Το άρθρο 161 του Κώδικα Μετανάστευσης (ν. 5038/2023, Α’ 81), περί άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας, αντικαθίσταται ως εξής:
«Άρθρο 161
Άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας (άδεια διαμονής τύπου «Μ.2»)
- Σε πολίτες τρίτων χωρών που διαμένουν στη χώρα, χορηγείται άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας (άδεια διαμονής τύπου «Μ.2»), η οποία παρέχει δικαίωμα πλήρους πρόσβασης στην αγορά εργασίας, εφόσον:
α) έχουν συμπληρώσει δεκαετή συνεχή νόμιμη διαμονή στην Ελλάδα δυνάμει οριστικού τίτλου διαμονής κατά την ημερομηνία υποβολής της σχετικής αίτησης και πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης κατά την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 144 για την απόκτηση του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος ή
β) γεννήθηκαν στην Ελλάδα ή έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς έξι (6) τάξεις ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα, πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου (23ου) έτους της ηλικίας τους.
- Σε πολίτες τρίτων χωρών που είναι μέλη οικογένειας Έλληνα, τα οποία διαμένουν νομίμως στη χώρα με τον Έλληνα δυνάμει οριστικού τίτλου διαμονής για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε (5) ετών χορηγείται Δελτίο Μόνιμης Διαμονής (άδεια διαμονής τύπου «Μ.3») σύμφωνα με το άρθρο 93Α.
- Η άδεια δεκαετούς διάρκειας της παρ. 1 χορηγείται με απόφαση του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ύστερα από αίτηση του πολίτη τρίτης χώρας που συνοδεύεται από τα δικαιολογητικά της απόφασης της παρ. 1 του άρθρου 176, εφόσον ο αιτών: α) διαθέτει πλήρη κάλυψη ιατροφαρμακευτικής και νοσοκομειακής περίθαλψης και β) δεν έχει απουσιάσει από τη χώρα για χρονικό διάστημα δύο (2) συναπτών ετών.
- Η άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας παρέχει στον κάτοχό της τα δικαιώματα του άρθρου 152.
- Η άδεια διαμονής της περ. α) της παρ. 1 κατά τη λήξη της διάρκειας ισχύος της μετατρέπεται σε άδεια διαμονής επί μακρόν διαμένοντος (άδεια διαμονής τύπου «Μ.1»), με την προσκόμιση της προηγούμενης άδειας διαμονής, εφόσον οι περίοδοι απουσίας του από τη χώρα είναι μικρότερες των έξι (6) διαδοχικών μηνών και δεν υπερβαίνουν συνολικά τους δέκα (10) μήνες εντός της τελευταίας πενταετίας πριν από τη λήξη της διάρκειας ισχύος της και ο αιτών πληροί τα εισοδηματικά κριτήρια σύμφωνα με την περ. α’ της παρ. 1 του άρθρου 144. Εφόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του πρώτου εδαφίου, ο πολίτης τρίτης χώρας δύναται να αιτηθεί αλλαγή κατηγορίας άδειας διαμονής σύμφωνα με το άρθρο 12.
- Η άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας ανακαλείται, εάν συντρέχουν στο πρόσωπο του κατόχου οι λόγοι που προβλέπονται στο άρθρο 15.
- Οι άδειες διαμονής της περ. β) της παρ. 1 ανανεώνονται, αυτοδίκαια, για δέκα (10) έτη κάθε φορά υπό την προϋπόθεση ότι αφενός οι κάτοχοί τους δεν έχουν απουσιάσει από τη χώρα για δύο (2) συναπτά έτη, αφετέρου δεν συντρέχουν στο πρόσωπό τους λόγοι δημόσιας τάξης και ασφάλειας κατά την έννοια της περ. γ) του άρθρου 8.».
Με τη διάταξη που καταργείται, ήτοι το άρθρο 161 παρ. 1(γ) του Κώδικα Μετανάστευσης (ν. 5038/2023), προβλέφθηκε η χορήγηση άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας (τύπου Μ.2) σε ενήλικες πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς, οι οποίοι εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ελληνικού σχολείου πριν από τη συμπλήρωση του 23ου έτους της ηλικίας τους.
Κατά συνέπεια, προϋπόθεση για τη χορήγηση της εν λόγω άδειας δεν είναι απλώς η φοίτηση επί τρία (3) έτη, αλλά η επιτυχής ολοκλήρωση τριών (3) τάξεων – κατά κανόνα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η επίτευξη αυτή, προφανώς, απαιτεί από τον ασυνόδευτο ανήλικο (ή τον μόλις ενηλικιωθέντα) προσπάθεια σημαντικά μεγαλύτερη της συνήθους, τόσο για την προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον όσο και για την ανταπόκριση στις απαιτήσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε γλώσσα την οποία συχνά δεν γνωρίζει. Η ολοκλήρωση τριών τάξεων αποτελεί, επομένως, σαφές τεκμήριο ένταξης όχι μόνο στην εκπαιδευτική κοινότητα, αλλά και στην ελληνική κοινωνία συνολικά, αποδεικνύοντας την σταθερή πρόθεση και σοβαρή προσπάθεια του νέου να συνδεθεί με τη χώρα.
Όπως προκύπτει από τα ανωτέρω, η συγκεκριμένη ρύθμιση δύναται στην πράξη να ωφελήσει περιορισμένο μόνο αριθμό προσώπων που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι σημαντικό ποσοστό εξ αυτών αναγνωρίζονται ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας (πρόσφυγες ή επικουρικής προστασίας), οπότε το καθεστώς τους έχει ήδη ρυθμιστεί και δεν χρειάζεται η προσφυγή στη διάταξη του άρθρου 161 παρ. 1(γ). Από τους υπόλοιπους, είναι γνωστό ότι ελάχιστοι έχουν κατορθώσει να φοιτήσουν επιτυχώς επί τρία ή περισσότερα έτη, καθώς υψηλά ποσοστά σχολικής διαρροής συνδέονται με τις ιδιαίτερες δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν.
Κατά συνέπεια, η διάταξη ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ότι λειτουργεί ως κίνητρο για την άφιξη ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ελλάδα με σκοπό τη λήψη της άδειας. Άλλωστε, κατά τη σχεδόν τριετή ισχύ της (σημερινής – υπό κατάργηση – ρύθμισης), ο αριθμός των χορηγηθεισών αδειών υπήρξε ελάχιστος.
Τέλος, επισημαίνεται ότι κατά την τελευταία τριετία η Ισπανία και η Ιταλία θέσπισαν ιδιαίτερα ευνοϊκό και προστατευτικό πλαίσιο για τη νόμιμη διαμονή των ασυνόδευτων ανηλίκων. Στο ίδιο πνεύμα, η χώρα μας υιοθέτησε μια εξαιρετική ρύθμιση για την υποστήριξη των παιδιών αυτών, που καταβάλλουν σημαντική προσπάθεια ένταξης. Ως εκ τούτου, προτείνεται η διατήρηση της διάταξης ως έχει.
Με το άρθρο αυτό του Νομοσχεδίου καταργείται «σιωπηρά», χωρίς καμία αιτιολόγηση και μόλις δύο χρόνια μετά τη νομοθέτησή της ως μέρος της Εθνικής Στρατηγικής για τα ασυνόδευτα ανήλικα, η παράγραφος γ του άρθρου 161 Ν. 5038/2023 που προέβλεπε την χορήγηση άδειας παραμονής δεκαετούς διάρκειας με δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας σε ενήλικους πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και ολοκληρώνουν επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους.
Η ελληνική Πολιτεία, μετά την κατάργηση της άδειας παραμονής για ανθρωπιστικούς λόγους για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο (N. 4686/2020), την κατάργηση της άδειας παραμονής του άρθρου 193 Ν. 5038/2023 και την κατάργηση της άδειας για εξαιρετικούς λόγους (N. 5226/2025), καταργεί με το προτεινόμενο άρθρο και την τελευταία δυνατότητα έκδοσης άδειας παραμονής πολίτη τρίτης χώρας που είχε εισέλθει παράτυπα στη χώρα, και μάλιστα της ευάλωτης ομάδας των ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο που απορρίφθηκαν από την Υπηρεσία Ασύλου και την Αρχή Προσφυγών, αλλά είχαν λάβει υπηρεσίες προστασίας και παρακολουθούσαν το ελληνικό σχολείο. Η κατάργηση και της διάταξης αυτής, αν υιοθετηθεί, εκτός από το ότι αποτελεί ευθεία
παραβίαση των άρθρων της Διεθνούς Σύμβασης Δικαιωμάτων του Παιδιού σχετικά με το βέλτιστο συμφέρον του (άρθρο 3), τα δικαιώματα των παιδιών προσφύγων (άρθρο 22) και το δικαίωμα στην εκπαίδευση (άρθρα 28 + 29) θα έχει ως συνέπεια ασυνόδευτοι ανήλικοι που έχουν απορριφθεί από το σύστημα ασύλου να μην έχουν καμία δυνατότητα τακτοποίησης της παραμονής τους στη χώρα και πρόσβασής τους στο σύστημα υγείας, μετά την ενηλικίωσή τους, αλλά και να εμπίπτουν στην κατηγορία του ποινικού αδικήματος της παράνομης παραμονής του άρθρου 27 του Νόμου 5226/2025 που επιφέρει βαρύτατες ποινές φυλάκισης και χρηματική ποινή.
Από την προτεινόμενη αντικατάσταση του εν λόγω άρθρου απουσιάζει η διάταξη του άρθρου 161, παράγραφος 1, στοιχείο γ’ του Κώδικα Μετανάστευσης όπως ισχύει και η οποία παρέχει τη δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας σε νέους και νέες που είχαν εισέλθει στην Ελλάδα ως ασυνόδευτα παιδιά και είχαν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας, χωρίς μάλιστα να προβλέπεται και κάποια μεταβατική διάταξη για κατατεθειμένες άδειες ή άδειες που θα κατατεθούν μετά την λήξη της φετινής σχολικής χρονιάς. Η υφιστάμενη διάταξη ουσιαστικά αποτελεί την μόνη διάταξη που παρέχει προστασία και διασφαλίζει την ομαλή ένταξη και προστασία των νέων που έχουν εισέλθει και καταγραφεί ως ασυνόδευτα παιδιά στην Ελλάδα.
Το μέτρο αυτό ήρθε πολύ ορθά σε συνέχεια της Εθνικής Στρατηγικής για την Προστασία των Ασυνόδευτων Παιδιών (Εθνική Στρατηγική Ασυνόδευτων Ανηλίκων | Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου) που έχει εκπονήσει το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου από την Κυβέρνηση σας και αναφέρεται στον πυλώνα 2 με τίτλο: Αναζήτηση και υλοποίηση βιώσιμων λύσεων για κάθε ασυνόδευτο ανήλικο, σελίδες 65 επόμενα. Περαιτέρω, η υφιστάμενη διάταξη έχει ψηφιστεί από την ίδια Κυβέρνηση τον Απρίλιο του 2023 με την εφαρμογή της ουσιαστικά να εκκινεί σταδιακά μετά την ψήφιση μέσω ερμηνευτικών κειμένων ΚΥΑ 378422/2023 (ΦΕΚ Β’ 5080/16-08-2023) των Υπουργών Εξωτερικών και Μετανάστευσης και Ασύλου, Εγκύκλιος 17314_12.1.2024 του Γενικού Γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής και ΚΥΑ με αριθμό 95391/2024 (ΦΕΚ Β’ 1807/22-03-2024) των Υπουργών Εξωτερικών και Μετανάστευσης και Ασύλου. Συνεπώς για την πλήρη εφαρμογή της άδεια δεκαετούς διάρκειας μεσολάβησε σχεδόν ένα έτος από την ψήφιση του Κώδικα Μετανάστευσης. Οι συνεχείς τροποποιήσεις της νομοθεσίας, ειδικά σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, αφενός δημιουργούν ανασφάλεια δικαίου, αφετέρου δείχνουν μεγάλη διάσταση στην ακολουθούμενη πολιτική και σε κάθε περίπτωση δεν λειτουργούν υπέρ του βέλτιστου συμφέροντος των παιδιών ενώ επιπρόσθετα δεν συνάδουν με τις πολιτικές ένταξης που επιθυμεί και ανακοινώνει με κάθε ευκαιρία το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου.
Η συγκεκριμένη άδεια διαμονής αποτελεί την μόνη δυνατότητα για να υπάρξει προστασία για νέες και νέους πολίτες τρίτων χωρών που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτα παιδιά και με την παρακολούθηση και επιτυχή ολοκλήρωση τριών (3) τάξεων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους, δίνεται η δυνατότητα τόσο για εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας μαζί με την κοινωνικοποίηση, με αποτέλεσμα την ομαλή ένταξη και ενσωμάτωση στην ελληνική κοινωνία, όσο και εκπαίδευσης σε κάποια τέχνη ή/και επάγγελμα, καθώς μεγάλο μέρος των νέων φοιτούσε σε ΕΠΑΛ, με σκοπό την αποτελεσματικότερη πρόσβασή και απορρόφηση τους στην αγορά εργασίας και τη συνακόλουθη ανεξαρτητοποίηση τους.
Η κατάργηση του άρθρου 161 παρ. 1 περ. γ’ δημιουργεί ζήτημα συνοχής της μεταναστευτικής πολιτικής, δεδομένου ότι τα τελευταία έτη έχει αναπτυχθεί, σε επίπεδο διοίκησης και εφαρμογής, μια προσέγγιση που αναγνωρίζει την ανάγκη ειδικής μεταχείρισης των πρώην ασυνόδευτων ανηλίκων, με έμφαση στη σταδιακή ένταξη και όχι στον αιφνίδιο αποκλεισμό. Η αποδυνάμωση του μοναδικού σαφώς προσδιορισμένου τελικού καθεστώτος διαμονής αντιστρατεύεται αυτή την κατεύθυνση.
Επιπλέον, η κατάργηση μιας διάταξης που τέθηκε σε ουσιαστική εφαρμογή μόλις προσφάτως, και η οποία συνδέεται άμεσα με μακροχρόνιες επενδύσεις του κράτους σε στέγαση, εκπαίδευση και υποστηρικτικές δομές για ασυνόδευτους ανηλίκους, εντείνει την ανασφάλεια δικαίου και ακυρώνει στην πράξη την απόδοση αυτών των επενδύσεων. Η απουσία θεσμικής συνέχειας πλήττει τόσο τους ωφελούμενους όσο και την αξιοπιστία της διοίκησης.
Ενόψει των ανωτέρω προτείνεται η διατήρηση της εν λόγω διάταξης ως προβλέπεται στο υφιστάμενο άρθρο 161, παράγραφος 1, στοιχείο γ’ του Κώδικα Μετανάστευσης όπως ισχύει.
Προτείνεται με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο η κατάργηση της άδειας διαμονής δεκαετους διάρκειας που θέσπισε το άρθρο 161 παρ.1 γ’ Ν.5038/2023, που άρχισε να ισχύει στις 31/3/2023. Προτείνεται, δηλαδή, η κατάργηση μιας ρύθμισης με κατεξοχήν ενταξιακό χαρακτήρα για τους νεαρούς ενήλικες που εισήλθαν στη χώρα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι, μετά από ούτε καν 3 έτη εφαρμογής της. Το μέτρο αυτό, μετά την κατάργηση της δυνατότητας παραπομπής για ανθρωπιστικό καθεστώς από τις Επιτροπές Προσφυγών, δηλαδή μετά την κατάργηση του αρθ. 19Α παρ.1 περ στ’ Ν.4251/2014 με το αρθ. 72 παρ.5 Ν. 4825/2021, ήταν ο μόνος τρόπος επίτευξης νόμιμης διαμονής για νεαρούς ενηλίκους-πρώην ασυνόδευτους ανηλίκους που δεν είχε ευδοκιμήσει η αίτηση τους για διεθνή προστασία.
Και ναι μεν είναι λίγες οι σχετικές άδειες διαμονής που εξεδόθησαν, πλην όμως αφενός υπάρχουν σχετικές αιτήσεις επί των οποίων ακόμη δεν έχει αποφανθεί η διοίκηση, αφετέρου με βάση και τα ευρήματα από τα 3 έτη εφαρμογής της εν λόγω νομοθεσίας, θα μπορούσαν να εξορθολογικοποιηθούν οι προϋποθέσεις για τη φοίτηση σε σχολείο, ώστε να αφορούν περισσότερους νεαρούς ενήλικες, διατηρώντας πάντοτε τον ρητά διακηρυγμένο ενταξιακό χαρακτήρα του μέτρου που αφορά πρώην ασυνόδευτους ανηλίκους. Αντί για αυτό, προτείνεται όλως αιφνιδίως η κατάργηση του, στην οποία είμαστε αντίθετοι. Ας σημειωθεί ότι υπάρχουν νεαροί ενήλικες που προκειμένου να αιτηθούν και λάβουν τον εν λόγω τύπο άδειας διαμονής φοιτούν στη μέση εκπαίδευση και “έχτισαν” το μέλλον τους γύρω από αυτή την προοπτική, ενώ τώρα ξαφνικά θα θεωρηθούν παραμένοντες στη χώρα χωρίς τις νόμιμες διατυπώσεις και θα διωχθούν ποινικά ως τέτοιοι με το αρθ. 27 Ν.5226/2025.
Η κατάργηση της ειδικής διάταξης της παρ. 1 περ. γ) του ισχύοντος άρθρου 161, που προέβλεπε τη χορήγηση άδειας διαμονής σε ενήλικες πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς οι οποίοι εισήλθαν στη χώρα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και ολοκλήρωσαν επιτυχώς τουλάχιστον τρεις τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης πριν από τη συμπλήρωση του 23ου έτους της ηλικίας τους, πραγματοποιείται χωρίς καμία ειδική αιτιολόγηση. Η συγκεκριμένη διάταξη κάλυπτε μια ιδιαίτερα ευάλωτη και σαφώς οριοθετημένη κατηγορία προσώπων, τα οποία έχουν μεγαλώσει στην Ελλάδα, έχουν ενταχθεί στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και έχουν αναπτύξει ουσιαστικούς κοινωνικούς και βιοτικούς δεσμούς με τη χώρα. Η κατάργηση της διάταξης θα έχει ως αποτέλεσμα να αποκλείονται στην πράξη πρόσωπα που, λόγω της ιδιαιτερότητας της παιδικής τους διαδρομής, δεν μπόρεσαν να διασφαλίσουν συνεχή και αδιάλειπτη νόμιμη διαμονή ή να συμπληρώσουν μεγαλύτερο αριθμό σχολικών τάξεων, παρά το γεγονός ότι έχουν ενσωματωθεί κοινωνικά και πολιτισμικά στη χώρα.
Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται αναγκαία η επανεξέταση της κατάργησης της διάταξης του άρθρου 161 παρ. 1 περ. γ) και η διατήρηση ή επαναδιατύπωση ειδικής ρύθμισης που να διασφαλίζει τη δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής σε πρώην ασυνόδευτους ανηλίκους, με βάση αντικειμενικά κριτήρια ένταξης, όπως η φοίτηση στο ελληνικό σχολείο και η πραγματική σύνδεση με τη χώρα.
Κατάργηση άδειας διαμονής για ασυνόδευτους ανήλικους που έχουν παρακολουθήσεις ελληνικό σχολείο
Το άρθρο 38 του σ/ν καταργεί τη δυνατότητα χορήγησης άδειας διαμονής σε πολίτες τρίτων χωρών, οι οποίοι είχαν εισέλθει στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και είχαν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους. Υπενθυμίζεται ότι η σχετική ρύθμιση εισήχθη στον Κώδικα Μετανάστευσης το 2023, σε συνέχεια ρητής δέσμευσης της τότε πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Μετανάστευσης. Η προτεινόμενη κατάργηση δημιουργεί κενό στην προστασία παιδιών που κατεξοχήν έχουν ενταχθεί στην ελληνική κοινωνία.
Με λύπη παρατηρήσαμε την χωρίς τεκμηρίωση κατάργηση του άρθρου 161 παρ. 1 περ. γ΄ του ισχύοντος Κώδικα Μετανάστευσης, το οποίο προβλέπει τη δεκαετή άδειας για αιτούντες που είχαν εισέλθει στη χώρα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και είχαν ολοκληρώσει 3ετή φοίτηση σε ελληνικό σχολείο χωρίς να αντικαθίσταται από καμία άλλη παρεμφερή διάταξη ,γεγονός που θα αφήσει πολλά παιδιά που έχουν συνάψει δεσμούς με τη χώρα εκτεθειμένα σε κίνδυνο απέλασης. Η εν λόγω διάταξη είχε προστεθεί στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την Προστασία των Ασυνόδευτων Παιδιών που έχει εκπονήσει το Υπουργείο Μετανάστευσης υπό την παρούσα κυβέρνηση. Η κατάργηση λοιπόν έρχεται σε αντίθεση με τις εξαγγελίες της κυβέρνησης αναφορικά με τη χάραξη σταθερής πολιτικής για τα ασυνόδευτα παιδιά και σε καμία περίπτωση δεν εξυπηρετεί το βέλτιστο συμφέρον αυτών.
Προτείνουμε την επαναφορά της εν λόγω κατηγορίας άδειας διαμονής, άλλως και όλως επικουρικώς την προσθήκη σαφούς πρόβλεψης τουλάχιστον για τις εκκρεμείς αιτήσεις.
Να επανέλθει η διάταξη του άρθρου 161 παρ. 1 γ’ του ν. 5038/2023, που προβλέπει τη χορήγηση άδειας διαμονής σε ενήλικους που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτα παιδιά και ολοκλήρωσαν τουλάχιστον τρεις τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ώστε να διασφαλιστεί το δικαίωμά τους στη νόμιμη παραμονή, να υποστηριχθεί η ένταξή τους στην ελληνική κοινωνία και να προαχθούν οι στόχοι της Εθνικής Στρατηγικής Ασυνόδευτων Ανηλίκων 2021 2025 και οι συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για βιώσιμες λύσεις μετά την ενηλικίωση.
Η ξαφνική και απότομη κατάργηση του άρθρο 161 παρ. 1 περ. γ’ για τους ασυνόδευτους ανηλίκους γίνεται χωρίς κανένα νόμιμο έρεισμα και αιτιολογία, όταν μάλιστα πολλοί εξ’ αυτών έχουν ήδη ενηλικιωθεί και βρίσκονται στο τρίτο έτος της φοίτησής τους, έχοντας πλήρως ενσωματωθεί στην ελληνική κοινωνία. Τουλάχιστον για αυτούς θα πρέπει να υπάρξει εξαίρεση στα πλαίσια και της ασφάλειας δικαίου.
Αναφορικά με την χορήγηση άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας σε ΠΤΧ που έχουν συμπληρώσει δεκαετή διαμονή στην χώρα, η προϋπόθεση να πληρούν τις προϋποθέσεις ένταξης κατά την περ. γ της παραγράφου 1 του άρθρου 144, η οποία παραπέμπει στο άρθρο 145, περιορίζει σημαντικά την διάταξη. Εν ολίγοις, απαιτείται είτε να έχουν πιστοποιητικό ελληνομάθειας είτε 12ετή νόμιμη διαμονή στην χώρα.
Σε κάθε περίπτωση, η τροποποίηση της διάταξης, εάν παραμείνει έως ανωτέρω, ορθό είναι να μην καταλαμβάνει τις εκκρεμείς αιτήσεις καθώς αυτές έχουν υποβληθεί με άλλα κριτήρια και προϋποθέσεις και πιθανόν να μην πληρούνται οι προϋποθέσεις της νέας διάταξης.
Τέλος, δεν προκύπτει ρητά εάν κατά την ανανέωση της μπορεί να ανανεωθεί εκ νέου σε άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας – εφόσον δεν πληρούνται τα κριτήρια του επί μακρόν κατά την παρ. 5 της ως άνω διάταξης-, σε αντίθεση με την άδεια διαμονής της παρ 1β, ήτοι της λεγόμενης δεύτερης γενιάς.
Προτείνουμε τη διατήρηση της διάταξης περί χορήγησης άδειας διαμονής υπό όρους σχολικής παρακολούθησης σε ασυνόδευτα ανήλικα που ενηλικιώνονται, όπως προβλέπεται στο α.161 παρ. 1 περ. γ του Κώδικα Μετανάστευσης και αποτελεί ένα δίκαιο μέτρο λειτουργώντας ως κίνητρο για νέους ανθρώπους να ενταχθούν ουσιαστικά, μέσω της εκπαίδευσης και της εργασίας, στη χώρα.
Πολλαπλώς προβληματική η κατάργηση της διάταξης για την χορήγηση άδειας διαμονής σε ασυνόδευτα ανήλικα μετά από επιτυχή τριετή φοίτηση.
-Ερχεται σε ευθεία αντίφαση με τον σκοπό 2 της Εθνικής Στρατηγικής για την προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων όπως ειχε διαμορφωθεί από την ίδια την Γενική Γραμματεία, καθιστώντας τις διακηρύξεις κενό γράμμα. Ενώ το στρατηγικό κείμενο δεσμεύεται ρητά για την «εξασφάλιση νομικού καθεστώτος» και τη δημιουργία ενός «διχτυού ασφαλείας» για τη μετάβαση στην ενηλικίωση (18-21 ετών), η κατάργηση της διάταξης αποδομεί βίαια ακριβώς αυτό το πλαίσιο προστασίας. Η επιτυχής τριετής σχολική φοίτηση αποτελεί την έμπρακτη απόδειξη της «κοινωνικής ένταξης» και της «ανάπτυξης γλωσσικών δεξιοτήτων» που η Στρατηγική προκρίνει ως πυλώνες βιωσιμότητας. Συνεπώς, η αφαίρεση του δικαιώματος παραμονής από τους νέους που πέτυχαν ακριβώς αυτούς τους στόχους, όχι μόνο παραβιάζει την αρχή του «βέλτιστου συμφέροντος», αλλά ακυρώνει την ίδια τη λογική της ενσωμάτωσης, μετατρέποντας την εθνική στρατηγική από χάρτη προστασίας σε εργαλείο εμπαιγμού των πλέον ευάλωτων.
Στα όρια της γελοιότητας τυχόν επιχείρημα ότι γίνεται εκμετάλλευση της νομοθεσίας από 17χρονους που εισέρχονται παράνομα, όταν η συστηματική παρακολούθηση στο σχολείο είναι φοβερά δυσχερής λόγω μετακινήσεων αλλά και ανασφάλειας στη στέγαση μετά την ενηλικίωση, ενώ η έλλειψη ειδικών τμημάτων ενισχυτικής διδασκαλίας και η εγγραφή στις πρώτες τάξεις του λυκείου παιδιών που δεν ξέρουν την γλώσσα καθιστά φοβερά απαιτητική για τα ανήλικα την επιτυχή φοίτηση. Πραγματικά κατάβαλλουν τεράστια προσπάθεια και είναι λίγα που το επιτυγχάνουν. Ας βγάλει το υπουργείο τα στατιστικά για την έκδοση τέτοιων αδειών διαμονής για του λόγου το αληθές.
-Η αιφνίδια κατάργηση της εν λόγω διάταξης, ακριβώς στο χρονικό ορόσημο που θα επέφερε τα πρώτα έννομα αποτελέσματά της, συνιστά κατάφωρη παραβίαση της αρχής της ασφάλειας δικαίου και κλονίζει θεμελιωδώς τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ διοικούμενου και Κράτους. Τα ασυνόδευτα ανήλικα που βρίσκονται αυτή την σχολική χρονιά στον τρίτο χρόνο και όχι μόνο , βασιζόμενα στην αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εύλογα προσδοκούν σε καθεστώς νόμιμης διαμονής .Συμμορφώθηκαν πλήρως με τις επιταγές της πολιτείας επενδύοντας τρία χρόνια στη σχολική φοίτηση, τόσο για την προσωπική τους πρόοδο αλλά και εξ αιτίας της νομικά κατοχυρωμένης προσδοκίας της χορήγησης άδειας διαμονής.
– Σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο δε,η απόφαση αυτή συνιστά όχι μόνο σπατάλη πολύτιμου ανθρωπίνου κεφαλαίου, αλλά και έναν δημοσιονομικό παραλογισμό. Σε μια εποχή που η χώρα αντιμετωπίζει κρίσιμες ελλείψεις στην αγορά εργασίας, η Πολιτεία επιλέγει να περιθωριοποιήσει νέους που έχουν ήδη επιτύχει την οργανική τους ένταξη στον κοινωνικό ιστό. Η τριετής σχολική φοίτηση δεν ήταν απλώς μια εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά μια κρατική επένδυση που παρήγαγε νέους με ελληνομάθεια, πολιτισμική εξοικείωση και δεσμούς με την κοινότητα. Αντί, λοιπόν, να αξιοποιήσουμε αυτό το έτοιμο και δυναμικό εργατικό δυναμικό, εντάσσοντάς το στην επίσημη οικονομία ως φορολογούμενους πολίτες που θα στηρίξουν το ασφαλιστικό σύστημα, τους εξωθούμε στην αδήλωτη εργασία και την αφάνεια, υπονομεύοντας την κοινωνική συνοχή και ακυρώνοντας στην πράξη την επιτυχημένη τους ενσωμάτωση. Η πολιτεία διαφημίζει ότι θα καλύψει τα κενά στο εργατικό δυναμικό με μετακλήσεις που στην πράξη αποτυγχάνει συστηματικά να πράξει, ενώ οι νέες διατάξεις για το θέμα αυτό θα ευνοούν μόνο μεγάλους εργοδότες όπως οι οικοδομικοί κολοσσοί.Υπάρχουν χιλιάδες μικρομεσαίοι επιχειρηματίες στα νησιά που δεν έχουν πραγματική πρόσβαση σε αυτό το σύστημα μετακλήσεων και που με χαρά θα προσλάμβαναν νεαρούς που γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα .
Στην παρ. 3 του υπό τροποποίηση άρθρου 161 του Κώδικα αναφέρεται: «Η άδεια δεκαετούς διάρκειας της παρ. 1 χορηγείται………β) δεν έχει απουσιάσει από τη χώρα για χρονικό διάστημα δύο (2) συναπτών ετών».
Θεωρούμε ότι θα πρέπει να διευκρινισθεί στις τρεις περιπτώσεις χορήγησης δεκαετούς άδειας διαμονής της παρ. 1 του προτεινόμενου άρθρου (1. Συμπλήρωση δεκαετούς συνεχούς νόμιμης διαμονής 2. Γέννησης στην Ελλάδα 3. Επιτυχούς ολοκλήρωσης έξι τάξεων ελληνικού σχολείου) για ποια χρονική περίοδο θα πρέπει να ελέγχεται η απουσία από τη χώρα των δύο (2) συναπτών ετών.
Στην πρώτη περίπτωση θα είναι στη δεκαετή νόμιμη διαμονή?
Στη δεύτερη περίπτωση θα είναι από τη γέννηση?
Στην τρίτη περίπτωση θα είναι από τη συμπλήρωση των έξι τάξεων σχολείου στην Ελλάδα?
Η διάταξη που προέβλεπε δεκαετή άδεια διαμονής κατόπιν επιτυχούς τριετούς φοίτησης σε σχολείο, καταργείται πριν προλάβει να εφαρμοστεί. Χιλιάδες ασυνόδευτα παιδιά, με την υποστήριξη και παρακίνηση των εκπαιδευτικών αλλά και της κοινωνίας, φοιτούν στα Γυμνάσια και Λύκεια της χώρας. Υπερνικώντας προκαταλήψεις και πλείστα εμπόδια, προσπαθούν να ενταχθούν στην ελληνική πραγματικότητα μέσω του σχολείου. Μέχρι πρότινος, αυτή φαινόταν να είναι η μόνη ελπίδα για νομιμοποίηση της διαμονής τους. Η ακύρωση των προσπαθειών τους και η ματαίωση των παιδικών προσδοκιών για ζωή σε ένα ασφαλές περιβάλλον, πρέπει να μας βρει αντίθετους.
Η κατάργηση της περίπτωσης γ’ της παραγράφου 1 του άρθρου 161 του ν. 5038/2023 εγείρει σοβαρή ανησυχία αναφορικά με το δικαίωμα νόμιμης διαμονής ενήλικων πολιτών τρίτων χωρών ή ανιθαγενών που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους.
Με την κατάργηση αφενός τίθεται εκ νέου το ζήτημα του νομοθετικού κενού που αφορά ασυνόδευτους ανηλίκους που αποδεδειγμένα καταβάλλουν κάθε προσπάθεια ένταξης και ενσωμάτωσης στην ελληνική κοινωνία, μη αναγνωρίζοντας τους δεσμούς που σχηματίζουν με την χώρα, αφετέρου προκαλεί ανασφάλεια δικαίου για όσους ήδη συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις κατάθεσης, ελλείψει μεταβατικής διάταξης.
Η πρόταση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την Εθνική Στρατηγική Ασυνόδευτων Ανηλίκων του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου (2021-2025), όπου ρητά τίθεται ως στόχος η προστασία των νέων κατά την μετάβαση στην ενήλικη ζωή τους.
Σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους, τα κράτη μέλη οφείλουν να συμβάλλουν στην εξεύρεση βιώσιμων λύσεων και να γεφυρώνουν το κενό δικαιωμάτων και υποστήριξης που προβλέπονται για ανηλίκους, όταν αυτοί συμπληρώνουν το 18ο έτος της ηλικίας τους.
Aντίθετη προς τις στοχεύσεις του νομοσχεδίου για τη διευκόλυνση της ένταξης των μεταναστών στη χώρα, η κατάργηση της διάταξης περί χορήγησης άδειας διαμονής υπό όρους σχολικής παρακολούθησης σε ασυνόδευτα ανήλικα που ενηλικιώνονται. Συγκεκριμένα του άρθρου 161 στο 1γ που προβλέπει τη χορήγηση άδειας παραμονής σε όσους είναι ενήλικοι πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους .
Επαναφέρουμε τις παρατηρήσεις (https://www.opengov.gr/immigration/?c=1223) που διατυπώσαμε στη διαβούλευση του Κώδικα Μετανάστευσης (Ν 5038/2023, Α΄ 81), για την αναγκαία διατήρηση της άδειας διαμονής δεκαετούς διάρκειας υπέρ ατόμων που εισήλθαν στη χώρα ως ασυνόδευτα παιδιά και έχουν ολοκληρώσει τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε ελληνικό σχολείο πριν τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους, αλλά και την άρση των υπέρμετρων περιορισμών που θέτει η ισχύουσα διάταξη στην πρόσβαση σε αυτή. Από την έναρξη ισχύος του άρθρου 161 παρ. 1 περ. γ΄ του Κώδικα Μετανάστευσης, έχουν εκδοθεί μόλις τρεις (3) άδειες διαμονής επί τη βάσει της υπό κατάργηση διάταξης (ΕΣΠ & Save the Children, Children on the Move in Greece, 18-12-2025, σελ. 4, https://tinyurl.com/2k7tbx6b).
Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι οι οποίοι «έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους» (περ. 1γ του αναθεωρούμενου άρθρου) θα ενταχθούν σε κάποια άλλη κατηγορία άδειας ή απλώς ξεχάστηκαν; Η διάταξη της περ. 1γ του αναθεωρούμενου άρθρου ήταν μια καινοτόμα διάταξη η οποία αντιμετώπιζε το πρόβλημα πολλών νέων που εισήλθαν ασυνόδευτοι όντας ακόμα παιδιά αλλά μέσω δομών και ΜΚΟ όπως το Χαμόγελο του Παιδιού εντάχθηκαν στο ελληνικό σύστημα εκπαίδευσης και στην ελληνική παιδεία γενικότερα. Είναι απαράδεκτο να καταργηθεί ενώ δεν έχουν περάσει ακόμα ούτε δύο χρόνια εφαρμογής του ν. 5038/2023.
Χωρίς τεκμηρίωση η κατάργηση της διάταξης του άρθρου 161 1γ που προβλέπει τη χορήγηση άδειας παραμονής σε όσους είναι ενήλικοι πολίτες τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς που εισήλθαν στην Ελλάδα ως ασυνόδευτοι ανήλικοι και έχουν ολοκληρώσει επιτυχώς τουλάχιστον τρεις (3) τάξεις δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του ελληνικού σχολείου στην Ελλάδα πριν από τη συμπλήρωση του εικοστού τρίτου έτους της ηλικίας τους . Αξίζει να επισημανθεί ότι πρόκειται για πολίτες που έχουν ενσωματωθεί στην Ελληνική κοινωνία
Άρθρο 38:
Στην παρ.2 του άρθρου 161 του Ν.5038/2023 περιγράφεται η άδεια διαμονής Μ3 (Δελτίο Μόνιμης Διαμονής) και παραπέμπεται ορθώς στο νέο άρθρο 93Α, ωστόσο ο τίτλος του άρθρου 161 είναι “Άδεια διαμονής δεκαετούς διάρκειας (άδεια διαμονής τύπου «Μ.2»)” και δεν αναφέρει τη Μ3. Με το άρθρο 93Α προσδιορίζεται επαρκώς η αναφερόμενη άδεια (Μ3). Αν προβλέφθηκε η παραπάνω παρ.2, ώστε να δοθούν στη Μ3 τα δικαιώματα της παρ.4 του ίδιου άρθρου (161), ήτοι τα δικαιώματα του καθεστώτος του επί μακρόν διαμένοντος, αν και στην παρ.4 αυτό δεν είναι σαφές, η συνθήκη αυτή μπορεί να ενταχθεί στο άρθρο 93Α.
Αν η ανωτέρω παρ.2 τελικά αφαιρεθεί, τότε χρειάζεται σχετική προσαρμογή της παρ.2 του άρθρου 93Α και της παρ.9 του άρθρου 93 του Ν.5038/2023, με τις οποίες ασχολείται το παρόν νομοσχέδιο στα άρθρα του 28 και 27, αντίστοιχα.