Στην παρ. 1 του άρθρου 61 του ν. 4609/2019 (A΄ 67), περί δυνατότητας σύναψης προγραμματικών συμβάσεων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) η περ. β΄ καταργείται, γ) στο τέλος της περ. γ’ προστίθενται οι λέξεις «και την Εκκλησία της Ελλάδος,», δ) στο τέλος της περ. δ’ προστίθενται οι λέξεις «και η Εκκλησία της Ελλάδος», ε) στην περ. ε’ διαγράφονται οι λέξεις «καθώς και με τα κοινωφελή ιδρύματα και κληροδοτήματα», στ) στην περ. στ) προστίθενται οι λέξεις «υπό τον όρο της τήρησης των προϋποθέσεων της παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 4412/2016 (A’ 147)» και ζ) η περ. ζ’ καταργείται και η παρ. 1 διαμορφώνεται ως εξής:
«1. Το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου δύναται, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, να συνάπτει προγραμματικές συμβάσεις, με:
α. Διεθνείς οργανισμούς,
β. [Καταργείται],
γ. το Δημόσιο και φορείς του δημόσιου τομέα της παρ. 6 του άρθρου 1 του ν. 1256/1982 (Α΄ 65), δήμους, περιφέρειες, συνδέσμους δήμων, δίκτυα δήμων και περιφερειών, περιφερειακές ενώσεις δήμων, την Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος, την Ένωση Περιφερειών και την Εκκλησία της Ελλάδος,
δ. τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα οποία συνιστούν ή στα οποία συμμετέχουν οι προαναφερόμενοι φορείς, καθώς και τα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, στα οποία συμμετέχουν ή συνιστούν η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος, η Ένωση Περιφερειών και η Εκκλησία της Ελλάδος,
ε. τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, την Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης Αποχέτευσης (Ε.Δ.Ε.Υ.Α.), τις επιχειρήσεις των Ο.Τ.Α., τα δημοτικά και περιφερειακά ιδρύματα,
στ. τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, υπό τον όρο της τήρησης των προϋποθέσεων της παρ. 4 του άρθρου 12 του ν. 4412/2016 (A’ 147)
ζ. [Καταργείται].».
Με την προτεινόμενη ρύθμιση αποκλείονται φορείς της κοινωνίας των πολιτών με εξειδικευμένη και μακρόχρονη εμπειρία και αποδεδειγμένη τεχνογνωσία από το να μπορούν να συμβάλλονται με προγραμματικές συμβάσεις με το ΥΜΑΣ. Τούτο γίνεται χωρίς να μπορεί να γίνει αντιληπτό ποιος είναι ο δικαιολογητικός λόγος αυτής της ρύθμισης, όταν μάλιστα οι ΜΚΟ που συμβάλλονται με το ΥΜΑΣ υπόκεινται σε πάσης φύσεως συνεχείς ελέγχους και σε ένα πολύ “σφιχτό” καθεστώς αναφορικά με το Μητρώο ΜΚΟ του άρθρου 78 Ν.4939/2022.
Η ρύθμιση του άρθρου αυτού πρέπει να διατηρηθεί οπωσδήποτε.
Σε μία περίοδο που οι Διεθνείς Οργανισμοί έχουν μπει στο στόχαστρο ιδίως των ΗΠΑ και έχουν υποστεί σημαντικότατες μειώσεις στις χρηματοδοτήσεις που λαμβάνουν, η ρύθμιση αυτή έρχεται να τους δώσει μία ισχυρή τονωτική ένεση, καθώς θα τους εξασφαλίσει τα απαραίτητα κονδύλια για να συνεχίσουν τη λειτουργία τους στην Χώρα μας, χωρίς να χρειάζεται να προβαίνουν σε μειώσεις προσωπικού.
Το γεγονός, βέβαια, ότι υπάγονται σε καθεστώς ετεροδικίας και άρα δεν υπόκεινται στον έλεγχο των Εθνικών Αρχών και Υπηρεσιών ουδόλως προκαλεί υποχώρηση από τις Αρχές της Λογοδοσίας και της Διαφάνειας, καθώς πρόκειται για Οργανισμούς εγνωσμένου Κύρους και ως τέτοιοι επιλέγονται από την Κυβέρνηση για να υποστηριχτούν. Είναι βέβαιο ότι θα χρησιμοποιήσουν τα Ευρωπαϊκά αλλά και τα Εθνικά κονδύλια που θα τους δοθούν με νομιμότητα, σύνεση και χρηστή διαχείριση.
Το SolidarityNow εκφράζει έντονο προβληματισμό για την τροποποίηση του άρθρου 61 του ν. 4609/2019, καθώς με τις προτεινόμενες αλλαγές αφαιρείται, στην πράξη, η δυνατότητα σύναψης προγραμματικών συμβάσεων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου με Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Η μεταβολή αυτή συνιστά ουσιαστική ανατροπή ενός πλαισίου συνεργασίας που λειτούργησε επί σειρά ετών και συνέβαλε καθοριστικά στην υλοποίηση πολιτικών υποδοχής, ένταξης και κοινωνικής προστασίας.
Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις διαθέτουν αποδεδειγμένη εμπειρία, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, ιδίως σε τομείς όπου οι δημόσιες δομές είτε δεν επαρκούν είτε απαιτούν άμεση επιχειρησιακή ευελιξία. Μέσω προγραμματικών συμβάσεων, το Υπουργείο είχε τη δυνατότητα να αξιοποιεί αυτή τη γνώση με θεσμικό, διαφανή και ελεγχόμενο τρόπο, διασφαλίζοντας την παροχή κρίσιμων υπηρεσιών σε αιτούντες άσυλο, πρόσφυγες και μετανάστες, ιδίως σε περιόδους αυξημένων αναγκών.
Το SolidarityNow θεωρεί ότι η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας στις συνεργασίες του Υπουργείου με εξωτερικούς φορείς είναι αναγκαία και θεμιτή. Ωστόσο, η επίτευξη αυτού του στόχου δεν μπορεί να συνίσταται στον οριζόντιο αποκλεισμό των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων από ένα βασικό εργαλείο θεσμικής συνεργασίας. Αντιθέτως, απαιτείται ένα σαφές και ισορροπημένο πλαίσιο, με συγκεκριμένα κριτήρια, ελέγχους και εγγυήσεις, το οποίο να επιτρέπει τη σύναψη προγραμματικών συμβάσεων με Μ.Κ.Ο. που πληρούν αποδεδειγμένα προϋποθέσεις διαφάνειας, εμπειρίας και λογοδοσίας. Για τον λόγο αυτό, το SolidarityNow καλεί σε επανεξέταση της προτεινόμενης ρύθμισης, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχιση μιας θεσμικής, διαφανούς και ισότιμης συνεργασίας με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις στο πεδίο της μετανάστευσης και του ασύλου.
Προτείνεται η απόσυρση του άρθρου 48 και η σύννομη αναδιατύπωσή του, καθώς αποκλείει ΜΚΟ και κοινωφελή ιδρύματα με τεχνογνωσία στη διεθνή προστασία, την ένταξη και τα ανθρώπινα δικαιώματα από τη δυνατότητα σύναψης προγραμματικών συμβάσεων με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Η διάταξη παραβιάζει διεθνές, ενωσιακό και συνταγματικό δίκαιο, πλήττοντας το δικαίωμα στη συνένωση, την ελευθερία έκφρασης, την αρχή της νομιμότητας και την απαγόρευση των διακρίσεων. Η αναδιατύπωση πρέπει να διασφαλίζει ίση και δίκαιη μεταχείριση όλων των οργανώσεων με εμπειρία και εξειδίκευση στον τομέα της μετανάστευσης.
Με το άρθρο 48 του Σχεδίου Νόμου αποκλείονται συλλήβδην, από την δυνατότητα σύναψης προγραμματικών συμβάσεων με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, οι εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στο πεδίο της διεθνούς προστασίας, της ένταξης και των δικαιωμάτων του ανθρώπου και δη, οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) και τα κοινωφελή ιδρύματα που διαθέτουν, εκ των πραγμάτων, εξειδίκευση και τεχνογνωσία. Αντ’ αυτών, προκρίνονται «προνομιούχοι εταίροι» και δη, η Εκκλησία της Ελλάδος, για τους οποίους, μάλιστα, επιφυλάσσεται εξαίρεση από την προβλεπόμενη, εξοντωτική και δυσανάλογη γραφειοκρατία και λογοδοσία που έχει επιβληθεί στις ΜΚΟ για την υποχρεωτική εγγραφή τους στο Μητρώο ΜΚΟ του άρθρου 78 του Κώδικα Ασύλου (Ν 4939/2022, Α΄ 111) και που έχει επικριθεί από διεθνή και ενωσιακά όργανα ως αντιβαίνουσα διεθνείς, συνταγματικές και ενωσιακές αρχές, όπως υπενθυμίζουμε στις παρατηρήσεις επί του άρθρου 54.
Οι προτεινόμενες διατάξεις παραβιάζουν το διεθνές, ενωσιακό δίκαιο και το Σύνταγμα και δη, το δικαίωμα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, την ελευθερία της έκφρασης, την αρχή της νομιμότητας, την απαγόρευση των διακρίσεων, και εγείρουν σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τους ενωσιακούς κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις, εισάγοντας αδικαιολόγητη δυσμενή διακριτική μεταχείριση σε βάρος ορισμένων νομικών προσώπων (άρθρο 18 παρ. 1 Οδηγίας 2014/24/ΕΕ).
Προτείνουμε την απόσυρση του άρθρου 48 και την σύννομη αναδιατύπωσή του.