντικείμενο με συγκεκριμένες υποχρεώσεις.

2. Για την εκτέλεση των προγραμματικών συμβάσεων του παρόντος Κεφαλαίου και στο πλαίσιο των συμφωνούμενων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των συμβαλλόμενων, επιτρέπεται η απασχόληση προσωπικού του ενός συμβαλλόμενου στον άλλον, καθώς και η μεταξύ τους παραχώρηση της χρήσης ακινήτων, εγκαταστάσεων, εξοπλισμού και λοιπών μέσων.
3. Με την προγραμματική σύμβαση, επίσης, ορίζεται ο συμβαλλόμενος, στον οποίο δύναται να ανατεθεί η διαχείριση, εκμετάλλευση και συντήρηση των έργων του προγράμματος μετά την ολοκλήρωσή του, εφόσον προβλέπεται αντίστοιχο στάδιο. Αν ο συμβαλλόμενος σε προγραμματική σύμβαση αναθέσει σε τρίτον τη διαχείριση, εκμετάλλευση και συντήρηση των έργων αυτών, η ανάθεση γίνεται σύμφωνα με τη νομοθεσία που διέπει τον κατά τη σύμβαση υπόχρεο συμβαλλόμενο.

Άρθρο 652

Χρηματοδότηση και προϋπολογισμός

1. Οι προγραμματικές συμβάσεις δύναται να χρηματοδοτούνται:

α) από το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων μέσω προγραμμάτων συγχρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς ή προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται αμιγώς από εθνικούς πόρους,

β) από τον Τακτικό Προϋπολογισμό,

γ) από άλλα εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα ή τα ειδικά προγράμματα των άρθρων 69 και 71 του ν. 4509/2017 (Α΄201), καθώς και

δ) από τους προϋπολογισμούς των συμβαλλόμενων φορέων.

Είναι επίσης δυνατή η χρηματοδότηση των συμβαλλομένων και από φορείς του δημόσιου τομέα που δεν μετέχουν στην προγραμματική σύμβαση.

2. Ο συνολικός προϋπολογισμός των συμβάσεων της περ. α) της παρ. 1 του άρθρου 44 του ν. 4412/2016 (Α΄147) δύναται να προσαυξάνεται έως δέκα τοις εκατό (10%) για την κάλυψη λοιπών λειτουργικών εξόδων εκτέλεσης της προγραμματικής σύμβασης.

Άρθρο 653

Λοιπά αντικείμενα προγραμματικών συμβάσεων

1. Οι δήμοι, οι περιφέρειες και τα νομικά πρόσωπα του άρθρου 645, περί συμβαλλόμενων φορέων προγραμματικών συμβάσεων, κατά περίπτωση, δύνανται να συμβάλλονται σε προγραμματικές συμβάσεις, σύμφωνα με ειδικότερες διατάξεις, όπως:

α) προγραμματικές συμβάσεις φορέων διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένα του άρθρου 25 του ν. 2971/2001 (Α΄285), για τη μελέτη προγραμμάτων ανάπτυξης και εκτέλεσης λιμενικών έργων και την παροχή υπηρεσιών στη ζώνη λιμένα,

β) προγραμματικές συμβάσεις εφαρμογής κοινωνικών δράσεων και προγραμμάτων του άρθρου 11 του ν. 3106/2003 (Α΄320),

γ) προγραμματικές συμβάσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος του άρθρου 12 του ν. 3513/2006 (Α΄265),

δ) προγραμματικές συμβάσεις προγραμμάτων κοινωνικής φροντίδας και εθελοντισμού του άρθρου 17 του ν. 3329/2005 (Α΄81),

ε) προγραμματικές συμβάσεις υλοποίησης δράσεων κοινωνικής οικονομίας του άρθρου 6 του ν. 4430/2016 (Α΄ 205),

στ) προγραμματικές συμβάσεις για την ανάπτυξη των δημόσιων δομών υγείας του άρθρου 54 του ν. 4456/2017 (Α΄24),

ζ) προγραμματικές συμβάσεις της περ. δ της παρ. 4 του άρθρου 11 του ν. 3685/2008 (Α΄148) των Ερευνητικών Πανεπιστημιακών Ινστιτούτων για έρευνα που εξυπηρετεί την ανάπτυξη τομέων του Δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

η) προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 5 του άρθρου 2 του ν. 4018/2011 (Α΄215) για την παροχή υπηρεσιών και την εκτέλεση έργων που αφορούν την υποδοχή και την εξυπηρέτηση των πολιτών, ημεδαπών και αλλοδαπών,

θ) προγραμματικές συμβάσεις πολιτισμικής ανάπτυξης του άρθρου 44 του ν. 4179/2013 (Α΄213) για την εξειδίκευση έργων, προγραμμάτων και υπηρεσιών πολιτιστικού χαρακτήρα εντός των επισκέψιμων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων,

ι) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 61 του ν. 4609/2019 (Α΄67) του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου για τη διασφάλιση ικανοποιητικών συνθηκών υποδοχής και φιλοξενίας πολιτών τρίτων χωρών και για τη σύνταξη και εφαρμογή προγραμμάτων ένταξης στην τοπική κοινωνία δικαιούχων προστασίας και μεταναστών,

ια) προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 1 του άρθρου 5 του ν. 4407/2016 (Α΄134) της Μονάδας Μελετών και Κατασκευών του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας για τη μελέτη και την εκτέλεση έργων τοπικού ενδιαφέροντος,

ιβ) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 76 του ν. 4483/2017 (Α΄107) για την απομάκρυνση πυλώνων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης μεταξύ δήμων, περιφερειών και του Διαχειριστή Ελληνικού Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας Α.Ε. ή του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας Α.Ε.,

ιγ) προγραμματικές Συμφωνίες Οικονομικής Υποστήριξης του άρθρου 539, για τη χρηματοδότησή τους με στόχο την κάλυψη του ελλείμματος των προϋπολογισμών τους,

ιδ) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 37 του ν. 4685/2020 (Α΄92) του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής,

ιε) προγραμματικές Συμφωνίες Λειτουργίας Γραφείων Ενημέρωσης Ανέργων ή Επιχειρήσεων της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης του άρθρου 15 του ν. 2434/1996 (Α΄188),

ιστ) προγραμματικές Συμβάσεις Δια Βίου Μάθησης του άρθρου 21 του ν. 3879/2010 (Α΄163) για την πραγματοποίηση επενδύσεων, την εφαρμογή προγραμμάτων και την υλοποίηση δράσεων που περιλαμβάνονται σε εθνικό ή περιφερειακό ή τοπικό πρόγραμμα δια βίου μάθησης, για την παροχή υπηρεσιών δια βίου μάθησης κάθε είδους και για την παροχή υπηρεσιών υποστήριξης της εκπαίδευσης και της δια βίου μάθησης,

ιζ) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 44 του ν. 4412/2016 (Α΄ 147) μεταξύ αναθετουσών αρχών που κρίνουν ότι δεν έχουν τεχνική επάρκεια ή που η τεχνική τους επάρκεια είναι ελλιπής για τη διεξαγωγή της διαδικασίας σύναψης, την εποπτεία και την επίβλεψη δημόσιας σύμβασης έργου ή μελέτης,

ιη) προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 8 του άρθρου 9Α του ν. 3199/2003 (Α΄280) για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την αντιμετώπιση της έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας,

ιθ) προγραμματικές συμβάσεις της παρ. 2 του άρθρου 26 του ν. 5223/2025 (Α΄137), φορέων δημοσίου τομέα με τον Φορέα Αξιοποίησης Ακινήτων Ενόπλων Δυνάμεων για την αξιοποίηση ακινήτων τους,

κ) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 51 του ν. 5259/2025 (A΄228), με σκοπό την εκπλήρωση κοινωφελούς σκοπού,

κα) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 237 του ν. 5259/2025, με σκοπό την εκτέλεση έργων, δράσεων και προγραμμάτων που εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιότητας του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών,

κβ) προγραμματικές συμβάσεις της περ. ζ) της παρ. 2 του εσωτερικού άρθρου 1 της παρ. 7 του άρθρου 15 του ν. 4872/2021 (Α΄247) της Ελληνικής Εταιρείας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης Μονοπρόσωπη Α.Ε.,

κγ) προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 58 του ν. 4784/2021 (Α΄40),

κδ) προγραμματικές συμβάσεις παροχής υπηρεσιών κοινωνικού χαρακτήρα του άρθρου 1 του ν. 3174/2003 (Α΄205), και

κε) προγραμματικές συμβάσεις περιφερειών για την ανακούφιση ευπαθών κοινωνικών ομάδων του πληθυσμού του άρθρου 45 του ν. 4320/2015 (Α΄29).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄

ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ – ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΜΕΡΟΥΣ ΣΤ΄

Άρθρο 654

Εξουσιοδοτικές διατάξεις

1. Με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών δύναται να αναπροσαρμόζονται τα χρηματικά όρια του άρθρου 623, περί ορίων θεώρησης μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, με γνωμοδότηση τεχνικού συμβουλίου.
2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υποδομών και Μεταφορών, Εσωτερικών και του Υπουργού που εποπτεύει την επιχείρηση κοινής ωφέλειας ή οργανισμό που εκτελεί τομές ή εκσκαφές επί του οδοστρώματος, ερείσματος, πεζόδρομου ή πεζοδρομίου εθνικής, επαρχιακής, δημοτικής οδού, οι οποίες είναι απαραίτητες για την κατασκευή έργου, δύναται να καθορίζονται όροι και προϋποθέσεις βάσει των οποίων διενεργούνται οι τομές ή εκσκαφές, καθώς και οι τεχνικές προδιαγραφές και απαιτήσεις αποκατάστασης αυτών.
3. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, δύνανται να ρυθμίζονται επιμέρους ζητήματα εφαρμογής του άρθρου 648, περί σύναψης προγραμματικών συμβάσεων στον τομέα πολιτικής προστασίας σε νησιωτικούς δήμους.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Ανάπτυξης, Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής δύναται στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 649, περί συμμετεχόντων φορέων στις προγραμματικές συμβάσεις, να εμπίπτουν και οι τράπεζες και τα πιστωτικά ιδρύματα.

Άρθρο 655

Μεταβατική διάταξη

Συμβάσεις δήμων και Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης, που έχουν συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κώδικα κατ’ εφαρμογή της παρ. 14 του άρθρου 6 του ν. 4071/2012 (Α΄85), περί ρυθμίσεων για το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών, εκτελούνται μέχρι την ολοκλήρωσή τους σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο σύναψής τους.