- Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 5 του ν. 4375/2016 (Α’ 51), περί Αρχής Προσφυγών, Συγκρότησης, Στελέχωσης και Λειτουργίας, οι λέξεις «, μονομελείς και τριμελείς,» αντικαθίστανται από τις λέξεις «είναι τριμελείς και» και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής:
«2. Οι Ανεξάρτητες Επιτροπές Προσφυγών είναι τριμελείς και συγκροτούνται με κοινή απόφαση των Υπουργών Μετανάστευσης και Ασύλου, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Δικαιοσύνης. Οι Επιτροπές αποτελούνται από Δικαστικούς Λειτουργούς των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων με βαθμό τουλάχιστον πρωτοδίκη, ο οποίος έχει συμπληρώσει πενταετή υπηρεσία, και υποδεικνύονται κατόπιν σχετικής αίτησής τους από τον Γενικό Επίτροπο της Επικράτειας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων. Για τον ορισμό των Δικαστικών Λειτουργών λαμβάνεται υπόψη και συνεκτιμάται ιδίως η γνώση και η εμπειρία στο προσφυγικό δίκαιο και το δίκαιο των αλλοδαπών, στο δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή στο διεθνές δίκαιο, καθώς και η καλή γνώση ξένων γλωσσών, ιδίως της αγγλικής.».
- Στην παρ. 3 του άρθρου 5 του ν. 4375/2016, οι λέξεις «Τριμελών και Μονομελών» αντικαθίστανται από τη λέξη «των» και η παρ. 3 διαμορφώνεται ως εξής:
«3. Αναπληρώσεις και συμπληρώσεις συνθέσεων των Επιτροπών δύνανται να πραγματοποιούνται από οποιονδήποτε Πρόεδρο ή μέλος των Επιτροπών, με πράξη του Διευθυντή της Αρχής Προσφυγών.».
- Στην παρ. 5 του άρθρου 5 του ν. 4375/2016, προστίθεται νέο δεύτερο εδάφιο και η παρ. 5 διαμορφώνεται ως εξής:
«5. Η θητεία των μελών των Επιτροπών είναι τριετής και μπορεί να ανανεώνεται άπαξ σύμφωνα με την ανωτέρω διαδικασία. Η θητεία των μελών των Επιτροπών παρατείνεται έως τον διορισμό νέων μελών. Δεν ορίζεται μέλος ούτε ανανεώνεται η θητεία μέλους το οποίο αποχωρεί υποχρεωτικά από την ενεργό δικαστική υπηρεσία λόγω συμπληρώσεως του ορίου ηλικίας πριν από τη συμπλήρωση πλήρους θητείας. Τα μέλη των Επιτροπών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους απολαμβάνουν προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας. Κάθε άλλο ειδικότερο ζήτημα που αφορά στην εκτέλεση των καθηκόντων των μελών των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών διέπεται από τον Κανονισμό Λειτουργίας της Αρχής Προσφυγών.».
- Στην παρ. 7 του άρθρου 5 του ν. 4375/2016, επέρχονται οι ακόλουθες τροποποιήσεις: α) στο πρώτο εδάφιο, οι λέξεις «μονομελή και» διαγράφονται, β) στο δεύτερο εδάφιο, οι λέξεις «δύο (2) φορές τον μήνα υπό τριμελή σύνθεση και δύο (2) φορές υπό μονομελή σύνθεση» αντικαθίστανται από τις λέξεις «τρεις (3) φορές τον μήνα», γ) το τρίτο εδάφιο διαγράφεται και η παρ. 7 διαμορφώνεται ως εξής:
«7. Κάθε Ανεξάρτητη Επιτροπή Προσφυγών λειτουργεί υπό τριμελή σύνθεση. Κάθε Επιτροπή συνεδριάζει τρεις (3) φορές τον μήνα, με την επιφύλαξη των ειδικότερα οριζόμενων στον Κανονισμό Λειτουργίας της Αρχής.».
Καλωσορίζουμε την διάταξη του άρθρου 45, η οποία εναρμονίζεται με την υπ’ αριθμ. 1150/2025 απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία κρίθηκε ως αντισυνταγματική η μονομελής σύνθεση των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών.
Επισημαίνουμε ωστόσο, και την ανάγκη συμμόρφωσης με την από 03-07-2025 απόφασή του ΔΕΕ στην υπόθεση C-610/23 Al Nasiria. Στην εν λόγω υπόθεση κρίθηκε, κατόπιν προδικαστικού ερωτήματος του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, ότι το εδ. β΄ του άρθρου 102 παρ. 2 του Κώδικα Ασύλου (Ν 4939/2022, Α΄ 111) περί απόρριψης της προσφυγής ως προδήλως αβάσιμης στις περιπτώσεις μη αυτοπρόσωπης εμφάνισης του αιτούντα ενώπιον της Επιτροπής, παραβιάζει το δικαίωμα σε αποτελεσματική προσφυγή, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 ΧΘΔΕΕ. Επισημαίνουμε την ανάγκη τροποποίησης της προεκτεθείσας διάταξης.
Η εν λόγω προτεινόμενη ρύθμιση έρχεται σε συνέχεια της έκδοσης της απόφασης της Ολομέλειας του ΣτΕ 1150/2025, που έκρινε αντίθετη στο Σύνταγμα την ύπαρξη μονομελών συνθέσεων στις Επιτροπές Προσφυγών και βρίσκεται στην κατεύθυνση της συμμόρφωσης της διοίκησης προς την εν λόγω ορθή απόφαση, ως εκ τούτου την αξιολογούμε θετικά.
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 5 ΤΟΥ Ν. 4375/2016 ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΕΧΟΥΝ ΕΓΓΡΑΦΩΣ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΣΥΝΑΡΜΟΔΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΑΚΤΙΚΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ.
Η έκδοση της υπ’ αριθμ. 1150/2025 απόφασης της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία κρίθηκε ως αντισυνταγματική η μονομελής σύνθεση των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών, δημιούργησε την ανάγκη συμμόρφωσης της διοίκησης μετά από πολυετή παραβίαση της νομιμότητας σε βάρος χιλιάδων προσφύγων. Παρότι αυτονόητα θετική εξέλιξη, φέρνει στο προσκήνιο τις χρόνιες και συστημικές παραβιάσεις σε βάρος βασικών δικαιωμάτων των προσφύγων, στο πλαίσιο ταχύρρυθμων και πλημμελών διαδικασιών που απεκδύουν από στοιχειώδεις εγγυήσεις κρίσιμες διαδικασίες, στο πλαίσιο της εξέτασης των αιτήσεών τους για διεθνή προστασία, όπως ήδη επισημάναμε το περασμένο έτος (https://www.opengov.gr/immigration/?c=1364).
Αντίστοιχη ανάγκη ευθυγράμμισης της νομοθεσίας με διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος απορρέει από την από 03-07-2025 απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) στην Υπόθεση C-610/23 Al Nasiria, με την οποία κρίθηκε, κατόπιν προδικαστικού ερωτήματος του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, ότι το εδ. β΄ του άρθρου 102 παρ. 2 του Κώδικα Ασύλου (Ν 4939/2022, Α΄ 111) παραβιάζει το δικαίωμα σε αποτελεσματική προσφυγή, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 ΧΘΔΕΕ και στο άρθρο 46 της Οδηγίας 2013/32/ΕΕ και ήδη άρθρο 67 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348. Επαναφέρουμε, επομένως, την επιτακτική ανάγκη κατάργησης της προεκτεθείσας διάταξης.
Σημειώνουμε ότι η ως άνω παρατήρηση τέθηκε υπόψη του επισπεύδοντος Υπουργείου ήδη στη διαβούλευση του Ν 5226/2025 (Α΄ 154), χωρίς να αξιολογηθεί ειδικώς (Αιτιολογική Έκθεση, σελ. 82, https://shorturl.at/aSE8y).